Συγγραφέας:Τσερές, Δημήτρης Σπ.
 
Τίτλος:Η Μέση εκπαίδευση στη Λευκάδα (1829-1929)
 
Υπότιτλος:Κατάλογος του Αρχείου του Γυμνασίου και του Ελληνικού Σχολείου
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:43
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2006
 
Σελίδες:419
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος + 1 DVD
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Λευκάδα
 
Χρονική κάλυψη:1829-1929
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό, σημαντική συμβολή στην ιστορία της Μέσης Εκπαίδευσης, έχει ως θέμα του το Ελληνικό Σχολείο και το (μοναδικό στο νησί ως το 1960), Γυμνάσιο Λευκάδος. Χωρίζεται σε τρία μέρη: προηγείται μια Εισαγωγή με ιστορικά προλεγόμενα και παρουσίαση των συμπερασμάτων από την επεξεργασία των δεδομένων, ακολουθεί μία μεγάλη σειρά γραφημάτων με τα οποία παρουσιάζονται παραστατικά τα στατιστικά στοιχεία για τους εκπαιδευτικούς και τους μαθητές, και ακολουθεί ο κατάλογος του αρχείου στο οποίο στηρίχθηκε η έρευνα. Το βιβλίο αποτελεί και το πρώτο «υβριδικό» δημοσίευμα του ΙΑΕΝ, καθώς συνοδεύεται από ένα CD-ROM, που περιέχει μια βάση δεδομένων με τα στοιχεία για τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς και μία σειρά φωτογραφιών.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 80.88 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 13-32 από: 422
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/13.gif&w=600&h=915

επεξεργασίας συγκεκριμένων ποσοτικών δεδομένων: αριθμός υπηρετησάντων, ειδικότητες και τόπος καταγωγής για το διδακτικό προσωπικό- πρόσβαση στη δημόσια μέση εκπαίδευση, κοινωνική προέλευση, φύλο, τόπος καταγωγής, σχολική επίδοση για το μαθητικό δυναμικό - δηλαδή τα δεδομένα που επεξεργάζεται και ο Κ. Τσουκαλάς στο βιβλίο του Εξάρτηση και αναπαραγωγή, ο κοινωνικός ρόλος των εκπαιδευτικών μηχανισμών στην Ελλάδα (1830-1922), Θεμέλιο, Αθήνα 61992, και συγκεκριμένα στο πρώτο κεφάλαιο του δεύτερου μέρους, που έχει τίτλο «Η διείσδυση του σχολικού δικτύου». Αυτό σημαίνει ότι δεν μπαίνω καθόλου, ή μπαίνω σπανίως, στην εξέταση της «εσωτερικής δομής του σχολικού μηχανισμού» και του «ιδεολογικού περιεχομένου της διδασκαλίας» - οι όροι είναι, πάλι, του Κ. Τσουκαλά. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι γράφω τη «μονογραφία» ενός σχολείου και αυτή η παράμετρος θα με ενδιέφερε μόνο στο βαθμό που θα έβρισκα στο χώρο της Λευκάδας στοιχεία που να δείχνουν την τομή του τοπικού με το γενικό, είτε στις συγκλίσεις της είτε στις αποκλίσεις της.

Εξαιρέσεις στην παραπάνω επιλογή μου έκανα για την περίοδο του Ιονίου Κράτους. Εκεί ασχολήθηκα αρκετά με την εσωτερική δομή του Σχολείου της Λευκάδας και, κατ' επέκταση, του εκπαιδευτικού συστήματος των Επτανήσων. Η πρώτη αιτία γι' αυτό είναι το ότι το εκπαιδευτικό σύστημα του 1ονίου Κράτους διαφοροποιείται από το αντίστοιχο του Ελληνικού Κράτους. Και η δεύτερη το ότι -εξ αιτίας και της διαφοροποίησής του- το πεδίο της μέσης εκπαίδευσης στη Λευκάδα, και στα Επτάνησα γενικότερα, έχει ερευνηθεί πολύ λιγότερο από το πεδίο της επόμενης περιόδου.

Είναι γνωστό ότι σπανίζουν οι εξαντλητικές μονογραφίες, δηλαδή οι μελέτες υποδομής πάνω στα θέματα της νεοελληνικής εκπαίδευσης, οι στηριγμένες στο αρχειακό υλικό των σχολικών μονάδων. Και η έλλειψη αυτή είναι καίρια : χωρίς τέτοιες μελέτες ο ιστορικός της νεοελληνικής εκπαίδευσης δεν έχει πού να πατήσει για να θέσει στη βάσανο της δοκιμασίας τις ερευνητικές του υποθέσεις. Με άλλα λόγια, χωρίς τις μελέτες αυτές οι συνθετικές εργασίες είναι αδύνατο να γίνουν - αλλιώς αιωρούνται στο κενό. Ο Τσουκαλάς το ομολογεί ρητά στο βιβλίο του, σ. 404: «...Όμως, δυστυχώς, στο σημείο αυτό προσκρούομε στην πλήρη έλλειψη χρησιμοποιήσιμων στοιχείων...». Από την άποψη αυτή, δικαιούμαι να πιστεύω ότι η παρούσα εργασία αποτελεί μια μικρή μεν αλλά πρωτότυπη και αξιόπιστη συμβολή όχι μόνο σε τοπικό επίπεδο αλλά και σε εθνικό. Και η συμβολή αυτή δεν περιορίζεται στο καθαυτό πεδίο της εκπαίδευσης, αλλά επεκτείνεται και σε άλλα: Π.χ., αν εκμεταλλευτεί κάποιος τα στοιχεία για το «επάγγελμα πατρός», τα οποία περιέχονται στο CD-ROM και είναι καταχωρημένα στο Διαδίκτυο, θα μπορέσει να δώσει τη στρωματογραφία της κοινωνίας της Λευκάδας ακριβέστερα από οποιονδήποτε άλλον το έχει επιχειρήσει ως τώρα.

Σελ. 13
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/14.gif&w=600&h=915

Οφείλω να προειδοποιήσω από την αρχή ότι στα αριθμητικά δεδομένα μπορεί να παρατηρηθούν μικροδιαφορές σε διαφορετικές θέσεις του βιβλίου -σε πίνακες και γραφήματα. Αυτό στην πορεία αποδείχτηκε αναπόφευκτο, αλλά δεν είναι της ώρας να εξηγήσουμε το γιατί. Μπορώ όμως να διαβεβαιώσω ότι είναι διαφορές κυριολεκτικά ασήμαντες και, ως εκ τούτου, πρακτικά αμελητέες: η εκάστοτε αποτυπούμενη εικόνα δεν υφίσταται καμία ουσιώδη αλλοίωση.

Στο σημείο αυτό θα ήθελα να εξηγήσω με ποιο σκεπτικό επέλεξα το εναρκτήριο και το καταληκτικό έτος της εργασίας αυτής: το μεν πρώτο, το 1829, γιατί είναι η πρώτη χρονιά που λειτουργεί στη Λευκάδα οργανωμένο σχολείο μέσης εκπαίδευσης, του οποίου σώζεται και το αρχείο. Το καταληκτικό έτος, το 1929, γιατί τότε κλείνει σχεδόν ένας αιώνας λειτουργίας του μακροβιότερου ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος, που περιλάμβανε δύο τύπους σχολείου μέσης εκπαίδευσης, το Ελληνικό Σχολείο και το Τετρατάξιο Γυμνάσιο - ενός συστήματος που άρχισε επί της Αντιβασιλείας και αποδείχτηκε εξαιρετικά ανθεκτικό. Στον Κατάλογο του Αρχείου όμως δεν σταμάτησα στο 1929. Συνέχισα να καταγράφω όλα τα κατάστιχα, όλων των διάδοχων σχολικών μονάδων μέχρι και τη δεκαετία του 1980.

Τελειώνοντας, ευχαριστώ την επιτροπή του ΙΑΕΝ, που είχε την καλοσύνη να εντάξει στο πρόγραμμά του το ταπεινό μου πόνημα: Τον Σπύρο Ασδραχά, στον οποίο οφείλω και ορισμένες καίριες συμβουλές που με προσανατόλισαν σε στιγμές προβληματισμού, τον Γιάννη Γιαννουλόπουλο και το φίλο Τριαντάφυλλο Σκλαβενίτη, στον οποίο ανήκουν δικαιωματικά οι περισσότερες ευχαριστίες, γιατί στάθηκε άγρυπνος και πρόθυμος αρωγός σε κάθε μου έκκληση και επωμίστηκε πολύ μεγαλύτερο βάρος από αυτό που αναλογεί στη θεσμική του ιδιότητα - ελπίζω η ευχαρίστηση από την ανάγνωσή του να αποτελέσει ένα μικρό αντίδωρο της γενναιοδωρίας του- τον Δαυίδ Αντωνίου για το λόγο που προανέφερα- τον Γιώργο Σεραφειμίδη και τον Γιώργο Ματθιόπουλο για την πολυτιμότατη βοήθειά τους στην κατασκευή των γραφημάτων, χωρίς την οποία δεν θα κατάφερνα να κάνω πράξη όσα σχεδίαζα. Επίσης, όσους συνέβαλαν στην κατασκευή και στη βελτίωση του συνοδευτικού CD-ROM: τον Γιάννη Κόκκωνα, Επίκουρο Καθηγητή της Βιβλιολογίας στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο, που με περισσή γνώση επισκόπησε το CD-ROM και συνέβαλε στην ολοκλήρωσή του· την Αλεξάνδρα Τσερέ, υποψήφια Διδάκτορα της Κλασικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, που με εξαιρετική επιμέλεια και πολυήμερο μόχθο αποκατάστησε πολλές ατέλειες· και, τέλος, τον Πάνο Καλαμπάκα και τη Νατάσα Κανδύλη της Silk Tech ΟΕ, οι οποίοι με ζήλο , ενδιαφέρον και υπομονή, που υπερβαίνει την επαγγελματική υποχρέωση, έφεραν σε αίσιο πέρας την αποστολή που τους αναθέσαμε.

Σελ. 14
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/15.gif&w=600&h=915

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Σελ. 15
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/16.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 16
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/17.gif&w=600&h=915

Α' ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ Το ιστορικό - νομοθετικό - διοικητικό πλαίσιο1

I. ΕΠΤΑΝΗΣΟΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑ (1800-1807) ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΛΕΥΚΑΔΟΣ

Η προσπάθεια για την καθιέρωση της δημόσιας εκπαίδευσης στη Λευκάδα άρχισε ουσιαστικά επί της εποχής της «Επτανήσου Πολιτείας», δηλαδή την εποχή που το κρατικό μόρφωμα της Επτανήσου βρισκόταν υπό τη Ρωσική προστασία.2 Συγκεκριμένα:

Καθιέρωση δημόσιας εκπαίδευσης: Σύνταγμα του 18033 Με το άρθρο 113 του Συντάγματος της Επτανήσου Πολιτείας, το οποίο ψήφισε η Βουλή την 23 Νοεμβρίου/5 Δεκεμβρίου 1803, καθιερώθηκε η δημόσια εκπαίδευση στα Επτάνησα. Την κεντρική κρατική ευθύνη έχει το Τμήμα Εσωτερικών της Γερουσίας (Camera dell' Interno del Senato) και την τοπική ευθύνη η Τοπική Κυβέρνηση (Reggenza) του κάθε νησιού.

Οργάνωση δημόσιας εκπαίδευσης: Νόμος 30 Ιανουαρίου/12 Φεβρουαρίου 18044

Με το νόμο της 30 Ιανουαρίου/12 Φεβρουαρίου 1804 οργανώθηκε η δημόσια εκπαίδευση στα Επτάνησα. Στη Λευκάδα ιδρύθηκε ένα τριτάξιο «Προκαταρκτικό Σχολείο» (Scuola Primaria) - ένα σχολείο της μέσης εκπαίδευσης θα λέγαμε σήμερα, τηρουμένων των αναλογιών, αν και το primaria μας οδηγεί σε άλλους συνειρμούς.

Εξεύρεση πόρων: Νόμος της 18 Φεβρουαρίου 18045

1. Στο σύντομο αυτό ιστορικό διάγραμμα της Μ.Ε. της Επτανήσου (1800-1866) και του Ελληνικού Κράτους (1866-1960) αναφέρονται συνοπτικότατα μόνο τα στοιχεία εκείνα τα οποία επιτρέπουν την ένταξη του Γυμνασίου και του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος στο νομοθετικό, διοικητικό και εκπαιδευτικό πλαίσιο, στο οποίο ανήκουν, και, επομένως, συντελούν στην ορθότερη κατανόηση του Καταλόγου και των επεξεργασμένων στοιχείων που προέρχονται από το Αρχείο των σχολείων αυτών.

2. Για το πολιτικό-κοινωνικό πλαίσιο της εποχής βλ. Π.Γ. Ροντογιάννης, Ιστορία της Νήσου Λευκάδος, τ. Β', Εταιρεία Λευκαδικών Μελετών, Αθήνα 22006, σ. 51 κ.ε.

3. Π.Γ. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση στη Λευκάδα 1631-1950, Αθήνα 1994, σ. 60.

4. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 61.

5. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 61.

Σελ. 17
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/18.gif&w=600&h=915

- Με το νόμο της 18/2/1804 (π.η.) αποφασίστηκε η δήμευση ή η φορολόγηση των μοναστηριακών κτημάτων για τη συντήρηση των δημόσιων σχολείων.

—Στη Λευκάδα, με απόφαση του Consilio Amministrativo της 11/11/1804,6 δεσμεύτηκαν τα εισοδήματα των μονών Αγίου Γεωργίου Μπισά (στο Μαραντοχώρι), Κόκκινης Εκκλησιάς, Ασωμάτων και Αγίου Ιωάννου (στο Λιβάδι της Καρυάς) - απόφαση που ενέκρινε η Γερουσία της Επτανήσου Πολιτείας με τα θεσπίσματα της 20/1/1805 (π.η.) και της 15/2/1805 (π.η.).

Οργανισμός δημόσιας εκπαίδευσης του 18067

Την 22/1/1806 η Γερουσία (Senato) δημοσίευσε τον Οργανισμό της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως της Επτανήσου Πολιτείας. Το Προκαταρκτικό Σχολείο Λευκάδος χωρίζεται σε τρία τμήματα: Γραμματικής, Φιλολογίας και Φιλοσοφίας.

Έναρξη μαθημάτων — Πρώτοι Διδάσκαλοι8

Το Προκαταρκτικό Σχολείο Λευκάδος άρχισε τις εγγραφές των μαθητών τον Ιούλιο του 1806. Γράφτηκαν 73 μαθητές. Πρώτοι διδάσκοντες επιλέχτηκαν με απόφαση της Γερουσίας της 30/6/1806 ο Γεώργιος Σκλαπάνης, υπεύθυνος για το Τμήμα (classe) Γραμματικής, διδάσκαλος της Αρχαίας Ελληνικής (Graeca Letterale) και της Νέας Ελληνικής γλώσσας (Volgare), και ο Ιωάννης Wassan, υπεύθυνος για το Τμήμα Φιλοσοφίας, διδάσκαλος της Φιλοσοφίας, της Λατινικής γλώσσας, της Ιστορίας και της Ρητορικής. Το Τμήμα Φιλολογίας δεν είχε υπεύθυνο και προσωρινά κάλυπτε τη θέση ο Wassan.

II. ΓΑΛΛΙΚΗ ΚΑΤΟΧΗ - ΟΙ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΟΙ ΓΑΛΛΟΙ ΣΤΗ ΛΕΥΚΑΔΑ (1807-1810) ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΛΕΥΚΑΔΟΣ

Το Προκαταρκτικό Σχολείο Λευκάδος9 συνέχισε να λειτουργεί και μετά το 1807, οπότε η Λευκάδα, όπως και όλη η Επτάνησος, πέρασε στην κυριαρχία των Γάλλων σύμφωνα με τη Συνθήκη του Τίλσιτ (7/8/1807). Πάντως, το Φεβρουάριο του 1809 ο Wassan φεύγει10 από τη Λευκάδα και το Τμήμα της Φιλοσοφίας κλείνει. Λειτουργεί μόνο το Τμήμα της Γραμματικής.

6. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 63.

7. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 66-67.

8. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 77-79.

9. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 95.

10. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 103-107.

Σελ. 18
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/19.gif&w=600&h=915

III. ΑΓΓΛΙΚΗ ΚΑΤΟΧΗ ΣΤΗ ΛΕΥΚΑΔΑ (1810-1816)11 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΛΕΥΚΑΔΟΣ12

Τον Απρίλιο του 1810 η Λευκάδα καταλαμβάνεται από τους Άγγλους. Το Προκαταρκτικό Σχολείο συνεχίζει να λειτουργεί (χωρίς, φυσικά, τα Τμήματα Φιλοσοφίας και Φιλολογίας). Δάσκαλοι είναι ο Σκλαπάνης (της Ελληνικής) και ο Γεώργιος Σούνδιας (της Ιταλικής). Προστίθεται και η διδασκαλία της Αγγλικής,13 πιθανώς τον Ιανουάριο του 1818.

Αποκατάσταση των δημευθεισών μονών14

Η Αγγλική εξουσία αποκαθιστά τα τέσσερα μοναστήρια, των οποίων οι περιουσίες είχαν δημευτεί την εποχή της Επτανήσου Πολιτείας, αλλά τα υποχρεώνει (όπως και τα μοναστήρια της Φανερωμένης και του Αγίου Γεωργίου των Σκάρων) να πληρώνουν ετήσια χρηματική εισφορά για την εκπαίδευση.

IV. ΙΟΝΙΟ ΚΡΑΤΟΣ (1817-1864)

Με τη Συνθήκη των Παρισίων της 5/11/1815 (ν.η.) τα Ιόνια Νησιά θα σχηματίζουν ένα μονοειδές Ελεύθερον και Ανεξάρτητον Κράτος επονομαζόμενον «Ενωμέναι Επαρχίαι των Ιωνικών Νησιών» (κατά την ελληνική μετάφραση της συνθήκης από τον Π. Πετρίδη, η οποία δημοσιεύτηκε το 1818 στην Κέρκυρα15 - «Stati Uniti delle Isole Ionie» στα ιταλικά). Δηλαδή, με σημερινή ορολογία, ένα ανεξάρτητο ομόσπονδο κράτος. Αλλά, παράλληλα, σύμφωνα με το άρθρο Β' της συνθήκης, το νέο κράτος τίθεται υπό την άμεση και αποκλειστική προστασία της A.M. του βασιλιά της Αγγλίας και των διαδόχων του. Σε εκτέλεση του άρθρου Δ' της συνθήκης, η επί τούτω εκλεγμένη (με διαδικασίες ελάχιστα αντιπροσωπευτικές) Εθνοσυνέλευση του λαού των Ιονίων Νήσων ψήφισε τον καταστατικό χάρτη του νέου κράτους, το Σύνταγμα του 1817, το άρθρο ΚΓ' του οποίου εντέλλεται —με πολύ αόριστο τρόπο— την οργάνωση της εκπαίδευσης.16 Στην ουσία, βέβαια, το Ιόνιο Κράτος

11. Θεωρούμε ως πρώτο έτος της ύπαρξης του Ιονίου Κράτους το 1817, οπότε ψηφίστηκε το Σύνταγμά του. Υπενθυμίζουμε ότι η κατάκτηση των Επτανήσων -που τα κατείχαν οι «αυτοκρατορικοί Γάλλοι»- από την Αγγλία άρχισε τον Απρίλιο του 1810 (με την κατάκτηση της Λευκάδας) και τελείωσε τον Ιούνιο του 1814 (με την κατάκτηση της Κέρκυρας). Το διάστημα ανάμεσα στην κατάκτηση και στη θέσπιση του Συντάγματος του Ιονίου Κράτους το ονομάζουμε «Αγγλική Κατοχή».

12. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 108-115.

13. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 113.

14. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 108.

15. Βλ. Ροντογιάννης, Ιστορία της Νήσου Λευκάδος, τ. Β', ό.π., σ. 237.

16. Η ελληνική μετάφραση του κειμένου του Συντάγματος στου Π. Πετρίδη, Πολίτευμα των Ενωμένων Επαρχιών των Ιωνικών Νήσων, Κέρκυρα, 1818. Το άρθρο ΚΓ' ava-

Σελ. 19
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/20.gif&w=600&h=915

τος τύποις ήταν ένα ανεξάρτητο κράτος, αλλά στην πραγματικότητα βρετανικό προτεκτοράτο: σε τελική ανάλυση, όλες οι αποφάσεις λαμβάνονταν από τον εγκάθετο της Αγγλικής Προστασίας, το Μεγάλο Αρμοστή.17 Στο πλαίσιο αυτού του κράτους η πορεία της μέσης εκπαίδευσης -τμήμα της οποίας αποτελεί το Γυμνάσιο Λευκάδος- ήταν σε γενικές γραμμές η εξής:

1. ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΛΕΥΚΑΔΟΣ (1817-1825)18

Το Προκαταρκτικό Σχολείο Λευκάδος, κατά τον Ροντογιάννη, πρέπει να λειτούργησε ως το 1825. Όμως, οι ελάχιστες πληροφορίες που διαθέτει για την περίοδο αυτή δεν τεκμηριώνουν μια τέτοια εκδοχή. Η μόνη μαρτυρία που παραθέτει δείχνει ότι το Προκαταρκτικό Σχολείο Λευκάδος πιθανότατα λειτουργούσε μέχρι και το 1818.19

2. ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΝ ΣΧΟΛΕΙΟ ΛΕΥΚΑΔΟΣ (1817-1857) Από το 1817 μέχρι την αναδιάρθρωση του 1828

Η περίοδος αυτή σημαδεύεται από τις εμπνευσμένες και εργώδεις προσπάθειες του Φρειδερίκου Γκίλφορντ, ο οποίος κλήθηκε από τον Αρμοστή στην Κέρκυρα (αφίχθηκε τη 17η Μαρτίου 1820) για να αναλάβει την οργάνωση της δημόσιας εκπαίδευσης στο σύνολό της. Από πλευράς πληροφοριών, είναι μια περίοδος αρκετά σκοτεινή για τη λειτουργία των Δευτερευόντων Σχολείων: στο Αρχείο του Γυμνασίου Λευκάδος δεν υπάρχει ίχνος από την εποχή αυτή. Επομένως, δεν γνωρίζουμε αν -και πώς- λειτούργησε Δευτερεύον Σχολείο στη Λευκάδα τα χρόνια 1817-1828. Θα προσπαθήσουμε να σκιαγραφήσουμε σύντομα αυτή την περίοδο συρράπτοντας τις υπάρχουσες μαρτυρίες, από τις οποίες θα φανεί έμμεσα η ύπαρξή του:

- Στο υπόμνημα που υπέβαλε ο Γκίλφορντ στη Γερουσία τη 12η Απριλίου 1820 (ν.η.) προβλεπόταν η ίδρυση Δευτερευόντων Σχολείων, τα οποία θα αποτελούσαν τη μεσαία βαθμίδα της εκπαίδευσης.20

φέρεται μόνο στη «...σύστασιν Στοιχειωδών Σχολείων και μετέπειτα διά την αποκατάστασιν μιας Ακαδημίας διά τα διάφορα είδη των Επιστημών, της Φιλολογίας και των ωραίων τεχνών». (Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 113.)

17. Για περισσότερα βλ. Ροντογιάννης, Ιστορία της Νήσου Λευκάδος, τ. Β', ό.π., σ. 251-264.

18. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 113-114.

19. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 113.

20. Σπυρίδων Μ. Θεοτόκης, «Η εκπαίδευσις εν Επτανήσω (1453-1864), Ιστορική μελέτη», Κερκυραϊκά Χρονικά 5 (1956), σ. 93, Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 122,

Σελ. 20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/21.gif&w=600&h=915

- Από το υπόμνημα που υπέβαλε ο Γκίλφορντ στη Γερουσία την 25η Απριλίου 1821 (ν.η.) συνάγεται ότι το έτος αυτό λειτουργούσαν Δευτερεύοντα Σχολεία: «Είναι αλήθεια πως παρόμοια σχολεία (δηλαδή, Δευτερεύοντα) διατηρούνται από την Κυβέρνηση σε κάθε νησί με μικρή απόδοση και σημαντικές δαπάνες».21

- Σε υπόμνημα που υπέβαλε ο Γκίλφορντ στη Γερουσία την 30ή Απριλίου 1821 (ν.η.) αναφέρει ότι είναι ανάγκη να ιδρυθούν Δευτερεύοντα Σχολεία και άλλα τινά σχετικά με το πρόγραμμα των μαθημάτων τους.22 Αν συγκρίνουμε την πρόταση αυτή του Γκίλφορντ με την προηγούμενη, συμπεραίνουμε ότι με τη λέξη «ίδρυση» προφανώς εννοεί την αντικατάσταση των ήδη υπαρχόντων Δευτερευόντων από νέα σχολεία, διαφορετικά οργανωμένα.

- Σε έκθεση του Γκίλφορντ προς τον Αρμοστή την 31η Μαρτίου 182323 αναφέρεται ότι λειτουργούν ήδη πέντε Δευτερεύοντα Σχολεία: της Κέρκυρας, της Λευκάδας, του Αργοστολίου, του Ληξουρίου και της Ζακύνθου, τα οποία όμως έχουν αποδειχθεί «περιττά και ανωφελή». Σύμφωνα με την έκθεση αυτή, η Πολιτεία το επόμενο έτος αντικατέστησε τα Δευτερεύοντα Σχολεία με το «Εφηβείον» της Κέρκυρας, σχολείο προορισμένο να προετοιμάσει όσους σκόπευαν να δώσουν εξετάσεις για το Πανεπιστήμιο, δηλαδή τη νεοσύστατη «Ιόνιο Ακαδημία».24

Αναδιάρθρωση της δημόσιας εκπαίδευσης το 1828:25 πράξη ΙΣΤ'/31.5. 1828 του Γ' Επτανησιακού Κοινοβουλίου

Ο Γκίλφορντ πέθανε το 1827. Η αίσθηση των συγχρόνων του ήταν ότι ο θάνατος του σηματοδοτούσε οπισθοδρόμηση των εκπαιδευτικών πραγμάτων.26

Ν.Κ. Κουρκουμέλης, Η Εκπαίδευση στην Κέρκυρα κατά τη διάρκεια της Βρετανικής Προστασίας (1816-1864), Σύλλογος προς διάδοσιν των ελληνικών γραμμάτων, Αθήνα 2002, σ. 161.

21. Θεοτόκης, ό.π., σ. 97 (δεν αναφέρει χρονολογία του υπομνήματος), Κουρκουμέλης, ό.π., σ. 169.

22. Θεοτόκης, ό.π., σ. 95 (χωρίς να το χρονολογεί), Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 123 (χρονολογεί όμως το υπόμνημα στις 15.9.1821 και όχι στις 30.4.1821), Κουρκουμέλης, ό.π., σ. 172 και 174.

23. Θεοτόκης, ό.π., σ. 99, Κουρκουμέλης, ό.π., σ. 185. Ο Ροντογιάννης δεν αναφέρει το γεγονός.

24. Θεοτόκης, ό.π., σ. 102, Κουρκουμέλης, ό.π., σ. 187. Ο Ροντογιάννης δεν αναφέρει το γεγονός.

25. Θεοτόκης, ό.π., σ. 106-109, Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 219, και Κουρκουμέλης, ό.π., σ. 265-266.

26. Βλ. Γεώργιος Τυπάλδος-Ιακωβάτος, Ιστορία της Ιόνιας Ακαδημίας, επιμ. Σπ. I. Ασδραχάς, Ερμής, Αθήνα 1982, σ. 64. Το ίδιο αίσθημα απηχούν και οι λόγοι του Σπυρίδωνος Θεοτόκη, έναν αιώνα περίπου αργότερα: «Είναι περιττόν... να είπωμεν πόσον μεγάλη υπήρξεν η απώλεια τοιούτου ανδρός... ο μέγας φιλέλλην, ο δημιουργός της εκπαιδεύσεως της νεωτέρας Ελλάδος, έπαυσε να ζει» (Θεοτόκης, ό.π., σ. 105).

Σελ. 21
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/22.gif&w=600&h=915

Εν τούτοις, το επόμενο διάστημα έγιναν πολύ σημαντικά βήματα για την οργάνωση της εκπαίδευσης: με την πράξη ΙΣΤ'/31.5.1828 του Γ' Επτανησιακού Κοινοβουλίου (Atto del Parlamento) αναδιαρθρώθηκε η δημόσια εκπαίδευση στο σύνολό της και μπήκαν οι «βάσεις επάνω εις τας οποίας πρέπει να συστηθή η Δημόσιος Αγωγή εις το Ιονικόν Κράτος»27 (κατά τον Θεοτόκη: «ριζικώς εκανονίζοντο τα της δημοσίας εκπαιδεύσεως»). Από το έτος αυτό μπορούμε να μιλάμε για οργανωμένη δημόσια εκπαίδευση στα Επτάνησα — κυρίως, στοιχειώδη και μέση. Ειδικά για τη μέση εκπαίδευση στη Λευκάδα, τα αρχειακά τεκμήρια το πιστοποιούν απολύτως. Με την πράξη αυτή αποφασίστηκε να συσταθούν τα Δευτερεύοντα Σχολεία, που αντιστοιχούν στη σύγχρονη βαθμίδα της μέσης εκπαίδευσης. Σύμφωνα με το άρθρο 24 της πράξης, η φοίτηση στα Δευτερεύοντα Σχολεία ορίζεται διετής.28 Την ίδια περίπου χρονική στιγμή -τη δεκαετία του 1830- το Ελληνικό Κράτος θέτει τις βάσεις του δικού του εκπαιδευτικού συστήματος, το οποίο έχει παραπλήσια δομή: τετρατάξιο Δημοτικό (στοιχειώδης εκπαίδευση), τριτάξιο Ελληνικό Σχολείο και τετρατάξιο Γυμνάσιο (μέση εκπαίδευση) και Πανεπιστήμιο (ανώτατη εκπαίδευση). Δηλαδή, η διαφορά έγκειται στο ότι στο Ιόνιο Κράτος η μέση εκπαίδευση διαθέτει έναν τύπο σχολείου, ενώ στο Ελληνικό Κράτος δύο.

Κανονισμός Δευτερευόντων Σχολείων του 182929

Βάσει του άρθρου 26 της ανωτέρω πράξης, συντάχτηκε από τη Γενική Επιτροπή Εκπαιδεύσεως την 9/8/1828 ο Κανονισμός των Δευτερευόντων Σχολείων και υποβλήθηκε στη Γερουσία30 την 29/10/1829. Από τη χρονιά αυτή αρχίζει για μας η ζωή του Δευτερεύοντος Σχολείου Λευκάδος, γιατί από τη χρονιά αυτή έχουμε αρχειακά τεκμήρια. Ο Κανονισμός προβλέπει τετραετή31 φοίτηση και όχι διετή, όπως προέβλεπε η πράξη ΙΣΤ' του Γ' Κοινοβουλίου

27. Φωτοαντίγραφο της πράξης είχε την ευγενή καλοσύνη να μου προμηθεύσει ο κ. Παπαδάτος από την Αναγνωστική Εταιρεία Κέρκυρας.

28. «Τα μαθήματα, τόσον εις την Ακαδημίαν, καθώς και εις τα δευτερεύοντα σχολεία θα παραδίδονται αμισθί διά δύω ολοκλήρους χρόνους».

29. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 219, Θεοτόκης, ό.π., σ. 107-108, Κουρκουμέλης, ό.π., σ. 266.

30. Είναι κάπως απροσδόκητες οι ελληνικές ονομασίες των θεσμικών οργάνων του Ιονίου Κράτους: μέχρι το 1849 το νομοθετικό σώμα (αυτό που σήμερα ονομάζουμε Βουλή) ονομάζεται Γερουσία (και ιταλικά Parlamento), ενώ η εκτελεστική εξουσία (αυτό που σήμερα ονομάζουμε Κυβέρνηση) έφερε το όνομα Βουλή (και ιταλικά Senato). Είναι φανερό ότι η απόδοση των ιταλικών όρων στα ελληνικά προκαλεί σύγχυση. Από το έτος αυτό οι ονομασίες εξορθολογίζονται: το νομοθετικό σώμα ονομάζεται Βουλή, ενώ η εκτελεστική εξουσία, η Κυβέρνηση, Γερουσία (Βλ. και Ροντογιάννης, Ιστορία της Νήσου Λευκάδος, τ. Β', ό.π., σ. 240).

31. Βλ. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 219, Θεοτόκης, ό.π., σ. 108, και Κουρκουμέλης, ό.π., σ. 266.

Σελ. 22
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/23.gif&w=600&h=915

βουλίου. Όπως αποδεικνύει σαφώς η αρχειακή έρευνα (Βλ. Βιβλίον γενικής καταγραφής από του 1836-37 Σχολ. Έτους μέχρι 1852-53 Σχολ. Έτους, α.α. 80/3 του Καταλόγου του Αρχείου), εγγράφονται μαθητές διαφόρων ηλικιών και κατατάσσονται στις διάφορες κλάσεις (= τάξεις) ανάλογα με το επίπεδο των γνώσεών τους. Η κατάταξη γινόταν μετά από κατατακτήρια εξέταση. Έτσι, εγγράφονται και μαθητές μεγάλης ηλικίας που θέλουν να πάρουν ένα «χαρτί» για να εξασφαλίσουν κάποια επαγγελματικά προσόντα, όπως τους υποχρέωνε σχετική διαταγή της Κυβέρνησης. Οι γόνοι των αρχοντικών οικογενειών έχουν ιδιωτικούς δασκάλους στο σπίτι, που τους μαθαίνουν τα πρώτα γράμματα. Μπαίνουν και αυτοί στο Δευτερεύον Σχολείο με κατατακτήριες εξετάσεις και είναι, φυσικά, οι πιο μικροί στην ηλικία.32 Κατά τον Κανονισμό:

- Στην Α' τάξη διδάσκονται: Ελληνικά, Λατινικά, Ιταλικά, Αγγλικά, Άλγεβρα και Γεωμετρία.

- Στη Β' τάξη διδάσκονται: Ελληνικά, Λατινικά, Ιταλικά, Αγγλικά, Άλγεβρα33 και Καλλιγραφία.

- Στη Γ' τάξη διδάσκονται: Ελληνικά, Λατινικά, Ιταλικά, Αγγλικά, Γεωμετρία,34 Στερεομετρία και Γεωγραφία.

- Στη Δ' τάξη διδάσκονται: Ελληνικά, Λατινικά, Αγγλικά, Άλγεβρα, Γεωγραφία και Λογική.

Οι εξετάσεις γίνονταν δημόσια, ενώπιον των «τριών επιμελητών της Δημοσίας Παιδείας».35

Αναδιάρθρωση της δημόσιας εκπαίδευσης το 1841: πράξη 28/13.3.1841 του Ζ' Κοινοβουλίου36

Η πράξη 28 του Ζ' Κοινοβουλίου ψηφίστηκε επί Αρμοστείας του Haward Duglas και «Άρχοντος της Παιδείας» του γερουσιαστή Δημητρίου Δελλαδέτσιμα. Στο Δ' μέρος της ανωτέρω πράξης (άρθρα 17-21) καθορίζεται:

32. Βλ. και Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 220.

33. Τα αρχειακά ευρήματα ωστόσο αποδεικνύουν ότι η Αλγεβρα διδάσκεται στο Γ' έτος και η Γεωμετρία στο Β'. Βλ. στο Βιβλίον γενικής καταγραφής από του 1836-37 Σχολ. Έτους μέχρι 1852-53 Σχολ. Έτους, α.α. 80/3 του Καταλόγου του Αρχείου.

34. Βλ. στην αμέσως προηγούμενη σημείωση.

35. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 237.

36. Ροντογιάννης. Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 245, Θεοτόκης, ό.π., σ. 134, και Κουρκουμέλης, ό.π., σ. 325. Υπάρχει μια σύγχυση γενικώς των ανωτέρω συγγραφέων στο τι ακριβώς περιέχουν τα σχετικά νομοθετικά-διοικητικά κείμενα και σε ποιο κείμενο περιλαμβάνεται το κάθε εκπαιδευτικό μέτρο - σύμφωνα, τουλάχιστον, με τη δική μου αντίληψη. Θεωρώ όμως ότι η εικόνα που προέκυψε από τις διασταυρώσεις που έκανα είναι αρκούντως αξιόπιστη. Στηρίχτηκα, πάντως, πιο πολύ στον Ροντογιάννη.

Σελ. 23
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/24.gif&w=600&h=915

- Να υπάρχουν 8 Δευτερεύοντα Σχολεία στην Επτάνησο, ένα σε κάθε νησί και δύο στην Κεφαλλονιά.

- Η φοίτηση στο Δευτερεύον Σχολείο να είναι διετής.

- Ο εισαγόμενος στο Δευτερεύον Σχολείο να έχει παρακολουθήσει τη σειρά των αλληλοδιδακτικών μαθημάτων.

- Διδασκόμενα μαθήματα: 1) Αρχαία και Νέα Ελληνική Γλώσσα, 2) Αγγλικά, 3) Ιταλικά και 4) από τα Μαθηματικά: Θεωρητική Αριθμητική και Στοιχεία Γεωμετρίας.

- Σε κάθε Δευτερεύον Σχολείο πρέπει να υπάρχουν τέσσερις δάσκαλοι: ένας των Ελληνικών, ένας των Αγγλικών, ένας των Ιταλικών και ένας των Μαθηματικών. Διευθυντής είναι συνηθέστατα ο καθηγητής των Ελληνικών.

Κανονισμός των Δευτερευόντων Σχολείων του 184137

Με τον Κανονισμό των Δευτερευόντων Σχολείων, που υποβάλλει η Γενική Επιτροπή Παιδείας προς έγκριση στη Γερουσία την 26/4/1841, ορίζεται:

- Η φοίτηση είναι διετής στα Δευτερεύοντα Σχολεία, όπως ανάφερα πιο πάνω. Διετής φοίτηση, πάντως, δεν απαντά πουθενά στα κατάστιχα του Αρχείου και είναι άξιο περαιτέρω έρευνας γιατί θεσπίστηκε αυτή η διάταξη, που ποτέ και πουθενά δεν φαίνεται να εφαρμόζεται.

- Διδασκόμενα μαθήματα: Στο 1ο έτος διδάσκονταν Ελληνικά (Αρχαία και Νέα), Αγγλικά, Ιταλικά και Θεωρητική Αριθμητική, ενώ στο 2ο έτος η συνέχεια των ανωτέρω και Στοιχεία Γεωμετρίας.

- Ορίζεται για κάθε μάθημα τουλάχιστον μιάμιση ώρα την ημέρα, συνολικά δηλαδή έξι ώρες την ημέρα. Κατά την εφαρμογή της, η ρύθμιση αυτή ατόνησε γιατί ήταν δύσκολο να εφαρμοστεί.

- Το διδακτικό έτος αρχίζει την 1η Οκτωβρίου και λήγει την 31η Ιουλίου.

- Οι εξετάσεις γίνονται τον Αύγουστο, δημόσια, με την παρουσία του Reggente (Επάρχου) συνοδευομένου από τις τοπικές αρχές.

- Μήνες διακοπών ορίζονται ο Αύγουστος και ο Σεπτέμβριος.

Εν τη Βουλή απόφασις (In Senato-Risoluzione) της 17/11/184138

37. Ο Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 245-250, παραθέτει πλήρη μετάφραση του κανονισμού από την ιταλική και δίνει την εξής παραπομπή: Regolamento delle scuole secondarie 1841, φάκελος 1859, έγγραφο 10, Αρχειοφυλακείο Λευκάδος. Όπως εξηγείται παρακάτω στην οικεία θέση, τα έγγραφα αυτά λόγω της μεταφοράς -ανατοποθέτησης του υλικού και άλλων συναφών προβλημάτων- είναι απρόσιτα στον ερευνητή, και έτσι δεν μπόρεσα να βρω το φάκελο. Ο Κουρκουμέλης, ό.π., σ. 331, σημείωση 64, παραπέμπει ως εξής: Regolamento delle scuole secondarie, Corfu 1841, IEEE, IAA (340.4955 DAL). Είναι ελάχιστες όμως, σε σύγκριση με τον Ροντογιάννη, οι αναφορές του σε θέματα των Δευτερευόντων Σχολείων, που περιέχονται σε αυτόν τον κανονισμό. Δεν μπόρεσα να βρω ένα αντίγραφο του κανονισμού, για να έχω ιδία αντίληψη του περιεχομένου του.

38. Ηνωμένον Κράτος των Ιονίων Νήσων, Κερκύρα, 17 Νοεμβρίου 1841 Ε.Ν. Εν τη

Σελ. 24
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/25.gif&w=600&h=915

Η απόφαση αυτή καθορίζει ότι τα Δευτερεύοντα Σχολεία θα είναι οκτώ, ένα σε κάθε νησί και δύο στην Κεφαλλονιά - όπως και η πράξη 28 /13.3.1841 της Γερουσίας.

Τα μαθήματα θα είναι:39 Στοιχεία Θεολογίας, Ελληνική γλώσσα, Αγγλικά, Ιταλικά, Καλλιγραφία, Αριθμητική, Στοιχεία Άλγεβρας και Γεωμετρίας, Γενική Ιστορία και Γεωγραφία.

Κανονισμός Δευτερευόντων Σχολείων του 1842i0

0 Κανονισμός της 6/8/1842, που εκδόθηκε επί τη βάσει της υπ' αρ. 33 της πράξης 6/18.5.1842 του Ζ' Κοινοβουλίου, κωδικοποίησε τις διατάξεις για την κατώτερη και τη μέση εκπαίδευση στα Επτάνησα. Εδώ φαίνεται -αντίθετα απ' ό,τι στον Κανονισμό του 1841- αυτό που αποδεικνύει σαφέστατα η αρχειακή έρευνα, ότι δηλαδή η φοίτηση στο Δευτερεύον Σχολείο εξακολουθεί να είναι τετραετής (βλ. και το Βιβλίον γενικής καταγραφής από του 1836-37 Σχολ. Έτους μέχρι 1852-53 Σχολ. Έτους, α.α. 80/3 του Καταλόγου του Αρχείου). Στα μαθήματα των Δευτερευόντων Σχολείων προστίθενται η Ιστορία41 και μαθήματα Θεολογίας για τους υποψήφιους ιερείς.42

Τα διδασκόμενα μαθήματα κατά έτος ήταν τα εξής:43

Βουλή απόφασις (τρίγλωσση: ελληνικά, αγγλικά και ιταλικά). Βλ. και Κουρκουμέλης, ό.π., σ. 327-328.

39. Όπως αποδεικνύει η αρχειακή έρευνα, τα μαθήματα που καθορίζονται στην απόφαση είναι πολύ κοντύτερα στη σχολική πραγματικότητα από αυτά που καθορίζει ο Κανονισμός του 1841, τον οποίο παραθέτουμε παραπάνω. Βλ. και τη σημείωση 41.

40. Η παραπομπή στον Κουρκουμέλη, ό.π., σ. 333: Κανονισμός των Προκαταρκτικών και των Δευτερευόντων Δημοσίων Σχολείων του Κράτους και των ιδιαιτέρων, Κέρκυρα, Εκ της Τυπογραφίας της Κυβερνήσεως 1842, Αναγνωστική Εταιρεία Κέρκυρας/Ιονική Βιβλιοθήκη. Βλ. και Θεοτόκης, ό.π., σ. 137. Ο Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 252, αντλεί από τον Θεοτόκη και παραθέτει τις ίδιες ελάχιστες πληροφορίες: την προσθήκη της Ιστορίας και Γεωγραφίας αφ' ενός και της Θεολογίας για τους υποψήφιους ιερείς αφ' ετέρου. Ο Κουρκουμέλης, ό.π., σ. 333-336, είναι πολύ αναλυτικότερος.

41. Τα αρχειακά ευρήματα ωστόσο, δηλαδή οι εγγραφές μαθητών που παρακολουθούν το μάθημα, αποδεικνύουν ότι η Ιστορία διδασκόταν τουλάχιστον από το 1838.

42. Όσοι ήθελαν να γίνουν ιερείς παρακολουθούσαν διετή «στοιχειώδη σειρά Θεολογίας»: στο Α' έτος διδάσκονταν Κατήχηση και Στοιχεία Ιεράς Ιστορίας και Θετικής Δογματικής Θεολογίας (τρία μαθήματα την εβδομάδα) και στο Β' έτος συνέχιζαν τη Θετική Δογματική Θεολογία και, επί πλέον, Στοιχεία Εκκλησιαστικής Ιστορίας (δύο μαθήματα την εβδομάδα).

43. Κουρκουμέλης, ό.π., σ. 333-336, όπου μπορεί να δει κανείς συνοπτικά και τη διδακτέα ύλη του κάθε μαθήματος.

Σελ. 25
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/26.gif&w=600&h=915

ΕΤΟΣ Α'

Ελληνικά: 6 μαθήματα την εβδομάδα Αγγλικά: 6 μαθήματα την εβδομάδα Αριθμητική: 3 μαθήματα την εβδομάδα Καλλιγραφία: 6 μαθήματα την εβδομάδα

ΕΤΟΣ Β'

Ελληνικά: 4 μαθήματα την εβδομάδα Αγγλικά: 4 μαθήματα την εβδομάδα

Επίπεδος και Στερεά Γεωμετρία: 3 μαθήματα την εβδομάδα Γεωγραφία και Χρονολογία: 3 μαθήματα την εβδομάδα

ΕΤΟΣ Γ'

Ελληνικά: 4 μαθήματα την εβδομάδα Αγγλικά: 4 μαθήματα την εβδομάδα Άλγεβρα: 4 μαθήματα την εβδομάδα Ιστορία: 3 μαθήματα την εβδομάδα Γεωγραφία: 2 μαθήματα την εβδομάδα

ΕΤΟΣ Δ'

Ελληνικά: 5 μαθήματα την εβδομάδα Αγγλικά: 5 μαθήματα την εβδομάδα Άλγεβρα: 2 μαθήματα την εβδομάδα Ιστορία: 2 μαθήματα την εβδομάδα

Στον κανονισμό αυτόν δεν προβλέπεται η διδασκαλία των Ιταλικών. Πράγματι, από το σχολικό έτος 1841-42 μέχρι το 1844-45 τα αρχειακά ευρήματα, δηλαδή τα βιβλία εξετάσεων του Δευτερεύοντος Σχολείου Λευκάδος 1842/431851/52 [αριθμός Καταλόγου του Αρχείου 1 (101)] και 1852/53-1856/57 [αριθμός Καταλόγου του Αρχείου 2 (1)], δείχνουν ότι δεν διδάσκονταν τα Ιταλικά. Σύμφωνα όμως με τα ίδια βιβλία, η διδασκαλία των Ιταλικών γίνεται κανονικά (δηλαδή, υπάρχουν αποτελέσματα εξετάσεων στα Ιταλικά) από το σχολικό έτος 1845-46 μέχρι το σχολικό έτος 1856-57, οπότε ψηφίζεται νέος νόμος για την εκπαίδευση.

Στο Δευτερεύον Σχολείο γίνονταν δεκτοί απόφοιτοι των σχολείων της στοιχειώδους εκπαίδευσης ή όσοι αποδείκνυαν το επίπεδο των γνώσεών τους με κατατακτήριες εξετάσεις. Αφού γίνονταν δεκτοί, μπορούσαν να δηλώσουν «απροσδιορίστως» ποια μαθήματα ήθελαν να παρακολουθήσουν. Δεν ήταν δηλαδή υποχρεωμένοι να παρακολουθήσουν όλα τα μαθήματα, αλλά μόνο όσα δήλωναν. Και μπορούσαν να παρακολουθούν μαθήματα διαφορετικών ετών: π.χ. μπορούσε να είναι γραμμένος στο 4ο έτος (κλάση) των

Σελ. 26
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/27.gif&w=600&h=915

Ελληνικών και στο 1ο των Λατινικών. Διασώζεται στο Αρχείο του Γυμνασίου Λευκάδος ένα τέτοιο κατάστιχο, το Βιβλίον απροσδιορίστου εγγραφής Δευτερεύοντος Σχολείου Λευκάδος 1842/43-1852/53, στο οποίο καταχωρίζονταν αυτές οι δηλώσεις.44

3. ΛΥΚΕΙΟ ΛΕΥΚΑΔΟΣ (1857-1866)45

Αναδιάρθρωση της εκπαίδευσης το 1857: πράξη Κ' της 15/27.6.1857 του ΙΑ' Κοινοβουλίου46

Επί της Αρμοστείας του John Young και, ύστερα από μακρόχρονες διεργασίες, το ΙΑ' Κοινοβούλιο ψηφίζει την πράξη Κ' της 15/27.6.1857, που αναδιοργανώνει για τελευταία φορά πριν από την Ένωση τη δημόσια εκπαίδευση του Ιονίου Κράτους. Η βασική δομή της εκπαίδευσης δεν αλλάζει: στοιχειώδης εκπαίδευση (τα προκαταρκτικά σχολεία), μέση (τα Λύκεια και το Γυμνάσιο της Κέρκυρας), ανώτατη (η Ιόνιος Ακαδημία). Για τη μέση εκπαίδευση ορίζεται:

- Τα Δευτερεύοντα Σχολεία θα ονομάζονται πλέον Λύκεια και θα υπάρχει ένα σε κάθε νησί.

- Οι τάξεις δεν θα είναι πλέον τέσσερις, αλλά σταδιακά γίνονται επτά: Α'-Ζ'.47

- Τα δίδακτρα καταργούνται για τους παντελώς άπορους.

- Κατά τα άρθρα 42-43, τους καθηγητές διορίζει η Γερουσία κατόπιν «δημοσίου συναγωνισμού». Αλλά δεν γίνεται «συναγωνισμός», «ότε πρόκειται περί προσώπων εγνωσμένης ικανότητος, είτε διότι και άλλοτε μετ' επιτυχίας υπήρξαν διδάσκαλοι ή καθηγηταί είτε διότι εδημοσίευσαν περίφημον τι σύγγραμμα».

44. Βλ. εδώ στον Κατάλογο του Αρχείου, α.α. 104 (7).

45. Το εκπαιδευτικό σύστημα της Επτανήσου συνεχίζει να εφαρμόζεται για δύο περίπου χρόνια μετά την Ένωση. Καταργείται με το νόμο ΡΝ/20.1.1866, ο οποίος εισάγει στα Επτάνησα το εκπαιδευτικό σύστημα που ίσχυε στο Ελληνικό Κράτος. Τα σχολεία της Λευκάδας άρχισαν να λειτουργούν με το νέο σύστημα από το Μάρτιο του 1866.

46. Πρώτη Σύνοδος του Ενδεκάτου Κοινοβουλίου του Ηνωμένου Κράτους των Ιονίων Νήσων, αρ. Κ', Νόμος περί Παιδείας, άρθρα 9-12. Αντλώ από το κείμενο του νόμου, αντίγραφο του οποίου έχω στα χέρια μου. Βλ. και Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 262-263, Κουρκουμέλης, ό.π., σ. 381.

47. Το ότι υπάρχουν εφτά τάξεις φαίνεται στο Βιβλίο εξετάσεων Δευτερεύοντος Σχολείου Λευκάδος 1852/53-1856/57 και Λυκείου Λευκάδος 1857/58-1864/65, σ. 51-103. Βλ. παρακάτω α.α. 2 (1) Καταλόγου Αρχείου του Γυμνασίου Λευκάδος.

Σελ. 27
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/28.gif&w=600&h=915

Μαθήματα που διδάσκονται:

1. Ελληνικά (Η ελληνική γλώσσα κατ' έκτασιν)

2. Λατινικά

3. Αγγλικά

4. Ιταλικά

5. Στοιχεία Ρητορικής Συνθέσεως και Στοιχεία Φιλοσοφίας

6. Στοιχεία Ιστορίας, Γεωγραφίας, Χρονολογίας και Αρχαιολογίας

7. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ: α) Άλγεβρα και Στερεά Γεωμετρία

β) Στοιχεία Πρακτικής Γεωμετρίας

8. ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ: α) Κατήχηση και Στοιχεία Δογματικής Θεολογίας

β) Ιερά και Εκκλησιαστική Ιστορία

9. Καλλιγραφία

«Επιπρόσθετα δε εις τας νήσους Κέρκυραν, Κεφαλληνίαν, Ζάκυνθον και Λευκάδα»48 τα παρακάτω μαθήματα:

10. Γαλλικά

11. Καταστιχογραφία, Διπλογραφική, Απλογραφική, Επιστολογραφία και

12. Εμπορική Λογιστική

13. Σκιαγραφία - Γυμναστική «όσον ένεστι». Και ειδικά για την Κεφαλλονιά και την Ιθάκη:49

14. Ναυτική Διδασκαλία

Το πρόγραμμα δείχνει σαφώς ότι προσανατολίζεται σε πρακτικότερη κατεύθυνση.50

48. Πράξη Κ' του ΙΑ' Κοινοβουλίου, άρθρο 9.

49. Πράξη Κ' του ΙΑ' Κοινοβουλίου, άρθρο 11.

50. Βλ. παρακάτω στον Κατάλογο του Αρχείου Γυμνασίου Λευκάδος α.α. 2 (1) και Αλέξης Δημαράς Η μεταρρύθμιση που δεν έγινε, Ερμής, Αθήνα 1973, τ. Α', σ. λζ'-λθ' και σ. 201-202, όπου παρατίθενται δύο εγκύκλιοι του Ελληνικού Υπουργείου Παιδείας, οι οποίες δείχνουν ότι το Υπουργείο θεωρεί ότι η εκπαίδευση των Ιονίων Νήσων είχε κατεύθυνση πολύ πρακτική και ότι αυτό απέβαινε σε βάρος της «αυτοτελούς εγκυκλίου εκπαιδεύσεως» (δηλαδή, της θεωρητικής κατεύθυνσης που κυριαρχούσε στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα). Οι εγκύκλιοι αυτές, και οι δύο με ημερομηνία 3 Φεβρουαρίου 1866, απευθύνονται η μεν στους Νομάρχες και Επάρχους της Επτανήσου, η δε στους Γυμνασιάρχες και Σχολάρχες της Επτανήσου.

Σελ. 28
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/29.gif&w=600&h=915

V. ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΝΩΣΗ (1866-1960)

1. τριταξιο μικτο ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ τετραταξιο μικτο ΓΥΜΝΑΣΙΟ (1866-1929)

Ίδρυση Ελληνικών Σχολείων και Γυμνασίων: Ν. PN/186651

Με το νόμο ΡΝ/20.1.1866 καταργούνται τα «Λύκεια» της Επτανήσου και στη θέση τους ιδρύονται τα τριτάξια μικτά «Ελληνικά Σχολεία» και τα τετρατάξια μικτά «Γυμνάσια», όπως ίσχυε και στην υπόλοιπη Ελλάδα από την εποχή της Αντιβασιλείας.52 Έτσι, η μέση εκπαίδευση αποτελείται και στα Επτάνησα από δύο τύπους σχολείων.

Έναρξη μαθημάτων53

Τα μαθήματα του Ελληνικού Σχολείου και του Γυμνασίου Λευκάδος άρχισαν, σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση του Επαρχου, τη 13η Μαρτίου 1866. Πρώτοι διευθυντές ήταν ο Παναγιώτης Μαυροκέφαλος και ο Πολυζώης Σπανόπουλος αντιστοίχως.

Κατάργηση του Γυμνασίου Λευκάδος το 186854

Το Γυμνάσιο Λευκάδος γνώρισε από την έναρξη της λειτουργίας του μεγάλες δυσκολίες. Και, κυρίως, δεν προσείλκυσε μαθητές: το Λύκειο Λευκάδος το σχολικό έτος 1864-65 είχε 66 μαθητές. Το νέο Γυμνάσιο την επόμενη σχολική χρονιά 1866-67 είχε ελάχιστους μαθητές (στοιχεία ακριβή δεν έχουμε) και το σχολικό έτος έληξε το Δεκέμβριο του 1866. Το σχολικό έτος 186768 συγκέντρωσε μόνο 32 μαθητές. Ο Έπαρχος Λευκάδας με αναφορά του την 21/10/1866 πρότεινε στο Υπουργείο Παιδείας την κατάργηση του Γυμνασίου Λευκάδος, γιατί η διατήρησή του θα ήταν σπατάλη για το δημόσιο ταμείο.55 Η κυβέρνηση δεν το κατάργησε αμέσως. Τελικά, όμως, με διαταγή του ΥΠΕΠΘ της 4/12/1868, που κοινοποιήθηκε την 3/1/1869, το Γυμνάσιο Λευκάδος καταργείται λόγω ελάχιστου αριθμού μαθητών. Το Αρχείο και μερικά άλλα πράγματα παραδόθηκαν με πρωτόκολλο παραλαβής στο Σχολάρχη Ιωάννη Σταματέλο.56

51. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 349. Για τις εγκυκλίους με τις οποίες το Υπουργείο επιδιώκει την ένταξη του εκπαιδευτικού συστήματος της Επτανήσου στο πλαίσιο της εκπαίδευσης του Ελληνικού Κράτους, βλ. την προηγούμενη σημείωση.

52. Βασιλικό Διάταγμα της 31 Δεκεμβρίου 1836/12 Ιανουαρίου 1837. Περιέχεται στο: Σωκράτης Χ. Δημητριάδης, Συλλογή των περί Μέσης Εκπαιδεύσεως ιδία ισχυόντων Νόμων, Β. Διαταγμάτων, Εγκυκλίων Διαταγών κ.λπ. από του 1833-1899 έτους, Αθήνα 1899, σ. 1-30.

53. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 353, 355.

54. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 356.

55. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 356.

56. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 357.

Σελ. 29
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/30.gif&w=600&h=915

Ανασύσταση του Γυμνασίου Λευκάδος το 187657

Στο τέλος του έτους 1876, ύστερα από ενέργειες κυρίως του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη, ανασυστήνεται το Γυμνάσιο Λευκάδος. Λειτούργησε για το σχολικό έτος 1876- 77 με δύο τάξεις, την Α' με 57 μαθητές και τη Β' με 9 μαθητές. Με δύο τάξεις λειτούργησε και την επόμενη σχολική χρονιά 187778, με 31 μαθητές για την Α' τάξη και 27 για τη Β'. Για την επόμενη χρονιά 1878- 79 δεν υπάρχουν στοιχεία, ενώ στην επόμενη (1879-80) υπάρχουν μαθητές μόνο στις τάξεις Α', Β' και Ρ. Αρχίζει να λειτουργεί με τέσσερις τάξεις από το σχολικό έτος 1880-81.

Μικρό παράρτημα για τα Ελληνικά Σχολεία του Αγίου Πέτρου, της Βασιλικής, της Καρυάς, της Ιθάκης και της όμορης Ακαρνανίας

Σκοπός του μικρού αυτού παραρτήματος είναι η εξακρίβωση του χρόνου έναρξης και της διάρκειας της λειτουργίας των προαναφερόμενων Ελληνικών Σχολείων. Για τα σχολεία της Λευκάδας το ενδιαφέρον είναι αυτονόητο. Αλλά και τα άλλα σχολεία βρίσκονται σε περιοχές με τις οποίες η Λευκάδα έχει και εκπαιδευτικές και άλλων ειδών επαφές και, ως εκ τούτου, οι σχετικές πληροφορίες θα μας φανούν εξαιρετικά χρήσιμες στην προσπάθειά μας να βγάλουμε συμπεράσματα από την ανάγνωση των γραφημάτων, ιδιαίτερα για την (ανοδική ή καθοδική) τάση του αριθμού των μαθητών του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος και για τον τόπο καταγωγής τους.

1. Ελληνικά Σχολεία Αγίου Πέτρου, Καρυάς και Βασιλικής Περί των τριών περιφερειακών Ελληνικών Σχολείων της Λευκάδας έχουμε όσα σημειώνει ο Ροντογιάννης: Το Ελληνικό Σχολείο του Αγίου Πέτρου ιδρύθηκε το 1891 και καταργήθηκε το 1909, της Βασιλικής ιδρύθηκε το 1919 και καταργήθηκε το 1929 και της Καρυάς ιδρύθηκε το 1889, λειτούργησε ως μονοτάξιο το 1889-90 και επανασυστήθηκε το 1927-28.58 Η αρχειακή έρευνα όμως, δηλαδή η εξέταση των τίτλων με τους οποίους εγγράφονται οι μαθητές στο Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος, δεν επιβεβαιώνει τη γνώμη του. Συγκεκριμένα: - Για το Ελληνικό Σχολείο του Αγίου Πέτρου η γνώμη του Ροντογιάννη είναι σωστή. Υπάρχουν συνεχείς εγγραφές στα μαθητολόγια του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος,59 που δείχνουν ότι το σχολείο αυτό πραγματικά λειτουργεί από το 1891-92 και παύει να εμφανίζεται μετά το 1909.

57. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 357-362, όπου αναλυτικά αναφέρονται όλες οι προσπάθειες των Λευκαδίων βουλευτών και των εγχώριων αρχών για την ανασύσταση του Γυμνασίου και, κυρίως, για την εξασφάλιση των πόρων που απαιτούνταν για τη λειτουργία του.

58. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 372.

59. Μαθητολόγιο Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος 1868-1890 (α.α. του Καταλόγου του

Σελ. 30
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/31.gif&w=600&h=915

- Το Ελληνικό Σχολείο Καρυάς όμως είναι βέβαιο ότι λειτουργεί τουλάχιστον από το σχολικό έτος 1885-86: το σχολικό έτος 1886-87 ο μαθητής Γεώργιος Χαλικιάς (α.α. Μαθητολογίου 87) εγγράφεται στην Λ' τάξη του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος με αποδεικτικό του Ελληνικού Σχολείου Καρυάς. Ομοίως, το ίδιο έτος και με αποδεικτικό του Ελληνικού Σχολείου Καρυάς εγγράφεται στην Α' τάξη του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος ο Νικόλαος Θ. Λάζαρης (α.α. Μαθητολογίου 89).60 Εγγραφές παρόμοιες υπάρχουν και για τα έτη 1887-88, 1889-90, 1890-91 και 1891-92. Μετά το 1892 δεν υπάρχουν στα μαθητολόγια του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος εγγραφές μαθητών με τίτλο του Ελληνικού Σχολείου Καρυάς. Επομένως, είμαστε βέβαιοι ότι τουλάχιστον τα έτη 1885-91 το Ελληνικό Σχολείο Καρυάς λειτουργούσε.

- Το Ελληνικό Σχολείο Βασιλικής αποδεικνύεται επίσης -αντίθετα με τα λεγόμενα του Ροντογιάννη- ότι λειτουργούσε τουλάχιστον από το σχολικό έτος 1885-86: το σχολικό έτος 1886-87 ο μαθητής Χαράλαμπος Θ. Μελλάς (α.α. Μαθητολογίου 29) εγγράφεται στη Β' τάξη του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος με ενδεικτικό του Ελληνικού Σχολείου Βασιλικής. Ομοίως, το ίδιο έτος και με αποδεικτικό του ίδιου σχολείου εγγράφεται στη Β' τάξη του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος ο Νικόλαος Δ. Κολυβάς (α.α. Μαθητολογίου 47).61 Αλλά μετά δεν απαντούν παρόμοιες εγγραφές. Άρα, το νέο στοιχείο είναι ότι το Ελληνικό Σχολείο Βασιλικής λειτουργούσε από το 1885-86, χωρίς όμως να μπορούμε να προσδιορίσουμε μέχρι πότε. Το πιθανότερο -για να μην πούμε σίγουρο- είναι ότι σταμάτησε να λειτουργεί μετά την ίδρυση του Ελληνικού Σχολείου του Αγίου Πέτρου (1891), γιατί το νέο σχολείο κάλυπτε τις ανάγκες της περιοχής. Μετά το 1919 βρίσκουμε στα μαθητολόγια του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος ονόματα μαθητών62 που προσκομίζουν τίτλο του Ελληνικού Σχολείου Βασιλικής. Επομένως, στο σημείο αυτό, είναι σωστή η άποψη του Ροντογιάννη ότι το Ελληνικό Σχολείο Βασιλικής επανιδρύθηκε το 1919 και συνέχισε τη λειτουργία του μέχρι το 1929.

Αρχείου 141/62) και Μαθητολόγιο Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος 1890-1904 (α.α. του Καταλόγου του Αρχείου 142/70).

60. Μαθητολόγιο Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος 1868-1890 (α.α. του Καταλόγου του Αρχείου 141/62), σ. 92.

61. Μαθητολόγιο Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος 1868-1890 (α.α. του Καταλόγου του Αρχείου 141/62), σ. 86 και 88 αντίστοιχα.

62. Π.χ. στο Μαθητολόγιο Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος 1917-1928 (α.α. Καταλόγου του Αρχείου 140/91, φ. 114ν: το σχολικό έτος 1921-22 ο μαθητής Γεώργιος Σκληρός (α.α. Μαθητολογίου 183) εγγράφεται στη Β' τάξη του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος με ενδεικτικό του Ελληνικού Σχολείου Βασιλικής.

Σελ. 31
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/32.gif&w=600&h=915

2. Ελληνικό Σχολείο Ιθάκης

Η αρχειακή έρευνα αποκαλύπτει ότι το Ελληνικό Σχολείο Ιθάκης λειτουργούσε τουλάχιστον από το σχολικό έτος 1870-71: το σχολικό έτος 1871-72 ο Γεώργιος Σταμουλάτος εγγράφεται (α.α. Μαθητολογίου 62) στη Γ' τάξη του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος με ενδεικτικό του Ελληνικού Σχολείου Ιθάκης.63 Παρόμοιες συνεχείς εγγραφές υπάρχουν και για το επόμενα σχολικά έτη μέχρι και το έτος 1899-1900, οπότε φαίνεται να εγγράφεται στη Β' τάξη του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος (α.α. Μαθητολογίου 143) ο Σπυρίδων Τσιπρούδης.64 Μπορούμε λοιπόν με βεβαιότητα να πούμε ότι το Ελληνικό Σχολείο Ιθάκης λειτουργεί την τελευταία τριακονταετία του 19ου αιώνα. Από επόμενες εγγραφές συμπεραίνουμε ότι το σχολείο αυτό συνέχισε να λειτουργεί μέχρι το 1929.

3. Ελληνικό Σχολείο Βόνιτσας (Ακαρνανία)

Το Ελληνικό Σχολείο Βόνιτσας λειτούργησε τουλάχιστον από το σχολικό έτος 1885-86: με ενδεικτικό αυτού του σχολείου ο Θεόδωρος Κ. Διαμαντίδης εγγράφεται το σχολικό έτος 1886-87 στη Γ' τάξη του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος (α.α. Μαθητολογίου 72).65 Παρόμοιες εγγραφές, που δείχνουν ότι το σχολείο λειτουργεί, έχουμε για τα σχολικά έτη 1889-90, 1891-92, 1902-03.66 Επομένως, και για τη λειτουργία του σχολείου αυτού κατά την τελευταία δεκαπενταετία του 19ου αιώνα είμαστε βέβαιοι. Όσον αφορά τη λειτουργία του κατά τον 20ό αιώνα, αυτή μέχρι το 1929 τεκμαίρεται από πλήθος εγγραφών μαθητών στο Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος, που προσκομίζουν τίτλο αυτού του σχολείου.

4. Ελληνικό Σχολείο Ζαβέρδας (Παλαίρου) Ακαρνανίας

Το Ελληνικό Σχολείο Ζαβέρδας λειτούργησε τουλάχιστον από το σχολικό έτος 1894-95: με ενδεικτικό αυτού του σχολείου ο μαθητής Σπυρίδων Ζαβιτσάνος (α.α. Μαθητολογίου 15) εγγράφεται το σχολικό έτος 1895-96 στη Γ' τάξη του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος και το σχολικό έτος 1899-1900 οι μαθητές Ιωάννης Μανωλίτσης, Δημοσθένης Φατούρος και Νικόλαος Μεταξάς

63. Μαθητολόγιο Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος 1868-1890 (α.α. του Καταλόγου του Αρχείου 141/62), σ. 12.

64. Μαθητολόγιο Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος 1890-1904 (α.α. του Καταλόγου του Αρχείου 142/70), φ. 149ν.

65. Μαθητολόγιο Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος 1868-1890 (α.α. του Καταλόγου του Αρχείου 141/62), σ. 90.

66. Μαθητολόγιο Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος 1890-1904 (α.α. του Καταλόγου του Αρχείου 142/70).

Σελ. 32
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Μέση εκπαίδευση στη Λευκάδα (1829-1929)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 13
    

    επεξεργασίας συγκεκριμένων ποσοτικών δεδομένων: αριθμός υπηρετησάντων, ειδικότητες και τόπος καταγωγής για το διδακτικό προσωπικό- πρόσβαση στη δημόσια μέση εκπαίδευση, κοινωνική προέλευση, φύλο, τόπος καταγωγής, σχολική επίδοση για το μαθητικό δυναμικό - δηλαδή τα δεδομένα που επεξεργάζεται και ο Κ. Τσουκαλάς στο βιβλίο του Εξάρτηση και αναπαραγωγή, ο κοινωνικός ρόλος των εκπαιδευτικών μηχανισμών στην Ελλάδα (1830-1922), Θεμέλιο, Αθήνα 61992, και συγκεκριμένα στο πρώτο κεφάλαιο του δεύτερου μέρους, που έχει τίτλο «Η διείσδυση του σχολικού δικτύου». Αυτό σημαίνει ότι δεν μπαίνω καθόλου, ή μπαίνω σπανίως, στην εξέταση της «εσωτερικής δομής του σχολικού μηχανισμού» και του «ιδεολογικού περιεχομένου της διδασκαλίας» - οι όροι είναι, πάλι, του Κ. Τσουκαλά. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι γράφω τη «μονογραφία» ενός σχολείου και αυτή η παράμετρος θα με ενδιέφερε μόνο στο βαθμό που θα έβρισκα στο χώρο της Λευκάδας στοιχεία που να δείχνουν την τομή του τοπικού με το γενικό, είτε στις συγκλίσεις της είτε στις αποκλίσεις της.

    Εξαιρέσεις στην παραπάνω επιλογή μου έκανα για την περίοδο του Ιονίου Κράτους. Εκεί ασχολήθηκα αρκετά με την εσωτερική δομή του Σχολείου της Λευκάδας και, κατ' επέκταση, του εκπαιδευτικού συστήματος των Επτανήσων. Η πρώτη αιτία γι' αυτό είναι το ότι το εκπαιδευτικό σύστημα του 1ονίου Κράτους διαφοροποιείται από το αντίστοιχο του Ελληνικού Κράτους. Και η δεύτερη το ότι -εξ αιτίας και της διαφοροποίησής του- το πεδίο της μέσης εκπαίδευσης στη Λευκάδα, και στα Επτάνησα γενικότερα, έχει ερευνηθεί πολύ λιγότερο από το πεδίο της επόμενης περιόδου.

    Είναι γνωστό ότι σπανίζουν οι εξαντλητικές μονογραφίες, δηλαδή οι μελέτες υποδομής πάνω στα θέματα της νεοελληνικής εκπαίδευσης, οι στηριγμένες στο αρχειακό υλικό των σχολικών μονάδων. Και η έλλειψη αυτή είναι καίρια : χωρίς τέτοιες μελέτες ο ιστορικός της νεοελληνικής εκπαίδευσης δεν έχει πού να πατήσει για να θέσει στη βάσανο της δοκιμασίας τις ερευνητικές του υποθέσεις. Με άλλα λόγια, χωρίς τις μελέτες αυτές οι συνθετικές εργασίες είναι αδύνατο να γίνουν - αλλιώς αιωρούνται στο κενό. Ο Τσουκαλάς το ομολογεί ρητά στο βιβλίο του, σ. 404: «...Όμως, δυστυχώς, στο σημείο αυτό προσκρούομε στην πλήρη έλλειψη χρησιμοποιήσιμων στοιχείων...». Από την άποψη αυτή, δικαιούμαι να πιστεύω ότι η παρούσα εργασία αποτελεί μια μικρή μεν αλλά πρωτότυπη και αξιόπιστη συμβολή όχι μόνο σε τοπικό επίπεδο αλλά και σε εθνικό. Και η συμβολή αυτή δεν περιορίζεται στο καθαυτό πεδίο της εκπαίδευσης, αλλά επεκτείνεται και σε άλλα: Π.χ., αν εκμεταλλευτεί κάποιος τα στοιχεία για το «επάγγελμα πατρός», τα οποία περιέχονται στο CD-ROM και είναι καταχωρημένα στο Διαδίκτυο, θα μπορέσει να δώσει τη στρωματογραφία της κοινωνίας της Λευκάδας ακριβέστερα από οποιονδήποτε άλλον το έχει επιχειρήσει ως τώρα.