Συγγραφέας:Παπαγεωργίου, Γιώργος
 
Τίτλος:Η μαθητεία στα επαγγέλματα (16ος-20ός αι.)
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:3
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:192
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Μαθητεία και εργασία
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:16ος-20ός αι.
 
Περίληψη:Η παρούσα μελέτη, βασισμένη σε γνωστές αλλά και άγνωστες αρχειακές πηγές, προσπαθεί να αποκρυπτογραφήσει τους μηχανισμούς που διέπουν τα παραδοσιακά συστήματα μαθητείας και να αναζητήσει τους τρόπους προσαρμογής της παιδικής και νεανικής ηλικίας σε αυτά.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 6.69 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 112-131 από: 194
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/3/gif/112.gif&w=600&h=9153. Παπαγεωργίου, Μαθητεία στα επαγγέλματα

Εκείνο όμως που πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα είναι, ότι κι εδώ οι γιοι των μαστόρων έχουν προνομιακή μεταχείριση, αφού συνήθως στις περισσότερες συντεχνίες καταβάλλουν για τα έξοδα της προαγωγής τους τα μισά χρήματα από εκείνα που πληρώνουν οι νέοι μάστορες με έξω-επαγγελματική προέλευση: "εκείνος οπού είναι διά να έβγη νέος μαΐστωρ, να πληρώση διά τα της μαστοριάς ο μεν υιός του μαΐστορος γρόσια πεντήκοντα ήτοι γρ. 50 ο δε ξένος και εσναμπής γρόσια εκατόν ήτοι γρ. 100"1. Παρόμοια ρήτρα, μ' αυτή του καταστατικού της συντεχνίας των αμπατζήδων της Φιλιππούπολης, υπάρχει στην καταστατική διάρθρωση της συντεχνίας των μπογιατζήδων της ίδιας πόλης: "Προς τούτοις και όστις εκ των καλφάδων έβγη μαΐστωρ, ει μεν είναι μαΐστορος υιός να πληρώνη εις την κάσσαν του ισναφίου εκατόν γρόσια No 100, ει δε μη διακόσια γρόσια No 200"2.

Η χρηματική αυτή επιβάρυνση δεν ήταν καθόλου ευκαταφρόνητη3, αν αναλογισθούμε τις πενιχρές αποδοχές του κάλφα σ' όλο το διάστημα της μαθητείας του, με αποτέλεσμα αρκετοί απ' αυτούς, που δεν ανήκαν σε συντεχνιακές οικογένειες, ν' αδυνατούν να καταβάλλουν το ποσό του τεστιριού στη συντεχνία με όλες τις γνωστές συνέπειες, Εδώ εμφανίζεται για πρώτη φορά η καλή διάθεση μερικών μαστόρων, οι οποίοι δανείζουν ολόκληρο ή ένα μέρος του ποσού στους νέους συναδέλφους τους για να μπορέσουν οι τελευταίοι να εκπληρώσουν την υποχρέωσή τους αυτή και στη συνέχεια ν' ασκήσουν ελεύθερα και αυτόνομα το επάγγελμα:

——————————————

1. Βλ. M. Αποστολίδης, "Δύο έγγραφα εκ Φιλιππουπόλεως", ό.π., σ. 330.

2. Βλ. Μ. Αποστολίδης, Η της Φιλιππουπόλεως Ιστορία, σ. 372.

3. Στη συντεχνία των αμπατζήδων της Φιλιππούπολης ο νέος μάστορας επιβαρύνεται επιπλέον και με μια χρηματική προσφορά, "περκουζάρι", προς τον μάστορά του για να αποκτήσει την εγγραφή άδεια της συντεχνίας του· "και οψέποτες όταν εβγαίνη πασκαλής να δίνη και το περκουζάρι του μάστορά του όσο δεν το δωση να μην εβγαίνη". Βλ. Μ. Αποστολίδης, "Τα αρχεία του εν Φιλιππουπόλει εσναφίου των αμπατζήδων", ΑΘΛΓΘ 7 (1940-41), σ. 11.

Σελ. 112
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/3/gif/113.gif&w=600&h=9153. Παπαγεωργίου, Μαθητεία στα επαγγέλματα

"επλήρωσε του μικρού κάλφα του δι' εξόφλησιν μαστοριάς γρ. 40"1. Ακόμη δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις, όπου αδυνατώντας και οι ίδιοι οι μάστορες να καλύψουν τα έξοδα προαγωγής των καλφάδων τους, εγγυώνται για την κανονική και εμπρόθεσμη καταβολή του τεστιριού τους στις προθεσμίες που έθετε η συντεχνία, ούτως ώστε, πληρώνοντας οι μέχρι τότε βοηθοί τους ένα μικρό ποσό προκαταβολικά, κατόρθωναν να έχουν την πολυπόθητη επαγγελματική άδεια στα χέρια τους: "ο Γιάγκος Μαρασλής Ντίπρηλης εγγυητής διά Γιώργι κάλφα του την μαστουργειά να πληρώση διορία 21 ημέρες γρ. 200 7βρίου 6 τεσλίμ2 101, 8βρίου 18 τεσλίμ 69,20-170,20, 9βρίου 22 τεσλίμ 29,20 γρ. 200"3.

Θα περίμενε λοιπόν κανείς μετά την απόκτηση της έγγραφης άδειας, ότι είχαν παραμεριστεί όλα τα προβλήματα και ο νέος μάστορας θα μπορούσε ν' ανοίξει καινούριο εργαστήρι με δική του ευθύνη. Όμως τη φυσιολογική και ομαλή αυτή πορεία λίγοι καλφάδες τη γνώριζαν. Οι περισσότεροι δεν διέθεταν τα απαραίτητα χρηματικά κεφάλαια για τον εξοπλισμό του εργαστηριού τους σε εμπόρευμα και εργαλεία, γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το εργατικό δυναμικό της επαγγελματικής αυτής βαθμίδας ήταν συνήθως αποκομμένο από τα μέσα παραγωγής. Μόνο στη βενετοκρατούμενη Κρήτη υποχρεώνεται ο μάστορας, και όχι πάντα, στο τέλος της μαθητείας να εξοπλίζει τον κάλφα με τα σύνεργα ενός "λαβορέντε"4.

Ένας από τους βασικούς ανασταλτικούς παράγοντες στην 

——————————————

1. Βλ. Αρχείον Μητροπόλεως Ιωαννίνων, κατάστιχο Π. Παπαφίλου, φ. 13r.

2. τεσλίμ = παράδοση (τουρκ. teslim).

3. Βλ. Μ. Αποστολίδης, "Τα αρχεία του εν Φιλιππουπόλει εσναφίου τεκτόνων", ΑΘΛΓΘ 1 (1934-35), σ. 123.

4. Βλ. Κ. Μέρτζιος, "Σταχυολογήματα", ό.π., σ. 288-289. Το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται και στους μαρμαράδες της Τήνου, όπου ο νέος μάστορας "προικιζόταν" από το αφεντικό του με ένα κασελάκι ξύλινο που μέσα περιείχε τα εργαλεία της δουλειάς. Βλ. Αλ. Φλωράκης, Η λαϊκή λιθογλυπτική της Τήνου, Αθήνα 1981, σ. 87.

8

Σελ. 113
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/3/gif/114.gif&w=600&h=9153. Παπαγεωργίου, Μαθητεία στα επαγγέλματα

αυτοδύναμη ανέλιξη των μαθητευομένων ήταν οι περιορισμένες και ισχνές αμοιβές και στα δύο στάδια της εκπαίδευσης τους και οι οποίες τους αφαιρούσαν κάθε δυνατότητα αποταμίευσης. Η αδυναμία της συγκέντρωσης ενός ικανού χρηματικού κεφαλαίου βοηθούσε έξαλλου τα σχέδια των παλιών μαστόρων, που επιθυμούσαν να παρουσιάζονται οι νέοι συνάδελφοι τους και στο στάδιο αυτό οικονομικά εξαντλημένοι, ώστε ν' αναβάλλεται υποχρεωτικά το ξεκίνημα της αυτόνομης δουλειάς τους, ή στη χειρότερη περίπτωση, ν' αποδυναμώνεται η ανταγωνιστική τους δύναμη στην αγορά.

Έτσι, βλέπουμε ότι οι μπασκαλήδες της συντεχνίας των ραφτάδων της Ύδρας, που αδυνατούν ν' ανοίξουν δικό τους εργαστήρι, υποχρεώνονται να δουλεύουν υπεργολαβικά στους παλιούς μαστόρους, παραχωρώντας τους για την "δούλευσιν" αυτή, "οκτώ παράδες εις το κάθε γρόσι", δηλαδή το 1/5 της συνολικής αμοιβής τους1.

Άλλοι πάλι κάνουν υπομονή και μένουν μισθωτοί εργάτες ή δουλεύουν με το κομμάτι μέχρι να συγκεντρώσουν ένα σημαντικό κεφάλαιο για ν' ανοίξουν αργότερα δικό τους μαγαζί. Αποκαλυπτικό είναι ένα έγγραφο που βρίσκεται καταχωρημένο στο συμβολαιογραφικό κώδικα του νοτάριου Νικόλαου Καπέλλου στο Ιστορικό Αρχείο της Κέρκυρας: 1655 μαγίου 14 [...] ο παρόν μάστρο θεοδορις Νικιτας τζανγγαρις σηνενφονισε μετα του παροντος μάστρο Λοϊζου Δοριανου τζανγγαρι και γαρ ο αυτος Δοριάνος υποσχεται να δουλεψι και καμι του αυτού μάστρο Θεοδορι διακοσια ζευγαρια παπουτζοπουλα ασπρα κε κακκινα [...] απο γαζετες2 δοδεκα το

——————————————

1. Βλ. Αντ. Λιγνός, Αρχείον Κοινότητος Ύδρας, τ. 6 (1818-1821), σ. 224.

2. γαζέττα = παλιό βενετικό χάλκινο νόμισμα, ισοδύναμο με δύο σολδία (βεν. gazèta). Επειδή με την καταβολή του κέρματος αυτού μπορούσε ν' αναγνώσει κάποιος τις διαταγές, σε χειρόγραφο τότε, της Ενετικής δημοκρατίας, που τοιχοκολλούνταν ως ειδησεογραφικά δελτία σε κεντρικά μέρη, επικράτησε να λέγονται Gazette. Το 1600 με τον τίτλο Gazetta ονομάστηκε η πρώτη εβδομαδιαία εφημερίδα στη Βενετία και η ονομασία αυτή καθιερώθηκε έτσι για όλες τις εφημερίδες.

Σελ. 114
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/3/gif/115.gif&w=600&h=9153. Παπαγεωργίου, Μαθητεία στα επαγγέλματα

καθε ζευγαρι και ελαβε εις στο παρον ο αυτός Δοριανος από τον ανοθεν Νικιτα α μπον κοντο1 δουκάτα δέκα [...] με υποσχεσην να του φερνι καθε εβδομαδα ζευγαρια δεκαπεντε παπουτζόπουλα ός ανοθεν2.

Ακόμη, μερικοί καλφάδες που οι μάστορές τους είναι άτεκνοι ή χωρίς γιους στο επάγγελμα προσδοκούν να γίνουν συνεταίροι τους ή και γαμπροί τους και τελικά να τους διαδεχτούν στο μαγαζί3.

Αντίθετα, τα πράγματα ήταν πολύ πιο απλά και εύκολα για τους γιους των συντεχνιακών μελών, οι οποίοι βγαίνοντας μάστορες έβρισκαν έτοιμο το εργαστήρι του πατέρα τους, τα εργαλεία της δουλειάς και επιπλέον είχαν εξασφαλισμένη πελατεία.

Παρόλη όμως την προνομιακή μεταχείριση που γνωρίζουν οι γιοι των μαστόρων στη συνολική διάρκεια της μαθητείας τους, παρατηρούμε ότι από τα τέλη του 18ου αιώνα και κυρίως από τις αρχές του 19ου η συντεχνία παύει να είναι κλειστό επάγγελμα και οι τεχνίτες με εξω-επαγγελματική προέλευση αρχίζουν να υπερισχύουν καθαρά των συναδέλφων τους, που ήταν γιοι των μαστόρων.

Υπάρχουν τρία χαρακτηριστικά ντοκουμέντα, που τεκμηριώνουν αδιάσειστα τη διαπίστωση αυτή.

Το πρώτο, προερχόμενο από τη συντεχνία των αμπατζήδων της Φιλιππούπολης, το επεσήμανε πρώτος ο Σπ. Ασδραχάς με τον αποκαλυπτικό στατιστικό πίνακα, που μας έδωσε στη μελέτη του για τις συντεχνίες στην Τουρκοκρατία4 και τον οποίο παραθέτουμε αμέσως παρακάτω.

——————————————

1. α μπον κόντο = σε καλή τιμή.

2. Βλ. παράρτημα, αριθ. εγγρ. 9.

3. Βλ. Αναστ. Γούδας, Βίοι Παράλληλοι, τ. Γ΄, εν Αθήναις 1870, όπου αναφέρονται τα εξής: "και επί τέλους o μικρός και άσημος μαθητευόμενος είτε εγίγνετο συνέταιρος και γαμβρός του εμπόρου, είτε και αντικαθίστα αυτόν, πολλάκις μάλιστα τον υπερέβαινε. Τοσούτον δε σύνηθες ήτο τότε τούτο, ώστε πολλάκις οι μεν μαθητευόμενοι οικειοθελώς εγκατέλειπον το πατρικόν αυτών επώνυμον και ελάμβαναν το του εμπόρου ή προστάτου και ευεργέτου των",

4. Βλ. Σπ, Ασδραχάς, ό.π., σ. 102.

Σελ. 115
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/3/gif/116.gif&w=600&h=9153. Παπαγεωργίου, Μαθητεία στα επαγγέλματα

Προαγωγές

καλφάδων στη συντεχνία των αμπατζήδων της Φιλιππουπολης

(1770-1818)

Έτη

Τεχνίτες εξωεπαγγελματικής προέλευσης Γιοί μαστόρων 

Σύνολο

ι" (ß) W (ß)

<" (Υ)

1770-1779 1780-1789 1790-1799 1800-1809 1810-1818*

52 59,09 36 40,91 35 25,18 104 74,82 27 20,77 103 79,23 40 28,78 99 71,22 31 16,15 161 83,85

88 0,89 139 0,26 130 0,25 139 0,39 192 0,53**

(α) απόλυτοι αριθμοί· (β) σχετικοί αριθμοί· (γ) συντελεστής

* οι τέσσαρες πρώτοι μήνες, ** 1810-1817.

μεταβλητότητας.

Η δεύτερη αξιόλογη μαρτυρία αναφέρεται σε μερικές γιαννιώτικες συντεχνίες όπου, σύμφωνα με το σχετικό έγγραφο, βλέπουμε ότι στις αρχές του 19ου αιώνα τζιαρτζήδες, χαντζίδες, κρασοπούλοι, ψωμάδες, σιμητζήδες, μπακάληδες, και άλλα συνάφια είναι ένα τρίτο Γιαννιώτες και δύο τρίτα ξένοι, Ζαγορίσιοι, Λούντζηδες, Ζιτσιώτες1.

Τέλος, το τρίτο και τελευταίο τεκμήριο προέρχεται από τους φορολογικούς καταλόγους των γιαννιώτικων συντεχνιών (1812-1819). Μετά από διεξοδική μελέτη των καταστίχων αυτών παρατηρήσαμε ότι από τα "νέα ονόματα", δηλ, τους νέους μάστορες που βγαίνουν από τις συντεχνίες της πόλης αυτής και επιβαρύνονται για πρώτη φορά με φόρους του βαροσιού, ελάχιστοι είναι οι γιοι των μαστόρων.

Γιατί όμως η εγκατάλειψη του επαγγέλματος εγκαινιάζεται από τα ίδια τα παιδιά των συντεχνιτών ή, αντίστροφα, γιατί την

——————————————

1. Βλ. επιστολή αχρονολόγητη του Σταύρου Ιωάννου προς τον Αλή πασά, ΑΣΙ, φάκ. Πολιτεία Ιωαννίνων-Ισνάφια.

Σελ. 116
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/3/gif/117.gif&w=600&h=9153. Παπαγεωργίου, Μαθητεία στα επαγγέλματα

ίδια περίοδο η προσφορά από το εξω-επαγγελματικό εργατικό δυναμικό προς τις συντεχνίες εξακολουθεί να παραμένει μεγάλη;

Στο καίριο αυτό ερώτημα είναι δύσκολο να δοθεί μια άμεση απάντηση. Ασφαλώς όμως η κρίση, που αρχίζει να υποβόσκει στα συντεχνιακά επαγγέλματα την εποχή αυτή, και η οποία προοδευτικά αυξάνει και κορυφώνεται με τις επιπτώσεις της βιομηχανικής επανάστασης στην περιοχή, σε συνδυασμό με τις αλλαγές στις γενικότερες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες, παίζει αποφασιστικό ρόλο στη διαμόρφωση της νέας πραγματικότητας.

Δεν πρέπει όμως να περάσει απαρατήρητο το γεγονός ότι οι γιοι των μαστόρων διαπίστωναν καλύτερα από κάθε άλλο την ολοσχερή αδυναμία του αναχρονιστικού συντεχνιακού συστήματος να απομακρύνει η να περιορίσει τον ανταγωνισμό των ευρωπαϊκών βιομηχανικών ειδών, ο οποίος υπερκέραζε προοδευτικά το μονοπώλιο των συντεχνιών και καρπωνόταν τις εσωτερικές αγορές. και έβλεπαν καθαρά ότι μόνο ο φόβος του συναγωνισμού κρατούσε τους πατεράδες τους μέσα στις συντεχνίες, από τις οποίες μάταια ζητούσαν βοήθεια, αφού οι επαγγελματικές αυτές συσσωματώσεις, που είχαν δημιουργηθεί για να χτυπήσουν το συναγωνισμό, αδύναμες και αναιμικές τώρα αναγκάζονταν να παραδοθούν σ' αυτόν.

Μάλιστα τα περισσότερα απ' αυτά τα παιδιά οι ίδιοι οι γονείς τους τα παρότρυναν να εγκαταλείψουν το πατροπαράδοτο επάγγελμα, χωρίς να παίρνουν υπόψη τους αν οι γιοι τους έχουν τα απαιτούμενα για τον νέο επαγγελματικό προσανατολισμό προσόντα1. Επιπλέον, οι φιλοδοξίες αρκετών παιδιών ξεπερνούσαν την

——————————————

1. Αποκαλυπτικές ως ένα σημείο για το ζήτημα αυτό είναι οι διαπιστώσεις του Ανδρέα Συγγρού: "Έχει οικογένειά τις δύο ή τρεις υιούς, οι γονείς, χωρίς ποσώς να εξετάσωσι την κλίσιν αυτών, ελαφρώς συσκέπτονται εις ποίον στάδιον συμφέρει τη οικογενεία να επιδοθή έκαστος αυτών και προορίζουσιν, ως επί το πλείστον, τον μεν διά το στρατιωτικόν, τον δε διά το δικηγορικόν ή προς την ιατρικήν [...] Ως εκ τούτου και ουδεμία συνέχεια οικογενειακού επαγγέλματος, ούτε κοινωνική κατάταξις παρατηρείται". Και συνεχίζει παρακάτω διατυπώνοντας μερικές σκέψεις για το φαινόμενο αυτό: "Δεν λέγω, ότι τα ελεύθερα επαγγέλματα δέον ν' απαγορεύωνται συστηματικώς διά τους υιούς των τεχνιτών ή άλλου είδους επαγγελματιών, αλλά διατείνομαι,

Σελ. 117
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/3/gif/118.gif&w=600&h=9153. Παπαγεωργίου, Μαθητεία στα επαγγέλματα

ανάγκη της πρωταρχικής απασχόλησης,1 ενώ οι μάζες τη διεκδικούσαν,

Η ανανέωση των συντεχνιών, που πραγματοποιείται τώρα στη συντριπτική πλειοψηφία από παιδιά με εξω-επαγγελματική προέλευση, προσδίδει στο πολύπλοκο αυτό θέμα και μια αντιφατικότητα, αν λάβουμε υπ' όψη ότι την ίδια εποχή (μέσα 19ου αιώνα) οι σχέσεις ανάμεσα στους μάστορες και τους μαθητευόμενους με εξω-συντεχνιακή καταγωγή, οι οποίοι έχουν πάρει αρκετά χρόνια πριν το αριθμητικό προβάδισμα από τους γιους των μαστόρων, επιδεινώνονται συνεχώς και ανάμεσα στις δύο πλευρές βαθαίνουν πιο πολύ οι αντιθέσεις, που μέχρι τότε οι συντεχνίες κατόρθωναν ν' απομακρύνουν ή ν' αμβλύνουν.

Πιο συγκεκριμένα, οι μάστορες για ν' αυξήσουν τα περιορισμένα πια κέρδη τους, πολλαπλασιάζουν ταυτόχρονα τις απαιτήσεις τους από το βοηθητικό προσωπικό, τσιράκια και καλφάδες, και μεγαλώνουν την εκμετάλλευσή τους με την παραπέρα παράταση του ωραρίου εργασίας, με τη μείωση της αμοιβής τους2, με την καθυστέρηση της εξέλιξής τους και με την εφαρμογή μιας σειράς από διάφορα άλλα καταπιεστικά μέτρα3.

Η γέννηση των καπιταλιστικών σχέσεων στην περιοχή έπαιξε,

——————————————

ότι δέον να δίδεται μεγίστη προσοχή εις την εκλογήν του έπαγγέλματος και να μη παραμελώνται αι οικογενειακαί επαγγελματικαί παραδόσεις, ούτως ειπείν, κατά κανόνα" (βλ. Ανδρέας Συγγρός, Απομνημονεύματα, τ. Α΄, εν Αθήναις 1908, σ 85-86).

1. Χαρακτηριστικό για την καινούρια νοοτροπία που επικρατούσε στους γιους των εμπόρων είναι το απόσπασμα, που δανειζόμαστε και πάλι από τα απομνημονεύματα του Ανδρέα Συγγρού: "Οι υιοί των εμπόρων [...] μη αρεσκόμενοι πλέον ούτε εις το κοπιώδες έργον του εμπόρου, ούτε προ πάντων εις τον κοινωνικόν βαθμόν του εμπόρου, τον κατά τον τρόπον του σκέπτεσθαι αυτών ολίγον αριστοκρατικόν, εγκατέλιπον το εμπόριον" (βλ. Ανδρέας Συγγρός, Απομνημονεύματα, ό.π., σ. 123).

2. Το μεροκάματο έτσι καταντούσε πενιχρότατο αν λάβουμε υπόψη την συνεχή υποτίμηση των τουρκικών νομισμάτων και τις ψηλές τιμές των βασικών ειδών διατροφής της εποχής εκείνης.

3. Η "βάρβαρη" συμπεριφορά των μαστόρων της περιόδου αυτής παραμένει βαθιά χαραγμένη στη μνήμη πολλών υπερήλικων σημερινών μαστόρων.

Σελ. 118
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/3/gif/119.gif&w=600&h=9153. Παπαγεωργίου, Μαθητεία στα επαγγέλματα

αναμφισβήτητα, πρωταρχικό ρόλο στη δημιουργία του αγεφύρωτου χάσματος ανάμεσα στους μαστόρους και τους καλφάδες. Η αναπόφευκτη σύγκρουση πήρε γρήγορα χαρακτήρα ανταγωνιστικό, ώστε να εκδηλώνονται αλλεπάλληλες και σκληρές διαμάχες ανάμεσα στο δυναμικό των δύο αυτών επαγγελματικών βαθμίδων. Οι μαθητευόμενοι και κυρίως οι καλφάδες έψαχναν τρόπους για ν' απαλλαγούν ή τουλάχιστον να περιορίσουν την άγρια εκμετάλλευση των εργοδοτών τους, οι οποίοι αντιστέκονταν σθεναρά σ' αυτή την τελευταία φάση της αγωνίας τους και προσπαθούν ν' αποδυναμώσουν το εργατικό κίνημα, που πάλευε για μια καλύτερη και ανθρωπινότερη ζωή.

Παρόλη όμως τη λυσσαλέα αντίσταση τους οι συντεχνίτες δεν κατορθώνουν ν' αποτρέψουν τη δημιουργία συντεχνιακών οργανώσεων των μισθωτών εργατών (καλφάδων), που σταδιακά μεταβάλλονται σε αγωνιστικές ομάδες, σε πραγματικές συνδικαλιστικές οργανώσεις στις αρχές του αιώνα μας. Έτσι η διάσπαση των περισσότερων συντεχνιών σε κεφαλαιούχους-εργοδότες και εργάτες-υπαλλήλους γίνεται αναπόφευκτη, αλλά και καθοριστική για την τύχη του συντεχνιακού θεσμού, αφού τα δύο αυτά συντεχνιακά υποκατάστατα θα έχουν, από εδώ και πέρα, ξεχωριστά συμφέροντα και διαφορετικές επιδιώξεις.

Η δομική παρακμή και αποσύνθεση των συντεχνιών στις αρχές του αιώνα μας είναι γεγονός αναμφισβήτητο πια. Τα σωματεία και οι επαγγελματικές οργανώσεις, με εντελώς διαφορετική υφή, που θα τις διαδεχτούν, θα επικυρώσουν και τυπικά την εξαφάνιση του παλιού συντεχνιακού συστήματος, Στο εξής η μαθητεία του τσιρακιού και του κάλφα θα διέπεται από τις αρχές του εργατικού δικαίου1 και όχι από τις περιοριστικές λειτουργίες και τις ηθικές νόρμες των συντεχνιών.

——————————————

1. Βλ. Δημ. Πόρτολος, Η σύμβασις μαθητείας κατά το ισχύον δίκαιον και τον αστικόν κώδικα ως συγκριτικής ερεύνης των αλλαχού κρατούντων, Αθήναι 1942. Πβ. και Χαρ. Γκούτος, Εργασιακές σχέσεις των οικοδόμων στη Χερσαία Ελλάδα μετά το 1800 (Συμβολή στην Ιστορία τον ελληνικού εργατικού δικαίου), Αθήνα 1985.

Σελ. 119
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/3/gif/120.gif&w=600&h=915 3. Παπαγεωργίου, Μαθητεία στα επαγγέλματα

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 120
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/3/gif/121.gif&w=600&h=9153. Παπαγεωργίου, Μαθητεία στα επαγγέλματα

ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Ο θεσμός της μαθητείας, υποχρεωτικός για το παιδί ή τον νέο που ήθελε ν' ακολουθήσει κάποιο επάγγελμα, απέβλεπε στην επαγγελματική του ολοκλήρωση και στη μετάδοση των παραδοσιακών τεχνικών. Παράλληλα όμως, αποτελούσε και μια ασφαλιστική δικλείδα για τη διατήρηση της μονοπωλιακής θέσης των μαστόρων στις συντεχνίες και στις συντροφίες, αφού απέτρεπε ή απομάκρυνε τις ανεπιθύμητες προαγωγές του προσωπικού των κατώτερων βαθμίδων.

Επιπλέον, ο ίδιος θεσμός, στον οποίο ενυπήρχε και η πρωταρχική μορφή της παιδικής εργασίας και απασχόλησης των εργαζομένων ανηλίκων, έδινε τη δυνατότητα στον μάστορα, με το πρόσχημα της εκπαίδευσής τους στην τέχνη ή το επάγγελμα, να τους χρησιμοποιεί σαν πολύ φθηνή εργατική δύναμη και να τους εκμεταλλεύεται με κάθε τρόπο.

Βέβαια στο πρώτο στάδιο της μαθητείας ο ανήλικος μαθητευόμενος, αν και απόλυτα αναγκαίος για τον μάστορά του, δεν αποτελούσε παραγωγικό στοιχείο και εύκολα μπορεί να ερμηνευθεί η παράταση της μαθητείας του και γενικότερα η εκμετάλλευσή του. Άλλωστε ο μάστορας θεωρούσε την εργασία του μαθητευόμενου, με εξω-επαγγελματική προέλευση, ως αντιπαροχή όχι μόνο στις επαγγελματικές γνώσεις που του πρόσφερε, αλλά και στην εξασφάλιση διατροφής και στέγης του, αν και το κόστος των δαπανών αυτών ήταν εντελώς ασήμαντο γι' αυτόν.

Αλλά κι όταν ακόμη ο μαθητευόμενος περνά στη βαθμίδα του κάλφα η στάση του μάστορα εξακολουθεί να είναι αρνητική. Παρ' ότι δηλ. η παραγωγικότητα του κατώτερου εργατικού δυναμικού αναπτύσσεται με τη σχετική εκμάθηση του επαγγέλματος,

Σελ. 121
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/3/gif/122.gif&w=600&h=9153. Παπαγεωργίου, Μαθητεία στα επαγγέλματα

ο μάστορας επιμηκύνει την παραμονή του βοηθού του στο στάδιο αυτό, ενώ παράλληλα δεν τον αμείβει κανονικά, από τη μια μεριά για ν' αποζημιωθεί προφανώς από την μικρή αποδοτικότητά του στο πρώτο στάδιο της μαθητείας του και από την άλλη γιατί τον βλέπει σαν αυριανό ανταγωνιστή.

Με τον τρόπο όμως αυτό ο μαθητευόμενος ζημιωνόταν σημαντικά, αφού, αν και πρόσφερε πολύτιμες υπηρεσίες στον εργοδότη του, δεν είχε την ανάλογη αμοιβή.

Οι πενιχρές αποδοχές του, ενδεικτικές του κλίματος εκμετάλλευσης, εκτός από τις ανυπέρβλητες δυσκολίες που του δημιουργούσαν στην κανονική του σίτιση, ήταν και ο κυριότερος ανασταλτικός παράγοντας στην αυτοδύναμη ανέλιξή του, με αποτέλεσμα ο μαθητευόμενος, αν και έχει περάσει με επιτυχία τις εξετάσεις για την απόκτηση της μαστοριάς, να μην μπορεί να αυτονομηθεί επαγγελματικά.

Αντίθετα, οι γιοι ή συγγενείς των μαστόρων εξασφάλιζαν ασύγκριτα καλύτερες συνθήκες εργασίας, τροφής και στέγης, αφού εξακολουθούσαν να ζουν στο οικογενειακό περιβάλλον και μυούνταν καλύτερα στην τεχνική της δουλειάς.

Αλλά το κυριότερο πλεονέκτημά τους ήταν τα προνόμια που απολάμβαναν στη διάρκεια της μαθητείας, τα οποία βέβαια δεν παραχωρούσαν πάντα οι συντεχνιακοί κανονισμοί ή οι άγραφοι εθιμικοί κανόνες της συντροφίας, αλλά οι ίδιοι οι γονείς τους. Έτσι, είχαν πάντα το προβάδισμα τόσο στις εσωτερικές προαγωγές όσο και στον εξοπλισμό του εργαστηρίου τους και στην εξασφάλιση της πελατείας, όταν αποκτούσαν τον τίτλο του μάστορα.

Επιγραμματικά, θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε ότι η μαθητεία για τα παιδιά, που προέρχονταν από εξω-επαγγελματικές οικογένειες, ήταν μακρόχρονη, κοπιαστική και παραμελημένη. Παράλληλα, αποτελούσε μια σκληρή δοκιμασία, σωματική και πνευματική, για τον μαθητευόμενο, ο οποίος, μη έχοντας δυνατότητα επιλογών και όντας υποχρεωμένος να επιζήσει -στην πολύ συγκεκριμένη έννοια του όρου- υπέμενε καρτερικά τις συνεχείς αυθαιρεσίες, καταπιέσεις και εκμεταλλεύσεις του εκπαιδευτή του μάστορα.

Σελ. 122
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/3/gif/123.gif&w=600&h=915 3. Παπαγεωργίου, Μαθητεία στα επαγγέλματα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

1. Έγγραφα

2. Πίνακες

Σελ. 123
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/3/gif/124.gif&w=600&h=9153. Παπαγεωργίου, Μαθητεία στα επαγγέλματα

Όπως αναφέρουμε και στα Προλεγόμενα, παραθέτουμε εδώ μερικά σημαντικά έγγραφα που χρησιμοποιήσαμε για την εργασία, διατηρώντας τη στίξη και την ορθογραφία των κειμένων. Για την καλύτερη χρήση του Παραρτήματος δίνουμε ξανά τα στοιχεία του κάθε εγγράφου. Παραθέτουμε ακόμη δύο πίνακες: ο πρώτος παρουσιάζει τα επαγγέλματα που υπήρχαν στο ελληνικό κράτος το 1837 και ο δεύτερος τους νέους μαστόρους που βγήκαν από τη συντεχνία των αμπατζήδων της Φιλιππούπολης κατά το διάστημα 1685-1855.

Σελ. 124
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/3/gif/125.gif&w=600&h=9153. Παπαγεωργίου, Μαθητεία στα επαγγέλματα

1. ΕΓΓΡΑΦΑ

1

Αυτοκρατορικό διάταγμα τον σουλτάνου Μουσταφά του Γ΄ (1773) σχετικό με τα συντεχνιακά ζητήματα

Δημοσιεύτηκε από τον βούλγαρο D. A. Ihčiev, "Esnafski documenti i esnafski organizacii v tursko vreme" ("Συντεχνιακά έγγραφα και συντεχνιακές οργανώσεις επί Τουρκοκρατίας") στο Spisanie na bǎlgarskoto ikonomičesko družestvo, Σόφια 1907, τ. 3, σ. 345-452.

Σουλτανικό φιρμάνι-διαταγή, σταλμένο ως εγκύκλιος προς όλες τις κεντρικές πόλεις και κωμοπόλεις των καζάδων1, που υπάγονται στην οθωμανική αυτοκρατορία, σε τρία μέρη του κόσμου Ασία - Αφρική - Ευρώπη, σχετικό με το πρόβλημα της οργάνωσης της αδελφότητας των συντεχνιών στο όνομα του θεμελιωτή αυτής της αδελφότητας του "αποδημήσαντος εις κύριον" Αχή-Εβράν-Βελή.

Προς τους υψηλώς μορφωμένους., άξιους και δίκαιους καδήδες2 -των καζάδων, που βρίσκονται στην Ευρωπαϊκή Τουρκία, Βαλκανική Χερσόνησο (Ρουμελία), Μικρασία (Ανατολή), Αίγυπτο,

——————————————

Αισθάνομαι την υποχρέωση να ευχαριστήσω θερμά κι από τη θέση αυτή τον συνάδελφο Ιω. Θεοχαρίδη για τη βοήθεια που μου πρόσφερε στη μετάφραση του κειμένου.

1. καζάς = περιοχή στην οποία εκτεινόταν η δικαιοδοσία ενός καδή (τουρκ. kaza και kadilik).

2. καδής = δικαστής. Επί πλέον ασκούσε και τη γενική εποπτεία πάνω στις συντεχνίες (τουρκ. kadi).

Σελ. 125
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/3/gif/126.gif&w=600&h=9153. Παπαγεωργίου, Μαθητεία στα επαγγέλματα

Τυνησία και Τρίπολη- δηλ. προς εσάς καδήδες-ναΐπηδες1 που είστε αληθινά μορφωμένα τέκνα του Ισλάμ, αναπληρωτές-κληρονόμοι αυτεπάγγελτα των αγίων προφητών· εσείς που είστε αιρετοί και κλητοί για να λαμβάνετε στην αυτοκρατορία μου τις καίριες θρησκευτικές και δικαστικές-νομοθετικές θέσεις, να δικάζετε στο όνομα τον Seriat2· κάθε διαφορά και υπόθεση που προέκυψε και προκύπτει ανάμεσα στους υπηκόους της ενδόξου και απεράντου αυτοκρατορίας μου, όπως και να εκδίδετε δικαστικές αποφάσεις, κρίσεις, αποδείξεις και άλλες πράξεις. Είθε, o ύψιστος θεός να συνεχίσει επί μακρόν τη δόξα σας και να αυξήσει τη δύναμη και το μεγαλείο σας. Επίσης να το γνωρίσουν προς εκτέλεση οι αρχηγοί των ενδόξων μου άξιων και υποδειγματικών στρατιωτικών-διοικητικών εξουσιών, δηλ. οι μουτεσελίμηδες3, βοεβάδες4, σερδάροι5, μιρ-μιράνοι6, γιουμέροι7, μπεηλερμπέηδες8, ντιζντέροι9, ζαμπιτάνοι10, αγιάνηδες11 και κάθε άλλη εξουσία και υπάλληλος - ο ελεήμων θεός ας

——————————————

1. ναΐπης = βοηθός του καδή με παρόμοια καθήκοντα (τουρκ. naip).

2. σεριάτ = ο ιερός νόμος του Ισλάμ (τουρκ. seriat και seri'a).

3. μουτεσελίμης = αντιπρόσωπος ενός πασά στη διοίκηση ενός σαντζακιού (τουρκ. mütesellim).

4. βοεβόδας = αντιπρόσωπος του πασά στη διοίκηση ενός καζά (τουρκ. voyvoda).

5. σερδάρης = αρχηγός στρατού (τουρκ. serdar).

6. μιρ-μιράνος = "ο εμίρης των εμίρηδων". Περσικός όρος αντίστοιχος του τουρκικού beylerbeyi.

7. γιουμέρος = αρχηγός, ηγέτης, ανώτερος αξιωματικός (τουρκ. ümera, πληθ. του âmir).

8. μπεηλέρμπεης = "ο μπέης των μπέηδων". Στρατιωτικός και πολιτικός διοικητής μιας περιοχής (eyalet), (τουρκ. beylerbeyi ή beglerbegi).

9. ντιζντέρος = φρουρός οχυρού (τουρκ. dizdar).

10. ζαμπίτης = αρχηγός ή αξιωματικός αστυνομίας (τουρκ. zabit).

11. αγιάνης = "προύχοντας" (τουρκ. a'yan). Οι αγιανηδες ενός τόπου αντιπροσώπευαν τους κατοίκους απέναντι στα κυβερνητικά όργανα και διαχειρίζονταν τα φορολογικά κυρίως ζητήματα της περιοχής. Η εξάπλωσή τους κυρίως μετά τα τέλη του 16ου αι. σχετίζεται με την εμφάνιση και την επικράτηση στην έγγειο ιδιοκτησία των μεγάλων τσιφλικιών και του συστήματος της ενοικίασης των φόρων (iltizam).

Σελ. 126
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/3/gif/127.gif&w=600&h=9153. Παπαγεωργίου, Μαθητεία στα επαγγέλματα

συνεχίσει τη δόξα σας και ας μεγαλώσει τη δύναμη και την εξουσία σας. Από το πνεύμα και γράμμα της παρούσης διαταγής της βασιλικής μου υψηλότητας "η οποία είναι όπως πρέπει καλλωπισμένη με ένθετα σ' αυτή τη βασιλική υψηλότητα σύμβολα" και η οποία σύντομα θ' αφιχθεί, εσείς θα ενημερωθείτε για την ένωση των συντεχνιών, της συντεχνιακής αδελφότητας.

Οι κομιστές τον παραπάνω φιρμανιού είναι μέλη της ένωσης της εσναφικής αδελφότητας, η οποία ήδη από τα παλιά χρόνια έχει συσταθεί και οργανωθεί ειδικά από τον μακάρια αναπαυμένο Σεΐχη Αχή-Εβράν-Βελή1, του οποίου τα λείψανα έχουν ταφεί και φυλάγονται σ' ένα ιδιαίτερο μαυσωλείο στην πολίχνη Καρ-Σεχέρ (Μικρασία).

Η ύπαρξη αδελφότητας αυτής της συντεχνιακής ένωσης στην αυτοκρατορία μου είναι καθιερωμένη και επιτετραμμένη από αρχαιοτάτων χρόνων, από τη βασιλεία των πρώτων Οθωμανών κυριάρχων, των σουλτάνων Οσμάν Α΄ και Ορχάν και μάλιστα με σουλτανικά και βασιλικά χρυσόβουλλα, που εξέδωσαν αυτοί οι σουλτάνοι. Αυτά τα βασιλικά φιρμάνια έχουν ισχύ νόμου και πρέπει οπωσδήποτε να "χαίρουν εκτιμήσεως", σεβασμού και πίστεως.

Οι αντιπρόσωποι των εσναφιών, εκλεγμένοι από την αδελφότητα "Σεΐχ-Αχή-Εβράν-Βελή" κατέφθασαν αισίως στην ένδοξη πρωτεύουσά μου Κωνσταντινούπολη, εμφανίστηκαν οι ίδιοι στην Υψηλή Πύλη, όπου παρακάλεσαν για την επικύρωση και νομιμοποίηση του νέου Δικαίου και κανονισμού των εσναφιών. Καθώς κι εκείνοι από τους ανθρώπους, που ασχολούνται ειδικά με διάφορα βιοτεχνικά επαγγέλματα και οι οποίοι θεωρούνται λάτρεις της μνήμης τον ευγενούς θεμελιωτή της εσναφικής αδελφότητας, δηλ. της μνήμης του συγχωρεμένου αγίου "Σεΐχ-Αχή-Εβράν-Βελή".

——————————————

1. Ο οργανωτής του εσναφισμού (σύμφωνα με την ιστορία του Σελιάνιγη από το 1570) Αχή-Εβράν-Βελή είναι αραβικής καταγωγής, απ' την Αραβία και έπαιξε σημαντικό ρόλο στα τέλη 13ου και αρχές 14ου αι. (επί Σελτζούκων Τούρκων και στην Τουρκία). Αυτός είναι ο Προστάτης της αδελφότητας των συντεχνιών και γι' αυτό η ένωση φέρει το όνομά του (σημ. Ihčiev).

Σελ. 127
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/3/gif/128.gif&w=600&h=9153. Παπαγεωργίου, Μαθητεία στα επαγγέλματα

Ύστερα απ' αυτά, αφού έφθασε στην Πόλη εσναφική αντιπροσωπεία, που έγραψε με κάθε λεπτομέρεια και παρέδωσε στο Διβάνι γραπτή παράκληση με την οποία, στο όνομα της εσναφικής ένωσης, πειθαρχικότατα παρακαλούν μπροστά στα πόδια μου να εκδώσω, γι' αυτό το τόσο σπουδαίο ζήτημα των εσναφιών στην αυτοκρατορία μου. ένα νέο διάταγμα με το οποίο να νομιμοποιούνται και ανανεώνονται εκ νέου τα έθιμα και τα πατροπαράδοτα δίκαια και διατάξεις για τις συντεχνίες και για τον τρόπο της οργάνωσης τους.

Η παράκληση των απεσταλμένων των εσναφιών έγινε δεκτή και στάλθηκε για μελέτη και ενημέρωση προς την ανωτάτη αυτοκρατορική διοίκηση τον Τεφτέρ-Χανέ1, όπου φυλάσσονται τα παλιά πρωτοκολλημένα έγγραφα, σχετικά με την οργάνωση της εσναφικής ένωσης στην αυτοκρατορία μου. Ο Γενικός Διευθυντής του Τεφτέρ-Χανέ, σε εισήγησή του σχετική μ' αυτό το θέμα, μου εμφάνισε σε περίληψη την ακόλουθη κατάσταση:

Οι παλιές κρατικές διατάξεις τον νόμου επιτρέπουν, όπως οι διαμένοντες στην Οθωμανική αντοκρατορία υπήκοοι-ραγιάδες και άλλοι, που ασχολούνται ειδικά με κάποιο βιοτεχνικό επάγγελμα και τέχνη, όπως π.χ. ταμπακλίκι2, μπογιατζηλίκι3, ραφτική, μουταφτσιλίκι4 και άλλα παρόμοια επαγγέλματα, δουλειές και τέχνες, να ενώνονται και να υπάγονται στη διοίκηση μιας οργάνωσης με δικούς της νόμους και κανονισμούς.

Η εσναφική οργάνωση, σύμφωνα με το πνεύμα των παλιών νόμων και εθίμων, φρόντιζε για τον βιοπορισμό των μελών και των οικογενειών των, όπως επίσης και για την τάξη, την πειθαρχία και ευσυνειδησία των μελών της, όποιοι συνυπολογίζονταν ως τέτοιοι σε κάθε εσνάφι.

——————————————

1. τεφτέρ-χανέ = κτηματολόγιο (τουρκ. defter hane η defter-i hakani).

2. ταμπακλίκι = βυρσοδεψία (τουρκ. tabaklik).

3. μπογιατζηλίκι = βαφικά (τουρκ. boyacilik).

4. μουταφτσιλίκι = κατασκευή ή πώληση αμπάδων (τουρκ. mutaf = μουτάφης, αμπατζής).

Σελ. 128
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/3/gif/129.gif&w=600&h=9153. Παπαγεωργίου, Μαθητεία στα επαγγέλματα

Αυτό καθιερώθηκε ακριβώς για να μπορούν βαθμιαία να εξελίσσονται τα επαγγέλματα και η βιοτεχνία στην Οθωμανική αυτοκρατορία, προς το συμφέρον και την ευημερία των ίδιων των βιοτεχνών (επαγγελματιών).

Οι εσναφικες διατάξεις ήταν προνομιακές, σεβαστές, απαραβίαστες και υπολογίζονταν σαν νόμος. Επίσης, στο παλιό νομοσχέδιο -που καταρτίστηκε και συντάχθηκε για τα εσνάφια και τις συντεχνιακές ενώσεις από τον μακαρίτη οργανωτή Σεΐχ-Αχή-Εβράν-Βελή- υπάρχουν άρθρα και διατάξεις, που μπόρεσαν να ληφθούν από τη διοίκηση του κράτους μου, γιατί συμφωνούσαν πλήρως με το πνεύμα των νόμων και του Seriat, με τα οποία διευθύνεται η αυτοκρατορία του Ισλάμ. Έτσι, το νομοσχέδιο ήταν πλήρως βελτιωμένο και επικυρωμένο ως νόμος με βασιλικό φερμάνι, που εκδόθηκε από τον μακαρίτη Σουλτάνο Ορχάν.

Οι κυριότερες αρχές και διατάξεις, που ξεχωρίζουν στον κανονισμό για την οργάνωση και διοίκηση των συντεχνιών στην ένδοξή μας αχανή αυτοκρατορία, συνίστανται στα εξής:

1. Ο μαθητής-τσιράκι σ' έναν μάστορα, σ' οποιοδήποτε επάγγελμα, είναι υποχρεωμένος πριν απ' όλα, να μάθει και να συνηθίσει στην υπακοή, σεμνότητα, καλοψυχία, σεβασμό, φρονιμάδα και στην καλή και ανεπίληπτη συμπεριφορά· χωρίς αυτές τις αρετές και προσόντα το τσιράκι-μαθητής δεν μπορεί να εξελιχθεί στο βαθμό "μάστορας" (του μάστορα) και δεν μπορεί ν' ανοίξει μαγαζί ή εργαστήρι για λογαριασμό του.

2. Το τσιράκι-μαθητής, εφόσον έχει αποκτήσει και κατέχει τις παραπάνω αρετές και ψυχικά χαρίσματα και εφόσον ο αρμόδιος μάστορας διέκρινε και διαπίστωσε σ' αυτόν πλήρη ωριμότητα και δεξιότητα, ότι δηλ. μπορεί μόνος του και χωρίς λάθη να διευθύνει το επάγγελμα, στο οποίο μυήθηκε και εργάστηκε, αναγορεύεται από τον μάστορα "κάλφας" και αποκαλείται στο κατάστημα του μάστορα "ο κάλφας". Μετά απ' αυτό ο αρμόδιος μάστορας (ο μάστοράς του), με την παρουσία μερικών παλαιών καλφάδων και μαστόρων περνά επίσημα στην μέση του μαθητή-κάλφα την 

9

Σελ. 129
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/3/gif/130.gif&w=600&h=9153. Παπαγεωργίου, Μαθητεία στα επαγγέλματα

ιδιαίτερη "μαστορική ζώνη" που έχει φούντες (ή κρόσια) στις άκρες για διάκριση από τα άλλα τσιράκια.

3. Ο μάστορας, όπου ο μαθητής-κάλφας μαθήτευσε και έμαθε το επάγγελμα κατορθώνοντας να ανέλθει μέχρι το βαθμό "κάλφας", εκδίδει γραπτό πιστοποιητικό, ως δίπλωμα, στο οποίο πιστοποιείται κατηγορηματικά η ωριμότητα του μαθητή-κάλφα στη γνώση του επαγγέλματος, η τιμιότητα, η σεμνότητα, η εξυπνάδα, η επιδεξιότητα και η "μαστορική ζώνη", την οποία ο κάλφας-μαθητής έχει τιμηθεί επίσημα να φορεί στη μέση.

Η διοίκηση του εσναφιού, με βάση το πιστοποιητικό "μαστοριάς" που του χορήγησε ο μάστορας, εκδίδει για το "δικαίωμα άσκησης επαγγέλματος" του μαθητή-κάλφα το σχετικό επίσημο εσναφικό δίπλωμα, υπογραμμένο από τον κεχαγιά του εσναφιού και σφραγισμένο με την επίσημη σφραγίδα της διοίκησης τον Ανωτάτου Εσναφιού της πόλης (Γενικής Ομοσπονδίας)1.

4. Ο μαθητής-κάλφας, όταν εφοδιαστεί με το δίπλωμα από το Εσνάφι, είναι ελεύθερος και μπορεί μόνος του ν' ανοίξει νέο μαστορικό κατάστημα με δική του ευθύνη, να εγκαταστήσει στο κατάστημα ή στο κέντρο του (κερχανά) μπάγκο και εργαλεία, να γραφτεί στο Γενικό Εσναφικό Βιβλίο, που περιλαμβάνει όλους τους μαστόρους και να υπολογίζεται ως ίσος προς τους άλλους μαστόρους.

Οι ικέτες αντιπρόσωποι των συντεχνιών με βάση τις αρχές και διατάξεις που προαναφέρθηκαν -οι οποίες ως νόμος έγιναν αποδεκτές και σεβαστές στην αυτοκρατορία μου και με τις οποίες ο κόσμος της βιοτεχνίας και των επαγγελμάτων ωφελήθηκαν- μεσολάβησαν με παράκληση προς το Υψηλό Διβάνι για να εκδοθεί νέο φερμάνι, με το οποίο εκ νέου νομιμοποιούν και επικυρώνουν

——————————————

1. Γενικό Ισνάφι (ή Ανώτατο Ισνάφι) εννοείται η διοίκηση εκείνη η οποία επιβλέπει και εκδικάζει όλες τις διαφορές και υποθέσεις που παρουσιάζονται σε οποιοδήποτε εσνάφι της πόλης. Στην Τουρκία ήταν νόμος να υπάρχει σε κάθε πόλη εκτός της ιδιαίτερης διοίκησης του σωματείου και γενική διοίκηση για όλες τις συντεχνίες (σημ. Ihčiev).

Σελ. 130
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/3/gif/131.gif&w=600&h=9153. Παπαγεωργίου, Μαθητεία στα επαγγέλματα

τις παλιές διατάξεις και άρθρα για τα σωματεία (συντεχνίες), για να μην μπορούν αυτές με κανένα τρόπο να παραβιάζονται και να τροποποιούνται και να μην έχει κανένας απολύτως το δικαίωμα χωρίς ρητή αδεία της εσναφικής διοίκησης να προσβάλλει και να εξασθενίζει τα παλιά έθιμα του συνεταιρίζεσθαι, επειδή αυτά είναι νομοθετημένα από πολύ παλιά.

Εκτός αυτού, κανένας δεν έχει δικαίωμα και δικαιοδοσία ν' ανοίγει νέο εργαστήρι ή κερχανέ1 και να εγκαθιστά εκεί μπάγκο για να ασκήσει το επάγγελμά του, χωρίς την κρίση της γενικής διοίκησης των Εσναφιών.

Από την ερευνά που έγινε στο αυτοκρατορικό μου αρχείο διαπιστώθηκε ότι η οργάνωση και η ένωση των εσναφιών στο κράτος μου κείται σε υγιείς και νομικές αρχές, σε παλιά ήθη και έθιμα, που επικυρώθηκαν με νόμο και με υψηλό αυτοκρατορικό φερμάνι, που έχει τη δύναμη του νόμου.

Αυτά τα συντεχνιακά ήθη και έθιμα με κανένα τρόπο δεν μπορούν να εξασθενήσουν, ακυρωθούν, καταστραφούν και αλλαχτούν.

Είναι επόμενο λοιπόν ότι αφού αυτός o νόμος στηρίζεται σε τέτοιες νόμιμες αρχές από παλιά, αφού η εσναφική οργάνωση επιτράπηκε στο κράτος μου από τον ιερό νόμο και το νόμο της χώρας, έτσι και η αίτηση των ικετών εσναφικών αντιπροσώπων πρέπει να γίνει αποδεκτή και σεβαστή.

Γι' αυτό ευαρεστήθηκα, ειδικά για την αυτοδιοίκηση των εσναφιών στη χώρα, να εκδώσω και εξέδωσα νέο υψηλό αυτοκρατορικό διάταγμα, που θα έχει την ισχύ νόμου και σύμφωνα με το οποίο θα ενεργείτε από εδώ και στο εξής.

Γι' αυτό, όταν φτάσει στα μέρη σας η παρούσα πράξη μου (φερμάνι) σας διατάζω να ενεργείτε ακριβώς σύμφωνα με το "γράμμα και πνεύμα" τούτου τον φιρμανιού μου. Οι ενέργειές σας και οι εντολές πρέπει να εναρμονίζονται με το πνεύμα αυτής της πράξης μου, δηλ. ν' αφήνετε ελεύθερη και αυτόνομη τη διοίκηση του εσναφιού

——————————————

1. κερχανές = εργαστήρι (τουρκ. kârhane).

Σελ. 131
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η μαθητεία στα επαγγέλματα (16ος-20ός αι.)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 112
    3. Παπαγεωργίου, Μαθητεία στα επαγγέλματα

    Εκείνο όμως που πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα είναι, ότι κι εδώ οι γιοι των μαστόρων έχουν προνομιακή μεταχείριση, αφού συνήθως στις περισσότερες συντεχνίες καταβάλλουν για τα έξοδα της προαγωγής τους τα μισά χρήματα από εκείνα που πληρώνουν οι νέοι μάστορες με έξω-επαγγελματική προέλευση: "εκείνος οπού είναι διά να έβγη νέος μαΐστωρ, να πληρώση διά τα της μαστοριάς ο μεν υιός του μαΐστορος γρόσια πεντήκοντα ήτοι γρ. 50 ο δε ξένος και εσναμπής γρόσια εκατόν ήτοι γρ. 100"1. Παρόμοια ρήτρα, μ' αυτή του καταστατικού της συντεχνίας των αμπατζήδων της Φιλιππούπολης, υπάρχει στην καταστατική διάρθρωση της συντεχνίας των μπογιατζήδων της ίδιας πόλης: "Προς τούτοις και όστις εκ των καλφάδων έβγη μαΐστωρ, ει μεν είναι μαΐστορος υιός να πληρώνη εις την κάσσαν του ισναφίου εκατόν γρόσια No 100, ει δε μη διακόσια γρόσια No 200"2.

    Η χρηματική αυτή επιβάρυνση δεν ήταν καθόλου ευκαταφρόνητη3, αν αναλογισθούμε τις πενιχρές αποδοχές του κάλφα σ' όλο το διάστημα της μαθητείας του, με αποτέλεσμα αρκετοί απ' αυτούς, που δεν ανήκαν σε συντεχνιακές οικογένειες, ν' αδυνατούν να καταβάλλουν το ποσό του τεστιριού στη συντεχνία με όλες τις γνωστές συνέπειες, Εδώ εμφανίζεται για πρώτη φορά η καλή διάθεση μερικών μαστόρων, οι οποίοι δανείζουν ολόκληρο ή ένα μέρος του ποσού στους νέους συναδέλφους τους για να μπορέσουν οι τελευταίοι να εκπληρώσουν την υποχρέωσή τους αυτή και στη συνέχεια ν' ασκήσουν ελεύθερα και αυτόνομα το επάγγελμα:

    ——————————————

    1. Βλ. M. Αποστολίδης, "Δύο έγγραφα εκ Φιλιππουπόλεως", ό.π., σ. 330.

    2. Βλ. Μ. Αποστολίδης, Η της Φιλιππουπόλεως Ιστορία, σ. 372.

    3. Στη συντεχνία των αμπατζήδων της Φιλιππούπολης ο νέος μάστορας επιβαρύνεται επιπλέον και με μια χρηματική προσφορά, "περκουζάρι", προς τον μάστορά του για να αποκτήσει την εγγραφή άδεια της συντεχνίας του· "και οψέποτες όταν εβγαίνη πασκαλής να δίνη και το περκουζάρι του μάστορά του όσο δεν το δωση να μην εβγαίνη". Βλ. Μ. Αποστολίδης, "Τα αρχεία του εν Φιλιππουπόλει εσναφίου των αμπατζήδων", ΑΘΛΓΘ 7 (1940-41), σ. 11.