Συγγραφέας:Τσερές, Δημήτρης Σπ.
 
Τίτλος:Η Μέση εκπαίδευση στη Λευκάδα (1829-1929)
 
Υπότιτλος:Κατάλογος του Αρχείου του Γυμνασίου και του Ελληνικού Σχολείου
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:43
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2006
 
Σελίδες:419
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος + 1 DVD
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Λευκάδα
 
Χρονική κάλυψη:1829-1929
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό, σημαντική συμβολή στην ιστορία της Μέσης Εκπαίδευσης, έχει ως θέμα του το Ελληνικό Σχολείο και το (μοναδικό στο νησί ως το 1960), Γυμνάσιο Λευκάδος. Χωρίζεται σε τρία μέρη: προηγείται μια Εισαγωγή με ιστορικά προλεγόμενα και παρουσίαση των συμπερασμάτων από την επεξεργασία των δεδομένων, ακολουθεί μία μεγάλη σειρά γραφημάτων με τα οποία παρουσιάζονται παραστατικά τα στατιστικά στοιχεία για τους εκπαιδευτικούς και τους μαθητές, και ακολουθεί ο κατάλογος του αρχείου στο οποίο στηρίχθηκε η έρευνα. Το βιβλίο αποτελεί και το πρώτο «υβριδικό» δημοσίευμα του ΙΑΕΝ, καθώς συνοδεύεται από ένα CD-ROM, που περιέχει μια βάση δεδομένων με τα στοιχεία για τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς και μία σειρά φωτογραφιών.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 80.88 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 161-180 από: 422
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/161.gif&w=600&h=915

νική πρωτοκαθεδρία γίνεται απόλυτη τον 20ό αιώνα, προϊόντος του χρόνου: η υπεροχή των μαθητικών εισροών στο Ελληνικό Σχολείο από την Ακαρνανία έναντι των εισροών από το Ιόνιο γίνεται εντονότερη από το 1910 περίπου και κορυφώνεται το διάστημα 1920-29 (γράφημα 63).

Λεπτομερέστερη μελέτη των στοιχείων —που δεν αποτυπώνεται στα γραφήματα- μας δείχνει ότι οι εξ Ακαρνανίας μαθητές, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, είναι παιδιά κτηματιών, εμπόρων, ανώτερων ελεύθερων επαγγελματιών και υπαλλήλων. Τα παιδιά των κτηματιών καταλαμβάνουν την πρώτη θέση και ακολουθούν τα παιδιά των εμπόρων (κυρίως από Βόνιτσα και Μύτικα), των υπαλλήλων και των ανώτερων ελεύθερων επαγγελματιών (κυρίως γιατρών και δικηγόρων από τη Βόνιτσα).

Οι μαθητές του Ελληνικού Σχολείου που έρχονται από την Ακαρνανία, όπως και οι συντοπίτες τους μαθητές του Γυμνασίου, διαμένουν στη Λευκάδα οι ίδιοι, ενώ οι οικογένειές τους παραμένουν στον τόπο τους.

β) Μαθητές από τα άλλα νησιά του Ιονίου. Το ποσοστό (2,42%) των μαθητών από τα άλλα νησιά του Ιονίου στη διαχρονία αποτελεί το 1/3 σχεδόν του συνόλου των μαθητών από τα άλλα Ιόνια Νησιά οι οποίοι φοίτησαν στο Γυμνάσιο Λευκάδος. Το σύνολο των ετήσιων εγγραφών ανέρχεται σε 144, που σημαίνει ότι τον πραγματικό συνολικό αριθμό των μαθητών του Ελληνικού Σχολείου που προέρχονται από τα άλλα νησιά του Ιονίου πρέπει να τον υπολογίσουμε το πολύ σε 40-50.

Η διαφορά αυτή οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι στο Ελληνικό Σχολείο φοίτησαν πολύ λιγότεροι Ιθακήσιοι μαθητές. Ενώ στο τετρατάξιο Γυμνάσιο απαντούν 131 ετήσιες εγγραφές Ιθακήσιων μαθητών, στο Ελληνικό Σχολείο απαντούν μόνο 22, όπως φαίνεται στον κατωτέρω πίνακα 3. Στην Ιθάκη λειτουργεί σίγουρα από το 1870 Ελληνικό Σχολείο που κρατάει τους ντόπιους μαθητές. Η διαφορά στα ποσοστά των Ιθακήσιων μαθητών που φοίτησαν στο Γυμνάσιο και στο Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος επιβεβαιώνει ότι οι μαθητικές εισροές από την Ιθάκη συνιστούν καθαρή μορφή μαθητικής κινητικότητας: μεταναστεύουν οι μαθητές, όχι οι οικογένειές τους, όπως γίνεται είτε στις μόνιμες οικογενειακές μεταναστεύσεις είτε στις πρόσκαιρες οικογενειακές μεταναστεύσεις των υπαλλήλων.

Οι εισροές από τα άλλα νησιά είναι λίγο περισσότερες από τις αντίστοιχες του Γυμνασίου: 29 και 7 ετήσιες εγγραφές από την Κέρκυρα και τους Παξούς, 18 και 38 από τη Ζάκυνθο και την Κεφαλλονιά αντίστοιχα. Δηλαδή, τα νησιά του νότιου Ιονίου στέλνουν περισσότερους μαθητές, αντίθετα απ' ό,τι συνέβαινε στο Γυμνάσιο.

Στη διαχρονία ο αριθμός των μαθητών που κατάγονται από τα άλλα νησιά του Ιονίου έχει αυξητική τάση. Σημείο καμπής το 1887, όπως και για την Ακαρνανία: από το σημείο αυτό ο αριθμός των μαθητών αρχίζει να μειώνεται

Σελ. 161
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/162.gif&w=600&h=915

νεται. Αυξάνεται ξανά από το 1915 και πέφτει πάλι την τελευταία πενταετία του Σχολείου. Όμως, παρά τη γενικά αυξητική τάση του αριθμού των μαθητών, το ποσοστό τους επί του συνολικού μαθητικού δυναμικού πέφτει, γιατί η άνοδος αυτή είναι πολύ ασθενέστερη της ανόδου του συνολικού μαθητικού δυναμικού (γράφημα 65).

Οι προερχόμενοι από την Κέρκυρα και την Κεφαλλονιά είναι, κυρίως, παιδιά υπαλλήλων και, δευτερευόντως, εμπόρων. Οι προερχόμενοι από τη Ζάκυνθο είναι παιδιά κτηματιών και υπαλλήλων, ενώ από την Ιθάκη παιδιά εμπόρων και ναυτικών.

γ) Μαθητές από την Αθήνα και την υπόλοιπη Ελλάδα. Το ποσοστό των μαθητών από την υπόλοιπη Ελλάδα ανέρχεται στο 6,41% (γράφημα 66). Οι περισσότεροι είναι από την Ήπειρο και, ειδικότερα, από την Πρέβεζα. Οι Πρεβεζάνοι μαθητές (συνολικά 31 ετήσιες εγγραφές) είναι κυριότατα παιδιά υπαλλήλων και λίγα εμπόρων.

Και από την Πρέβεζα οι εισροές είναι λιγότερες στο Ελληνικό από τις αντίστοιχες στο Γυμνάσιο. Αντίθετα όμως απ' ό,τι συμβαίνει με το Γυμνάσιο, οι εισροές είναι μεγαλύτερες μετά την ενσωμάτωση της Πρέβεζας στην Ελλάδα: 11 ετήσιες εγγραφές από το 1866 μέχρι το 1912 έναντι 21 από το 1912 μέχρι το 1929. Αυτό πιθανώς σημαίνει ή ότι οι ανάγκες της Πρέβεζας, όσο βρισκόταν υπό Οθωμανική κυριαρχία, για μέση εκπαίδευση πρώτου κύκλου ικανοποιούνταν αλλού ή ότι δεν υπήρξαν αρκετές τέτοιες ανάγκες. Όσον αφορά την αριθμητική αύξηση των εισροών μετά το 1912, είναι ασήμαντη ως ποσοστό μπροστά στη συνολική αύξηση του μαθητικού δυναμικού.

Παρατηρούμε ότι το ποσοστό (6,41%) των μαθητών του Ελληνικού Σχολείου οι οποίοι κατάγονται από την υπόλοιπη Ελλάδα είναι το μισό περίπου των αντίστοιχων που φοίτησαν στο Γυμνάσιο (12,18%). Η ερμηνεία δεν είναι εύκολη, όπως στην περίπτωση της όμορης Ακαρνανίας. Να υποθέσουμε ότι η φήμη του Γυμνασίου Λευκάδος προσείλκυε μαθητές της υπόλοιπης Ελλάδας, πέραν της όμορης, συνιστά μια απίθανη υπόθεση. Να υποθέσουμε ότι οι υπάλληλοι που μετετίθεντο στη Λευκάδα συνέβη να έχουν οι περισσότεροι παιδιά σε ηλικία Γυμνασίου είναι απλώς μια λογική υπόθεση. Πάντως, πολλοί από τους μαθητές αυτούς είναι παιδιά προσφύγων, που ήλθαν στη Λευκάδα μετά το 1923, και οι περισσότεροι κατάγονται από τη Σινώπη.

δ) Διάκριση πόλης-υπαίθρου. Και στα κατάστιχα του Ελληνικού Σχολείου δεν συμπληρώνεται ακριβώς η στήλη «πατρίς» για τους Λευκάδιους μαθητές. Συνήθως αναγράφεται απλώς «Λευκάς» ή «Λευκάδιος». Όμως, για τα έτη 1884-1889 και 1918-1929 έχουμε ακριβέστερη καταγραφή του τόπου καταγωγής. Η επεξεργασία των στοιχείων των ετών αυτών μας οδηγεί στα εξής: Συνολικά, στα χρόνια αυτά οι Λευκάδιοι μαθητές που φοίτησαν στο Ελληνικό Σχολείο της πόλης κατανέμονται ως εξής: 55,64% στην πόλη και

Σελ. 162
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/163.gif&w=600&h=915

44,36% στην ύπαιθρο (γραφήματα 50-51). Η έλλειψη των ετών 1866-1883 και 1890-1917 είναι μεγάλη και μας δημιουργεί ορισμένες αμφιβολίες για το αν τα ποσοστά αυτά ισχύουν για όλα τα χρόνια λειτουργίας του Ελληνικού Σχολείου. Εν τούτοις, το βασικό συμπέρασμα νομίζω ότι δεν μπορεί να αμφισβητηθεί: οι κάτοικοι της πόλης έχουν μεγαλύτερες δυνατότητες πρόσβασης στο Ελληνικό Σχολείο220 από τους κατοίκους της υπαίθρου. Για να εκτιμηθεί καλύτερα αυτή η υπεροχή, θα συγκρίνουμε τον πληθυσμό της πόλης και της υπαίθρου, όπως προκύπτουν από τις επίσημες απογραφές. Από τη σύγκριση φαίνεται καθαρά ότι ο πληθυσμός της πόλης, που στην καλύτερη περίπτωση αποτελεί το 20% περίπου του συνολικού πληθυσμού της Λευκάδας, αντιπροσωπεύεται στο μαθητικό δυναμικό του Ελληνικού Σχολείου της πόλης με 55,64%, δηλαδή τα 5,5/10 του μαθητικού δυναμικού των Λευκαδίων μαθητών του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος προέρχονται από τα 2/10 του πληθυσμού και τα 4,5/10 από τα υπόλοιπα 8/10 του πληθυσμού. Για να εκτιμήσουμε όμως καλύτερα τη σχέση μαθητών από την πόλη-μαθητών από την ύπαιθρο, πρέπει στο σημείο αυτό να υπενθυμίσουμε ότι από το 1885 περίπου και ύστερα λειτούργησαν κατά καιρούς τα Ελληνικά Σχολεία της Καρυάς, του Αγίου Πέτρου και της Βασιλικής, των οποίων οι μαθητές κατάγονται από την ύπαιθρο - δηλαδή, σε όλο το νησί της Λευκάδας το ποσοστό των μαθητών του Ελληνικού Σχολείου που κατάγονται από την ύπαιθρο είναι μεγαλύτερο από αυτό των γραφημάτων, που αφορούν μόνο το Ελληνικό Σχολείο της πόλης.

Αν όμως εξετάσουμε την κίνηση των δύο μεγεθών (αριθμός μαθητών πόλης και αριθμός μαθητών υπαίθρου - γράφημα 51) στη συνάρτηση του χρόνου, θα μπορέσουμε να αποτυπώσουμε τη δυναμική τους: στο διάστημα 1884-1889 υπάρχει μεταξύ τους μια μεγάλη διαφορά, που βαίνει μειούμενη με βραδύ ρυθμό. Η ίδια κατάσταση παρουσιάζεται και στο διάστημα 181922, αλλά από το σχολικό έτος 1922-23 ο αριθμός των μαθητών από την ύπαιθρο παρουσιάζει ραγδαία αύξηση και μέχρι το 1929 εναλλάσσεται στην πρώτη θέση με τον αριθμό των μαθητών από την πόλη. Συμπέρασμα: Παρά τη συνολική υπεροχή των μαθητών της πόλης, ο αριθμός των μαθητών της υπαίθρου παρουσιάζει έντονα ανοδική τάση κατά το χρονικό διάστημα 1923-1929. Και στο επίπεδο ολόκληρου του νησιού (όχι μόνο του Ελληνικού Σχολείου της πόλης) η τάση είναι πιο έντονη, αν υπολογιστεί ότι τα περιφερειακά Ελληνικά Σχολεία του νησιού απορροφούσαν, στο διάστημα που λειτούργησαν, έναν αριθμό μαθητών καταγόμενων αποκλειστικά από την ύπαιθρο.

220. Ο ισχυρισμός μετριάζεται, αν συνυπολογίσουμε ότι ένα μέρος του μαθητικού δυναμικού της υπαίθρου απορροφήθηκε από τα Ελληνικά Σχολεία του Αγίου Πέτρου (18911909), της Βασιλικής (1919-29) και της Καρυάς (1889-90 και 1927-29).

Σελ. 163
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/164.gif&w=600&h=915

Η εικόνα που μας δίνει το γράφημα 51 θα μπορούσε να γίνει πιο θετική για τους μαθητές της υπαίθρου, αν προσθέταμε τον αριθμό των μαθητών από την Ακαρνανία, οι οποίοι στη συντριπτική τους πλειοψηφία κατάγονται από την ύπαιθρο. Όπως και στην περίπτωση του Γυμνασίου, θα σχηματιζόταν η εικόνα ενός σχολείου του οποίου το μεγαλύτερο ποσοστό των μαθητών, στη διαχρονία, κατάγεται από την ύπαιθρο και στο οποίο, κατά το χρονικό διάστημα 1923-29, ο αριθμός των μαθητών από την ύπαιθρο αυξάνεται ραγδαία.

Η εξήγηση του φαινομένου είναι ταυτόσημη με αυτή που δώσαμε στην αντίστοιχη περίπτωση για το Γυμνάσιο: τα στρώματα της υπαίθρου με την πάροδο του χρόνου αναπτύσσονται οικονομικά και πολιτισμικά και ζητούν περισσότερη μέση εκπαίδευση πρώτου κύκλου. Και η ζήτηση αυτή είναι εντονότερη από τη ζήτηση για το δεύτερο κύκλο.

ΠΙΝΑΚΑΣ 3

Εισροές μαθητών στο τετρατάξιο Γυμνάσιο και στο Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος από Ακαρνανία, Ιόνια Νησιά, Αθήνα και Πρέβεζα (σε ετήσιες εγγραφές), 1866-1929

Εισροές μαθητών στο τετρατάξιο Γυμνάσιο και στο Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος από Ακαρνανία, Ιόνια Νησιά, Αθήνα και Πρέβεζα (σε ετήσιες εγγραφές), 1866-1929

Γεωγραφική

Χωριό ή πόλη

Ελληνικό

Τετρατάξιο

ενότητα

Σχολείο

Γυμνάσιο

Ακαρνανία221 γενικώς

31

24

Άγιος Βασίλειος

24

17

Αμφιλοχία

11

30

Αστακός

4

64

Βόνιτσα

30

141

Ζαβέρδα

79

109

ΑΚΑΡΝΑΝΙΑ

Κανδήλα

14

38

Κατούνα

10

37

Μοναστηράκι

29

32

Μύτικας

38

34

Περατιά

80

43

Πλαγιά

49

12

Υπόλοιπα χωριά

24

86

Σύνολο

423

667

221. Υπό την ονομασία αυτή συγκεντρώσαμε τις περιπτώσεις στις οποίες ως τόπος καταγωγής αναγράφεται απλώς «Ακαρνανία».

Σελ. 164
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/165.gif&w=600&h=915

Γεωγραφική

Χωριό ή πόλη

Ελληνικό

Τετρατάξιο

ενότητα

Σχολείο

Γυμνάσιο

Ζάκυνθος

18

7

ΙΟΝΙΑ

Ιθάκη

22

131

ΝΗΣΙΑ

Κέρκυρα

29

29

Κεφαλλονιά

38

14

Παξοί

7

27

Σύνολο

114

208

ΥΠΟΛΟΙΠΗ

Αθήνα

25

36

ΕΛΛΑΔΑ

Πρέβεζα

31

56

Σύνολο

56

92

δ. κοινωνικη προελευση και σχολικη επιδοση

Στο κεφάλαιο αυτό φιλοδοξούμε να ανιχνεύσουμε τη σχέση ανάμεσα στην κοινωνική προέλευση και στη σχολική επίδοση των μαθητών.222 Μετά το Β' Παγκόσμιο πόλεμο, το θέμα μελετάται με μεγάλο ενδιαφέρον και έχουν γίνει πολλές έρευνες για τη διερεύνηση αυτής της σχέσης. Τελικό ζητούμενο των ερευνών αυτών είναι η χάραξη εκπαιδευτικών πολιτικών που θα εξαλείψουν ή θα μειώσουν τις εκπαιδευτικές ανισότητες, οι οποίες οφείλονται στην κοινωνική προέλευση των μαθητών, και, ειδικότερα, την κακή σχολική επίδοση.

Παρόμοιες μελέτες υποδομής για το 19ο αιώνα και τις αρχές του 20ού υπάρχουν ελάχιστες στην ελληνική βιβλιογραφία. Λείπουν δηλαδή μελέτες που να έχουν ιστορικό βάθος, ενώ για τη σύγχρονη εποχή υπάρχουν άφθονες. Από την άποψη αυτή, θεωρούμε ότι με το παρόν κεφάλαιο συμβάλλουμε στη σύνταξη τέτοιων μελετών, που θα οδηγήσουν στη διατύπωση και στην τεκμηρίωση θεωριών για το ρόλο που έπαιξε στην ελληνική κοινωνία η κοινωνική προέλευση του μαθητή στη σχολική του επίδοση και, γενικά, στη συνολική σχολική του πορεία.

222. Για τη σχέση κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επίδοσης βλ. Άννα Φραγκουδάκη, Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης, Παπαζήσης, Αθήνα 1985, στο κεφάλαιο «Επίδοση στο σχολείο και κοινωνική προέλευση», σ. 41-67, όπου και η σχετική βιβλιογραφία. Η σχέση αυτή όμως εξετάζεται στο πλαίσιο των σύγχρονων ανεπτυγμένων κοινωνιών η ιστορική διάσταση λείπει.

Σελ. 165
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/166.gif&w=600&h=915

Επί Ιονίου Κράτους (1829-1866)

Σχέση κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επίδοσης των μαθητών του Δευτερεύοντος Σχολείου και του Λυκείου Λευκάδος (1829-1866)

Τα στοιχεία που διαθέτουμε για την εποχή αυτή δεν μας επιτρέπουν να κατασκευάσουμε αξιόπιστα γραφήματα που να δείχνουν τη σχέση ανάμεσα στην κοινωνική προέλευση των μαθητών και στη σχολική τους επίδοση. Ειδικότερα:

Κατά την περίοδο αυτή δεν έχουμε αποτελέσματα προαγωγικών εξετάσεων από τάξη σε τάξη. Οι μαθητές κατατάσσονται σε «κλάσεις», δηλαδή σε τάξεις, κατά μάθημα, ανάλογα με το γνωστικό τους επίπεδο. Έτσι, ένας μαθητής μπορεί, π.χ., να παρακολουθεί την Α' τάξη στα Μαθηματικά, τη F στα Ελληνικά, τη Β' τάξη στα Ιταλικά κ.λπ. Και, όπως φαίνεται από τα αρχειακά ευρήματα, δεν υποχρεούται να παρακολουθήσει το σύνολο των μαθημάτων, δηλαδή έναν καθορισμένο αριθμό μαθημάτων, αλλά όποια και όσα επιλέξει.

Για τα σχολικά έτη από 1829 μέχρι 1835-36 δεν διαθέτουμε καθόλου στοιχεία για το μαθητικό δυναμικό του σχολείου. Δεν υπάρχουν ούτε μαθητολόγια ούτε έλεγχοι. Για τα σχολικά έτη από 1836-37 μέχρι 1841-42 έχουμε μεν τα στοιχεία των μαθητών, μεταξύ των οποίων και το «επάγγελμα πατρός», αλλά μας λείπουν τα αποτελέσματα των προαγωγικών εξετάσεων (προαγωγή, απόρριψη, αποκλεισμός από τις εξετάσεις κ.λπ.).

Για τα σχολικά έτη από 1842-43 μέχρι 1851-52 καταγράφονται στα κατάστιχα και «επάγγελμα πατρός» και αποτελέσματα. Τα αποτελέσματα όμως αυτά είναι διαφορετικού τύπου από τα αποτελέσματα που καθιερώθηκαν στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα μετά την Ένωση - όχι αμέσως βέβαια, αλλά μετά από λίγα χρόνια. Συγκεκριμένα, βρίσκουμε μόνο τρεις τύπους αποτελέσματος: «άριστα», «καλώς», «μετρίως». Το «άριστα» και το «καλώς» σημαίνει ότι προάγονται (ή απολύονται), το «μετρίως» ότι απορρίπτονται. Το πρόβλημα όμως είναι ότι αυτοί οι χαρακτηρισμοί αφορούν κάθε μάθημα και όχι τη συνολική επίδοση του μαθητή. Και τα μαθήματα που παρακολουθεί ένας μαθητής, όπως γνωρίζουμε, μπορεί να ανήκουν σε διαφορετικές «κλάσεις».

Για τα σχολικά έτη από 1852-53 μέχρι 1858-59 έχουμε αποτελέσματα του ανωτέρω τύπου, αλλά δεν έχουμε στοιχεία για το «επάγγελμα πατρός». Για τα σχολικά έτη από 1859-60 μέχρι 1865-66 έχουμε αποτελέσματα, εκφρασμένα σε αριθμητική κλίμακα 1-30,223 αλλά δεν έχουμε «επάγγελμα πατρός». Και, επί πλέον, αυτή τη βαθμολογική κλίμακα είναι δύσκολο να την

223. Βλ. κατάστιχο 36 (26), στο οποίο υπάρχει αυτή η βαθμολογία στα αποτελέσματα των μαθητών του Λυκείου Λευκάδος από το 1859-60 μέχρι την κατάργηση του.

Σελ. 166
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/167.gif&w=600&h=915

αναγάγουμε σε αποτελέσματα του τόπου «προήχθη», «απερρίφθη», «παρεπέμφθη στις κατά Σεπτέμβριον εξετάσεις» κ.λπ.

Παρά τις έντονες επιφυλάξεις, που οφείλονται στα όσα εκθέσαμε ανωτέρω, συντάξαμε τον παρακάτω πίνακα, στον οποίο προσπαθούμε να ανιχνεύσουμε, στο μέτρο του δυνατού, τη σχέση ανάμεσα στην κοινωνική προέλευση των μαθητών και στη σχολική επίδοσή τους, για τα σχολικά έτη από 1842-43 μέχρι και 1851-52, για τα οποία έχουμε στοιχεία. Πριν προχωρήσουμε στην ανάγνωση του πίνακα, πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι:

Για την περίοδο αυτή το σύνολο των ετήσιων εγγραφών στο Βιβλίον Γενικής καταγραφής 1836-37 μέχρι 1853-53 (α.α. 80/3 του Καταλόγου του Αρχείου) ανέρχεται σε 244. Δηλαδή, ο αριθμός 244 δεν σημαίνει 244 μαθητές αλλά 244 εγγραφές μαθητών - ο αριθμός των μαθητών είναι μικρότερος, γιατί ένας μαθητής κατά κανόνα εγγράφεται περισσότερες από μία φορές.

Στο Βιβλίον εξετάσεων από του 1842-43 σχ. έτους μέχρι του 1851-52 σχ. έτους (α.α. 1/101 του Καταλόγου του Αρχείου) αποτελέσματα υπάρχουν μόνο στις 114 εκ των ανωτέρω 244 εγγραφών. Η βαθμολογία εκφράζεται με χαρακτηρισμούς που προαναφέραμε: «άριστα», «καλώς» και «μετρίως».

Αυτοί οι 114 μαθητές δεν εξετάζονται όλοι σε έναν καθορισμένο αριθμό μαθημάτων. Μπορούν να εξεταστούν σε ένα, σε δύο κ.λπ. μαθήματα, με ανώτερο αριθμό τα έξι, όπως φαίνεται στα κατάστιχα του Αρχείου.

Σε κάθε επαγγελματική ομάδα υπολογίζουμε το άθροισμα κάθε χαρακτηρισμού της βαθμολογίας: του «άριστα», του «καλώς» και του «μετρίως». Σύμφωνα με τα παραπάνω, το συνολικό άθροισμα και των τριών βαθμολογικών χαρακτηρισμών των παιδιών της κάθε ομάδας δεν μπορεί να ισούται με τον τύπο:

Σταθερός αριθμός εξεταζόμενων μαθημάτων x τον αριθμό των μαθητών της ομάδας

όπως άρχισε να γίνεται αργότερα στο τετρατάξιο Γυμνάσιο και όπως συνεχίζει να γίνεται. Δηλαδή, στην περίπτωσή μας, το συνολικό άθροισμα των χαρακτηρισμών της βαθμολογίας όλων των επαγγελματικών ομάδων δεν μπορεί να είναι:

Σταθερός αριθμός εξεταζόμενων μαθημάτων (δηλαδή, 4, 5 ή 6) χ 114 = 456 ή 570 ή 684

και είναι μόνο 429, όπως φαίνεται στον επόμενο πίνακα.

Σελ. 167
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/168.gif&w=600&h=915

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 Δευτερεύον Σχολείο Λευκάδος, 1842-1853: Κοινωνική προέλευση και σχολική επίδοση

Κατηγορίες επαγγελμάτων

Χαρακτηρισμός Άριστα Καλώς Μετρίως Σύνολα

επίδοσης

Χαρακτηρισμός Άριστα Καλώς Μετρίως Σύνολα

επίδοσης

Άτομα

%

Άτομα

%

Άτομα

%

ΑΕΕ

39

66,10%

10

16,95%

10

16,95%

100%

Γεωργοί

10

66,66%

4

26,66%

1

6,66%

100%

Εκπαιδευτικοί

3

60%

2

40%

0

0%

100%

Έμποροι

24

53,33%

11

24,45%

10

22,22%

100%

ΚΕΕ

4

66,67%

2

33,33%

0

0%

100%

Κληρικοί

3

100%

0

0%

0

0%

100%

Κτηματίες

140

80,46%

23

13,22%

11

6,32%

100%

Υπάλληλοι

51

68%

19

25,33%

5

6,67%

100%

Εργάτες-ναύτες

0

0%

0

0%

0

0%

-

Ορφανοί

39

82,98%

4

8,51%

4

8,51%

100%

Σύνολο ατόμων

313

75

41

429

Με ένα τόσο ελάχιστα αντιπροσωπευτικό και τόσο πολύ προβληματικό στατιστικό δείγμα, είναι ριψοκίνδυνο -και μάλλον ανέφικτο— να προσπαθήσει κανείς να ανιχνεύσει τη σχέση ανάμεσα στην κοινωνική προέλευση και στη σχολική επίδοση των μαθητών στο συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Ας επιχειρήσουμε να δούμε τι μας λέει ο πίνακας:

Εκείνο που φαίνεται άμεσα είναι αυτό που έχουμε ήδη εντοπίσει από άλλους δρόμους: πρώτον, η κυριαρχία των παιδιών των κτηματιών και, δεύτερον, η κυριαρχία των παιδιών των πιο ευνοημένων κοινωνικά και οικονομικά επαγγελματικών ομάδων (ανώτερων ελεύθερων επαγγελματιών, εμπόρων και υπαλλήλων — στους υπαλλήλους ανάγονται και οι εκπαιδευτικοί).

Πάντως, το υψηλότατο 80,46% του «άριστα», συν το 13,22% του «καλώς», που συγκεντρώνουν τα παιδιά των κτηματιών, μπορεί να μην είναι στατιστικά απολύτως ασφαλές, σίγουρα όμως είναι δηλωτικό μιας τάσης δεδομένου και του σχετικά υψηλού (αριθμητικά) δείγματος της ομάδας αυτής: η σχολική επίδοση των παιδιών αυτών επηρεάζεται πολύ ευνοϊκά από την κοινωνική ομάδα στην οποία ανήκουν.

Τα ποσοστά των άλλων επαγγελματικών ομάδων κινούνται περίπου στα ίδια επίπεδα και δεν μας επιτρέπουν αξιόπιστες συγκρίσεις, δεδομένου του ελάχιστα αντιπροσωπευτικού δείγματος.

Σελ. 168
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/169.gif&w=600&h=915

Μετά την Ένωση (1866-1929)

Μεθοδολογικές διευκρινίσεις. Αντίθετα με την προηγούμενη περίοδο, μετά την Ένωση το Αρχείο μάς εξασφαλίζει πλήρη σειρά των σχετικών δεδομένων και για το Ελληνικό Σχολείο και για το τετρατάξιο Γυμνάσιο. Τα δεδομένα αυτά μας επιτρέπουν να εξετάσουμε με άνεση τη σχέση κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επίδοσης των μαθητών.

Για κάθε επαγγελματική ομάδα κατασκευάσαμε δύο γραφήματα, ένα αναλυτικό και ένα συγκεντρωτικό — ξεχωριστά για το Ελληνικό Σχολείο και ξεχωριστά για το τετρατάξιο Γυμνάσιο.

Στο αναλυτικό έχουν καταγραφεί τα εξής αποτελέσματα:

- Προήχθη: Όσοι προήχθησαν στις εξετάσεις του Ιουνίου.

- Απελύθη: Όσοι απελύθησαν στις εξετάσεις του Ιουνίου.

- Απερρίφθη: Όσοι απορρίφθηκαν στις εξετάσεις του Ιουνίου.

- Ανεξεταστέος-προήχθη: Όσοι προήχθησαν και απελύθησαν στις επαναληπτικές εξετάσεις του Σεπτεμβρίου. Στην κατηγορία αυτή δεν περιλαμβάνονται μόνο οι αποτυχόντες σε ένα ή περισσότερα μαθήματα κατά τις εξετάσεις του Ιουνίου, αλλά και εκείνοι οι οποίοι δεν προσήλθαν για κάποιο λόγο (π.χ., ασθένεια) στις εξετάσεις του Ιουνίου, αλλά η νομοθεσία τούς επέτρεπε να προσέλθουν στις εξετάσεις του Σεπτεμβρίου, όπως και οι «κλασικοί» ανεξεταστέοι.

- Ανεξεταστέος-απερρίφθη: Όσοι απορρίφθηκαν στις επαναληπτικές εξετάσεις του Σεπτεμβρίου. Στην κατηγορία αυτή δεν συμπεριλαμβάνονται μόνο «κλασικοί» ανεξεταστέοι, αλλά και μη προσελθόντες στις εξετάσεις του Ιουνίου, όπως αναφέραμε και στην προηγούμενη κατηγορία.

Ανεξεταστέος χωρίς αποτέλεσμα (τέτοιες περιπτώσεις έχουμε μόνο στο Ελληνικό Σχολείο).

- Δεν προσήλθε: Όσοι για οιονδήποτε λόγο δεν προσήλθαν στις εξετάσεις του Ιουνίου αλλά ούτε και στις επαναληπτικές του Σεπτεμβρίου. Η κατηγορία αυτή δεν έχει άμεση σύνδεση με το θέμα που εξετάζουμε εδώ: η εγκατάλειψη του σχολείου, για οποιονδήποτε λόγο, δεν μπορεί να υπαχθεί στην έννοια της σχολικής επίδοσης, παρά μόνο με μια διασταλτική ερμηνεία, που θα την κατατάξει στη γενικότερη έννοια της απόρριψης. Έχει όμως πολύ μεγάλη σημασία για τη σχέση ενδοσχολικής διαρροής και κοινωνικής προέλευσης. Οι περιπτώσεις που περιλαμβάνει αυτή η κατηγορία μαθητών είναι οι εξής:

α) Εκείνοι που, κατά τον τύπο της ένδειξης στα κατάστιχα, «δεν προσήλθαν στις εξετάσεις», ένδειξη που εμφανίζεται και στο Γυμνάσιο και στο Ελληνικό Σχολείο από την αρχή ως το τέλος. Πρόκειται για όσους δεν προσήλθαν στις εξετάσεις του Ιουνίου (σε ένα ή σε όλα τα μαθήματα) λόγω ασθένειας, θανάτου ή αποβολής. Εμείς εδώ συγκαταλέγουμε μόνον όσους δεν εμφανίστηκαν και στις εξετάσεις του Σεπτεμβρίου και, επομένως, έχασαν τη χρονιά τους. Όσοι εμφανίστηκαν κατατάσσονται αναλόγως στις κατηγορίες «ανεξεταστέος-προήχθη» ή «ανεξεταστέος-απερρίφθη».

Σελ. 169
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/170.gif&w=600&h=915

β) Εκείνοι που «διέκοψαν» ή, συνηθέστατα, «απεφοίτησαν», πάντα κατά την ορολογία των καταστίχων - ένδειξη που εμφανίζεται και στο Γυμνάσιο και στο Ελληνικό Σχολείο από την αρχή ως το τέλος. Πρόκειται για όσους, προφανώς με δική τους πρωτοβουλία, διέκοψαν τη φοίτησή τους και γι' αυτό έχασαν τη χρονιά τους. Όσοι από αυτούς όμως εμφανίστηκαν, επιτρέποντος του νόμου, στις εξετάσεις του Σεπτεμβρίου κατατάσσονται αναλόγως στις κατηγορίες «ανεξεταστέος-προήχθη» ή «ανεξεταστέος-απερρίφθη».

γ) Όσοι «δεν ανανέωσαν εγγραφήν β' εξαμήνου». Η ένδειξη αυτή εμφανίζεται στο Γυμνάσιο μόνο για το 1926-27. Στο Ελληνικό Σχολείο εμφανίζεται από την αρχή ως το 1881-82 και επανεμφανίζεται από το 1898-99 ως το 1928-29. Είναι εκείνοι που δεν ανανέωσαν στο β' εξάμηνο την εγγραφή τους, η οποία απαιτούσε και την καταβολή κάποιου χρηματικού ποσού.

δ) Εκείνοι που «απεκλείσθησαν πάσης εξετάσεως». Η ένδειξη αυτή εμφανίζεται στο Γυμνάσιο ως το 1907-08. Στο Ελληνικό Σχολείο από το 188283 (οπότε σταματά να εμφανίζεται η ένδειξη «δεν ανανέωσε εγγραφήν β' εξαμήνου») και σταματά με το 1897-98. Τους μαθητές αυτής της κατηγορίας τούς αποκλείει ο Σύλλογος Διδασκόντων, γιατί σημείωσαν πολλές απουσίες ή γιατί αποβλήθηκαν διά παντός.

ε) Εκείνοι που «απεκλείσθησαν των εξετάσεων του Ιουνίου». Ο τύπος αυτός στο Γυμνάσιο εμφανίζεται από το 1908-09 και για τελευταία φορά το 1923-24. Στο Ελληνικό Σχολείο εμφανίζεται από το 1882-83. Τους αποκλείει ο Σύλλογος Διδασκόντων λόγω πολλών απουσιών ή αποβολής διά παντός ή για τυχόν άλλο κώλυμα που προβλέπει η νομοθεσία.

- Έλαβε αποδεικτικό: Όσοι πήραν αποδεικτικό μετεγγραφής.

- Απεβίωσεν.

- Τέλος, στην κατηγορία Χωρίς αποτέλεσμα περιλαμβάνουμε αυτούς για τους οποίους δεν έχει εκδοθεί κανένα αποτέλεσμα.

Στο συγκεντρωτικό γράφημα έχουν ομαδοποιηθεί οι δέκα τύποι αποτελεσμάτων του αναλυτικού στις εξής τρεις γενικές κατηγορίες: α) Προήχθη: Προήχθη, απελύθη, ανεξεταστέος-προήχθη. β) Απερρίφθη: Απερρίφθη, ανεξεταστέος-απερρίφθη, δεν προσήλθε. γ) Άλλο: Απεβίωσε, έλαβε αποδεικτικό, ανεξεταστέος χωρίς αποτέλεσμα, χωρίς αποτέλεσμα.

1. Σχέση κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επίδοσης των μαθητών (και των

δύο φύλων αδιακρίτως) του τετραταξίου Γυμνασίου Λευκάδος (1866-1929) Η σχέση κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επίδοσης του τετραταξίου Γυμνασίου Λευκάδος αποτυπώνεται στα γραφήματα 67-86 και στους επόμενους πίνακες, στους οποίους συγκεντρώνονται και παρατίθενται τα στοιχεία των γραφημάτων αυτών.

Σελ. 170
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/171.gif&w=600&h=393

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 Τετρατάξιο Γυμνάσιο Λευκάδος, 1866-1929: Κοινωνική προέλευση και σχολική επίδοση (αναλυτικά ποσοστά)

ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ

Χαρακτηρισμός επίδοσης

ΑΕΕ Γεωργοί Εκπαιδευτικοί Έμποροι ΚΕΕ Κληρικοί Κτηματίες Υπάλληλοι Εργάτες- Ορφανοί

Χαρακτηρισμός επίδοσης

ΑΕΕ Γεωργοί Εκπαιδευτικοί Έμποροι ΚΕΕ Κληρικοί Κτηματίες Υπάλληλοι Εργάτες- Ορφανοί

ναύτες

Προήχθη

46,74

56,66

53,91

55,29

53.67

54,36

49,54

48,42

44,12

45,95

Απελύθη

15,12

9,49

16,46

14,35

13,16

12,86

14,08

11,37

14,71

14,10

Απερρίφθη

8,84

8,50

6,58

6,50

11,65

7,47

7,50

4,63

11,76

8,11

Ανεξ. -προήχθη

14,42

12,89

9,47

12,08

10,63

12,86

14,79

14,11

11,76

13,63

Ανεξ.-απερρίφθη

1,86

3,68

3,70

3,17

3,04

2,90

3,24

2,11

2,94

4,00

Δεν προσήλθε

11,40

8,36

7,82

8,01

6,33

9,13

10,54

15,58

14,71

13,04

Έλαβε αποδεικτικό

0,93

0

2,06

0,45

1,27

0

0,20

3,37

0

0,35

Απεβίωσε

0.47

0,14

0

0,15

0,25

0,41

0,10

0,42

0

0,47

Χωρίς αποτέλεσμα

0,23

0.28

0

0

0

0

0

0

0

0,35

Σύνολα

100

100

100

100

100

100

100

100

100

100

Σελ. 171
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/172.gif&w=600&h=915

Οι επόμενοι επί μέρους πίνακες224 1Α-1Εγ αναδιατάσσουν τα δεδομένα του πίνακα 1 είτε σε αύξουσα είτε σε φθίνουσα σειρά. Σε αύξουσα (απόρριψη γενικώς και μη προσέλευση στις εξετάσεις), όταν το θετικό σημείο βρίσκεται στην αρχή της κλίμακας, και σε φθίνουσα (προαγωγή και απόλυση), όταν το θετικό βρίσκεται στο τέλος της.

ΙΑ

Τετρατάξιο Γυμνάσιο Λευκάδος, 1866-1929: Αναλυτικά ποσοστά προαγωγής σε φθίνουσα σειρά

Τετρατάξιο Γυμνάσιο Λευκάδος, 1866-1929: Αναλυτικά ποσοστά απόρριψης σε αύξουσα σειρά

1

γεωργοι

56,66%

2

εμποροι

55,29%

3

κληρικοι

54,36%

4

εκπαιδευτικοι

53,91%

5

κεε

53,67%

6

κτηματίες

49,54%

7

υπαλληλοι

48,42%

8

αεε

46,74%

9

ορφανοι

45,95%

10

εργατεσ-ναυτεσ

44,12%

1

υπαλληλοι

4,63%

2

εμποροι

6,50%

3

εκπαιδευτικοι

6,58%

4

κληρικοι

7,47%

5

κτηματίες

7,50%

6

ορφανοι

8,11%

7

γεωργοι

8,50%

8

αεε

8,84%

9

κεε

11,65%

10

εργατεσ-ναυτεσ

11,76%

1r

Τετρατάξιο Γυμνάσιο Λευκάδος, 1866-1929: Αναλυτικά ποσοστά απόλυσης σε φθίνουσα σειρά

1

εκπαιδευτικοι

16,46%

2

αεε

15,12%

3

εργατεσ-ναυτεσ

14,71%

4

εμποροι

14,35%

5

ορφανοι

14,10%

6

κτηματίες

14,08%

7

κεε

13,16%

8

κληρικοι

12,86%

9

υπαλληλοι

11,37%

10

γεωργοι

9,49%

Τετρατάξιο Γυμνάσιο Λευκάδος, 1866-1929: Αναλυτικά ποσοστά των μη προσελθόντων σε αύξουσα σειρά

1

κεε

6,33%

2

εκπαιδευτικοι

7,82%

3

εμποροι

8,01%

4

γεωργοι

8,36%

5

κληρικοι

9,13%

6

κτηματίες

10,54%

7

αεε

11,40%

8

ορφανοι

13,04%

9

εργατεσ-ναυτεσ

14,71%

10

υπαλληλοι

15,58%

224. Στους πίνακες αυτούς δεν υπολογίζονται τα ποσοστά αυτών που «απεβίωσαν» ή «έλαβαν αποδεικτικό». Ως εκ τούτου, το άθροισμα των επί μέρους ποσοστών της κάθε επαγγελματικής ομάδας (πίνακες 1Α, 1Β, 1r, 1Δ, ΙΕγ) υπολείπεται κατά τι του 100.

Σελ. 172
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/173.gif&w=600&h=915

ΙΕ. Τετρατάξιο Γυμνάσιο Λευκάδος, 1866-1929: Πίνακες ανεξεταστέων

α

Τετρατάξιο Γυμνάσιο Λευκάδος Ποσοστά «ΑΝΕΞ.-ΠΡΟΗΧΘΗ» σε φθίνουσα σειρά

1

κτηματίες

14,79%

2

αεε

14,42%

3

υπαλληλοι

14,11%

4

ορφανοι

13,63%

5

γεωργοι

12,89%

6

κληρικοι

12,86%

7

εμποροι

12,08%

8

εργατεσ-ναυτεσ

11,76%

9

κεε

10,63%

10

εκπαιδευτικοι

9,47%

β

Τετρατάξιο Γυμνάσιο Λευκάδος Ποσοστά «ΑΝΕΞ.-ΑΠΕΡΡΙΦΘΗ» σε αύξουσα σειρά

1

ΑΕΕ

1,86%

2

ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ

2,11%

3

ΚΛΗΡΙΚΟΙ

2.90%

4

ΕΡΓΑΤΕΣ-ΝΑΥΤΕΣ

2,94%

5

ΚΕΕ

3.04%

6

ΕΜΠΟΡΟΙ

3,17%

7

ΚΤΗΜΑΤΙΕΣ

3,24%

8

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ

3,70%

9

ΓΕΩΡΓΟΙ

3,68%

10

ΟΡΦΑΝΟΙ

4,00%

γ

Τετρατάξιο Γυμνάσιο Λευκάδος ποσοστά «ΑΝΕΞ.-ΠΡΟΗΧΘΗ + ΑΝΕΞ.-ΑΠΕΡΡΙΦΘΗ» σε αύξουσα σειρά (άθροισμα πινάκων α+β)

1

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ

13,17%

2

ΚΕΕ

13,76%

3

ΕΡΓΑΤΕΣ-ΝΑΥΤΕΣ

14,70%

4

ΕΜΠΟΡΟΙ

15,25%

5

ΚΛΗΡΙΚΟΙ

15,76 %

6

ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ

16,22%

7

ΑΕΕ

16,28%

8

ΓΕΩΡΓΟΙ

16,57%

9

ΟΡΦΑΝΟΙ

17,63%

10

ΚΤΗΜΑΤΙΕΣ

18,03%

Ο πίνακας 2 μάς παρουσιάζει τα συγκεντρωτικά ποσοστά της επίδοσης των παιδιών της κάθε επαγγελματικής ομάδας. Στην κατηγορία «προήχθη» ομαδοποιούνται οι χαρακτηρισμοί «προήχθη», «απελύθη» και «ανεξεταστέος προήχθη», στην κατηγορία «απερρίφθη» οι χαρακτηρισμοί «απερρίφθη», «ανεξεταστέος-απερρίφθη» και «δεν προσήλθε» και στην κατηγορία «άλλο» οι χαρακτηρισμοί «απεβίωσε», «έλαβε αποδεικτικό» και «χωρίς αποτέλεσμα».

Σελ. 173
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/174.gif&w=600&h=915

ΠΙΝΑΚΑΣ 2 Τετρατάξιο Γυμνάσιο Λευκάδος, 1866-1929: Κοινωνική προέλευση και σχολική επίδοση (συγκεντρωτικά ποσοστά)

Χαρακτηρισμός επίδοσης Κατηγορίες ____

Χαρακτηρισμός επίδοσης Κατηγορίες ____

επαγγελμάτων

Προήχθη

Απερρίφθη

Άλλο

Σύνολα

ΑΕΕ

76,28

22,10

1,63

100

ΓΕΩΡΓΟΙ

79,04

20,54

0,42

100

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ

79,84

18,10

2,06

100

ΕΜΠΟΡΟΙ

81,72

17,68

0,60

100

ΚΕΕ

77,47

21,01

1,52

100

ΚΛΗΡΙΚΟΙ

80,08

19,50

0,41

100

ΚΤΗΜΑΤΙΕΣ

78,42

21,28

0,30

100

ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ

73,89

22,32

3,79

100

ΕΡΓΑΤΕΣ-ΝΑΥΤΕΣ 70,59

29,41

0

100

ΟΡΦΑΝΟΙ

73,68

25,15

1,18

100

Αν τα δεδομένα των χαρακτηρισμών «προήχθη» και «απερρίφθη» του πίνακα 2 αναδιαταχθούν σε φθίνουσα και αύξουσα σειρά αντιστοίχως, θα προκύψουν οι παρακάτω δύο επί μέρους πίνακες:

Τετρατάξιο Γυμνάσιο Λευκάδος, 1866-1929: Συγκεντρωτικά ποσοστά προαγωγής σε φθίνουσα σειρά

1

ΕΜΠΟΡΟΙ

81,72%

2

ΚΛΗΡΙΚΟΙ

80,08%

3

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ

79,84%

4

ΓΕΩΡΓΟΙ

79,04%

5

ΚΤΗΜΑΤΙΕΣ

78,42%

6

ΚΕΕ

77,47%

7

ΑΕΕ

76,28%

8

ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ

73,89%

9

ΟΡΦΑΝΟΙ

73,68%

10

ΕΡΓΑΤΕΣ-ΝΑΥΤΕΣ

70,59%

Τετρατάξιο Γυμνάσιο Λευκάδος, 1866-1929: Συγκεντρωτικά ποσοστά απόρριψης σε αύξουσα σειρά

1

ΕΜΠΟΡΟΙ

17,67%

2

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ

18,11%

3

ΚΛΗΡΙΚΟΙ

19,50%

4

ΓΕΩΡΓΟΙ

20,54%

5

ΚΕΕ

21.01%

6

ΚΤΗΜΑΤΙΕΣ

21,28%

7

ΑΕΕ

22,10%

8

ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ

22,32%

9

ΟΡΦΑΝΟΙ

25,00%

10

ΕΡΓΑΤΕΣ-ΝΑΥΤΕΣ

29,41%

Σελ. 174
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/175.gif&w=600&h=915

Τα γραφήματα και οι πίνακες μας οδηγούν σε ορισμένες διαπιστώσεις. Και η βασική διαπίστωση είναι ότι δεν παρατηρείται στενή σχέση ανάμεσα στην κοινωνική προέλευση και στη σχολική επίδοση των μαθητών, όπως θα ανέμενε ένας μελετητής του φαινομένου στις σύγχρονες ανεπτυγμένες κοινωνίες, στις οποίες είναι συνηθισμένος να βλέπει την εμφανή επίδραση που ασκεί η κοινωνική προέλευση στη σχολική επίδοση και η οποία έχει ως συνέπεια τη μεγάλη σχολική υστέρηση των μαθητών που κατάγονται από τα πιο αδύναμα κοινωνικά στρώματα. Αυτό φαίνεται, κυρίως, στον πίνακα 2 με τα συγκεντρωτικά ποσοστά. Συγκεκριμένα:

Στο χαρακτηρισμό «προήχθη» το συγκεντρωτικό ποσοστό της καλύτερης ομάδας (των εμπόρων) είναι 81,72% και της τελευταίας (των εργατών-ναυτών) 70,59%. Δηλαδή, τα μεν ακραία όρια δεν διαφέρουν πολύ, ενώ η διαφορά των ενδιάμεσων ποσοστών είναι μικρή. Στο χαρακτηρισμό «απερρίφθη» το συγκεντρωτικό ποσοστό της καλύτερης ομάδας (πάλι των εμπόρων) είναι 17,67% και της τελευταίας (πάλι των εργατών-ναυτών) 29,41. Και εδώ οι διαφορές, αν και μεγαλύτερες από τις προηγούμενες, δεν είναι τόσο μεγάλες, ώστε να μαρτυρούν σαφή σχέση κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επίδοσης.

Παρά ταύτα, παρατηρούνται ορισμένα στοιχεία που τείνουν να προσεγγίσουν τις σύγχρονες αντιλήψεις για τη στενή σχέση κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επίδοσης - για τη θετική της επίδραση στα παιδιά των πιο ευνοημένων κοινωνικών στρωμάτων και για την αρνητική της στα παιδιά των πιο αδύνατων κοινωνικών στρωμάτων: τα παιδιά των εμπόρων, των κληρικών και των εκπαιδευτικών έχουν τα μεγαλύτερα συγκεντρωτικά ποσοστά προαγωγής και τα μικρότερα ποσοστά απόρριψης, ενώ τα παιδιά μιας ασθενέστερης επαγγελματικής ομάδας, των εργατών-ναυτών, έχουν το μικρότερο ποσοστό προαγωγής και το μεγαλύτερο ποσοστό απόρριψης.

Σε αντίθετη λογική με τα ανωτέρω ευρήματα έρχονται ορισμένα άλλα, που μας υποδεικνύουν ότι η σχέση της κοινωνικής προέλευσης με τη σχολική επίδραση δεν είναι τόσο ευθύγραμμη. Συγκεκριμένα:

- Οι γεωργοί, που δεν συγκαταλέγονται στα προνομιούχα στρώματα, βρίσκονται στην τέταρτη θέση από άποψη προαγωγής και απόρριψης - θέση αρκετά καλή.

- Οι κτηματίες, στρώμα πιο προνομιούχο, εμφανίζουν ποσοστά προαγωγής και απόρριψης χειρότερα, έστω και λίγο, από τα αντίστοιχα των γεωργών.

- Χειρότερη παρουσιάζεται η κατάσταση για τους ανώτερους ελεύθερους επαγγελματίες: παρουσιάζουν χαμηλά ποσοστά προαγωγής και απόρριψης (στην έβδομη θέση και στα δύο).

- Την ίδια περίπου κατάσταση με τους ανώτερους ελεύθερους επαγγελματίες παρουσιάζουν και οι υπάλληλοι.

Σελ. 175
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/176.gif&w=600&h=915

Για να φωτιστεί καλύτερα η κατάσταση, προχωρήσαμε στις ειδικότερες επεξεργασίες των πινάκων 1Α, 1Β, 1r, ΙΔ και 1Εγ, που αναδιατάσσουν τα αναλυτικά ποσοστά του πίνακα 1. Ο αναγνώστης διαβάζοντάς τους μπορεί, ενδεχομένως, να συλλάβει σχέσεις που μας διέφυγαν. Και εδώ, πάντως, παρατηρούνται αντιφάσεις:

- Οι εκπαιδευτικοί παρουσιάζουν εξαιρετικούς δείκτες επίδοσης σε όλους τους τομείς: στις προαγωγές (τέταρτη θέση), στις απορρίψεις (τρίτη θέση), στις απολύσεις (πρώτη θέση), στους μη προσελθόντες (δεύτερη θέση) και στους ανεξεταστέους (πρώτη θέση - 1Εγ).

- Οι έμποροι παρουσιάζουν, επίσης, εξαιρετικούς δείκτες επίδοσης σε όλους τους τομείς, κινούμενοι ανάμεσα στη δεύτερη και στην τέταρτη θέση των πινάκων.

- Οι κτηματίες κινούνται στις μεσαίες θέσεις (πέμπτη και έκτη), αλλά στους ανεξεταστέους (1Εγ) καταλαμβάνουν την τελευταία θέση.

- Οι κατώτεροι ελεύθεροι επαγγελματίες παρουσιάζουν μια ακατάστατη συμπεριφορά: μέτρια ποσοστά στις προαγωγές (πέμπτη θέση), κακά ποσοστά στις απορρίψεις (ένατη θέση), κάτω του μετρίου ποσοστά στις απολύσεις (έβδομη θέση), άριστα ποσοστά στους μη προσελθόντες (πρώτη θέση) και στους ανεξεταστέους (δεύτερη θέση).

- Και των κληρικών οι επιδόσεις κυμαίνονται ως εξής: καλά ποσοστά στις προαγωγές (τρίτη θέση) και στις απορρίψεις (τέταρτη θέση), κακά ποσοστά στις απολύσεις (όγδοη θέση), μέσα ποσοστά στους μη προσελθόντες (πέμπτη θέση) και στους ανεξεταστέους (πέμπτη θέση).

- Οι ανώτεροι ελεύθεροι επαγγελματίες παρουσιάζουν δείκτες κατώτερους του αναμενομένου: χαμηλά ποσοστά στις προαγωγές (όγδοη θέση), στις απορρίψεις (όγδοη θέση), στους μη προσελθόντες (έβδομη θέση) και στους ανεξεταστέους (έβδομη θέση). Στις απολύσεις όμως τα ποσοστά τους είναι άριστα (δεύτερη θέση).

- Οι υπάλληλοι παρουσιάζουν γενικώς χαμηλούς δείκτες επίδοσης: χαμηλά ποσοστά στις προαγωγές (έβδομη θέση), στις απολύσεις (ένατη θέση), στους μη προσελθόντες (τελευταία θέση) και στους ανεξεταστέους (έκτη θέση). Στις απορρίψεις όμως τα ποσοστά τους είναι άριστα (πρώτη θέση). Να ληφθεί υπόψη ότι οι επιδόσεις τους θα παρουσιάσουν βελτίωση, αν συνυπολογίσουμε στην ομάδα αυτή τους εκπαιδευτικούς, στην οποία άλλωστε αυτοί κανονικά ανήκουν. Και ένα δεύτερο στοιχείο έρχεται σε επίρρωση της άποψης αυτής: η επαγγελματική αυτή ομάδα παρουσιάζει ένα ποσοστό της τάξης του 3,78% που «έλαβαν αποδεικτικό». Αυτό συμβαίνει επειδή, όπως είναι φυσικό, πολλά μέλη της δεν είναι εντόπιοι και, συνεπώς, κάποτε μετατίθενται.

- Οι γεωργοί: Πρώτη θέση στις προαγωγές, έβδομη στις απορρίψεις, τε-

Σελ. 176
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/177.gif&w=600&h=915

τελευταία στις απολύσεις, τέταρτη στους μη προσελθόντες, όγδοη στους ανεξεταστέους - συμπεριφορά καθόλου ομοιόμορφη.

- Οι εργάτες-ναύτες παρουσιάζουν τους χειρότερους δείκτες επίδοσης σε όλους τους τομείς, αλλά στον τομέα της απόλυσης η επίδοσή τους κάνει θεαματικό άλμα (τρίτη θέση).

- Οι ορφανοί κινούνται μεταξύ της πέμπτης και της ένατης θέσης σε όλους τους τομείς. Οι ορφανοί βέβαια δεν αποτελούν επαγγελματική κατηγορία - απλώς, τους ομογενοποιεί ως ομάδα ένα συγκεκριμένο κοινωνικό χαρακτηριστικό: η έλλειψη πατέρα (κυρίως) ή και των δύο γονέων.

Μετά από αυτή την εξαντλητική περιπλάνηση, που μας έφερε μπροστά σε δυσανάγνωστα δεδομένα, νομίζω ότι πρέπει να λάβουμε υπόψη επιστημονικά δεδομένα -κοινούς τόπους, πλέον- από το χώρο της εκπαίδευσης, τα οποία θα φωτίσουν τις απορίες που έχουν δημιουργηθεί:

Ο κοινωνικός καθορισμός της σχολικής επίδοσης απαντά μόνο στις σύγχρονες ανεπτυγμένες κοινωνίες,225 οι οποίες προχώρησαν στην καθιέρωση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, δηλαδή της εξαετούς φοίτησης στο Δημοτικό Σχολείο και της τριετούς φοίτησης στον πρώτο κύκλο της μέσης εκπαίδευσης.226 Στις ίδιες χώρες η προσέλευση στον ανώτερο κύκλο της μέσης εκπαίδευσης είναι μαζική. Έτσι, οι απόφοιτοι του πρώτου κύκλου εγγράφονται σε αυτόν, αν και η φοίτηση δεν είναι υποχρεωτική. Με άλλα λόγια, για να εντυπωθεί η επίδραση της κοινωνικής προέλευσης -συνεπώς και η κοινωνική ανισότητα- στη σχολική επίδοση των μαθητών της μέσης εκπαίδευσης, απαιτείται να φοιτήσει στη βαθμίδα αυτή όλος ο πληθυσμός που βρίσκεται στην κατάλληλη ηλικία, χωρίς να προηγηθεί κανενός είδους προεπιλογή.

Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι σε κοινωνίες όπως αυτή της Λευκάδας, κατά την εξεταζόμενη χρονική περίοδο, στις οποίες δεν πληρούται η παραπάνω προϋπόθεση, η σχέση κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επίδοσης παρουσιάζεται διαθλασμένη σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης και, ιδιαιτέρως, στη μέση εκπαίδευση, που μας ενδιαφέρει εδώ. Και αυτό συμβαίνει γιατί, απόντος του υποχρεωτικού-μαζικού χαρακτήρα της φοίτησης, στις κοινωνίες αυτές γινόταν μια συστηματική προεπιλογή αυτών που θα φοιτήσουν στη μέση εκπαίδευση και στους οποίους η ελληνική οικογένεια θα επένδυε το υστέρημά της. Αυτό σημαίνει κάτι που εμπειρικά το γνωρίζει όλη η ελληνική κοινωνία, γιατί συνέχισε να συμβαίνει μέχρι τη δε-

225. Βλ. Φραγκουδάκη, ό.π., σ. 58.

226. Η δομή αυτή είναι του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος. Σε άλλες χώρες μπορεί η δομή και οι ονομασίες να είναι διαφορετικές, αλλά η λογική είναι η ίδια παντού: συνηθέστατα, εννιά χρόνια υποχρεωτική εκπαίδευση και έπειτα τριετής φοίτηση στον ανώτερο κύκλο της μέσης εκπαίδευσης.

Σελ. 177
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/178.gif&w=600&h=915

δεκαετία του 1970: οι δάσκαλοι του Δημοτικού, σε συνεργασία με τους γονείς, επέλεγαν μόνο τους χαρισματικούς μαθητές, οι οποίοι παρείχαν τα εχέγγυα μιας επιτυχούς μαθητικής σταδιοδρομίας. Επέλεγαν, επομένως, ένα μικρό αριθμό μαθητών, ο οποίος πολλές φορές, όπως εμπειρικά γνωρίζω για τις δύο πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες, δεν αντιπροσώπευε ούτε το 10% των απολυθέντων. Και αυτοί βέβαια δεν εγγράφονταν αυτομάτως, αλλά έπρεπε να υποβληθούν σε εισιτήριες εξετάσεις. Για την περίοδο 1866-1929 η προεπιλογή είχε δύο φάσεις: η μια κατά το πέρασμα από το Δημοτικό στο Ελληνικό Σχολείο και η δεύτερη από το Ελληνικό Σχολείο στο Γυμνάσιο.227

Πολύ σημαντικό είναι ότι αυτή η προεπιλογή συνέβαινε, κυριότατα, στο χώρο των ασθενέστερων κοινωνικών στρωμάτων, το πολυπληθέστερο τμήμα των οποίων ήταν οι κάτοικοι της υπαίθρου. Αντιθέτως, ο μηχανισμός της προεπιλογής λειτουργούσε, για λόγους εύκολα εξηγήσιμους, πιο χαλαρά στο χώρο των πιο ευνοημένων κοινωνικά στρωμάτων. Πρώτο λογικό επακόλουθο: το διανοητικό επίπεδο των μαθητών του Γυμνασίου με δυσμενέστερη κοινωνική προέλευση υπερέβαινε κατά πολύ το μέσο επίπεδο του κοινωνικού-επαγγελματικού στρώματος από το οποίο προέρχονταν. Δεύτερο συνεπόμενο λογικό επακόλουθο: στους δείκτες της σχολικής επίδοσης των παιδιών αυτών γενικώς δεν αντικατοπτρίζεται το μέσο μορφωτικό επίπεδο του οικείου κοινωνικού-επαγγελματικού στρώματος, αλλά, κυρίως, το μορφωτικό επίπεδο μιας ιδιόμορφης μαθητικής ελίτ, που προέκυψε από τη σκληρή διαδικασία της διπλής προεπιλογής που αναφέραμε ανωτέρω. Τονίζουμε το «διπλής»: αυτή η διπλή προεπιλογή ανεβάζει το επίπεδο αυτής της ελίτ και διαθλά περισσότερο -απ' ό,τι στο Ελληνικό Σχολείο- τη σχέση κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επίδοσης.

2. Σχέση κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επίδοσης των μαθητών (και

των δύο φύλων αδιακρίτως) του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος (1866-

1929)

Η σχέση κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επίδοσης του τετραταξίου Γυμνασίου Λευκάδος αποτυπώνεται στα γραφήματα 87-106 και στους επόμενους πίνακες, στους οποίους συγκεντρώνονται και παρατίθενται τα στοιχεία των γραφημάτων αυτών.

227. Υπενθυμίζουμε ότι κατά την περίοδο που εξετάζουμε (1866-1929) στην Ελλάδα λειτουργούν δύο τύποι σχολείων μέσης εκπαίδευσης, το Ελληνικό Σχολείο και το τετρατάξιο Γυμνάσιο. Η φοίτηση είναι προαιρετική και για τα δύο.

Σελ. 178
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/179.gif&w=600&h=393

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος, 1866-1929: Κοινωνική προέλευση και σχολική επίδοση (αναλυτικά ποσοστά)

ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ

ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ

Χαρακτηρισμός επίδοσης

ΑΕΕ

Γεωργοί Εκπαιδευτικοί

Έμποροι

ΚΕΕ

Κληρικοί

Κτηματίες

Υπάλληλοι

Εργάτεςναύτες

Ορφανοί

Προήχθη

42,40

41,36

45,45

42,11

36,63

40,74

39,74

38,40

38,51

34,93

Απελύθη

20,24

17,95

22,73

17,40

14,27

23,57

19,63

18,17

14,29

20,59

Απερρίφθη

6,98

10,69

3,64

8,03

14,12

10,44

7,56

6,31

14,29

10,30

Ανεξ.-προήχθη

9,42

11,31

10,00

11,00

11,53

7,07

9,81

9,66

11,18

10,30

Ανεξ.-απερρίφθη

2,97

2,64

1,36

5,14

5,25

4,38

4,34

3,48

4,35

3,82

Ανεξ.-χωρίς αποτέλεσμα 1,40

0,73

0,91

0,99

1,10

1,35

1,37

1,16

1,24

1.59

Δεν προσήλθε

15,88

14,35

15,00

14,16

16,16

12,46

17,06

21,39

15,53

17,73

Έλαβε αποδεικτικό

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Απεβίωσε

0

0,06

0,91

0,36

0,24

0

0,32

0,52

0,62

0,21

Χωρίς αποτέλεσμα

0.70

0,90

0

0,81

0,71

0

0,16

0,90

0

0,53

Σελ. 179
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/180.gif&w=600&h=915

Οι επόμενοι πίνακες228 1Α-1Εγ αναδιατάσσουν τα δεδομένα του πίνακα 1 είτε σε αύξουσα είτε σε φθίνουσα σειρά. Σε αύξουσα (απόρριψη γενικώς και μη προσέλευση στις εξετάσεις), όταν το θετικό σημείο βρίσκεται στην αρχή της κλίμακας, και σε φθίνουσα (προαγωγή και απόλυση), όταν το θετικό βρίσκεται στο τέλος της.

Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος, 1866-1929: Αναλυτικά ποσοστά προαγωγής σε φθίνουσα σειρά

1

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ

45,45%

2

ΑΕΕ

42,40%

3

ΕΜΠΟΡΟΙ

41,92%

4

ΓΕΩΡΓΟΙ

40,12%

5

ΚΛΗΡΙΚΟΙ

40,06%

6

ΚΤΗΜΑΤΙΕΣ

39,58%

7

ΕΡΓΑΤΕΣ-ΝΑΥΤΕΣ

38,51%

8

ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ

38,01%

9

ΚΕΕ

36,47%

10

ΟΡΦΑΝΟΙ

34,93%

Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος, 1866-1929: Αναλυτικά ποσοστά απόρριψης σε αύξουσα σειρά

1

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ

3,64%

2

ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ

6,31%

3

ΑΕΕ

6,98%

4

ΚΤΗΜΑΤΙΕΣ

7,56%

5

ΕΜΠΟΡΟΙ

8,03%

6

ΟΡΦΑΝΟΙ

10,30%

7

ΚΛΗΡΙΚΟΙ

10,44%

8

ΓΕΩΡΓΟΙ

10,69%

9

ΚΕΕ

14,12%

10

ΕΡΓΑΤΕΣ-ΝΑΥΤΕΣ

14,29%

1r

Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος, 1866-1929: Αναλυτικά ποσοστά απόλυσης σε φθίνουσα σειρά

1

ΚΛΗΡΙΚΟΙ

24,24%

2

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ

22,73%

3

ΟΡΦΑΝΟΙ

20,59%

4

ΑΕΕ

20,24%

5

ΚΤΗΜΑΤΙΕΣ

19,79%

6

ΓΕΩΡΓΟΙ

19,18%

7

ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ

18,55%

8

ΕΜΠΟΡΟΙ

17,58%

9

ΚΕΕ

14,43%

10

ΕΡΓΑΤΕΣ-ΝΑΥΤΕΣ

14,29%

Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος, 1866-1929: Αναλυτικά ποσοστά των μη προσελθόντων σε αύξουσα σειρά

1

ΚΛΗΡΙΚΟΙ

12,46%

2

ΕΜΠΟΡΟΙ

14,16%

3

ΓΕΩΡΓΟΙ

14,35%

4

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ

15,00%

5

ΕΡΓΑΤΕΣ-ΝΑΥΤΕΣ

15,33%

6

ΑΕΕ

15,88%

7

ΚΕΕ

16,16%

8

ΚΤΗΜΑΤΙΕΣ

17,06%

9

ΟΡΦΑΝΟΙ

17,73%

10

ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ

21,39%

228. Στους πίνακες αυτούς δεν υπολογίζονται τα ποσοστά αυτών που «απεβίωσαν» ή «έλαβαν αποδεικτικό». Ως εκ τούτου, το άθροισμα των επί μέρους ποσοστών (πίνακες 1Α, 1Β, 1r, 1Δ, 1Εγ) της κάθε επαγγελματικής ομάδας δεν ισούται με το 100, αλλά υπολείπεται κατά τι.

Σελ. 180
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Μέση εκπαίδευση στη Λευκάδα (1829-1929)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 161
    

    νική πρωτοκαθεδρία γίνεται απόλυτη τον 20ό αιώνα, προϊόντος του χρόνου: η υπεροχή των μαθητικών εισροών στο Ελληνικό Σχολείο από την Ακαρνανία έναντι των εισροών από το Ιόνιο γίνεται εντονότερη από το 1910 περίπου και κορυφώνεται το διάστημα 1920-29 (γράφημα 63).

    Λεπτομερέστερη μελέτη των στοιχείων —που δεν αποτυπώνεται στα γραφήματα- μας δείχνει ότι οι εξ Ακαρνανίας μαθητές, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, είναι παιδιά κτηματιών, εμπόρων, ανώτερων ελεύθερων επαγγελματιών και υπαλλήλων. Τα παιδιά των κτηματιών καταλαμβάνουν την πρώτη θέση και ακολουθούν τα παιδιά των εμπόρων (κυρίως από Βόνιτσα και Μύτικα), των υπαλλήλων και των ανώτερων ελεύθερων επαγγελματιών (κυρίως γιατρών και δικηγόρων από τη Βόνιτσα).

    Οι μαθητές του Ελληνικού Σχολείου που έρχονται από την Ακαρνανία, όπως και οι συντοπίτες τους μαθητές του Γυμνασίου, διαμένουν στη Λευκάδα οι ίδιοι, ενώ οι οικογένειές τους παραμένουν στον τόπο τους.

    β) Μαθητές από τα άλλα νησιά του Ιονίου. Το ποσοστό (2,42%) των μαθητών από τα άλλα νησιά του Ιονίου στη διαχρονία αποτελεί το 1/3 σχεδόν του συνόλου των μαθητών από τα άλλα Ιόνια Νησιά οι οποίοι φοίτησαν στο Γυμνάσιο Λευκάδος. Το σύνολο των ετήσιων εγγραφών ανέρχεται σε 144, που σημαίνει ότι τον πραγματικό συνολικό αριθμό των μαθητών του Ελληνικού Σχολείου που προέρχονται από τα άλλα νησιά του Ιονίου πρέπει να τον υπολογίσουμε το πολύ σε 40-50.

    Η διαφορά αυτή οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι στο Ελληνικό Σχολείο φοίτησαν πολύ λιγότεροι Ιθακήσιοι μαθητές. Ενώ στο τετρατάξιο Γυμνάσιο απαντούν 131 ετήσιες εγγραφές Ιθακήσιων μαθητών, στο Ελληνικό Σχολείο απαντούν μόνο 22, όπως φαίνεται στον κατωτέρω πίνακα 3. Στην Ιθάκη λειτουργεί σίγουρα από το 1870 Ελληνικό Σχολείο που κρατάει τους ντόπιους μαθητές. Η διαφορά στα ποσοστά των Ιθακήσιων μαθητών που φοίτησαν στο Γυμνάσιο και στο Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος επιβεβαιώνει ότι οι μαθητικές εισροές από την Ιθάκη συνιστούν καθαρή μορφή μαθητικής κινητικότητας: μεταναστεύουν οι μαθητές, όχι οι οικογένειές τους, όπως γίνεται είτε στις μόνιμες οικογενειακές μεταναστεύσεις είτε στις πρόσκαιρες οικογενειακές μεταναστεύσεις των υπαλλήλων.

    Οι εισροές από τα άλλα νησιά είναι λίγο περισσότερες από τις αντίστοιχες του Γυμνασίου: 29 και 7 ετήσιες εγγραφές από την Κέρκυρα και τους Παξούς, 18 και 38 από τη Ζάκυνθο και την Κεφαλλονιά αντίστοιχα. Δηλαδή, τα νησιά του νότιου Ιονίου στέλνουν περισσότερους μαθητές, αντίθετα απ' ό,τι συνέβαινε στο Γυμνάσιο.

    Στη διαχρονία ο αριθμός των μαθητών που κατάγονται από τα άλλα νησιά του Ιονίου έχει αυξητική τάση. Σημείο καμπής το 1887, όπως και για την Ακαρνανία: από το σημείο αυτό ο αριθμός των μαθητών αρχίζει να μειώνεται