Συγγραφέας:Τσερές, Δημήτρης Σπ.
 
Τίτλος:Η Μέση εκπαίδευση στη Λευκάδα (1829-1929)
 
Υπότιτλος:Κατάλογος του Αρχείου του Γυμνασίου και του Ελληνικού Σχολείου
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:43
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2006
 
Σελίδες:419
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος + 1 DVD
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Λευκάδα
 
Χρονική κάλυψη:1829-1929
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό, σημαντική συμβολή στην ιστορία της Μέσης Εκπαίδευσης, έχει ως θέμα του το Ελληνικό Σχολείο και το (μοναδικό στο νησί ως το 1960), Γυμνάσιο Λευκάδος. Χωρίζεται σε τρία μέρη: προηγείται μια Εισαγωγή με ιστορικά προλεγόμενα και παρουσίαση των συμπερασμάτων από την επεξεργασία των δεδομένων, ακολουθεί μία μεγάλη σειρά γραφημάτων με τα οποία παρουσιάζονται παραστατικά τα στατιστικά στοιχεία για τους εκπαιδευτικούς και τους μαθητές, και ακολουθεί ο κατάλογος του αρχείου στο οποίο στηρίχθηκε η έρευνα. Το βιβλίο αποτελεί και το πρώτο «υβριδικό» δημοσίευμα του ΙΑΕΝ, καθώς συνοδεύεται από ένα CD-ROM, που περιέχει μια βάση δεδομένων με τα στοιχεία για τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς και μία σειρά φωτογραφιών.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 80.88 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 148-167 από: 422
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/148.gif&w=600&h=915

α) Λευκάδιοι μαθητές: Αυτοί που κατάγονται από την πόλη και αυτοί που κατάγονται από τα χωριά.

β) Εκτός Λευκάδος μαθητές: Οι αλλοδαποί, αυτοί που προέρχονται από κάποια περιοχή του ελληνικού κράτους και εκείνοι που έχουν πατρίδα κάποιο άλλο νησί του Ιονίου.

Η ομαδοποίηση αυτή στηρίχθηκε στους εξής λόγους: Διακρίνονται οι Λευκάδιοι γενικώς από τους εκτός Λευκάδος Έλληνες, διότι η Λευκάδα ανήκει σε άλλο κράτος. Η διάκριση αυτή επιτρέπει να δούμε τις εκπαιδευτικές ανταλλαγές μεταξύ Λευκάδας και ελλαδικού χώρου καλύτερα την προσέλευση Ελλήνων στο Γυμνάσιο της Λευκάδας (με τις τότε ονομασίες: Δευτερεύον Σχολείο και στη συνέχεια Λύκειο).

Διακρίνονται οι Λευκάδιοι από τους αλλοδαπούς. Στο Δευτερεύον Σχολείο και στο Λύκειο φοιτούν λίγοι αλλοδαποί, βασικά Άγγλοι, Ιταλοί και Μαλτέζοι, οι οποίοι κατοικούν στη Λευκάδα. Οι αλλοδαποί αυτοί είναι είτε κρατικοί υπάλληλοι είτε επαγγελματίες, που έχουν μετοικήσει και εργάζονται στο νησί. Η διάκριση αυτή επιτρέπει να δούμε, από μια ορισμένη -και περιορισμένη— πλευρά, τις σχέσεις, όχι μόνο τις εκπαιδευτικές, της Λευκάδας με το Δυτικό κόσμο, με τον οποίο τη συνδέουν πολλαπλοί δεσμοί.

Διακρίνονται οι Λευκάδιοι από τους άλλους Επτανήσιους. Η διάκριση αυτή επιτρέπει να δούμε τις εκπαιδευτικές αλλά και τις γενικότερες σχέσεις ανάμεσα στη Λευκάδα και στα άλλα νησιά του Ιονίου, τα οποία ανήκουν στο ίδιο κράτος, και, συνεπώς, συνδέονται με ένα πλέγμα διοικητικών, οικονομικών και πολιτισμικών σχέσεων, αν και οι μεταξύ τους αποστάσεις πιέζουν προς τη χαλάρωση των σχέσεων αυτών.

Η διάκριση σε κατοίκους της πόλης και σε κατοίκους των χωριών έγινε για να ανιχνευθεί η διαφορά στη δυνατότητα πρόσβασης στο εκπαιδευτικό σύστημα ανάμεσα στους κατοίκους της πόλης και στους κατοίκους της υπαίθρου. Αλλά αυτή η διάκριση δεν είναι εφικτή, παρά μόνο για περιορισμένα διαστήματα, λόγω μη τακτικής αναγραφής των σχετικών ενδείξεων στα κατάστιχα του σχολείου.

Το σύνολο των ετήσιων εγγραφών είναι μόνο 700, που σημαίνει ότι πολύ μικρότερος είναι ο αριθμός των μαθητών που φοίτησαν. Το γεγονός ότι λείπουν τα στοιχεία 20 ετών σε μια περίοδο 37 ετών αφαιρεί μέρος από την αξιοπιστία των επόμενων διαπιστώσεων.

2. Τόπος καταγωγής των μαθητών του Δευτερεύοντος Σχολείου και του Λυκείου Λευκάδος

Εξετάζοντας τα γραφήματα 56 και 57, μπορούμε να συμπεράνουμε τα εξής: α) Λευκάδιοι μαθητές. Το ποσοστό των Λευκαδίων μαθητών φθάνει στο

Σελ. 148
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/149.gif&w=600&h=915

90%. Αυτονόητο δευτερογενές συμπέρασμα: η μαθητική κινητικότητα211 προς τα σχολεία της μέσης εκπαίδευσης στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα είναι πολύ δύσκολη και, στην περίπτωση μας, πολύ δυσκολότερη, γιατί η Λευκάδα και νησί είναι και ανήκει σε διαφορετικό κράτος από τις όμορες με αυτήν περιοχές.

β) Μαθητές από τα άλλα νησιά του Ιονίου. Το ποσοστό των μαθητών που κατάγονται από τα άλλα Ιόνια Νησιά είναι μικρό: ανέρχεται στο 4,5% (συνολικά 35 ετήσιες εγγραφές) και είναι παιδιά είτε υπαλλήλων του κρατικού μηχανισμού είτε επαγγελματιών που μετακινούνται. Η μαθητική κινητικότητα και μέσα στο πλαίσιο του ίδιου κράτους είναι περιορισμένη και δεν υπάρχει αφ' εαυτής, αλλά είναι αποτέλεσμα της μετακίνησης των γονέων για επαγγελματικούς λόγους: η πλειονότητα είναι υπάλληλοι. Και αυτό είναι φυσιολογικό. Από τη στιγμή που υπάρχει Γυμνάσιο στην πρωτεύουσα κάθε μεγάλου νησιού του Ιονίου, δεν υπάρχει λόγος να σημειωθεί μετακίνηση προς το Γυμνάσιο Λευκάδος. Ειδικότερη μελέτη των στοιχείων -που δεν αποτυπώνεται σε γραφήματα— δείχνει ότι η συντριπτική πλειοψηφία των παιδιών αυτών είναι από την Κέρκυρα και τη Ζάκυνθο (από 16 ετήσιες εγγραφές αντιστοίχως σε σύνολο 35), των οποίων οι γονείς είναι υπάλληλοι. Ειδικά, οι 16 εγγραφές Ζακυνθίων είναι οι εγγραφές των παιδιών του δικαστή Κοκκίνη και, δευτερευόντως, του εισαγγελέα Παύλου Γαΐτα, ενώ οι 16 εγγραφές των Κερκυραίων είναι των παιδιών του Τζουλάτη, που αναγράφεται άλλοτε ως νομικός και άλλοτε ως κτηματίας.

γ) Μαθητές από την αλλοδαπή και το Ελληνικό Κράτος. Πολύ μικρό είναι και το ποσοστό των αλλοδαπών: ανέρχεται στο 3,86% (συνολικά 30 ετήσιες εγγραφές) και το επάγγελμα του πατέρα τους είναι τελώνης, ράπτης και μάγειρας. Είναι μεγάλο όμως συγκριτικά με το ποσοστό των μαθητών που έρχονται από το Ελληνικό Κράτος.

Ελάχιστο, μηδαμινό σχεδόν, είναι το ποσοστό των μαθητών που κατάγονται από περιοχές του Ελληνικού Κράτους: ανέρχεται στο 1,67% (συνολικά 13 ετήσιες εγγραφές) και δεν υπάρχει ούτε ένας από την Ακαρνανία. Δύο είναι τα πιθανά αίτια αυτής της μηδαμινής μαθητικής κινητικότητας: ή από την απέναντι όχθη δεν εκδηλώνεται κανένα ενδιαφέρον για ζήτηση μέσης εκπαίδευσης -σε μια εποχή που δεν υπάρχει Γυμνάσιο στην Ακαρνανία— ή τα κρατικά σύνορα των δύο περιοχών αποτελούν ισχυρό ανασταλτικό παράγοντα ή, το πιθανότερο, και τα δύο μαζί. Και, επί πλέον, είναι εμφανές ότι δεν υπάρχει ούτε μετακίνηση οικογενειών από την Ακαρνανία προς τη Λευκάδα για λόγους

211. Υψηλή κινητικότητα μαθητών Γυμνασίου κατά το 19ο παρατηρείται μόνο από την επαρχία προς την Αθήνα, γιατί είναι ευκολότερο και οικονομικά προσφορότερο σε μια οικογένεια να στείλει το παιδί της σε Γυμνάσιο των Αθηνών, παρά στο κοντινό Γυμνάσιο. Βλ. Τσουκαλάς, ό.π., σ. 415-16, για την κινητικότητα αυτή με στοιχεία του 1878.

Σελ. 149
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/150.gif&w=600&h=915

επαγγελματικούς - όπως από τα Ιόνια Νησιά, γεγονός που υποχρεωτικά θα ανέβαζε το ποσοστό των εξ Ακαρνανίας μαθητών. Το ότι οι δύο περιοχές ανήκουν σε διαφορετικά κράτη είναι η αιτία και της ανύπαρκτης επαγγελματικής κινητικότητας μεταξύ τους, τουλάχιστον της νόμιμης και της υπαλληλικής.

δ) Διάκριση πόλης-υπαίθρου. Από τα στοιχεία των καταστίχων δεν φαίνεται η διάκριση πόλης-χωριού, αλλά είναι βέβαιο ότι η πόλη κυριαρχεί. Αυτό φάνηκε εμμέσως ανωτέρω κατά την εξέταση της κοινωνικής προέλευσης των μαθητών του Γυμνασίου, όπου είδαμε ότι υπερτερούν εμφανώς τα παιδιά των κοινωνικών-επαγγελματικών εκείνων στρωμάτων που ζουν, αποκλειστικά ή κυρίως ή σε ικανοποιητικό ποσοστό, στην πόλη της Λευκάδας εις βάρος των στρωμάτων που ζουν, αποκλειστικά ή κυρίως, εκτός πόλης. Τα παιδιά των ανηκόντων στην πρώτη ομάδα (έμποροι, υπάλληλοι, εκπαιδευτικοί, ανώτεροι ελεύθεροι επαγγελματίες, κατώτεροι ελεύθεροι επαγγελματίες, κληρικοί εν μέρει και το μεγάλο μέρος των κτηματιών) αποτελούν τη συντριπτική πλειοψηφία των μαθητών του Δευτερεύοντος Σχολείου και του Λυκείου Λευκάδος. Για να έχουμε τη δυνατότητα να κάνουμε καλύτερες συγκρίσεις, πρέπει εδώ να πούμε ότι η πόλη της Λευκάδας στο τέλος του 18ου αιώνα και στις αρχές του 19ου συγκεντρώνει το 20%-30% του συνολικού πληθυσμού του νησιού.212 Η αναλογία αυτή όμως δεν παραμένει η ίδια όλο το 19ο αιώνα και το ποσοστό της πόλης επί του συνολικού πληθυσμού μειώνεται σύμφωνα με τις επίσημες στατιστικές.213

Μετά την Ένωση (1866-1929) 1. Ομαδοποίηση του τόπου καταγωγής των μαθητών

Τον 1ο άξονα αποτελούν οι μαθητές από τους 8 δήμους του νησιού: Λευκαδίων, Σφακιωτών, Καρυάς, Εξάνθειας, Απολλωνίων, Ελλομένου, Ευγήρου και Ταφίων.

212. Βλ. Λάζαρη, ό.π., σ. 217-218: Σύμφωνα με την απογραφή του 1824, η Λευκάδα έχει συνολικό πληθυσμό 17.017 κατοίκους. Εξ αυτών οι 4.781 είναι οι κάτοικοι της πόλης και οι 12.236 οι κάτοικοι των χωριών. Το ποσοστό της πόλης είναι 28,09%.

213. Σύμφωνα με την απογραφή του 1870, ο συνολικός πληθυσμός του νησιού ανέρχεται σε 20.862 κατοίκους. Εξ αυτών οι 2.065 είναι οι κάτοικοι της πόλης και οι 18.797 οι κάτοικοι των χωριών, ποσοστό της πόλης 9,9% (Χουλιαράκης, ό.π., σ. 47-48, και Ροντογιάννης, «Ο πληθυσμός της Λευκάδος...», ό.π., σ. 121). Σύμφωνα με την απογραφή του 1879, ο συνολικός πληθυσμός του νησιού ανέρχεται σε 23.083 κατοίκους. Εξ αυτών οι 4.334 είναι οι κάτοικοι της πόλης και οι 18.749 οι κάτοικοι των χωριών, ποσοστό της πόλης 18,77% (Χουλιαράκης, ό.π., σ. 81-82, και Ροντογιάννης, «Ο πληθυσμός της Λευκάδος...», ό.π., σ. 121). Για την απογραφή του 1907 τα αντίστοιχα νούμερα είναι 29.471, 5.419, 24.052, 18,39% (Χουλιαράκης, ό.π., σ. 315-316, και Ροντογιάννης, «Ο πληθυσμός της Λευκάδος...», ό.π., σ. 125-128).

Σελ. 150
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/151.gif&w=600&h=915

Το 2ο άξονα αποτελούν οι εκτός Λευκάδος μαθητές, που κατάγονται από τα άλλα νησιά του Ιονίου, την Ακαρνανία, την Αθήνα ή από άλλον ελληνικό τόπο.

Η ομαδοποίηση αυτή διαφοροποιείται από την αντίστοιχη της προηγούμενης περιόδου, γιατί από το 1864 η Λευκάδα ενώθηκε με την Ελλάδα και διοικητικά χωρίστηκε σε δήμους. Επομένως, τα νέα δεδομένα επέβαλαν άλλου τύπου διακρίσεις. Συγκεκριμένα:

Η βασική διάκριση τώρα είναι μεταξύ Λευκαδίων και Ελλήνων εκτός Λευκάδος. Αλλοδαποί μαθητές δεν υπάρχουν την εποχή αυτή - ούτε ένας, αν εξαιρέσει κανείς τους Έλληνες πρόσφυγες μετά το 1923.

Η διάκριση για τους Λευκάδιους γίνεται με βάση τους δήμους από τους οποίους κατάγονται. Σκοπός της διάκρισης είναι η ανίχνευση της διαφοράς στη δυνατότητα πρόσβασης στο δίκτυο της μέσης εκπαίδευσης ανάμεσα στους κατοίκους της πόλης και στους κατοίκους της υπαίθρου, αλλά και η διαθεσιμότητα του αρχειακού υλικού, δηλαδή: α) η αναγραφή του τόπου καταγωγής κατά δήμο και, λίγες φορές, κατά χωριό και β) οι σημαντικές ελλείψεις που συσκοτίζουν την επιθυμητή ευκρίνεια του αναζητούμενου άξονα πόλης-υπαίθρου. Η παράθεση του κατωτέρω πίνακα,214 ο οποίος παρουσιάζει τα χωριά που περιλαμβάνει ο κάθε δήμος, μετριάζει, αλλά δεν αί-

214.

214.

ΔΗΜΟΙ

ΧΩΡΙΑ ΠΟΥ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ Ο ΚΑΘΕ ΔΗΜΟΣ (Με * οι οικισμοί που δεν αποτελούν κοινότητες)

1

Λευκαδίων

Λευκάδα, Απόλπαινα, Φρύνι*, Καλλιγόνι*, Τσουκαλάδες, Καρυώτες, Κατούνα

2

Απολλωνίων

Αγιος Πέτρος, Αθάνι, Δράγανο, Κομηλιό, Δαμιλιάνοι, Χορτάτα

3

Ελλομένου

Κατωχώρι, Χαραδιάτικα, Φτερνό, Πόρος, Άλατρο*, Νιοχώρι, Νυδρί, Βλυχό

4

Εξάνθειας

Άνω Εξάνθεια, Κάτω Εξάνθεια (Δρυμώνας), Καλαμίτσι, Άγιος Νικήτας

5

Ευγήρου

Σύβρος, Εύγηρος, Κοντάραινα, Βουρνικάς, Άγιος Ηλίας, Μαραντοχώρι, Βασιλική, Σύβοτα*

6

Καρυάς

Καρυά, Εγκλουβή, Πλατύστομα, Αλέξανδρος, Βαυκερή, Πηγαδησάνοι

7

Σφακιωτών

Λαζαράτα, Πρεμεντινού*, Σπανοχώρι, Πινακοχώρι, Κάβαλος, Ασπρογερακάτα

8

Ταφίων

Βαθύ, Σπαρτοχώρι, Κατωμέρι

Σελ. 151
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/152.gif&w=600&h=915

ΝΗΣΟΣ ΛΕΥΚΑΣ

Σελ. 152
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/153.gif&w=600&h=915

ΑΚΑΡΝΑΝΙΑ

Σελ. 153
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/154.gif&w=600&h=915

αίρει τη δυσκολία. Πάντως, επιχειρούμε την προσπάθεια μόνο για τα χρονικά διαστήματα για τα οποία υπάρχουν αρχειακές μαρτυρίες. Και αυτά τα διαστήματα είναι:

- Για το Γυμνάσιο: από το 1867-68 μέχρι το 1886-87 και από το 191011 μέχρι το 1928-29.

- Για το Ελληνικό Σχολείο: από το 1884-85 μέχρι το 1888-89 και από το 1918-19 μέχρι το 1928-29.

Η διάκριση για τους εκτός Λευκάδος είναι η εξής:

- Ιόνια Νησιά: Μπορεί το Ιόνιο Κράτος να μην υπάρχει πλέον μετά το 1864, αλλά το πλέγμα των ιστορικών, διοικητικών, οικονομικών και πολιτισμικών σχέσεων δεν διαλύεται αυτόματα και ενδέχεται να διακρίνονται ίχνη της ύπαρξής του και στο εκπαιδευτικό πεδίο.

- Περιοχή Ακαρνανίας: Για την αντίπερα όχθη, την Ακαρνανία, η Λευκάδα είναι ο προνομιακός τόπος υποδοχής των μαθητών της - αποκλειστικός σχεδόν για το Γυμνάσιο μέχρι και το 1960 περίπου και βασικός για το Ελληνικό Σχολείο. Παρατηρούμε από την εκπαιδευτική πλευρά αυτό που ισχύει και σε άλλα επίπεδα: η Ακαρνανία αποτελεί ενδοχώρα της Λευκάδας, ασχέτως αν η διόγκωση των τοπικών μικρο-αντιπαλοτήτων συσκοτίζει αυτό το αδιαμφισβήτητο γεγονός.

- Η Αθήνα: Είναι λογικό να διερευνάται η σχέση της Λευκάδας στο εκπαιδευτικό επίπεδο -και ό,τι προϋποθέτει ή παράγει αυτή η σχέση- με την πρωτεύουσα του νέου κράτους, στο οποίο υπάγεται πλέον.

- Άλλος τόπος: Εδώ συμπεριλαμβάνονται όσοι κατάγονται από άλλο μέρος της Ελλάδας, εκτός από τα ανωτέρω ρητώς οριζόμενα.

2. Τόπος καταγωγής των μαθητών του τετραταξίου Γυμνασίου Λευκάδος Παρακολουθώντας τα γραφήματα 58-62, διαπιστώνουμε μια θεαματική αλλαγή των ποσοστών σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο, που μας οδηγεί στα εξής συμπεράσματα:

α) Μαθητές από την Ακαρνανία. Η εντυπωσιακή άνοδος των μαθητικών εισροών από την Ακαρνανία, που φθάνει συνολικά στο 14,17% στο διάστημα που λειτούργησε το τετρατάξιο Γυμνάσιο Λευκάδος (γράφημα 60), αποτελεί ποσοστό ανώτερο από όλες τις άλλες εισροές. Σε σύγκριση με τις μαθητικές εισροές από το χώρο του Ιονίου, η υπεροχή της Ακαρνανίας είναι εμφανής και γίνεται ιδιαίτερα αισθητή μετά το 1915 (γραφήματα 58 και 59). Είναι φανερό ότι η Ακαρνανία αποτελεί ενδοχώρα της Λευκάδας και η ερμηνεία είναι ευδιάκριτη: η Ακαρνανία δεν έχει Γυμνάσιο και το Γυμνάσιο Αγρινίου -το πλησιέστερο του νομού- δεν εξυπηρετεί την περιοχή το ίδιο καλά όπως η Λευκάδα. Η εξυπηρέτηση οφείλεται και στη γειτνίαση (η απόσταση των οικισμών της επαρχίας Βονίτσης από τη Λευκάδα είναι πολύ μικρότερη από την αντίστοιχη

Σελ. 154
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/155.gif&w=600&h=915

με το Αγρίνιο), αλλά και στη θαλάσσια συγκοινωνία που ένωνε τη Λευκάδα με την παραλιακή ζώνη της Ακαρνανίας (Πάλαιρο, Μύτικα, Αστακό) σε μια εποχή που οι χερσαίες συγκοινωνίες ήταν ανύπαρκτες. Ο δύο αυτοί παράγοντες -απολύτως ο πρώτος, σχετικώς ο δεύτερος- υπήρχαν και στην εποχή του Ιονίου Κράτους, αλλά δεν επέφεραν τα ίδια αποτελέσμαστα. Ενεργοποιούνται όμως μετά την Ένωση, γιατί η Λευκάδα ανήκει πλέον στο Ελληνικό Κράτος, οι περιορισμοί των συνόρων εκλείπουν και τα εκπαιδευτικά συστήματα των δύο χώρων ενιαιοποιούνται, ενώ την προηγούμενη περίοδο ήταν διαφορετικά. Μια πρόχειρη έρευνα και η προσωπική εμπειρία οδηγούν με βεβαιότητα στο συμπέρασμα ότι οι εισροές από την Ακαρνανία συνιστούν μια καθαρή μαθητική κινητικότητα: στη Λευκάδα έρχονται -όπως ακριβώς από τα χωριά της Λευκάδας- οι μαθητές, όχι οι οικογένειές τους, γιατί, όπως εξηγήσαμε, ευνοούν οι παράγοντες της γειτνίασης και της θαλάσσιας επικοινωνίας.215 Και, τέλος, να σημειώσουμε ότι οι μαθητές αυτοί αναγκαστικά έμεναν μόνιμα216 στη Λευκάδα, γιατί δεν υπήρχε η σημερινή δυνατότητα της καθημερινής επιστροφής στο σπίτι. Λεπτομερέστερη μελέτη των στοιχείων -που δεν αποτυπώνεται στα γραφήματα- μας δείχνει ότι τα παιδιά αυτά, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, είναι παιδιά κτηματιών, εμπόρων, ανώτερων ελεύθερων επαγγελματιών και υπαλλήλων. Τα παιδιά των κτηματιών καταλαμβάνουν την πρώτη θέση, με τον Αστακό να έχει την πρωτιά, και ακολουθούν τα παιδιά των εμπόρων (κυρίως από Βόνιτσα και Μύτικα), των υπαλλήλων και των ανώτερων ελεύθερων επαγγελματιών (κυρίως γιατρών και δικηγόρων από τη Βόνιτσα).

215. Οι εισροές αυτές συνεχίστηκαν με αυξητική τάση μέχρι το 1948-49 περίπου, οπότε ιδρύθηκε το Γυμνάσιο Βόνιτσας ως παράρτημα του Γυμνασίου Λευκάδος, το οποίο αυτονομήθηκε από το σχολικό έτος 1962-63 και το οποίο απορροφούσε πλέον τους μαθητές της Βόνιτσας, των Παλιάμπελων, του Μοναστηρακίου και, εν μέρει, της Παλαίρου και του Μύτικα - τα δύο τελευταία μέρη διατηρούσαν ακόμα τη θαλάσσια επικοινωνία με τη Λευκάδα. Από τη μεταπολίτευση και ύστερα, με τη ραγδαία επέκταση του δικτύου της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, οι εισροές αυτές σταδιακά σταμάτησαν, εκτός από τα χωριά της Πλαγιάς και της Περατιάς (τα οποία απέχουν πέντε και δέκα χιλιόμετρα από τη Λευκάδα αντιστοίχως, ενώ η γέφυρα έχει καταργήσει κάθε δυσκολία επικοινωνίας μεταξύ των δύο χώρων). Η Πλαγιά και η Περατιά στέλνουν όλους τους μαθητές τους στα σχολεία της Λευκάδας, καθώς είναι πλήρως ενσωματωμένα από κάθε άποψη στο Λευκαδιακό χώρο. Και αποτελούν -κυρίως η Πλαγιά- τους ισχυρότερους τροφοδότες των σχολείων της πόλης της Λευκάδας σε μια εποχή που η Λευκάδα δημογραφικά φθίνει. Οι σημερινοί μαθητές δεν μένουν, όπως παλιότερα, στη Λευκάδα, αλλά πηγαινοέρχονται με το λεωφορείο.

216. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η παρουσία στο Γυμνάσιο Λευκάδος και λίγων μαθητών από την Αμφιλοχία κατά το διάστημα 1913-1929, οι οποίοι πρέπει να έμεναν στη Λευκάδα, αν κρίνουμε από το επάγγελμα των γονέων τους. Αν ισχύει η υπόθεση μας, πιθανότατα εδώ ανιχνεύουμε μια ένδειξη της καλής φήμης του Γυμνασίου Λευκάδος, δεδομένου ότι η Αμφιλοχία απέχει από το Αγρίνιο 38 χιλιόμετρα και από τη Λευκάδα 59.

Σελ. 155
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/156.gif&w=600&h=915

Αν εξετάσουμε την κίνηση των εισροών αυτών στο χρόνο, θα παρατηρήσουμε ότι οι εισροές στο Γυμνάσιο Λευκάδος από την Ακαρνανία σε απόλυτες αριθμητικές τιμές ανεβαίνουν προϊόντος του χρόνου μέχρι το 1887-88 (γραφήματα 58 και 59). Έπειτα αρχίζει μια πτώση, που με αυξομειώσεις φθάνει περίπου ως το γύρισμα του αιώνα. Από εκεί και πέρα οι αριθμοί επανέρχονται σταδιακά σε αυξητική τάση, ενώ μετά το 1915 η αύξηση είναι αρκετά μεγάλη και υπερβαίνει καθαρά όλες τις άλλες. Όμως, η γενικά αυξητική τάση του αριθμού των εξ Ακαρνανίας μαθητών είναι ασθενέστερη της ανόδου του συνολικού μαθητικού δυναμικού (γράφημα 69).

β) Μαθητές από τα άλλα νησιά του Ιονίου. Οι μαθητικές εισροές από τα άλλα νησιά του Ιονίου εξακολουθούν. Οι μαθητές αυτοί, όπως και στην προηγούμενη περίοδο, είναι κυρίως παιδιά είτε υπαλλήλων είτε επαγγελματιών που μετακινούνται, η μαθητική κινητικότητα δηλαδή δεν υπάρχει αφ' εαυτής, αλλά είναι αποτέλεσμα της μετακίνησης των γονέων για λόγους επαγγελματικούς: δεν υπάρχει λόγος μετακίνησης προς το Γυμνάσιο Λευκάδος, από τη στιγμή που υπάρχει Γυμνάσιο στην πρωτεύουσα κάθε μεγάλου νησιού του Ιονίου. Το ποσοστό των μαθητών αυτών στη διαχρονία είναι μεγαλύτερο από το αντίστοιχο ποσοστό της προηγούμενης περιόδου: 6,65% (γράφημα 60) έναντι 4,5% και είναι χαμηλότερο από το ποσοστό των εισροών από την Ακαρνανία (σχέση 1/2,5 περίπου) και την υπόλοιπη Ελλάδα, σύμφωνα με τα ίδια γραφήματα. Η ίδια υστέρηση αλλά αποτυπωμένη σε αριθμούς φαίνεται στο γράφημα 58, το οποίο δείχνει επίσης ότι διαχρονικά η τάση των εισροών είναι ανοδική, αλλά λιγότερο ισχυρή της τάσης των εισροών από την Ακαρνανία και την υπόλοιπη Ελλάδα. Ειδικότερη μελέτη των στοιχείων -που δεν αποτυπώνεται σε γραφήματα- μας δείχνει ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των ιόνιων εισροών δεν προέρχεται πλέον από την Κέρκυρα και τη Ζάκυνθο αλλά από την Ιθάκη, που παρουσιάζει σύνολο 131 ετήσιων εγγραφών έναντι 77 όλων των άλλων νησιών. Από την ίδια έρευνα προκύπτει ότι οι εξ Ιθάκης μαθητές είναι παιδιά πρωτίστως εμπόρων και ανώτερων ελεύθερων επαγγελματιών (ιατρών, δικηγόρων και φαρμακοποιών) και δευτερευόντως κτηματιών, υπαλλήλων, ναυτικών και άλλων επαγγελματικών κατηγοριών. Η Ιθάκη δεν έχει Γυμνάσιο και, επομένως, στέλνει τα παιδιά της στην Κεφαλλονιά και στη Λευκάδα. Ακόμα, θα μπορούσαμε βάσιμα να υποθέσουμε ότι μεταξύ των δύο νησιών υπάρχει κινητικότητα πληθυσμών όλων των επαγγελματικών στρωμάτων, αποτέλεσμα της οποίας είναι η παρουσία μαθητών με ιθακήσια καταγωγή στο Γυμνάσιο Λευκάδος, και ότι η ύπαρξη του Γυμνασίου συνετέλεσε σε αυτή την κινητικότητα υπόθεση όμως που απαιτεί τεκμηρίωση. Τα νησιά του βόρειου Ιονίου, η Κέρκυρα και οι Παξοί, παρουσιάζουν 29 και 27 ετήσιες εγγραφές αντίστοιχα, ενώ τα νησιά του νότιου Ιονίου, η Ζάκυνθος και η Κεφαλλονιά, παρου-

Σελ. 156
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/157.gif&w=600&h=915

παρουσιάζουν πολύ χαμηλότερα νούμερα: 7 και 14 ετήσιες εγγραφές αντίστοιχα. Οι μαθητές αυτοί είναι κυρίως παιδιά υπαλλήλων και εμπόρων.

Στη διαχρονία οι εισροές στο Γυμνάσιο Λευκάδος από τα Ιόνια Νησιά σε απόλυτες αριθμητικές τιμές δεν παρουσιάζουν αξιοσημείωτη μεταβολή μέχρι το 1920 (γραφήματα 58 και 59). Από εκεί και πέρα, η αύξηση είναι αισθητή, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η τάση μαθητικών εισροών από τα Ιόνια Νησιά ενισχύεται - μάλλον το αντίθετο: η αυξητική τάση του αριθμού των μαθητών από τα Ιόνια Νησιά είναι πολύ ασθενέστερη της ανόδου του συνολικού μαθητικού δυναμικού.

γ) Μαθητές από την Αθήνα και την υπόλοιπη Ελλάδα. Οι μαθητικές εισροές από την Αθήνα είναι ελάχιστες: ένα ποσοστό 1,23%. Και, όπως είναι αναμενόμενο, σχεδόν όλοι οι μαθητές είναι παιδιά υπαλλήλων, οι οποίοι υπηρετούν στη Λευκάδα.

Υπάρχει και ένα ποσοστό 12,18% (γράφημα 60), το οποίο αποτελούν μαθητές που κατάγονται από άλλα μέρη της Ελλάδας. Οι πιο πολλοί κατάγονται από την Ήπειρο γενικώς (σχεδόν όλοι παιδιά ιερέων και ελάχιστοι εμπόρων) και, ειδικότερα, από τη γειτονική Πρέβεζα: οι Πρεβεζάνοι μαθητές είναι κυριότατα παιδιά υπαλλήλων, εμπόρων και λίγα κτηματιών: σε 56 ετήσιες εγγραφές οι 23 αφορούν παιδιά υπαλλήλων, οι 13 παιδιά εμπόρων και οι 6 κτηματιών. Η Πρέβεζα είχε καλή θαλάσσια συγκοινωνία με τη Λευκάδα, η οποία διατηρήθηκε μέχρι τη δεκαετία του 1960, οπότε την τερμάτισε η επέλαση του αυτοκινήτου.

Ειδικότερη μελέτη των στοιχείων αποκαλύπτει ότι οι εισροές από την Πρέβεζα είναι μεγαλύτερες κατά το χρονικό διάστημα που η Πρέβεζα βρίσκεται υπό Οθωμανική κυριαρχία: 43 από τις συνολικά 56 ετήσιες εγγραφές έχουν γίνει μέχρι το 1912, έτος ενσωμάτωσης της Πρέβεζας στο Ελληνικό Κράτος. Παρατηρούμε δηλαδή ότι στην περίπτωση αυτή δεν λειτούργησαν το ίδιο αρνητικά οι εθνικές συνοριακές δυσκολίες, όπως στην περίπτωση της Ακαρνανίας: στη δεύτερη περίπτωση, δυσκολεύονταν οι Έλληνες υπήκοοι να διεισδύσουν στο σχολικό δίκτυο του υπό την Αγγλική Προστασία Ιονίου Κράτους, ενώ στην πρώτη αποδεικνύεται ότι οι -Έλληνες την καταγωγή- υπήκοοι του Οθωμανικού Κράτους δεν δυσκολεύονταν να διεισδύσουν στο σχολικό δίκτυο του Ελληνικού Κράτους. Πρέπει βέβαια να συνυπολογίσουμε το γεγονός ότι η ελληνική, πλέον, Πρέβεζα αμέσως μετά το 1912, ως πρωτεύουσα νομού, αποκτά Γυμνάσιο, το οποίο ικανοποιεί την εγχώρια ζήτηση μέσης εκπαίδευσης δεύτερου κύκλου.

Οι μαθητές από την υπόλοιπη Ελλάδα είναι κυριότατα παιδιά υπαλλήλων, οι οποίοι υπηρετούν στη Λευκάδα. Μετά το 1923 όμως υπάρχουν και αρκετά παιδιά προσφύγων, οι περισσότεροι των οποίων κατάγονται από τη Σινώπη του Πόντου.

Σελ. 157
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/158.gif&w=600&h=915

δ) Διάκριση πόλης-υπαίθρου. Όπως ήδη εξηγήσαμε, στα κατάστιχα δεν συμπληρώνεται ακριβώς η στήλη «πατρίς» για τους Λευκάδιους μαθητές. Συνήθως αναγράφεται απλώς «Λευκάς» ή «Λευκάδιος». Όμως, για τα έτη 18671887 και 1910-1929 έχουμε ακριβέστερη καταγραφή του τόπου καταγωγής.

Συνολικά, στα χρόνια αυτά οι Λευκάδιοι μαθητές που φοίτησαν στο Γυμνάσιο κατανέμονται ως εξής: 58,04% στην πόλη και 41,96% στην ύπαιθρο (γραφήματα 61 και 62). Παρά την έλλειψη των ετών 1888-1909, μπορούμε να θεωρήσουμε ότι τα ποσοστά έχουν ισχύ για όλη την περίοδο και επιβεβαιώνουν ότι οι κάτοικοι της πόλης έχουν πολύ μεγαλύτερες δυνατότητες πρόσβασης στο Γυμνάσιο από τους κατοίκους της υπαίθρου. Για να εκτιμηθεί καλύτερα αυτή η υπεροχή, θα συγκρίνουμε τον πληθυσμό της πόλης και της υπαίθρου, όπως προκύπτουν από τις επίσημες απογραφές:217

ΠΙΝΑΚΑΣ 2

Πληθυσμός της πόλης και της υπαίθρου της Λευκάδας, 1870-1928

Πληθυσμός της πόλης και της υπαίθρου της Λευκάδας, 1870-1928

Έτος

Πληθυσμός

Πληθυσμός

Σύνολο

πόλης

υπαίθρου

πληθυσμού

1870

2.065

18.797

20.862

1879

4.434

18.649

23.083

1889

5.539

20.479

26.018

1896

5.869

24.009

29.905218

1907

5.419

24.052

29.471

1920

4.815

21.304

26.119

1928

5.083

23.248

28.331

Από τη σύγκριση φαίνεται καθαρά ότι ο πληθυσμός της πόλης, που στην καλύτερη περίπτωση αποτελεί το 20% περίπου του συνολικού πληθυσμού της Λευκάδας, αντιπροσωπεύεται -για το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα- στο μαθητικό δυναμικό του Γυμνασίου με 58,04%. Με άλλα λόγια, τα 6/10 του μαθητικού δυναμικού των Λευκαδίων μαθητών του Γυμνασίου προέρχονται

217. Πηγές: Χουλιαράκης, ό.π., σ. 315-316, και Εξελίξεις του πληθυσμού των Αγροτικών Περιοχών της Ελλάδος, 1920-1981, Αθήνα 1988, σ. 344-346, Ροντογιάννης, «Ο πληθυσμός της Λευκάδος...», ό.π., σ. 119-132, και Στοιχεία συστάσεως και εξελίξεως των Δήμων και Κοινοτήτων, 33 Νομός Λευκάδος, Έκδοση της ΚΕΔΚΕ, Αθήνα 1961.

218. Ο Ροντογιάννης βγάζει άθροισμα 29.985, αλλά η σωστή άθροιση δίνει 29.905. Γενικώς υπάρχουν μικροδιαφορές στους αριθμούς που παραθέτουν οι τρεις πηγές (Χουλιαράκης, Ροντογιάννης, έκδοση ΚΕΔΚΕ), οι οποίες όμως είναι εντελώς ασήμαντες.

Σελ. 158
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/159.gif&w=600&h=915

από το 1/5 του πληθυσμού και τα 3/5 από τα υπόλοιπα 4/5 του πληθυσμού. Η υπεροχή αυτή των κατοίκων της πόλης δεν οφείλεται βέβαια μόνο στην απουσία των δυσκολιών που φέρνει η απόσταση, αλλά και στην επαγγελματική-κοινωνική διαστρωμάτωση της πόλης και της υπαίθρου, όπως διά μακρών εξηγήσαμε στο κεφάλαιο «Η κοινωνική προέλευση των μαθητών».

Αν όμως εξετάσουμε την κίνηση των δύο μεγεθών (αριθμός μαθητών πόλης και αριθμός μαθητών υπαίθρου - γράφημα 61) στη συνάρτηση του χρόνου, θα μπορέσουμε να αποτυπώσουμε τη δυναμική τους: στο διάστημα 18671887 ο αριθμός των μαθητών της υπαίθρου υπολείπεται σταθερά του αριθμού των μαθητών της πόλης. Από το 1910 μέχρι το 1915 περίπου η μεταξύ τους διαφορά διευρύνεται εντυπωσιακά. Από το 1916 η διαφορά αρχίζει να μειώνεται βαθμιαία και από το 1920 και ύστερα ραγδαία, με αποτέλεσμα από το 1923 μέχρι το 1929 ο αριθμός των μαθητών της υπαίθρου να υπερτερεί του αριθμού των μαθητών της πόλης. Συμπέρασμα: Παρά τη συνολική υπεροχή των μαθητών της πόλης, ο αριθμός των μαθητών της υπαίθρου παρουσιάζει έντονα ανοδική τάση κατά το χρονικό διάστημα 1916-1929 και υπερβαίνει τελικά τον αριθμό των μαθητών της πόλης.

Η εικόνα που μας δίνει το γράφημα 61 θα μπορούσε να γίνει πιο θετική για τους μαθητές της υπαίθρου, αν προσθέταμε τον αριθμό των μαθητών από την Ακαρνανία, οι οποίοι στη συντριπτική τους πλειοψηφία κατάγονται από την ύπαιθρο. Θα σχηματιζόταν η εικόνα ενός σχολείου του οποίου το μεγαλύτερο ποσοστό των μαθητών, στη διαχρονία, κατάγεται από την ύπαιθρο και στο οποίο, κατά το χρονικό διάστημα 1916-1929, ο αριθμός των μαθητών από την ύπαιθρο αυξάνεται ραγδαία.

Αν η επέκταση της ζήτησης γυμνασιακής παιδείας είναι απόδειξη της γενικότερης προόδου μιας κοινωνίας, τότε η εξήγηση του φαινομένου που επισημάναμε ανωτέρω δεν μπορεί παρά να είναι μία: τα στρώματα της υπαίθρου με την πάροδο του χρόνου αναπτύσσονται οικονομικά και πολιτισμικά — ίσως, παράλληλα, να επέρχεται και κάποια διαφοροποίηση στην επαγγελματική διαστρωμάτωση της υπαίθρου.219 Αυτά τα συγκριτικώς αναβαθμισμένα στρώματα της υπαίθρου ζητούν περισσότερη γυμνασιακή παιδεία. Τα υπάρχοντα δεδομένα αυτό πιστοποιούν και η ζωντανή παράδοση έρχεται επίκουρη. Και νομίζω ότι είναι η πρώτη φορά που η μελέτη του συγκεκριμένου ζητήματος στηρίζεται σε μια αξιόπιστη σειρά δεδομένων.

219. Για μια πολύ γενική επισκόπηση της κοινωνικής κατάστασης στη Λευκάδα μετά την Ένωση, βλ. Ροντογιάννης, Ιστορία της Νήσου Λευκάδος, τ. Β', ό.π., σ. 600-613 και 618-620. Αυτή η γενική επισκόπηση δεν μας επιτρέπει να δούμε στην ύπαιθρο της Λευκάδας τις αλλαγές εκείνες που θα δικαιολογούσαν την αυξημένη ζήτηση γυμνασιακής παιδείας από τους κατοίκους της.

Σελ. 159
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/160.gif&w=600&h=915

3. Τόπος καταγωγής των μαθητών του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος Παρακολουθώντας τα γραφήματα 50-51 και 63-66, οδηγούμαστε στις παρακάτω διαπιστώσεις:

α) Μαθητές από την Ακαρνανία. Παρατηρούμε (γράφημα 66) ότι το ποσοστό των Ακαρνάνων μαθητών του Ελληνικού Σχολείου είναι μόνο 5,82%, ενώ στο Γυμνάσιο φθάνει το υψηλό 14,17%. Η υστέρηση δεν είναι μόνο σε ποσοστά αλλά και σε απόλυτες αριθμητικές τιμές: όπως δείχνει ο παρακάτω πίνακας 3, σε 399 ετήσιες εγγραφές μαθητών του Ελληνικού Σχολείου από την ευρύτερη περιοχή της Ακαρνανίας αντιστοιχούν 581 ετήσιες εγγραφές μαθητών του Γυμνασίου. Γίνεται σαφές ότι η τάση των μαθητικών εισροών από την Ακαρνανία στο Ελληνικό Σχολείο παρουσιάζεται πολύ μειωμένη, λαμβανομένου υπόψη και του γεγονότος ότι η πρόσβαση σε αυτό είναι ευκολότερη από την πρόσβαση στο Γυμνάσιο.

Η πτώση αυτή οφείλεται βέβαια στο γεγονός ότι από το τέλος του 19ου αιώνα λειτουργούν Ελληνικά Σχολεία σε πολλές κώμες της Ακαρνανίας, ενώ δεν υπάρχει Γυμνάσιο: όπως εκθέσαμε ήδη, από τις εγγραφές στα μαθητολόγια του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος διαπιστώνουμε ότι στην τελευταία δεκαπενταετία του 19ου αιώνα λειτουργούν στο Μύτικα, στη Βόνιτσα, στην Πάλαιρο (Ζαβέρδα), στον Αστακό, στην Κατούνα Ξηρομέρου και στην Αμφιλοχία. Η ύπαρξη των σχολείων αυτών εξουδετερώνει το πλεονέκτημα της γειτνίασης και της εύκολης επικοινωνίας με τη Λευκάδα, το οποίο λειτουργεί καταλυτικά στην περίπτωση του Γυμνασίου. Έτσι, το μεγάλο μέρος του μαθητικού δυναμικού του Ελληνικού Σχολείου απορροφάται από αυτά - ιδίως οι εισροές από τον Αστακό σχεδόν μηδενίζονται, φθάνοντας στις 4 ετήσιες εγγραφές έναντι 64 του Γυμνασίου.

Στη διαχρονία οι εισροές στο Ελληνικό Σχολείο από την Ακαρνανία δείχνουν ότι σε αριθμητικές τιμές ανεβαίνουν -προϊόντος του χρόνου- μέχρι το 1887. Έπειτα αρχίζει μια πτώση, που χρονικά ταυτίζεται με την ίδρυση Ελληνικών Σχολείων στην Ακαρνανία, και οι αριθμοί επανέρχονται σε αυξητική τάση μετά το 1915 (γραφήματα 63 και 64). Όμως, παρά τη γενικά αριθμητική αύξηση των εξ Ακαρνανίας μαθητών, το ποσοστό τους επί του συνολικού μαθητικού δυναμικού πέφτει, γιατί η άνοδος αυτή είναι ασθενέστερη της ανόδου του συνολικού μαθητικού δυναμικού (γραφήματα 64 και 66).

Παρά ταύτα, το ποσοστό των μαθητών που έρχεται από την Ακαρνανία διατηρείται σε υψηλό επίπεδο, σε σύγκριση με τα ποσοστά των μαθητικών εισροών από άλλα μέρη και, κυρίως, από το Ιόνιο: 6,41% έναντι 2,24%. Μόνο οι εισροές από όλη την υπόλοιπη Ελλάδα υπερβαίνουν τις εξ Ακαρνανίας. Η καθιέρωση της Ακαρνανίας ως μαθητικής —και όχι μόνο- ενδοχώρας της Λευκάδας, τηρουμένων των αναλογιών, επιβεβαιώνεται και εδώ, όπως και στην περίπτωση του Γυμνασίου. Οι λόγοι είναι οι ίδιοι. Και η ακαρνανική

Σελ. 160
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/161.gif&w=600&h=915

νική πρωτοκαθεδρία γίνεται απόλυτη τον 20ό αιώνα, προϊόντος του χρόνου: η υπεροχή των μαθητικών εισροών στο Ελληνικό Σχολείο από την Ακαρνανία έναντι των εισροών από το Ιόνιο γίνεται εντονότερη από το 1910 περίπου και κορυφώνεται το διάστημα 1920-29 (γράφημα 63).

Λεπτομερέστερη μελέτη των στοιχείων —που δεν αποτυπώνεται στα γραφήματα- μας δείχνει ότι οι εξ Ακαρνανίας μαθητές, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, είναι παιδιά κτηματιών, εμπόρων, ανώτερων ελεύθερων επαγγελματιών και υπαλλήλων. Τα παιδιά των κτηματιών καταλαμβάνουν την πρώτη θέση και ακολουθούν τα παιδιά των εμπόρων (κυρίως από Βόνιτσα και Μύτικα), των υπαλλήλων και των ανώτερων ελεύθερων επαγγελματιών (κυρίως γιατρών και δικηγόρων από τη Βόνιτσα).

Οι μαθητές του Ελληνικού Σχολείου που έρχονται από την Ακαρνανία, όπως και οι συντοπίτες τους μαθητές του Γυμνασίου, διαμένουν στη Λευκάδα οι ίδιοι, ενώ οι οικογένειές τους παραμένουν στον τόπο τους.

β) Μαθητές από τα άλλα νησιά του Ιονίου. Το ποσοστό (2,42%) των μαθητών από τα άλλα νησιά του Ιονίου στη διαχρονία αποτελεί το 1/3 σχεδόν του συνόλου των μαθητών από τα άλλα Ιόνια Νησιά οι οποίοι φοίτησαν στο Γυμνάσιο Λευκάδος. Το σύνολο των ετήσιων εγγραφών ανέρχεται σε 144, που σημαίνει ότι τον πραγματικό συνολικό αριθμό των μαθητών του Ελληνικού Σχολείου που προέρχονται από τα άλλα νησιά του Ιονίου πρέπει να τον υπολογίσουμε το πολύ σε 40-50.

Η διαφορά αυτή οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι στο Ελληνικό Σχολείο φοίτησαν πολύ λιγότεροι Ιθακήσιοι μαθητές. Ενώ στο τετρατάξιο Γυμνάσιο απαντούν 131 ετήσιες εγγραφές Ιθακήσιων μαθητών, στο Ελληνικό Σχολείο απαντούν μόνο 22, όπως φαίνεται στον κατωτέρω πίνακα 3. Στην Ιθάκη λειτουργεί σίγουρα από το 1870 Ελληνικό Σχολείο που κρατάει τους ντόπιους μαθητές. Η διαφορά στα ποσοστά των Ιθακήσιων μαθητών που φοίτησαν στο Γυμνάσιο και στο Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος επιβεβαιώνει ότι οι μαθητικές εισροές από την Ιθάκη συνιστούν καθαρή μορφή μαθητικής κινητικότητας: μεταναστεύουν οι μαθητές, όχι οι οικογένειές τους, όπως γίνεται είτε στις μόνιμες οικογενειακές μεταναστεύσεις είτε στις πρόσκαιρες οικογενειακές μεταναστεύσεις των υπαλλήλων.

Οι εισροές από τα άλλα νησιά είναι λίγο περισσότερες από τις αντίστοιχες του Γυμνασίου: 29 και 7 ετήσιες εγγραφές από την Κέρκυρα και τους Παξούς, 18 και 38 από τη Ζάκυνθο και την Κεφαλλονιά αντίστοιχα. Δηλαδή, τα νησιά του νότιου Ιονίου στέλνουν περισσότερους μαθητές, αντίθετα απ' ό,τι συνέβαινε στο Γυμνάσιο.

Στη διαχρονία ο αριθμός των μαθητών που κατάγονται από τα άλλα νησιά του Ιονίου έχει αυξητική τάση. Σημείο καμπής το 1887, όπως και για την Ακαρνανία: από το σημείο αυτό ο αριθμός των μαθητών αρχίζει να μειώνεται

Σελ. 161
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/162.gif&w=600&h=915

νεται. Αυξάνεται ξανά από το 1915 και πέφτει πάλι την τελευταία πενταετία του Σχολείου. Όμως, παρά τη γενικά αυξητική τάση του αριθμού των μαθητών, το ποσοστό τους επί του συνολικού μαθητικού δυναμικού πέφτει, γιατί η άνοδος αυτή είναι πολύ ασθενέστερη της ανόδου του συνολικού μαθητικού δυναμικού (γράφημα 65).

Οι προερχόμενοι από την Κέρκυρα και την Κεφαλλονιά είναι, κυρίως, παιδιά υπαλλήλων και, δευτερευόντως, εμπόρων. Οι προερχόμενοι από τη Ζάκυνθο είναι παιδιά κτηματιών και υπαλλήλων, ενώ από την Ιθάκη παιδιά εμπόρων και ναυτικών.

γ) Μαθητές από την Αθήνα και την υπόλοιπη Ελλάδα. Το ποσοστό των μαθητών από την υπόλοιπη Ελλάδα ανέρχεται στο 6,41% (γράφημα 66). Οι περισσότεροι είναι από την Ήπειρο και, ειδικότερα, από την Πρέβεζα. Οι Πρεβεζάνοι μαθητές (συνολικά 31 ετήσιες εγγραφές) είναι κυριότατα παιδιά υπαλλήλων και λίγα εμπόρων.

Και από την Πρέβεζα οι εισροές είναι λιγότερες στο Ελληνικό από τις αντίστοιχες στο Γυμνάσιο. Αντίθετα όμως απ' ό,τι συμβαίνει με το Γυμνάσιο, οι εισροές είναι μεγαλύτερες μετά την ενσωμάτωση της Πρέβεζας στην Ελλάδα: 11 ετήσιες εγγραφές από το 1866 μέχρι το 1912 έναντι 21 από το 1912 μέχρι το 1929. Αυτό πιθανώς σημαίνει ή ότι οι ανάγκες της Πρέβεζας, όσο βρισκόταν υπό Οθωμανική κυριαρχία, για μέση εκπαίδευση πρώτου κύκλου ικανοποιούνταν αλλού ή ότι δεν υπήρξαν αρκετές τέτοιες ανάγκες. Όσον αφορά την αριθμητική αύξηση των εισροών μετά το 1912, είναι ασήμαντη ως ποσοστό μπροστά στη συνολική αύξηση του μαθητικού δυναμικού.

Παρατηρούμε ότι το ποσοστό (6,41%) των μαθητών του Ελληνικού Σχολείου οι οποίοι κατάγονται από την υπόλοιπη Ελλάδα είναι το μισό περίπου των αντίστοιχων που φοίτησαν στο Γυμνάσιο (12,18%). Η ερμηνεία δεν είναι εύκολη, όπως στην περίπτωση της όμορης Ακαρνανίας. Να υποθέσουμε ότι η φήμη του Γυμνασίου Λευκάδος προσείλκυε μαθητές της υπόλοιπης Ελλάδας, πέραν της όμορης, συνιστά μια απίθανη υπόθεση. Να υποθέσουμε ότι οι υπάλληλοι που μετετίθεντο στη Λευκάδα συνέβη να έχουν οι περισσότεροι παιδιά σε ηλικία Γυμνασίου είναι απλώς μια λογική υπόθεση. Πάντως, πολλοί από τους μαθητές αυτούς είναι παιδιά προσφύγων, που ήλθαν στη Λευκάδα μετά το 1923, και οι περισσότεροι κατάγονται από τη Σινώπη.

δ) Διάκριση πόλης-υπαίθρου. Και στα κατάστιχα του Ελληνικού Σχολείου δεν συμπληρώνεται ακριβώς η στήλη «πατρίς» για τους Λευκάδιους μαθητές. Συνήθως αναγράφεται απλώς «Λευκάς» ή «Λευκάδιος». Όμως, για τα έτη 1884-1889 και 1918-1929 έχουμε ακριβέστερη καταγραφή του τόπου καταγωγής. Η επεξεργασία των στοιχείων των ετών αυτών μας οδηγεί στα εξής: Συνολικά, στα χρόνια αυτά οι Λευκάδιοι μαθητές που φοίτησαν στο Ελληνικό Σχολείο της πόλης κατανέμονται ως εξής: 55,64% στην πόλη και

Σελ. 162
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/163.gif&w=600&h=915

44,36% στην ύπαιθρο (γραφήματα 50-51). Η έλλειψη των ετών 1866-1883 και 1890-1917 είναι μεγάλη και μας δημιουργεί ορισμένες αμφιβολίες για το αν τα ποσοστά αυτά ισχύουν για όλα τα χρόνια λειτουργίας του Ελληνικού Σχολείου. Εν τούτοις, το βασικό συμπέρασμα νομίζω ότι δεν μπορεί να αμφισβητηθεί: οι κάτοικοι της πόλης έχουν μεγαλύτερες δυνατότητες πρόσβασης στο Ελληνικό Σχολείο220 από τους κατοίκους της υπαίθρου. Για να εκτιμηθεί καλύτερα αυτή η υπεροχή, θα συγκρίνουμε τον πληθυσμό της πόλης και της υπαίθρου, όπως προκύπτουν από τις επίσημες απογραφές. Από τη σύγκριση φαίνεται καθαρά ότι ο πληθυσμός της πόλης, που στην καλύτερη περίπτωση αποτελεί το 20% περίπου του συνολικού πληθυσμού της Λευκάδας, αντιπροσωπεύεται στο μαθητικό δυναμικό του Ελληνικού Σχολείου της πόλης με 55,64%, δηλαδή τα 5,5/10 του μαθητικού δυναμικού των Λευκαδίων μαθητών του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος προέρχονται από τα 2/10 του πληθυσμού και τα 4,5/10 από τα υπόλοιπα 8/10 του πληθυσμού. Για να εκτιμήσουμε όμως καλύτερα τη σχέση μαθητών από την πόλη-μαθητών από την ύπαιθρο, πρέπει στο σημείο αυτό να υπενθυμίσουμε ότι από το 1885 περίπου και ύστερα λειτούργησαν κατά καιρούς τα Ελληνικά Σχολεία της Καρυάς, του Αγίου Πέτρου και της Βασιλικής, των οποίων οι μαθητές κατάγονται από την ύπαιθρο - δηλαδή, σε όλο το νησί της Λευκάδας το ποσοστό των μαθητών του Ελληνικού Σχολείου που κατάγονται από την ύπαιθρο είναι μεγαλύτερο από αυτό των γραφημάτων, που αφορούν μόνο το Ελληνικό Σχολείο της πόλης.

Αν όμως εξετάσουμε την κίνηση των δύο μεγεθών (αριθμός μαθητών πόλης και αριθμός μαθητών υπαίθρου - γράφημα 51) στη συνάρτηση του χρόνου, θα μπορέσουμε να αποτυπώσουμε τη δυναμική τους: στο διάστημα 1884-1889 υπάρχει μεταξύ τους μια μεγάλη διαφορά, που βαίνει μειούμενη με βραδύ ρυθμό. Η ίδια κατάσταση παρουσιάζεται και στο διάστημα 181922, αλλά από το σχολικό έτος 1922-23 ο αριθμός των μαθητών από την ύπαιθρο παρουσιάζει ραγδαία αύξηση και μέχρι το 1929 εναλλάσσεται στην πρώτη θέση με τον αριθμό των μαθητών από την πόλη. Συμπέρασμα: Παρά τη συνολική υπεροχή των μαθητών της πόλης, ο αριθμός των μαθητών της υπαίθρου παρουσιάζει έντονα ανοδική τάση κατά το χρονικό διάστημα 1923-1929. Και στο επίπεδο ολόκληρου του νησιού (όχι μόνο του Ελληνικού Σχολείου της πόλης) η τάση είναι πιο έντονη, αν υπολογιστεί ότι τα περιφερειακά Ελληνικά Σχολεία του νησιού απορροφούσαν, στο διάστημα που λειτούργησαν, έναν αριθμό μαθητών καταγόμενων αποκλειστικά από την ύπαιθρο.

220. Ο ισχυρισμός μετριάζεται, αν συνυπολογίσουμε ότι ένα μέρος του μαθητικού δυναμικού της υπαίθρου απορροφήθηκε από τα Ελληνικά Σχολεία του Αγίου Πέτρου (18911909), της Βασιλικής (1919-29) και της Καρυάς (1889-90 και 1927-29).

Σελ. 163
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/164.gif&w=600&h=915

Η εικόνα που μας δίνει το γράφημα 51 θα μπορούσε να γίνει πιο θετική για τους μαθητές της υπαίθρου, αν προσθέταμε τον αριθμό των μαθητών από την Ακαρνανία, οι οποίοι στη συντριπτική τους πλειοψηφία κατάγονται από την ύπαιθρο. Όπως και στην περίπτωση του Γυμνασίου, θα σχηματιζόταν η εικόνα ενός σχολείου του οποίου το μεγαλύτερο ποσοστό των μαθητών, στη διαχρονία, κατάγεται από την ύπαιθρο και στο οποίο, κατά το χρονικό διάστημα 1923-29, ο αριθμός των μαθητών από την ύπαιθρο αυξάνεται ραγδαία.

Η εξήγηση του φαινομένου είναι ταυτόσημη με αυτή που δώσαμε στην αντίστοιχη περίπτωση για το Γυμνάσιο: τα στρώματα της υπαίθρου με την πάροδο του χρόνου αναπτύσσονται οικονομικά και πολιτισμικά και ζητούν περισσότερη μέση εκπαίδευση πρώτου κύκλου. Και η ζήτηση αυτή είναι εντονότερη από τη ζήτηση για το δεύτερο κύκλο.

ΠΙΝΑΚΑΣ 3

Εισροές μαθητών στο τετρατάξιο Γυμνάσιο και στο Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος από Ακαρνανία, Ιόνια Νησιά, Αθήνα και Πρέβεζα (σε ετήσιες εγγραφές), 1866-1929

Εισροές μαθητών στο τετρατάξιο Γυμνάσιο και στο Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος από Ακαρνανία, Ιόνια Νησιά, Αθήνα και Πρέβεζα (σε ετήσιες εγγραφές), 1866-1929

Γεωγραφική

Χωριό ή πόλη

Ελληνικό

Τετρατάξιο

ενότητα

Σχολείο

Γυμνάσιο

Ακαρνανία221 γενικώς

31

24

Άγιος Βασίλειος

24

17

Αμφιλοχία

11

30

Αστακός

4

64

Βόνιτσα

30

141

Ζαβέρδα

79

109

ΑΚΑΡΝΑΝΙΑ

Κανδήλα

14

38

Κατούνα

10

37

Μοναστηράκι

29

32

Μύτικας

38

34

Περατιά

80

43

Πλαγιά

49

12

Υπόλοιπα χωριά

24

86

Σύνολο

423

667

221. Υπό την ονομασία αυτή συγκεντρώσαμε τις περιπτώσεις στις οποίες ως τόπος καταγωγής αναγράφεται απλώς «Ακαρνανία».

Σελ. 164
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/165.gif&w=600&h=915

Γεωγραφική

Χωριό ή πόλη

Ελληνικό

Τετρατάξιο

ενότητα

Σχολείο

Γυμνάσιο

Ζάκυνθος

18

7

ΙΟΝΙΑ

Ιθάκη

22

131

ΝΗΣΙΑ

Κέρκυρα

29

29

Κεφαλλονιά

38

14

Παξοί

7

27

Σύνολο

114

208

ΥΠΟΛΟΙΠΗ

Αθήνα

25

36

ΕΛΛΑΔΑ

Πρέβεζα

31

56

Σύνολο

56

92

δ. κοινωνικη προελευση και σχολικη επιδοση

Στο κεφάλαιο αυτό φιλοδοξούμε να ανιχνεύσουμε τη σχέση ανάμεσα στην κοινωνική προέλευση και στη σχολική επίδοση των μαθητών.222 Μετά το Β' Παγκόσμιο πόλεμο, το θέμα μελετάται με μεγάλο ενδιαφέρον και έχουν γίνει πολλές έρευνες για τη διερεύνηση αυτής της σχέσης. Τελικό ζητούμενο των ερευνών αυτών είναι η χάραξη εκπαιδευτικών πολιτικών που θα εξαλείψουν ή θα μειώσουν τις εκπαιδευτικές ανισότητες, οι οποίες οφείλονται στην κοινωνική προέλευση των μαθητών, και, ειδικότερα, την κακή σχολική επίδοση.

Παρόμοιες μελέτες υποδομής για το 19ο αιώνα και τις αρχές του 20ού υπάρχουν ελάχιστες στην ελληνική βιβλιογραφία. Λείπουν δηλαδή μελέτες που να έχουν ιστορικό βάθος, ενώ για τη σύγχρονη εποχή υπάρχουν άφθονες. Από την άποψη αυτή, θεωρούμε ότι με το παρόν κεφάλαιο συμβάλλουμε στη σύνταξη τέτοιων μελετών, που θα οδηγήσουν στη διατύπωση και στην τεκμηρίωση θεωριών για το ρόλο που έπαιξε στην ελληνική κοινωνία η κοινωνική προέλευση του μαθητή στη σχολική του επίδοση και, γενικά, στη συνολική σχολική του πορεία.

222. Για τη σχέση κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επίδοσης βλ. Άννα Φραγκουδάκη, Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης, Παπαζήσης, Αθήνα 1985, στο κεφάλαιο «Επίδοση στο σχολείο και κοινωνική προέλευση», σ. 41-67, όπου και η σχετική βιβλιογραφία. Η σχέση αυτή όμως εξετάζεται στο πλαίσιο των σύγχρονων ανεπτυγμένων κοινωνιών η ιστορική διάσταση λείπει.

Σελ. 165
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/166.gif&w=600&h=915

Επί Ιονίου Κράτους (1829-1866)

Σχέση κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επίδοσης των μαθητών του Δευτερεύοντος Σχολείου και του Λυκείου Λευκάδος (1829-1866)

Τα στοιχεία που διαθέτουμε για την εποχή αυτή δεν μας επιτρέπουν να κατασκευάσουμε αξιόπιστα γραφήματα που να δείχνουν τη σχέση ανάμεσα στην κοινωνική προέλευση των μαθητών και στη σχολική τους επίδοση. Ειδικότερα:

Κατά την περίοδο αυτή δεν έχουμε αποτελέσματα προαγωγικών εξετάσεων από τάξη σε τάξη. Οι μαθητές κατατάσσονται σε «κλάσεις», δηλαδή σε τάξεις, κατά μάθημα, ανάλογα με το γνωστικό τους επίπεδο. Έτσι, ένας μαθητής μπορεί, π.χ., να παρακολουθεί την Α' τάξη στα Μαθηματικά, τη F στα Ελληνικά, τη Β' τάξη στα Ιταλικά κ.λπ. Και, όπως φαίνεται από τα αρχειακά ευρήματα, δεν υποχρεούται να παρακολουθήσει το σύνολο των μαθημάτων, δηλαδή έναν καθορισμένο αριθμό μαθημάτων, αλλά όποια και όσα επιλέξει.

Για τα σχολικά έτη από 1829 μέχρι 1835-36 δεν διαθέτουμε καθόλου στοιχεία για το μαθητικό δυναμικό του σχολείου. Δεν υπάρχουν ούτε μαθητολόγια ούτε έλεγχοι. Για τα σχολικά έτη από 1836-37 μέχρι 1841-42 έχουμε μεν τα στοιχεία των μαθητών, μεταξύ των οποίων και το «επάγγελμα πατρός», αλλά μας λείπουν τα αποτελέσματα των προαγωγικών εξετάσεων (προαγωγή, απόρριψη, αποκλεισμός από τις εξετάσεις κ.λπ.).

Για τα σχολικά έτη από 1842-43 μέχρι 1851-52 καταγράφονται στα κατάστιχα και «επάγγελμα πατρός» και αποτελέσματα. Τα αποτελέσματα όμως αυτά είναι διαφορετικού τύπου από τα αποτελέσματα που καθιερώθηκαν στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα μετά την Ένωση - όχι αμέσως βέβαια, αλλά μετά από λίγα χρόνια. Συγκεκριμένα, βρίσκουμε μόνο τρεις τύπους αποτελέσματος: «άριστα», «καλώς», «μετρίως». Το «άριστα» και το «καλώς» σημαίνει ότι προάγονται (ή απολύονται), το «μετρίως» ότι απορρίπτονται. Το πρόβλημα όμως είναι ότι αυτοί οι χαρακτηρισμοί αφορούν κάθε μάθημα και όχι τη συνολική επίδοση του μαθητή. Και τα μαθήματα που παρακολουθεί ένας μαθητής, όπως γνωρίζουμε, μπορεί να ανήκουν σε διαφορετικές «κλάσεις».

Για τα σχολικά έτη από 1852-53 μέχρι 1858-59 έχουμε αποτελέσματα του ανωτέρω τύπου, αλλά δεν έχουμε στοιχεία για το «επάγγελμα πατρός». Για τα σχολικά έτη από 1859-60 μέχρι 1865-66 έχουμε αποτελέσματα, εκφρασμένα σε αριθμητική κλίμακα 1-30,223 αλλά δεν έχουμε «επάγγελμα πατρός». Και, επί πλέον, αυτή τη βαθμολογική κλίμακα είναι δύσκολο να την

223. Βλ. κατάστιχο 36 (26), στο οποίο υπάρχει αυτή η βαθμολογία στα αποτελέσματα των μαθητών του Λυκείου Λευκάδος από το 1859-60 μέχρι την κατάργηση του.

Σελ. 166
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/167.gif&w=600&h=915

αναγάγουμε σε αποτελέσματα του τόπου «προήχθη», «απερρίφθη», «παρεπέμφθη στις κατά Σεπτέμβριον εξετάσεις» κ.λπ.

Παρά τις έντονες επιφυλάξεις, που οφείλονται στα όσα εκθέσαμε ανωτέρω, συντάξαμε τον παρακάτω πίνακα, στον οποίο προσπαθούμε να ανιχνεύσουμε, στο μέτρο του δυνατού, τη σχέση ανάμεσα στην κοινωνική προέλευση των μαθητών και στη σχολική επίδοσή τους, για τα σχολικά έτη από 1842-43 μέχρι και 1851-52, για τα οποία έχουμε στοιχεία. Πριν προχωρήσουμε στην ανάγνωση του πίνακα, πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι:

Για την περίοδο αυτή το σύνολο των ετήσιων εγγραφών στο Βιβλίον Γενικής καταγραφής 1836-37 μέχρι 1853-53 (α.α. 80/3 του Καταλόγου του Αρχείου) ανέρχεται σε 244. Δηλαδή, ο αριθμός 244 δεν σημαίνει 244 μαθητές αλλά 244 εγγραφές μαθητών - ο αριθμός των μαθητών είναι μικρότερος, γιατί ένας μαθητής κατά κανόνα εγγράφεται περισσότερες από μία φορές.

Στο Βιβλίον εξετάσεων από του 1842-43 σχ. έτους μέχρι του 1851-52 σχ. έτους (α.α. 1/101 του Καταλόγου του Αρχείου) αποτελέσματα υπάρχουν μόνο στις 114 εκ των ανωτέρω 244 εγγραφών. Η βαθμολογία εκφράζεται με χαρακτηρισμούς που προαναφέραμε: «άριστα», «καλώς» και «μετρίως».

Αυτοί οι 114 μαθητές δεν εξετάζονται όλοι σε έναν καθορισμένο αριθμό μαθημάτων. Μπορούν να εξεταστούν σε ένα, σε δύο κ.λπ. μαθήματα, με ανώτερο αριθμό τα έξι, όπως φαίνεται στα κατάστιχα του Αρχείου.

Σε κάθε επαγγελματική ομάδα υπολογίζουμε το άθροισμα κάθε χαρακτηρισμού της βαθμολογίας: του «άριστα», του «καλώς» και του «μετρίως». Σύμφωνα με τα παραπάνω, το συνολικό άθροισμα και των τριών βαθμολογικών χαρακτηρισμών των παιδιών της κάθε ομάδας δεν μπορεί να ισούται με τον τύπο:

Σταθερός αριθμός εξεταζόμενων μαθημάτων x τον αριθμό των μαθητών της ομάδας

όπως άρχισε να γίνεται αργότερα στο τετρατάξιο Γυμνάσιο και όπως συνεχίζει να γίνεται. Δηλαδή, στην περίπτωσή μας, το συνολικό άθροισμα των χαρακτηρισμών της βαθμολογίας όλων των επαγγελματικών ομάδων δεν μπορεί να είναι:

Σταθερός αριθμός εξεταζόμενων μαθημάτων (δηλαδή, 4, 5 ή 6) χ 114 = 456 ή 570 ή 684

και είναι μόνο 429, όπως φαίνεται στον επόμενο πίνακα.

Σελ. 167
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Μέση εκπαίδευση στη Λευκάδα (1829-1929)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 148
    

    α) Λευκάδιοι μαθητές: Αυτοί που κατάγονται από την πόλη και αυτοί που κατάγονται από τα χωριά.

    β) Εκτός Λευκάδος μαθητές: Οι αλλοδαποί, αυτοί που προέρχονται από κάποια περιοχή του ελληνικού κράτους και εκείνοι που έχουν πατρίδα κάποιο άλλο νησί του Ιονίου.

    Η ομαδοποίηση αυτή στηρίχθηκε στους εξής λόγους: Διακρίνονται οι Λευκάδιοι γενικώς από τους εκτός Λευκάδος Έλληνες, διότι η Λευκάδα ανήκει σε άλλο κράτος. Η διάκριση αυτή επιτρέπει να δούμε τις εκπαιδευτικές ανταλλαγές μεταξύ Λευκάδας και ελλαδικού χώρου καλύτερα την προσέλευση Ελλήνων στο Γυμνάσιο της Λευκάδας (με τις τότε ονομασίες: Δευτερεύον Σχολείο και στη συνέχεια Λύκειο).

    Διακρίνονται οι Λευκάδιοι από τους αλλοδαπούς. Στο Δευτερεύον Σχολείο και στο Λύκειο φοιτούν λίγοι αλλοδαποί, βασικά Άγγλοι, Ιταλοί και Μαλτέζοι, οι οποίοι κατοικούν στη Λευκάδα. Οι αλλοδαποί αυτοί είναι είτε κρατικοί υπάλληλοι είτε επαγγελματίες, που έχουν μετοικήσει και εργάζονται στο νησί. Η διάκριση αυτή επιτρέπει να δούμε, από μια ορισμένη -και περιορισμένη— πλευρά, τις σχέσεις, όχι μόνο τις εκπαιδευτικές, της Λευκάδας με το Δυτικό κόσμο, με τον οποίο τη συνδέουν πολλαπλοί δεσμοί.

    Διακρίνονται οι Λευκάδιοι από τους άλλους Επτανήσιους. Η διάκριση αυτή επιτρέπει να δούμε τις εκπαιδευτικές αλλά και τις γενικότερες σχέσεις ανάμεσα στη Λευκάδα και στα άλλα νησιά του Ιονίου, τα οποία ανήκουν στο ίδιο κράτος, και, συνεπώς, συνδέονται με ένα πλέγμα διοικητικών, οικονομικών και πολιτισμικών σχέσεων, αν και οι μεταξύ τους αποστάσεις πιέζουν προς τη χαλάρωση των σχέσεων αυτών.

    Η διάκριση σε κατοίκους της πόλης και σε κατοίκους των χωριών έγινε για να ανιχνευθεί η διαφορά στη δυνατότητα πρόσβασης στο εκπαιδευτικό σύστημα ανάμεσα στους κατοίκους της πόλης και στους κατοίκους της υπαίθρου. Αλλά αυτή η διάκριση δεν είναι εφικτή, παρά μόνο για περιορισμένα διαστήματα, λόγω μη τακτικής αναγραφής των σχετικών ενδείξεων στα κατάστιχα του σχολείου.

    Το σύνολο των ετήσιων εγγραφών είναι μόνο 700, που σημαίνει ότι πολύ μικρότερος είναι ο αριθμός των μαθητών που φοίτησαν. Το γεγονός ότι λείπουν τα στοιχεία 20 ετών σε μια περίοδο 37 ετών αφαιρεί μέρος από την αξιοπιστία των επόμενων διαπιστώσεων.

    2. Τόπος καταγωγής των μαθητών του Δευτερεύοντος Σχολείου και του Λυκείου Λευκάδος

    Εξετάζοντας τα γραφήματα 56 και 57, μπορούμε να συμπεράνουμε τα εξής: α) Λευκάδιοι μαθητές. Το ποσοστό των Λευκαδίων μαθητών φθάνει στο