Συγγραφέας:Κιουσοπούλου, Αντωνία
 
Τίτλος:Χρόνος και ηλικίες στη βυζαντινή κοινωνία
 
Υπότιτλος:Η κλίμακα των ηλικιών από τα αγιολογικά κείμενα της μέσης εποχής (7ος-11ος αι.)
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:30
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1997
 
Σελίδες:167
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Τοπική κάλυψη:Βυζαντινή κοινωνία
 
Χρονική κάλυψη:7ος-11ος αι.
 
Περίληψη:Στόχος της μελέτης είναι η διερεύνηση, μέσα από τα αγιολογικά κείμενα, του τρόπου με τον οποίο αρθρωνόταν η κλίμακα των ηλικιών στην αντίληψη των Βυζαντινών. Έναν ειδικότερο στόχο αποτέλεσε η στάση της βυζαντινής κοινωνίας απέναντι στην παιδική ηλικία και τη νεότητα και η αναζήτηση ενδεχόμενων αλλαγών σε αυτήν κατά τη διάρκεια των βυζαντινών χρόνων. Η μελέτη της κοινωνικής λειτουργίας των Βίων των αγίων έδειξε ότι δεν είναι μόνον το εκκλησιαστικό μοντέλο για την παιδική ηλικία, τη νεότητα και τα γηρατειά που αποδεσμεύεται μέσα από τα κείμενα αυτά, αλλά και η εικόνα για τα διάφορα στάδια της ανθρώπινης ζωής που η κοινωνία είχε δημιουργήσει ως απάντηση στις δικές της ανάγκες και που οι συγγραφείς των Βίων τη μετέφεραν προσαρμοσμένη στα δικά τους ιδεολογικά μέτρα, ακριβώς επειδή ήθελαν να βρίσκονται σε αντιστοιχία προς την κοινωνική πραγματικότητα. Έτσι, εκείνο που αναδείχθηκε ή έγινε προσπάθεια να αναδειχθεί δεν ήταν τόσο το περιεχόμενο καθεμιάς ηλικίας όσο η σημασία του ηλικιακού συστήματος για τη μέτρηση του χρόνου στη βυζαντινή κοινωνία σε συνάρτηση με τις ιστορικά διαμορφωμένες δομές της.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 5.75 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 137-156 από: 170
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/137.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Στόχος της μελέτης, όπως είχε εξαρχής ορισθεί, ήταν η διερεύνηση, μέσα από τα αγιολογικά κείμενα, του τρόπου με τον οποίο αρθρωνόταν η κλίμακα των ηλικιών στην αντίληψη των Βυζαντινών. Ως ειδικότερος στόχος είχε καταγραφεί η στάση της βυζαντινής κοινωνίας απέναντι στην παιδική ηλικία και τη νεότητα και η αναζήτηση ενδεχόμενων αλλαγών σε αυτήν κατά τη διάρκεια των βυζαντινών χρόνων.

Καθώς η προσέγγιση παρόμοιων θεμάτων επιβάλλει τη συγκρότηση βασικών ερμηνευτικών κατηγοριών, τα ποσοτικά δεδομένα -ακόμη και όταν υπάρχουν- δεν επαρκούν χωρίς την αξιοποίηση και άλλων πηγών. Προκειμένου για το Βυζάντιο, τα ποσοτικά δεδομένα είναι, ως γνωστόν, πολύ λίγα και για ορισμένες περιόδους ανύπαρκτα. Οι αφηγηματικές πηγές -και ανάμεσά τους τα αγιολογικά κείμενα- είναι συχνά οι μόνες διαθέσιμες για τη μελέτη της βυζαντινής κοινωνίας. Υπέθετα, αποδεχόμενη την κρατούσα επιστημονική άποψη για την πληροφοριακή τους αξία, ότι οι Βίοι των αγίων λόγω του περιεχομένου και λόγω του αριθμού τους αποτελούν ένα σώμα ικανό να μας παράσχει σχετικές πληροφορίες.

Στην πορεία της έρευνας, διαπίστωσα ότι το ηλικιακό σχήμα που αποδεσμεύεται μέσα από τους Βίους παραμένει σταθερό από την πρώιμη ως την ύστερη εποχή και αντιστοιχεί προς το σχήμα που αποδεσμεύουν οι άλλες διαθέσιμες πηγές, και κυρίως τα νομοθετικά κείμενα. Διαπίστωσα επίσης ότι η εικόνα για την παιδική ηλικία και τη νεότητα που μας δίνουν οι Βίοι των αγίων παρουσιάζει ομοιότητες προς αυτήν που σχηματίζουμε μέσα από την, ισχνή ομολογουμένως, υπάρχουσα βιβλιογραφία. Άλλωστε, καθώς

Σελ. 137
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/138.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

σπανίζουν οι δημογραφικές πληροφορίες για τη μέση βυζαντινή εποχή, όσες μελέτες έχουν γίνει ως τώρα στηρίζονται εν πολλοίς στο περιεχόμενο των αγιολογικών κειμένων, παράλληλα βεβαίως προς την αξιοποίηση των πληροφοριών που περιέχονται στα νομοθετικά κείμενα. Για την ύστερη εποχή οι διαθέσιμες πηγές είναι πλουσιότερες και προέρχονται από το σωζόμενο αρχειακό υλικό των εκκλησιαστικών δικαστηρίων. Παρά τον συχνά περιγραφικό χαρακτήρα τους, οι σχετικές μελέτες μας είχαν προϊδεάσει ότι το παιδί και ο νέος αντιμετωπίζονταν από τη βυζαντινή κοινωνία με απαξίωση.

Οι Βίοι της μέσης εποχής, που ήταν ο κύριος όγκος του υλικού μας, επιβεβαίωσαν την απαξίωση αυτή. Ζητούμενο ωστόσο παρέμενε να την ερμηνεύσουμε συνεκτιμώντας τις κοινωνικές παραμέτρους που επηρέαζαν και πιθανώς διαμόρφωναν συλλογικές στάσεις μέσα στη βυζαντινή κοινωνία απέναντι στα παιδιά και τους νέους. Πιο συγκεκριμένα ήταν απαραίτητο να συνεκτιμηθεί ο αγροτικός -ή για την ακρίβεια αγροτοποιημένος από τον 7ο αιώνα και ύστερα- χαρακτήρας της βυζαντινής κοινωνίας, της οποίας προϊόν ήταν οι Βίοι με τη μορφή και το περιεχόμενο που τους μελετάμε εδώ.

Σε γενικές γραμμές η ασταθής οικονομική και δημογραφική ισορροπία που χαρακτηρίζει τις μεσαιωνικές αγροτικές κοινωνίες συνυφαίνεται ασφαλώς με την απαξιωτική στάση που αντανακλάται και στους Βίους. Από την άλλη πλευρά, παρατηρήσαμε ότι η παιδική ηλικία των αγίων, παρ' ότι αρνητικά φορτισμένη, περιγράφεται λεπτομερώς. Το γεγονός αυτό μπορεί να συνδυαστεί με την αυξημένη σημασία που αποδίδεται κατά τη μέση εποχή στους σταθερούς οικογενειακούς δεσμούς, φαινόμενο που συμπίπτει με την αγροτοποίηση του Βυζαντίου. Επισημάναμε, με άλλα λόγια, ότι από τη στιγμή που η οικογένεια διαμορφώνεται ως σταθερή κοινωνική ομάδα, ο άγιος αποκτά παιδική ηλικία, που την περνά μέσα σε ένα χρηστό και αδιατάρακτο οικογενειακό περιβάλλον. Ως προς τη νεότητά του, είδαμε ότι ο άγιος ακολουθεί ορισμένες "τελετουργίες" μύησης σε ό,τι θα αποτελέσει το περιεχόμενο της ενήλικης ζωής του. Διακρίναμε δηλαδή καθαρά το πέρασμά του

Σελ. 138
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/139.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

από την παιδική στη νεανική ηλικία. Για τους άλλους ανθρώπους, όμως, παρατηρήσαμε ότι το πέρασμα γινόταν σιωπηρά, αφού η νεότητά τους προσδιοριζόταν από χαρακτηριστικά που ήταν πρωτίστως σωματικά. Αυτά, άλλωστε, τα χαρακτηριστικά απεκδυόταν ο άγιος, όταν αποφάσιζε να μονάσει. Στην κοινωνία των μέσων χρόνων οι νέοι δεν συγκροτούσαν επί τη βάσει της ηλικίας τους μίαν ξεχωριστή ομάδα με ιδιαίτερο ρόλο.

Η αναζήτηση των κοινωνικών παραγόντων που επηρέαζαν την αντιμετώπιση των παιδιών και των νέων επέβαλλαν τη σύγκριση των πληροφοριών που παρείχαν οι Βίοι με πληροφορίες από κείμενα του 11ου και 12ου αιώνα, μιας εποχής κατά την οποία η βυζαντινή κοινωνία γνωρίζει σημαντικές ανακατατάξεις. Τα κείμενα αυτά ασφαλώς δεν ήταν αγιολογικά, αφού τότε η αγιολογία είχε πλέον αρχίσει να παρακμάζει. Η μελέτη τους αποκάλυψε μία σταδιακή αλλαγή στον τρόπο με τον οποίον αντιμετωπιζόταν η παιδική ηλικία και η νεότητα. Αποδώσαμε την αλλαγή αυτή στην εδραίωση της αριστοκρατίας ως ηγετικής τάξης. Η αριστοκρατία, χωρίς να μεταβάλλει τα όρια των ηλικιών, έδωσε άλλον ρόλο στην καθεμία από τις διαμορφούμενες ηλικιακές ομάδες. Τότε, την εποχή της ισχυροποίησής της, διαφαίνεται μια στάση απέναντι στα παιδιά και τους νέους λιγότερο απαξιωτική σε σύγκριση με αυτήν που διαπερνά τα αγιολογικά κείμενα της μέσης βυζαντινής περιόδου.

Ο ειδικός χαρακτήρας των κειμένων μού υπέδειξε και μίαν άλλη κατεύθυνση που έπρεπε να πάρει η έρευνα. Θεώρησα ότι ήταν ενδιαφέρον να εξεταστούν τα όρια των αγιολογικών κειμένων ως πηγής για τη μελέτη του συγκεκριμένου θέματος. Είναι αυτονόητο για τον ιστορικό ότι τα κατάλοιπα μιας εποχής, οι λεγόμενες πηγές, μαρτυρούν για την εποχή αυτήν, όχι μόνον με το περιεχόμενό τους, αλλά και με την ύπαρξή τους. Η κοινωνική τους λειτουργία τη στιγμή της παραγωγής τους εξηγεί ως έναν βαθμό το περιεχόμενό τους και δίνει τη δυνατότητα μιας ακόμη ερευνητικής προσέγγισης.

Από την άποψη αυτή, ήταν αναγκαίο να ορισθεί το κοινό των Βίων. Η ταυτότητα των αποδεκτών τους θα μας παρέπεμπε στο

Σελ. 139
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/140.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

πολιτισμικό υπόβαθρο από το οποίο αντλούσαν τα κυριότερα στοιχεία τους τα κείμενα αυτά, που λειτουργούσαν σαφώς προπαγανδιστικά.

Οι Βίοι, λοιπόν, συντάσσονταν για να ενισχύσουν τον μοναστικό τρόπο ζωής και να νομιμοποιήσουν τα υπάρχοντα μοναστήρια· οι μοναχοί ήταν κατά κύριο λόγο το κοινό στο οποίο απευθύνονταν. Δεν γνωρίζουμε με αριθμούς την ταξική προέλευση των μοναχών στο Βυζάντιο. Αν λάβουμε όμως υπόψη το χαμηλό επίπεδο της εγγραμματοσύνης τους και τον αριθμό των επαρχιακών μοναστηριών, μπορούμε βάσιμα να υποθέσουμε ότι κατά ένα μεγάλο ποσοστό προέρχονταν από αγροτικά στρώματα. Έπρεπε, κατά συνέπεια, να διερευνηθεί αν και κατά πόσον η αναφορά στην ηλικιακή διαβάθμιση της ζωής των αγίων εξυπηρετούσε τον σκοπό για τον οποίον γράφονταν οι Βίοι και αν γινόταν κατανοητή από τους ανθρώπους που τους άκουγαν ή τους διάβαζαν.

Από την ανάλυση που επιχειρήθηκε, έγινε φανερό πώς, παρά το γεγονός ότι η αγιοσύνη ήταν ανεξάρτητη από την ηλικία ενός ανθρώπου, ο άγιος είχε ηλικία, είχε δηλαδή διακριτές φάσεις στη ζωή του, και αυτό, γιατί οι συγγραφείς των Βίων ήθελαν να πλάσουν ένα οικείο για τους μοναχούς στους οποίους απευθύνονταν πρόσωπο. Η ηλικιακή περιοδολόγηση της ζωής του αγιολογικού ήρωα προσέδιδε στη διήγηση αληθοφάνεια, επειδή ήταν αντίστοιχη προς μια βιολογική πραγματικότητα που αντιλαμβάνονταν οι αποδέκτες του κειμένου. Για τον ίδιο λόγο, για να είναι δηλαδή ο άγιος ένα οικείο, και επομένως δυνατόν να το μιμηθεί κανείς πρόσωπο, οι βιογράφοι δεν κάνουν συνήθως αυθαιρεσίες ως προς τα χρονικά όρια που θέτουν για τις πρώτες περιόδους της ζωής του. Τοποθετούν εξάλλου τις δραστηριότητες των αγίων μέσα σε αποδεκτά από την κοινωνία χρονικά πλαίσια, όσα τουλάχιστον εκ πρώτης όψεως ήταν ορατά, αφού προβλέπονταν από τη νομοθεσία. Η προχωρημένη ηλικία, που έχουν πεθαίνοντας οι άγιοι, ξεπερνά κατά πολύ τον μέσο όρο ζωής, αλλά αποδίδει τη συμβολική σημασία των γηρατειών ως φορέων σοφίας.

Η αναφορά, ωστόσο, στις διαδοχικές ηλικιακές φάσεις της ζωής

Σελ. 140
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/141.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

του αγίου δεν απηχούσε μόνον μια βιολογική πραγματικότητα· αντιστοιχούσε και προς μιαν κοινωνική πραγματικότητα από την οποία αντλούσαν οι συγγραφείς των Βίων. Η ηλικιακή ήταν μια κατανοητή διαβάθμιση του χρόνου στην αντίληψη των ανθρώπων της εποχής, ακριβώς επειδή οι ηλικίες αντιπροσώπευαν για την κοινωνία αυτήν, του 7ου-11ου αιώνα, ένα βασικό σύστημα ταξινόμησης. Είναι άραγε τυχαίο ότι οσάκις γίνεται αναφορά μέσα στους Βίους σε ομάδες του πληθυσμού, τα κριτήρια που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας για να τις διακρίνει είναι η ηλικία και το φύλο;268 Έχω τη γνώμη ότι η ταξινομική αυτή επιλογή δεν είναι άσχετη προς τις απλές ταξικές δομές που χαρακτηρίζουν τη βυζαντινή κοινωνία κατά τους αιώνες που μεσολαβούν ανάμεσα στο καθοριστικό φαινόμενο της παρακμής των πόλεων και στο εξίσου καθοριστικό γεγονός της εμφάνισης της αριστοκρατίας.

Η κοινωνική λειτουργία των Βίων κατέστησε εντέλει σαφές ότι δεν είναι μόνον το εκκλησιαστικό μοντέλο για την παιδική ηλικία, τη νεότητα και τα γηρατειά που αποδεσμεύεται μέσα από τα κείμενα αυτά, αλλά και η εικόνα για τα διάφορα στάδια της ανθρώπινης ζωής που η κοινωνία είχε δημιουργήσει ως απάντηση στις δικές της ανάγκες και που οι συγγραφείς των Βίων τη μετέφεραν προσαρμοσμένη στα δικά τους ιδεολογικά μέτρα, ακριβώς επειδή ήθελαν να βρίσκονται σε αντιστοιχία προς την κοινωνική πραγματικότητα.

Έτσι, εκείνο που αναδείχθηκε ή έγινε προσπάθεια να αναδειχθεί δεν ήταν τόσο το περιεχόμενο καθεμιάς ηλικίας όσο η σημασία του ηλικιακού συστήματος για τη μέτρηση του χρόνου στη βυζαντινή κοινωνία σε συνάρτηση με τις ιστορικά διαμορφωμένες δομές της.

—————————————

268. Π.χ. στον Βίο του Στεφάνου ο αυτοκράτορας "προστάττειν είωθεν πάσαν ηλικίαν, από τε γηραιού, πρεσβύτου, και νεωτέρου, εφήβου τε και αρτιγενών βρεφών, άνδρας ομού και γυναίκας..." (Βίος Στεφάνου, 139).

Σελ. 141
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/142.gif&w=600&h=915 30. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 142
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/143.gif&w=600&h=915 30. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Σελ. 143
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/144.gif&w=600&h=915 30. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 144
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/145.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Πηγές

Παρατίθενται μόνον τα αγιολογικά κείμενα, καθώς οι άλλες πηγές που μελετήθηκαν καταγράφονται για λόγους οικονομίας μόνον στις υποσημειώσεις.

α) Βίοι αγίων ανδρών

Αθανάσιος, πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως: Η. Delehaye, "La Vie d'Athanase, patriarche de Constantinople (1289-1293,1303-1309)", Mélanges d'archéologie et d'histoire 17 (1897), 39-75.

Αθανάσιος ο Αθωνίτης: Vitae duae antiquae sancti Athanasii Athonitae, ed. J.Noret, Brepols-Turnhout 1982.

Αθανάσιος των Μετεώρων: Ν. Βέης, "Συμβολή εις την ιστορίαν των μονών των Μετεώρων", Βυζαντίς Ι (1909), 237-261.

Αλύπιος ο Στυλίτης: Η. Delehaye, Les Saints stylifes, (Subs. Hag. 14), Bruxelles 1923 (ανατ. 1962), 150-194.

Ανδρέας ο Σαλός: P.G., t. 111, 629-888.

Αντώνιος: P.G., t. 26, 835-978.

Βλάσιος: AASS, nov. V, 657-669.

Γαλακτίων και Επιστήμη: AASS, nov. III, 35-45.

Γερμανός ο Αγιορείτης: Ρ. loannou, "Vie de Saint Germain l'Hagiorite par son contemporain le Patriarche Philothée de Constantinople", Anal. Boll. 70 (1950), 35-115.

Γεώργιος: Ρ.G., t. 115, 142-162.

Δαυίδ, Συμεών και Γεώργιος από τη Μυτιλήνη: "Acta Graeca 88. Davidis, Symeonis et Georgii Mytilenae in insula Lesbo", Anal. Boll. 18 (1899), 209-259.

Ευθύμιος o Νέος: Vie et office de S. Euthyme le Jeune, éd. L. Petit, Bibliothèque Hagiographique Orientale V, Paris 1904.

Θεόδωρος ο Στουδίτης: P.G., t. 99, 114-328.

Σελ. 145
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/146.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

Θεόδωρος ο Συκεώτης: Α.- J. Festugière, Vie de Théodore de Sykéon, (Subs. Hag. 48), Bruxelles 1970.

Θεόδωρος ο Τήρων: Η. Delehaye, Les légendes grecques des Saints militaires, Paris 1909 (ανατ. 1975), 183-201.

Ιωάννης ο Ελεήμων: Η. Delehaye, "Une Vie inédite de Saint Jean l'Aumonier", Anal. Boll. 45 (1927), 5-74.

Ιωάννης, μητροπολίτης Ηρακλείας: V. Laurent, "La Vie de Jean métropolite d'Héraclée du Pont", Αρχείον Πόντου 6 (1935), 29-63.

Ιωαννίκιος: AASS, nov. II/1, 332-383.

Κύριλλος ο Φιλεώτης: Ε. Sargologos, La Vie de Saint Cyrille le Philéote, moine byzantin, (Subs. Hag. 39), Bruxelles 1964.

Κωνσταντίνος ο εξ Ιουδαίων: AASS, nov. VI, 628-656.

Λάζαρος ο Γαλησιώτης: AASS, nov. IIΙ, 508-588.

Λεόντιος, πατριάρχης Ιεροσολύμων: D. Tsougarakis, The Life of Leontios Patriarch of Jerusalem, Leiden-New York - Köln 1993.

Λουκάς ο Στειριώτης: Δ. Σοφιανού, Όσιος Λουκάς. Ο Βίος του Οσίου Λουκά του Στειριώτη, Αθήνα 1989.

Λουκάς ο Στυλίτης: H. Delehaye, Les Saints stylites, (Subs. Hag. 14), Bruxelles 1923 (ανατ. 1962), 194-237.

Μακάριος της Πελεκητής: "S. Macarii Monasterii Pelecetes Hegoumeni Acta Graeca", Anal. Boll. 16 (1897), 142-163.

Μάξιμος ο Καυσοκαλυβίτης: F. Halkin, "Deux Vies de St. Maxime le Kausokalybe, ermite au Mont Athos (XIVe s.)", Anal. Boll. 54 (1936) 38-112.

Μιχαήλ Μαλεΐνος, Vie et office de S. Michel Maléinos, éd. L. Petit, Bibliothèque hagiographique orientale IV, Paris 1903.

Νήφων: F. Halkin, "La Vie de Saint Niphon, ermite au Mont Athos (XIVe s.)", Anal. Boll. 58 (1940), 5-27.

Νικηφόρος του Μηδικίου: F. Halkin, "Νικηφόρος fondateur du monastère de Médikion en Bithynie", Anal. Boll. 78 (1960), 396-430.

Νικόλαος αρχιεπίσκοπος Μύρων: Ρ.G., t. 116, 317-356.

Νικόλαος της Σιών: I. Ševčenko and Ν. P. Ševčenko. The Life of St. Nicholas of Sion, Hellenic College Press, Brookline 1984.

Νίκων ο Μετανοείτε: Οδ. Λαμψίδου, Ο εκ Πόντου Όσιος Νίκων ο Μετανοείτε, Αθήναι 1982.

Πέτρος της Ατρώας: La vie merveilleux de saint Pierre d'Atroa, éd. V. Laurent, (Subs. Hag. 29), Bruxelles 1956.

Σελ. 146
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/147.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

Πλάτων: P.G., t. 99, 804-849.

Πορφύριος επίσκοπος Γάζης: Η. Grégoire - Μ. A. Kugener, Marc le Diacre, Vie de Porphyre, évêque de Gaza, Paris 1930.

Ρωμύλος: F. Halkin, "Un ermite des Balkans au XIVe siècle: La Vie grecque inédite de St. Romylos", Byzantion 31 (1961), 116-145.

Στέφανος ο Νέος: La Vie d'Étienne le Jeune par Étienne le Diacre, éd. Marie-France Auzépy, Variorum, London 1997.

Συμεών ο Νέος Θεολόγος: Un grand mystique byzantin. Vie de Syméon le Nouveau Théologien ( 940-1022), par Nicétas Stéthatos, éd. I. Hausherr- G. Horn, Orientalia Christiana 12, Roma 1928.

Συμεών ο Νέος ο Στυλίτης: Η. Delehaye, Les Saints stylites, (Subs. Hag. 14), Bruxelles 1923 (ανατ. 1962), 238-271.

Τρύφων: AASS, nov. IV, 336-343.

Υπάτιος: Callinicos Vie d'Hypatios, éd. G. J. M. Bartenick, (Sources Chrétiennes 177), Paris 1977.

Φιλάρετος: Μ. H. Fourmy - M. Leroy, "La Vie de S. Philarète", Byzantion 9 (1934), 113-167.

β) Βίοι αγίων γυναικών

Αθανασία της Αίγινας: Lydia Carras, "The Life of St. Athanasia of Aegina: A Critical Edition with Introduction", Maistor. Classical, Byzantine and Renaissance Studies for Robert Browning, ed. Ann Moffatt, Camberra 1984,199-224.

Ελισάβετ: F. Halkin, "Sainte Elisabeth d'Héraclée, abesse a Constantinople", Anal. Boll. 91 (1973), 251-264.

Ευφροσύνη: A. Boucherie, "Vita S. Euphrosinae", Anal. Boll. 2 (1883), 195-205.

Θέκλα: G. Dagron, Vie et miracles de Sainte Thècle, (Subs. Hag. 62), Bruxelles 1978.

Θεοδώρα αυτοκράτειρα: A. Μαρκόπουλος, "Βίος της αυτοκράτειρας Θεοδώρας", Σύμμεικτα 5 (1983), 268-269.

Θεοδώρα της Θεσσαλονίκης: Σ. Πασχαλίδης, Ο βίος της οσιομυροβλύτιδος Θεοδώρας της εν Θεσσαλονίκη. Διήγησις περί της μεταθέσεως του τιμίου λειψάνου της οσίας Θεοδώρας, Θεσσαλονίκη 1991.

Θεοκτίστη η Λεσβία: ΑASS, nov. IV, 224-233.

Θωμαΐς η Λεσβία: AASS, nov. IV, 233-242.

Μαρία η Αιγύπτια: Βίος Οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας, Άγιον Όρος 1987.

Σελ. 147
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/148.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

Μαρία η Νέα: AASS, nov. IV, 688-705.

Ματρώνα: AASS, nov.ΙΙΙ, 790-813.

Μελανία: D. Gorce, Vie de Sainte Mélanie, (Sources Chrétiennes 90), Paris 1962.

2. Βοηθήματα

Χριστίνα Γ. Αγγελίδη, "Η παρουσία των σαλών στη βυζαντινή κοινωνία", Πρακτικά ημερίδας: Οι Περιθωριακοί στο Βυζάντιο, Αθήνα 1993, 85-102.

Hélène Ahrweiler, "L'Asie Mineure et les invasions arabes (VIIe-IXe siècles)", Revue Historique 227/1 (1962), 1-32 [= Études sur les structures administratives et sociales de Byzance, Variorum Reprints, London 1971, αρ. ΙΧ].

Hélène Antoniadis-Bibicou, "Quelques notes sur l'enfant de la moyenne époque byzantine (du VIe au XIIe siècle)". Annales de démographie historique, 1973, 74-84.

H. Αντωνόπουλος, "Προλεγόμενα για μια τυπολογία της παιδικής ηλικίας και της νεότητας στη βυζαντινή εικονογραφία". Πρακτικά, τ. A', 271-286.

Ph. Ariès, L'enfant et la vie familiale sous l'Ancien Régime, Paris 1975.

Marie-France Auzépy, "De Philarète, de sa famille et de certains monastères de Constantinople", Les saints et leur sanctuaire à Byzance, Paris 1993, 117-135.

Joëlle Beaucamp, "L'allaitement: mère ou nourrice?", JÖB 32/2 (1982), 549-558.

H.-G. Beck, Η βυζαντινή χιλιετία, μετ. Δ. Κούρτοβικ, Αθήνα 1990.

Έρα Βρανούση, "Ο καθηγούμενος της μονής Πάτμου Ιωσήφ Ιασίτης και η αρχαιότερη αναγραφή χειρογράφων της μονής". Δελτίο της Χριστιανικής και Αρχαιολογικής Εταιρείας 4 (1964), 345-351.

R. Browning, "Literacy in the Byzantine World", Byzantine and Modern Greek Studies 4 (1978), 39-53.

Του ιδίου, "The Low Level Saint's Life in the Early Byzantine World", The Byzantine Saint, ed. R. Hackel, London 1981, 117-127.

Τού ιδίου, "Further Reflections on Literacy in Byzantium", ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΝ. Studies in Honor Speros Vryonis Jr., New York 1993, 69-84.

Σελ. 148
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/149.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

C. M. Cipolla, Η Ευρώπη πριν από τη βιομηχανική επανάσταση: κοινωνία και οικονομία 1000-1700, μετ. Π. Σταμούλης, Αθήνα 1988.

R. Chartier, "Η διανοητική ιστορία σήμερα: πολιτισμικά συστήματα, νοητικές αναπαραστάσεις, κειμενικές πραγματικότητες", μετ. Ε. Γαζή, Διανοητική Ιστορία. Όψεις μιας σύγχρονης συζήτησης, Αθήνα 1996, 17-65.

Marie-Hélène Concourdeau, "Regards sur le nouveau-né à Byzance", RΕΒ 51 (1993), 161-176.

Μάρθα Γρηγορίου-Ιωαννίδου, "Πληροφορίες αγιολογικών κειμένων γύρω από στρατιωτικά ζητήματα", Πρακτικά του Α' Διεθνούς Συμποσίου: Η καθημερινή ζωή στο Βυζάντιο. Τομές και συνέχειες στην ελληνιστική και ρωμαϊκή παράδοση, Αθήνα 1989, 531-545.

G. Dagron, "L'homme sans honneur ou le saint scandaleux". Annales É.S.C., juillet-août 1990, 929-939.

Του ιδίου, "L'ombre d'un doute: L'hagiographie en question, VIe-XIe siècle", DΟΡ 46 (1992), 59-68.

H. Delehaye, "La Vie de S. Théoctiste de Lesbos", Byzantion 1 (1924), 190-200.

G. Duby, "Au XIIe siècle: Les 'jeunes' dans la société aristocratique". Annales É.S.C., 1964, 835-846 [= Hommes et structures du moyen âge, Paris 1973, 213-225].

S. Efthymiadis, "The Byzantine Hagiographer and his Audience in the Ninth and Tenth Centuries", Metaphrasis. Redactions and Audiences in Middle Byzantine Hagiography, ed. Chr. Hogel, The Research Council of Norway 1996, 59-79.

U. Fabietti, "Η οικοδόμηση της νεότητας: Μια ανθρωπολογική προοπτική", Πρακτικά, τ. A', 115-129.

Catia Galatariotou, The Making of a Saint. The Life, Times and Sanctification of Neophytos the Recluse, Cambridge University Press 1990.

P. Gautier, "La diataxis de Michel Attaliate", RΕΒ 39 (1981), 5-143.

A. Guillou, La civilisation byzantine, Paris 1974, 226-227.

A. J. Gourevitch, Les catégories de la culture médiévale, Paris 1983.

F. Halkin, "L'hagiographie byzantine au service de l'histoire". Thirteenth International Congress of Byzantine Studies Oxford 1966, Oxford 1966, 1-10.

Μ. Harl, "Les trois quarantaines de la vie de Moise, schéma idéal de la vie du moine évêque chez les Pères Cappadociens", Revue des Études Grecques 80 (1967), 407-412.

Σελ. 149
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/150.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

Του ιδίου, "Les modèles d'un temps idéal dans quelques récits de Vie des Pères Cappadociens", Le Temps chrétien de la fin de l'Antiquité au Moyen Age IIIe-XIIIe siècles, Paris 1984, 220-240.

Judith Herrin, "'Femina Byzantina': The Council in Trullo on Women". DOP 46 (1992), 97-105.

H. Hunger, Ο κόσμος του βυζαντινού βιβλίου. Γραφή και ανάγνωση στο Βυζάντιο, μετ. Γ. Βασίλαρος, επιμ. Τ. Κόλιας, Αθήνα 1995.

G. L. Huxley, "Women in Byzantine Iconoclasm", Les femmes et le monachisme byzantin, éd. J. Y. Perreault, Athènes 1991, 11-24.

Patricia Karlin-Hayter, "Où l'abeille butine. La culture littéraire monastique à Byzance aux VIlle et IXe siècles". Le Monachisme à Byzance et en Occident du VIlle au Xe siècles. Aspects internes et relations avec la société, éd. A. Dierkens - D. Misons - J.- M. Sansterre, Revue Benedictine 103 (1993), 90-116.

A. Kazhdan, "Ο τέλειος μοναχός ή ο τέλειος πολεμιστής; Ο συγκερασμός των κοινωνικών ιδανικών στο Βυζάντιο", Δωδώνη 15/1 (1986), 203-216.

Του ιδίου, "Η βυζαντινή οικογένεια και τα προβλήματά της", Μνήμων 12 (1989), 195-209.

Του ιδίου, "Byzantine Hagiography and Sex in the Fifth to Twelfth Centuries", DOP 44 (1990), 131-143.

Του ιδίου, "Hagiographical Notes", Byzantion 54 (1984), 188-192 [= Authors and Texts in Byzantium, Variorum Reprints, London 1993, αρ. IV].

Του ιδίου, "Hagiographical Notes", Byzantion 56 (1986), 148-170 [= Authors and Texts in Byzantium, Variorum Reprints, London 1993, αρ. VI].

Του ιδίου, "One more agrarian History of Byzantium. Michel Kaplan, Les hommes et la terre à Byzance du VIe au Xle siècle: Propriété et exploitation du sol, Paris 1992", Byzantinoslavica LV/1(1994), 64-68.

A. Ρ. Kazhdan - G. Constable, People and Power in Byzantium. An Introduction to Modern Byzantine Studies, Washington 1982.

A. Ρ. Kazhdan - H. Maguire, "Byzantine Hagiographical Texts as Sources on Art", DOP 45 (1991), 1-22.

A. P. Kazhdan - L. F. Sherry, "The Tale of a Happy Fool: The Vita of St. Philaretos the Merciful (BHG I511z-1512b)". Byzantion 66/2 (1996), 351-362.

A. P. Kazhdan - Alice-Mary Talbot, "Women and Iconoclasm", BZ 8485 (1991 -1992), 391-408.

Σελ. 150
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/151.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

Α. Ρ. Kazhdan-Ann Wharton Epstein, Αλλαγές στον βυζαντινό πολιτισμό κατά τον 11ο και 12ο αιώνα, μετ. A, Παππάς, Αθήνα 1997.

Αντωνία Κιουσοπούλου, Ο θεσμός της οικογενείας στην Ήπειρο κατά τον 13ο αιώνα, Αθήνα 1990.

Της ιδίας, Νέοι και γέροι στην κοινωνία της Ηπείρου κατά τον 13ο αιώνα. Πρακτικά Διεθνούς Συμποσίου για το Δεσποτάτο της Ηπείρου, Άρτα 1992, 335-443.

Vassiliki Kravari, "Note sur le prix des manuscrits (IXe-XVe siècle)", Hommes et richesses dans l'Empire byzantin VIIIe-XVe siècle, Paris 1991, 375-384.

Δ. Κυρτάτας, Παιδαγωγός. Η ηθική διαπαιδαγώγηση στην ύστερη ελληνική αρχαιότητα, Αθήνα 1994.

Angeliki Laiou-Thomadakis, "Saints and Society in the Late Byzantine Empire", Charanis Studies. Essays in Honor of Peter Charanis, ed. Angeliki Laiou-Thomadakis, New Brunswick N.J. 1980, 84-114.

Της ιδίας, "The Role of Women in Byzantine Society", JÖB 31/1 (1981), 233-250.

Της ιδίας, "Observations on the Life and Ideology of Byzantine Women", BF 9 (1985), 59-102.

Της ιδίας, "Η ιστορία ενός γάμου: O Βίος της αγίας Θωμαΐδος της Λεσβίας", Πρακτικά του Α' Διεθνούς Συμποσίου: Η καθημερινή ζωή στο Βυζάντιο. Τομές και συνέχειες στην ελληνιστική και ρωμαϊκή παράδοση, Αθήνα 1989, 237-251.

Της ιδίας, Η αγροτική κοινωνία κατά την ύστερη βυζαντινή εποχή, μετ. Αγλαΐα Κάσδαγλη, Αθήνα 1987.

Της ιδίας, Mariage, amour et parenté à Byzance aux XIe-XIIIe siècles, Paris 1992.

A. Le Boulluec, "Les schémas biographiques dans quelques Vies spirituelles des IVe et Ve siècles: Les itinéraires de l'ascèse". Le Temps chrétien de la fin de l'Antiquité au Moyen Age IIIe-XIIIe siècles, Paris 1984, 243-253.

J. Le Goff, "Ο βασιλιάς παιδί στη μοναρχική ιδεολογία της Μεσαιωνικής Δύσης", Πρακτικά, τ. A', 227-248.

Του ιδίου, Ο πολιτισμός της Μεσαιωνικής Δύσης, μετ. Ρίκα Μπενβενίστε, Θεσσαλονίκη 1993.

Ρ. Lemerle, Cinq études sur le XIe siècle byzantin, Paris 1977, 15-63.

Του ιδίου, Ο πρώτος βυζαντινός ουμανισμός, μετ. M. Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου, Αθήνα 1985.

Σελ. 151
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/152.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

Ρ. Magdalino, "Eros the King and the King of Amours: Some Observations on Hysmine and Hvsminias", DOP 46 (1992), 197-204.

Elisabeth Malamut, Sur les routes des saints byzantins, Paris 1993.

Της ιδίας, "La moniale à Byzance aux 8e-12e siècles". Τάσεις του Ορθόδοξου Μοναχισμού 9ος-20ός αιώνες, Αθήνα 1996, 63-75.

C. Mango, Βυζάντιο. Η αυτοκρατορία της Νέας Ρώμης, μετ. Δ. Τσουγκαράκης, Αθήνα 1988.

Του ιδίου, "The Life of St. Andrew the Fool Reconsidered", Rivista, di Studi Byzantini e Slavi II (1982), 297-313 [= Byzantium and its Image, Variorum Reprints, London 1984, αρ. VII].

Toυ ιδίου, "The Saints", The Byzantines, ed. G. Cavallo, The University of Chicago Press, Chicago 1997, 261-263.

Άννα Μαραβά-Χατζηνικολάου, Ο Άγιος Μαμάς, Αθήνα 2 1995.

Κωνσταντίνα Μέντζου-Μεϊμάρη, "Απεικονίσεις δημοφιλών αγίων", Πρακτικά του Α' Διεθνούς Συμποσίου: Η καθημερινή ζωή στο Βυζάντιο. Τομές και συνέχειες στην ελληνιστική και ρωμαϊκή παράδοση, Αθήνα 1989, 587-602.

Ann Moffatt, "Schooling in the Iconoclast Centuries", Iconoclasm, ed. A. Bryer - J. Herrin, Birmingham 1977, 85-92.

Της ιδίας, "The Byzantine Child", Social Research 53 (1986), 705-723.

Rosemary Morris, "The Political Saint of the Eleventh Century", The Byzantine Saint, ed. S. Hackel, London 1981, 43-50.

Φλωρεντία Ευαγγελάτου-Νοταρά, Σημειώματα ελληνικών κωδίκων ως πηγή διά την έρευναν του οικονομικού και κοινωνικού βίου τον Βυζαντίου. Από του 9ου αιώνος μέχρι του έτους 1204, Αθήναι 1982.

Ν. Oikonomides, "Mount Athos: Levels of Literacy", DOP 42 (1988), 167-178.

Διονυσία Παπαχρυσάνθου, Ο αθωνίτικος μοναχισμός: αρχές και οργάνωση, Αθήνα 1992.

Evelyne Patlagean, "Ancienne hagiographie byzantine et histoire sociale". Annales É.C.S.,1968, 106-125 [= Structure sociale, famille, chrétienté à Byzance IVe-XIe siècle, Variorum Reprints, London 1985, αρ. V].

Της ιδίας, "L'histoire de la femme déguisée en moine et l'évolution de la sainteté féminine à Byzance", Studi Medievali 17 (1971), 597-623 [= Structure sociale, famille, chrétienté à Byzance IVe-XIe siècle, Variorum Reprints, London 1985, αρ. ΧΙ].

Σελ. 152
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/153.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

Της ιδίας, "L'enfant et son avenir dans la famille byzantine". Annales de démographie historique, 1973, 85-93 [= Structure sociale, famille, chrétienté à Byzance IVe-XIe siècle, Variorum Reprints, London 1985, αρ. Χ].

Της ιδίας, Pauvreté économique et pauvreté sociale 4e-7e siècles, Paris 1977.

Της ιδίας, "Discours écrit, discours parlé. Niveaux de culture à Byzance aux VIIIe-XIe siècles", Annales É.S.C., 1979, 264-278.

Της ιδίας, "Sainteté et pouvoir", The Byzantine Saint, éd. S. Hackel, London 1981,88-105.

Της ιδίας, "Les 'jeunes' dans les villes byzantines: émeutiers et miliciens", Le Charivari, éd. J. Le Goff - J.-Cl. Schmitt, Paris 1981, 123-129.

Της ιδίας, "Theodora de Thessalonique: Une sainte moniale et un culte citadin (IXe-XXe siècle)". Culti dei sancti, instituzioni e classi sociali in età preindustriale, ed. Sofia Boesch-Cajano e Lucia Sebastiani, Roma 1984, 37-67.

Της ιδίας, "Η ενηλικίωση στο Βυζάντιο στο 13ο και 14ο αιώνα", Πρακτικά, τ. Α', 261-269.

Pierre Riché - Daniele Alexandre-Bidon, L'enfance au Moyen Age, Paris 1994.

L. Rydén, "New Forms of Hagiography: Heroes and Saints", The 17th International Byzantine Congress. Major Papers, Washington 1986, 537-554.

Του ιδίου, The Life of St. Andrew the Fool, t. I, Introduction, Testimonies and Nachleben, Indices, Uppsala 1995.

P. Saenger, "Silent Reading: Its Impact on Late Medieval Script and Society", Viator 13 (1982), 367-414.

Elizabeth Sears, The Ages of Man. Medieval Interpretations, Princeton University Press 1986.

I. Ševčenko, "Hagiography of the Iconoclast Period", Iconoclasm, ed. A. Bryer - J. Herrin, Birmingham 1977, 1-42 [= Ideology, Letters and Culture in Byzantine World, Variorum Reprints, London 1982, αρ. V].

Ν. Σβορώνος, Η σημασία της ίδρυσης του Αγίου Όρους για την ανάπτυξη του ελλαδικού χώρου, Καρυές 1987.

Δ. Ζ. Σοφιανός, Οι βυζαντινοί άγιοι του ελλαδικού χώρου μέσα από τις πηγές και τα κείμενα, Αθήνα 1993.

Σελ. 153
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/154.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

Alice-Mary Talbot, "Old Age in Byzantium", ΒΖ 55 (1984), 267-278.

Της ιδίας, "Old Wine in New Bottles: The Rewriting of Saints Lives in the Palaeologan Period", The Twilight of Byzantium, ed. S. Curćić - D. Mouriki, Princeton 1991, 15-26.

Της ιδίας, "Family Cults in Byzantium: The Case of St. Theodora of Thessalonike", Λειμών. Studies presented to L. Rydén on his Sixty-Fifth Birthday, ed. J. Ο. Rosenquist, (Studia Byzantina Uppsaliensia 6), Uppsala 1996, 49-69.

Μ. Τουρτόγλου, "Οι ανήλικοι στο βυζαντινό και μεταβυζαντινό ποινικό δίκαιο", ανατ. από τα Πρακτικά της Ακαδημίας Αθηνών 60 (1985), 362-382

A. Vauchez, "Saints admirables et saints imitables: Les fonctions de l'hagiographie ont-elles changé aux derniers siècles du Moyen Age?", Les fonctions des saints dans le monde occidental (IIIe-XIIIe siècle), École française de Rome, Rome 1991, 161-172.

Ν. G. Wilson, "Books and Readers in Byzantium", Byzantine Books and Bookmen, Washington 1975, 1-15.

Σελ. 154
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/155.gif&w=600&h=915 30. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ

Σελ. 155
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/156.gif&w=600&h=915 30. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 156
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Χρόνος και ηλικίες στη βυζαντινή κοινωνία
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 137
    30. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

    ΕΠΙΛΟΓΟΣ

    Στόχος της μελέτης, όπως είχε εξαρχής ορισθεί, ήταν η διερεύνηση, μέσα από τα αγιολογικά κείμενα, του τρόπου με τον οποίο αρθρωνόταν η κλίμακα των ηλικιών στην αντίληψη των Βυζαντινών. Ως ειδικότερος στόχος είχε καταγραφεί η στάση της βυζαντινής κοινωνίας απέναντι στην παιδική ηλικία και τη νεότητα και η αναζήτηση ενδεχόμενων αλλαγών σε αυτήν κατά τη διάρκεια των βυζαντινών χρόνων.

    Καθώς η προσέγγιση παρόμοιων θεμάτων επιβάλλει τη συγκρότηση βασικών ερμηνευτικών κατηγοριών, τα ποσοτικά δεδομένα -ακόμη και όταν υπάρχουν- δεν επαρκούν χωρίς την αξιοποίηση και άλλων πηγών. Προκειμένου για το Βυζάντιο, τα ποσοτικά δεδομένα είναι, ως γνωστόν, πολύ λίγα και για ορισμένες περιόδους ανύπαρκτα. Οι αφηγηματικές πηγές -και ανάμεσά τους τα αγιολογικά κείμενα- είναι συχνά οι μόνες διαθέσιμες για τη μελέτη της βυζαντινής κοινωνίας. Υπέθετα, αποδεχόμενη την κρατούσα επιστημονική άποψη για την πληροφοριακή τους αξία, ότι οι Βίοι των αγίων λόγω του περιεχομένου και λόγω του αριθμού τους αποτελούν ένα σώμα ικανό να μας παράσχει σχετικές πληροφορίες.

    Στην πορεία της έρευνας, διαπίστωσα ότι το ηλικιακό σχήμα που αποδεσμεύεται μέσα από τους Βίους παραμένει σταθερό από την πρώιμη ως την ύστερη εποχή και αντιστοιχεί προς το σχήμα που αποδεσμεύουν οι άλλες διαθέσιμες πηγές, και κυρίως τα νομοθετικά κείμενα. Διαπίστωσα επίσης ότι η εικόνα για την παιδική ηλικία και τη νεότητα που μας δίνουν οι Βίοι των αγίων παρουσιάζει ομοιότητες προς αυτήν που σχηματίζουμε μέσα από την, ισχνή ομολογουμένως, υπάρχουσα βιβλιογραφία. Άλλωστε, καθώς