Συγγραφέας:Τσερές, Δημήτρης Σπ.
 
Τίτλος:Η Μέση εκπαίδευση στη Λευκάδα (1829-1929)
 
Υπότιτλος:Κατάλογος του Αρχείου του Γυμνασίου και του Ελληνικού Σχολείου
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:43
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2006
 
Σελίδες:419
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος + 1 DVD
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Λευκάδα
 
Χρονική κάλυψη:1829-1929
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό, σημαντική συμβολή στην ιστορία της Μέσης Εκπαίδευσης, έχει ως θέμα του το Ελληνικό Σχολείο και το (μοναδικό στο νησί ως το 1960), Γυμνάσιο Λευκάδος. Χωρίζεται σε τρία μέρη: προηγείται μια Εισαγωγή με ιστορικά προλεγόμενα και παρουσίαση των συμπερασμάτων από την επεξεργασία των δεδομένων, ακολουθεί μία μεγάλη σειρά γραφημάτων με τα οποία παρουσιάζονται παραστατικά τα στατιστικά στοιχεία για τους εκπαιδευτικούς και τους μαθητές, και ακολουθεί ο κατάλογος του αρχείου στο οποίο στηρίχθηκε η έρευνα. Το βιβλίο αποτελεί και το πρώτο «υβριδικό» δημοσίευμα του ΙΑΕΝ, καθώς συνοδεύεται από ένα CD-ROM, που περιέχει μια βάση δεδομένων με τα στοιχεία για τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς και μία σειρά φωτογραφιών.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 80.88 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 27-46 από: 422
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/27.gif&w=600&h=915

Ελληνικών και στο 1ο των Λατινικών. Διασώζεται στο Αρχείο του Γυμνασίου Λευκάδος ένα τέτοιο κατάστιχο, το Βιβλίον απροσδιορίστου εγγραφής Δευτερεύοντος Σχολείου Λευκάδος 1842/43-1852/53, στο οποίο καταχωρίζονταν αυτές οι δηλώσεις.44

3. ΛΥΚΕΙΟ ΛΕΥΚΑΔΟΣ (1857-1866)45

Αναδιάρθρωση της εκπαίδευσης το 1857: πράξη Κ' της 15/27.6.1857 του ΙΑ' Κοινοβουλίου46

Επί της Αρμοστείας του John Young και, ύστερα από μακρόχρονες διεργασίες, το ΙΑ' Κοινοβούλιο ψηφίζει την πράξη Κ' της 15/27.6.1857, που αναδιοργανώνει για τελευταία φορά πριν από την Ένωση τη δημόσια εκπαίδευση του Ιονίου Κράτους. Η βασική δομή της εκπαίδευσης δεν αλλάζει: στοιχειώδης εκπαίδευση (τα προκαταρκτικά σχολεία), μέση (τα Λύκεια και το Γυμνάσιο της Κέρκυρας), ανώτατη (η Ιόνιος Ακαδημία). Για τη μέση εκπαίδευση ορίζεται:

- Τα Δευτερεύοντα Σχολεία θα ονομάζονται πλέον Λύκεια και θα υπάρχει ένα σε κάθε νησί.

- Οι τάξεις δεν θα είναι πλέον τέσσερις, αλλά σταδιακά γίνονται επτά: Α'-Ζ'.47

- Τα δίδακτρα καταργούνται για τους παντελώς άπορους.

- Κατά τα άρθρα 42-43, τους καθηγητές διορίζει η Γερουσία κατόπιν «δημοσίου συναγωνισμού». Αλλά δεν γίνεται «συναγωνισμός», «ότε πρόκειται περί προσώπων εγνωσμένης ικανότητος, είτε διότι και άλλοτε μετ' επιτυχίας υπήρξαν διδάσκαλοι ή καθηγηταί είτε διότι εδημοσίευσαν περίφημον τι σύγγραμμα».

44. Βλ. εδώ στον Κατάλογο του Αρχείου, α.α. 104 (7).

45. Το εκπαιδευτικό σύστημα της Επτανήσου συνεχίζει να εφαρμόζεται για δύο περίπου χρόνια μετά την Ένωση. Καταργείται με το νόμο ΡΝ/20.1.1866, ο οποίος εισάγει στα Επτάνησα το εκπαιδευτικό σύστημα που ίσχυε στο Ελληνικό Κράτος. Τα σχολεία της Λευκάδας άρχισαν να λειτουργούν με το νέο σύστημα από το Μάρτιο του 1866.

46. Πρώτη Σύνοδος του Ενδεκάτου Κοινοβουλίου του Ηνωμένου Κράτους των Ιονίων Νήσων, αρ. Κ', Νόμος περί Παιδείας, άρθρα 9-12. Αντλώ από το κείμενο του νόμου, αντίγραφο του οποίου έχω στα χέρια μου. Βλ. και Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 262-263, Κουρκουμέλης, ό.π., σ. 381.

47. Το ότι υπάρχουν εφτά τάξεις φαίνεται στο Βιβλίο εξετάσεων Δευτερεύοντος Σχολείου Λευκάδος 1852/53-1856/57 και Λυκείου Λευκάδος 1857/58-1864/65, σ. 51-103. Βλ. παρακάτω α.α. 2 (1) Καταλόγου Αρχείου του Γυμνασίου Λευκάδος.

Σελ. 27
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/28.gif&w=600&h=915

Μαθήματα που διδάσκονται:

1. Ελληνικά (Η ελληνική γλώσσα κατ' έκτασιν)

2. Λατινικά

3. Αγγλικά

4. Ιταλικά

5. Στοιχεία Ρητορικής Συνθέσεως και Στοιχεία Φιλοσοφίας

6. Στοιχεία Ιστορίας, Γεωγραφίας, Χρονολογίας και Αρχαιολογίας

7. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ: α) Άλγεβρα και Στερεά Γεωμετρία

β) Στοιχεία Πρακτικής Γεωμετρίας

8. ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ: α) Κατήχηση και Στοιχεία Δογματικής Θεολογίας

β) Ιερά και Εκκλησιαστική Ιστορία

9. Καλλιγραφία

«Επιπρόσθετα δε εις τας νήσους Κέρκυραν, Κεφαλληνίαν, Ζάκυνθον και Λευκάδα»48 τα παρακάτω μαθήματα:

10. Γαλλικά

11. Καταστιχογραφία, Διπλογραφική, Απλογραφική, Επιστολογραφία και

12. Εμπορική Λογιστική

13. Σκιαγραφία - Γυμναστική «όσον ένεστι». Και ειδικά για την Κεφαλλονιά και την Ιθάκη:49

14. Ναυτική Διδασκαλία

Το πρόγραμμα δείχνει σαφώς ότι προσανατολίζεται σε πρακτικότερη κατεύθυνση.50

48. Πράξη Κ' του ΙΑ' Κοινοβουλίου, άρθρο 9.

49. Πράξη Κ' του ΙΑ' Κοινοβουλίου, άρθρο 11.

50. Βλ. παρακάτω στον Κατάλογο του Αρχείου Γυμνασίου Λευκάδος α.α. 2 (1) και Αλέξης Δημαράς Η μεταρρύθμιση που δεν έγινε, Ερμής, Αθήνα 1973, τ. Α', σ. λζ'-λθ' και σ. 201-202, όπου παρατίθενται δύο εγκύκλιοι του Ελληνικού Υπουργείου Παιδείας, οι οποίες δείχνουν ότι το Υπουργείο θεωρεί ότι η εκπαίδευση των Ιονίων Νήσων είχε κατεύθυνση πολύ πρακτική και ότι αυτό απέβαινε σε βάρος της «αυτοτελούς εγκυκλίου εκπαιδεύσεως» (δηλαδή, της θεωρητικής κατεύθυνσης που κυριαρχούσε στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα). Οι εγκύκλιοι αυτές, και οι δύο με ημερομηνία 3 Φεβρουαρίου 1866, απευθύνονται η μεν στους Νομάρχες και Επάρχους της Επτανήσου, η δε στους Γυμνασιάρχες και Σχολάρχες της Επτανήσου.

Σελ. 28
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/29.gif&w=600&h=915

V. ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΝΩΣΗ (1866-1960)

1. τριταξιο μικτο ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ τετραταξιο μικτο ΓΥΜΝΑΣΙΟ (1866-1929)

Ίδρυση Ελληνικών Σχολείων και Γυμνασίων: Ν. PN/186651

Με το νόμο ΡΝ/20.1.1866 καταργούνται τα «Λύκεια» της Επτανήσου και στη θέση τους ιδρύονται τα τριτάξια μικτά «Ελληνικά Σχολεία» και τα τετρατάξια μικτά «Γυμνάσια», όπως ίσχυε και στην υπόλοιπη Ελλάδα από την εποχή της Αντιβασιλείας.52 Έτσι, η μέση εκπαίδευση αποτελείται και στα Επτάνησα από δύο τύπους σχολείων.

Έναρξη μαθημάτων53

Τα μαθήματα του Ελληνικού Σχολείου και του Γυμνασίου Λευκάδος άρχισαν, σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση του Επαρχου, τη 13η Μαρτίου 1866. Πρώτοι διευθυντές ήταν ο Παναγιώτης Μαυροκέφαλος και ο Πολυζώης Σπανόπουλος αντιστοίχως.

Κατάργηση του Γυμνασίου Λευκάδος το 186854

Το Γυμνάσιο Λευκάδος γνώρισε από την έναρξη της λειτουργίας του μεγάλες δυσκολίες. Και, κυρίως, δεν προσείλκυσε μαθητές: το Λύκειο Λευκάδος το σχολικό έτος 1864-65 είχε 66 μαθητές. Το νέο Γυμνάσιο την επόμενη σχολική χρονιά 1866-67 είχε ελάχιστους μαθητές (στοιχεία ακριβή δεν έχουμε) και το σχολικό έτος έληξε το Δεκέμβριο του 1866. Το σχολικό έτος 186768 συγκέντρωσε μόνο 32 μαθητές. Ο Έπαρχος Λευκάδας με αναφορά του την 21/10/1866 πρότεινε στο Υπουργείο Παιδείας την κατάργηση του Γυμνασίου Λευκάδος, γιατί η διατήρησή του θα ήταν σπατάλη για το δημόσιο ταμείο.55 Η κυβέρνηση δεν το κατάργησε αμέσως. Τελικά, όμως, με διαταγή του ΥΠΕΠΘ της 4/12/1868, που κοινοποιήθηκε την 3/1/1869, το Γυμνάσιο Λευκάδος καταργείται λόγω ελάχιστου αριθμού μαθητών. Το Αρχείο και μερικά άλλα πράγματα παραδόθηκαν με πρωτόκολλο παραλαβής στο Σχολάρχη Ιωάννη Σταματέλο.56

51. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 349. Για τις εγκυκλίους με τις οποίες το Υπουργείο επιδιώκει την ένταξη του εκπαιδευτικού συστήματος της Επτανήσου στο πλαίσιο της εκπαίδευσης του Ελληνικού Κράτους, βλ. την προηγούμενη σημείωση.

52. Βασιλικό Διάταγμα της 31 Δεκεμβρίου 1836/12 Ιανουαρίου 1837. Περιέχεται στο: Σωκράτης Χ. Δημητριάδης, Συλλογή των περί Μέσης Εκπαιδεύσεως ιδία ισχυόντων Νόμων, Β. Διαταγμάτων, Εγκυκλίων Διαταγών κ.λπ. από του 1833-1899 έτους, Αθήνα 1899, σ. 1-30.

53. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 353, 355.

54. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 356.

55. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 356.

56. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 357.

Σελ. 29
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/30.gif&w=600&h=915

Ανασύσταση του Γυμνασίου Λευκάδος το 187657

Στο τέλος του έτους 1876, ύστερα από ενέργειες κυρίως του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη, ανασυστήνεται το Γυμνάσιο Λευκάδος. Λειτούργησε για το σχολικό έτος 1876- 77 με δύο τάξεις, την Α' με 57 μαθητές και τη Β' με 9 μαθητές. Με δύο τάξεις λειτούργησε και την επόμενη σχολική χρονιά 187778, με 31 μαθητές για την Α' τάξη και 27 για τη Β'. Για την επόμενη χρονιά 1878- 79 δεν υπάρχουν στοιχεία, ενώ στην επόμενη (1879-80) υπάρχουν μαθητές μόνο στις τάξεις Α', Β' και Ρ. Αρχίζει να λειτουργεί με τέσσερις τάξεις από το σχολικό έτος 1880-81.

Μικρό παράρτημα για τα Ελληνικά Σχολεία του Αγίου Πέτρου, της Βασιλικής, της Καρυάς, της Ιθάκης και της όμορης Ακαρνανίας

Σκοπός του μικρού αυτού παραρτήματος είναι η εξακρίβωση του χρόνου έναρξης και της διάρκειας της λειτουργίας των προαναφερόμενων Ελληνικών Σχολείων. Για τα σχολεία της Λευκάδας το ενδιαφέρον είναι αυτονόητο. Αλλά και τα άλλα σχολεία βρίσκονται σε περιοχές με τις οποίες η Λευκάδα έχει και εκπαιδευτικές και άλλων ειδών επαφές και, ως εκ τούτου, οι σχετικές πληροφορίες θα μας φανούν εξαιρετικά χρήσιμες στην προσπάθειά μας να βγάλουμε συμπεράσματα από την ανάγνωση των γραφημάτων, ιδιαίτερα για την (ανοδική ή καθοδική) τάση του αριθμού των μαθητών του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος και για τον τόπο καταγωγής τους.

1. Ελληνικά Σχολεία Αγίου Πέτρου, Καρυάς και Βασιλικής Περί των τριών περιφερειακών Ελληνικών Σχολείων της Λευκάδας έχουμε όσα σημειώνει ο Ροντογιάννης: Το Ελληνικό Σχολείο του Αγίου Πέτρου ιδρύθηκε το 1891 και καταργήθηκε το 1909, της Βασιλικής ιδρύθηκε το 1919 και καταργήθηκε το 1929 και της Καρυάς ιδρύθηκε το 1889, λειτούργησε ως μονοτάξιο το 1889-90 και επανασυστήθηκε το 1927-28.58 Η αρχειακή έρευνα όμως, δηλαδή η εξέταση των τίτλων με τους οποίους εγγράφονται οι μαθητές στο Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος, δεν επιβεβαιώνει τη γνώμη του. Συγκεκριμένα: - Για το Ελληνικό Σχολείο του Αγίου Πέτρου η γνώμη του Ροντογιάννη είναι σωστή. Υπάρχουν συνεχείς εγγραφές στα μαθητολόγια του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος,59 που δείχνουν ότι το σχολείο αυτό πραγματικά λειτουργεί από το 1891-92 και παύει να εμφανίζεται μετά το 1909.

57. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 357-362, όπου αναλυτικά αναφέρονται όλες οι προσπάθειες των Λευκαδίων βουλευτών και των εγχώριων αρχών για την ανασύσταση του Γυμνασίου και, κυρίως, για την εξασφάλιση των πόρων που απαιτούνταν για τη λειτουργία του.

58. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 372.

59. Μαθητολόγιο Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος 1868-1890 (α.α. του Καταλόγου του

Σελ. 30
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/31.gif&w=600&h=915

- Το Ελληνικό Σχολείο Καρυάς όμως είναι βέβαιο ότι λειτουργεί τουλάχιστον από το σχολικό έτος 1885-86: το σχολικό έτος 1886-87 ο μαθητής Γεώργιος Χαλικιάς (α.α. Μαθητολογίου 87) εγγράφεται στην Λ' τάξη του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος με αποδεικτικό του Ελληνικού Σχολείου Καρυάς. Ομοίως, το ίδιο έτος και με αποδεικτικό του Ελληνικού Σχολείου Καρυάς εγγράφεται στην Α' τάξη του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος ο Νικόλαος Θ. Λάζαρης (α.α. Μαθητολογίου 89).60 Εγγραφές παρόμοιες υπάρχουν και για τα έτη 1887-88, 1889-90, 1890-91 και 1891-92. Μετά το 1892 δεν υπάρχουν στα μαθητολόγια του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος εγγραφές μαθητών με τίτλο του Ελληνικού Σχολείου Καρυάς. Επομένως, είμαστε βέβαιοι ότι τουλάχιστον τα έτη 1885-91 το Ελληνικό Σχολείο Καρυάς λειτουργούσε.

- Το Ελληνικό Σχολείο Βασιλικής αποδεικνύεται επίσης -αντίθετα με τα λεγόμενα του Ροντογιάννη- ότι λειτουργούσε τουλάχιστον από το σχολικό έτος 1885-86: το σχολικό έτος 1886-87 ο μαθητής Χαράλαμπος Θ. Μελλάς (α.α. Μαθητολογίου 29) εγγράφεται στη Β' τάξη του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος με ενδεικτικό του Ελληνικού Σχολείου Βασιλικής. Ομοίως, το ίδιο έτος και με αποδεικτικό του ίδιου σχολείου εγγράφεται στη Β' τάξη του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος ο Νικόλαος Δ. Κολυβάς (α.α. Μαθητολογίου 47).61 Αλλά μετά δεν απαντούν παρόμοιες εγγραφές. Άρα, το νέο στοιχείο είναι ότι το Ελληνικό Σχολείο Βασιλικής λειτουργούσε από το 1885-86, χωρίς όμως να μπορούμε να προσδιορίσουμε μέχρι πότε. Το πιθανότερο -για να μην πούμε σίγουρο- είναι ότι σταμάτησε να λειτουργεί μετά την ίδρυση του Ελληνικού Σχολείου του Αγίου Πέτρου (1891), γιατί το νέο σχολείο κάλυπτε τις ανάγκες της περιοχής. Μετά το 1919 βρίσκουμε στα μαθητολόγια του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος ονόματα μαθητών62 που προσκομίζουν τίτλο του Ελληνικού Σχολείου Βασιλικής. Επομένως, στο σημείο αυτό, είναι σωστή η άποψη του Ροντογιάννη ότι το Ελληνικό Σχολείο Βασιλικής επανιδρύθηκε το 1919 και συνέχισε τη λειτουργία του μέχρι το 1929.

Αρχείου 141/62) και Μαθητολόγιο Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος 1890-1904 (α.α. του Καταλόγου του Αρχείου 142/70).

60. Μαθητολόγιο Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος 1868-1890 (α.α. του Καταλόγου του Αρχείου 141/62), σ. 92.

61. Μαθητολόγιο Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος 1868-1890 (α.α. του Καταλόγου του Αρχείου 141/62), σ. 86 και 88 αντίστοιχα.

62. Π.χ. στο Μαθητολόγιο Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος 1917-1928 (α.α. Καταλόγου του Αρχείου 140/91, φ. 114ν: το σχολικό έτος 1921-22 ο μαθητής Γεώργιος Σκληρός (α.α. Μαθητολογίου 183) εγγράφεται στη Β' τάξη του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος με ενδεικτικό του Ελληνικού Σχολείου Βασιλικής.

Σελ. 31
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/32.gif&w=600&h=915

2. Ελληνικό Σχολείο Ιθάκης

Η αρχειακή έρευνα αποκαλύπτει ότι το Ελληνικό Σχολείο Ιθάκης λειτουργούσε τουλάχιστον από το σχολικό έτος 1870-71: το σχολικό έτος 1871-72 ο Γεώργιος Σταμουλάτος εγγράφεται (α.α. Μαθητολογίου 62) στη Γ' τάξη του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος με ενδεικτικό του Ελληνικού Σχολείου Ιθάκης.63 Παρόμοιες συνεχείς εγγραφές υπάρχουν και για το επόμενα σχολικά έτη μέχρι και το έτος 1899-1900, οπότε φαίνεται να εγγράφεται στη Β' τάξη του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος (α.α. Μαθητολογίου 143) ο Σπυρίδων Τσιπρούδης.64 Μπορούμε λοιπόν με βεβαιότητα να πούμε ότι το Ελληνικό Σχολείο Ιθάκης λειτουργεί την τελευταία τριακονταετία του 19ου αιώνα. Από επόμενες εγγραφές συμπεραίνουμε ότι το σχολείο αυτό συνέχισε να λειτουργεί μέχρι το 1929.

3. Ελληνικό Σχολείο Βόνιτσας (Ακαρνανία)

Το Ελληνικό Σχολείο Βόνιτσας λειτούργησε τουλάχιστον από το σχολικό έτος 1885-86: με ενδεικτικό αυτού του σχολείου ο Θεόδωρος Κ. Διαμαντίδης εγγράφεται το σχολικό έτος 1886-87 στη Γ' τάξη του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος (α.α. Μαθητολογίου 72).65 Παρόμοιες εγγραφές, που δείχνουν ότι το σχολείο λειτουργεί, έχουμε για τα σχολικά έτη 1889-90, 1891-92, 1902-03.66 Επομένως, και για τη λειτουργία του σχολείου αυτού κατά την τελευταία δεκαπενταετία του 19ου αιώνα είμαστε βέβαιοι. Όσον αφορά τη λειτουργία του κατά τον 20ό αιώνα, αυτή μέχρι το 1929 τεκμαίρεται από πλήθος εγγραφών μαθητών στο Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος, που προσκομίζουν τίτλο αυτού του σχολείου.

4. Ελληνικό Σχολείο Ζαβέρδας (Παλαίρου) Ακαρνανίας

Το Ελληνικό Σχολείο Ζαβέρδας λειτούργησε τουλάχιστον από το σχολικό έτος 1894-95: με ενδεικτικό αυτού του σχολείου ο μαθητής Σπυρίδων Ζαβιτσάνος (α.α. Μαθητολογίου 15) εγγράφεται το σχολικό έτος 1895-96 στη Γ' τάξη του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος και το σχολικό έτος 1899-1900 οι μαθητές Ιωάννης Μανωλίτσης, Δημοσθένης Φατούρος και Νικόλαος Μεταξάς

63. Μαθητολόγιο Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος 1868-1890 (α.α. του Καταλόγου του Αρχείου 141/62), σ. 12.

64. Μαθητολόγιο Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος 1890-1904 (α.α. του Καταλόγου του Αρχείου 142/70), φ. 149ν.

65. Μαθητολόγιο Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος 1868-1890 (α.α. του Καταλόγου του Αρχείου 141/62), σ. 90.

66. Μαθητολόγιο Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος 1890-1904 (α.α. του Καταλόγου του Αρχείου 142/70).

Σελ. 32
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/33.gif&w=600&h=915

εγγράφονται στη Β', Γ' και Γ' τάξη αντίστοιχα του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος.67 Και το Ελληνικό Σχολείο της Ζαβέρδας, λοιπόν, λειτουργεί κατά την τελευταία δεκαετία του 20ού αιώνα και, πιθανότατα, νωρίτερα από το terminus post quem 1894 - απλώς, δεν υπάρχουν σχετικές εγγραφές στα μαθητολόγια του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος. Τα αρχειακά τεκμήρια πιστοποιούν ότι συνεχίζει να λειτουργεί κανονικά και κατά τον 20ό αιώνα.

5. Ελληνικό Σχολείο Μύτικα Ακαρνανίας

To terminus post quem για το Ελληνικό Σχολείο Μύτικα είναι το σχολικό έτος 1886-87: ο μαθητής Σπυρίδων Δ. Λεκατσάς το σχολικό έτος 1887-88 εγγράφεται στη Β' τάξη του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος (α.α. Μαθητολογίου 76), προσκομίζοντας ενδεικτικό του Ελληνικού Σχολείου Μύτικα.68 Παρόμοιες εγγραφές υπάρχουν και για το ίδιο έτος και για το σχολικό έτος 1889-90 και για επόμενα έτη, που πιστοποιούν ότι το σχολείο λειτούργησε μέχρι την κατάργηση των Ελληνικών Σχολείων το 1929.

6. Ελληνικό Σχολείο Αστακού Ακαρνανίας

To terminus post quem για το Ελληνικό Σχολείο Αστακού είναι το σχολικό έτος 1888-89: ο μαθητής Νικόλαος Ζαβογιάννης το σχολικό έτος 1890-91 εγγράφεται στη Β' τάξη του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος (α.α. Μαθητολογίου 41), προσκομίζοντας ενδεικτικό του Ελληνικού Σχολείου Αστακού.69 Παρόμοιες εγγραφές υπάρχουν και για το ίδιο έτος και για το σχολικό έτος 1894-95 και για τα επόμενα χρόνια του 19ου και του 20ού αιώνα, που πιστοποιούν τη λειτουργία του.

7. Ελληνικό Σχολείο Κατούνας Ξηρομέρου Ακαρνανίας

To terminus post quem για το Ελληνικό Σχολείο Κατούνας είναι το σχολικό έτος 1884-85: ο μαθητής Ιωάννης Γ. Μαυρομμάτης το σχολικό έτος 188586 εγγράφεται στη Γ" τάξη του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος (α.α. Μαθητολογίου 53),70 προσκομίζοντας ενδεικτικό του Ελληνικού Σχολείου Κατούνας Ξηρομέρου. Παρόμοιες εγγραφές υπάρχουν και σε επόμενα σχολικά έτη, που μας δείχνουν ότι το σχολείο συνέχισε να λειτουργεί μέχρι το 1929.

67. Μαθητολόγιο Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος 1890-1904 (α.α. του Καταλόγου του Αρχείου 142/70), φ. 134ν και 139ν αντίστοιχα.

68. Μαθητολόγιο Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος 1868-1890 (α.α. του Καταλόγου του Αρχείου 141/62), σ. 100.

69. Μαθητολόγιο Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος 1890-1904 (α.α. του Καταλόγου του Αρχείου 142/70), φ. 8ν.

70. Μαθητολόγιο Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος 1868-1890 (α.α. του Καταλόγου του Αρχείου 141/62), σ. 76.

Σελ. 33
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/34.gif&w=600&h=915

8. Ελληνικό Σχολείο Αμφιλοχίας

To terminus post quem για το Ελληνικό Σχολείο Αμφιλοχίας είναι το σχολικό έτος 1890-91: ο μαθητής Νικόλαος Καραγγέλης το σχολικό έτος 1891-92 εγγράφεται στη Γ' τάξη του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος (α.α. Μαθητολογίου 141), προσκομίζοντας ενδεικτικό του Ελληνικού Σχολείου Αμφιλοχίας.71 Και το σχολείο αυτό συνεχίζει τη λειτουργία του και κατά τον 20ό αιώνα, όπως τεκμαίρεται από παρόμοιες εγγραφές.

2. ΕΞΑΤΑΞΙΟ ΜΙΚΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (1929-1960) ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Νόμος 4373/1929: Ίδρυση εξαταξίων Γυμνασίων - κατάργηση Ελληνικών Σχολείων72

Μέχρι το έτος 1929 η δομή της ελληνικής εκπαίδευσης παρέμεινε ίδια, αν και στην εσωτερική δομή του σχολικού μηχανισμού73 (αναλυτικά προγράμματα, ιδεολογικό περιεχόμενο) επιχειρήθηκαν -μέσα σε ένα γενικότερο κλίμα ανανεωτικών προσπαθειών και εκσυγχρονισμού της ελληνικής κοινωνίας- σημαντικές μεταρρυθμίσεις (στη στοιχειώδη εκπαίδευση κυρίως και πολύ λιγότερο στη μέση) τα έτη 1911-1929, με άνισα πάντως αποτελέσματα. Όμως, με το νόμο 4373/1929 (ΦΕΚ 297/Α/1929) «Περί διαρρυθμίσεως των Σχολείων Μέσης Εκπαιδεύσεως» αυτή η, ενός περίπου αιώνα, εκπαιδευτική δομή αλλάζει: ιδρύονται εξατάξια Γυμνάσια, στα οποία εισάγονται με εισιτήριες εξετάσεις απόφοιτοι του Δημοτικού Σχολείου, το οποίο με τον προαναφερόμενο νόμο γίνεται και αυτό εξατάξιο. Με τον ίδιο νόμο καταργούνται τα Ελληνικά Σχολεία. Δηλαδή, η γενική εκπαίδευση από ενδεκάχρονη γίνεται δωδεκάχρονη.

Αναδιάρθρωση A.N. 770/1937: Ίδρυση οκταταξίων Γυμνασίων74

Με τον A.N. 770/1937 «Περί των Σχολείων της Μ.Ε.», καθορίζονται ως σχολεία μέσης εκπαίδευσης τα Γυμνάσια, οι Εμπορικές Σχολές, τα Πρακτικά Λύκεια Αρρένων και Θηλέων, τα πεντατάξια Αστικά Σχολεία (σε αυτά

71. Μαθητολόγιο Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος 1890-1904 (α.α. του Καταλόγου του Αρχείου 142/70), φ. 20ν.

72. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 346, και Αλέξης Δημαράς, Η μεταρρύθμιση που δεν έγινε, τ. Β', Ερμής, Αθήνα 1974, σ. μη'.

73. Βλ. για μια πρώτη επαφή με το θέμα: Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, Εξάρτηση και αναπαραγωγή, ο κοινωνικός ρόλος των εκπαιδευτικών μηχανισμών στην Ελλάδα (18301922), Θεμέλιο, Αθήνα 51987, σ. 499-567, και Δημαράς, ό.π., τ. Β', σ. λζ'-μστ'.

74. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 347, και Δημαράς, ό.π., τ. Β', σ. μθ', 191-

192.

Σελ. 34
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/35.gif&w=600&h=915

εισάγονται μαθητές με ενδεικτικό της Δ' Δημοτικού) και οι κατώτεροι κύκλοι Γυμνασίων. Τα Γυμνάσια, όπως και τα Πρακτικά Λύκεια, είναι οκτατάξια και αποτελούνται από δύο κύκλους: έναν κατώτερο πενταετή, που αποσκοπεί... κυρίως εις την παροχήν πληρεστέρας γενικής μορφώσεως, και έναν ανώτερο τριετή, που αποσκοπεί... ιδίως εις την επιστημονικήν προπαρασκευήν των εφιεμένων να αποδυθώσιν εις ανωτέρας ειδικάς σπουδάς.75 Το Γυμνάσιο Λευκάδος ανήκει στα οκτατάξια Γυμνάσια.

Στη πράξη, βέβαια, όπως αποδεικνύει η αρχειακή έρευνα και όπως είναι αναμενόμενο από τη διετή μόνο εφαρμογή του νόμου, αυτά είναι περισσότερο ασκήσεις επί χάρτου: στον αντίστοιχο Γενικό Έλεγχο [βλ. στον Κατάλογο του Αρχείου α.α. 6 (84)] το οκτατάξιο Γυμνάσιο Λευκάδος αρχίζει με την Α' τάξη το 1937/38, συνεχίζει με την Α' και τη Β' το 1938/39 και έπειτα καταργείται με τον A.N. 1849/1939.

Ο νόμος πάντως καθόριζε ότι στην Α' τάξη του οκταταξίου εισάγονται με εισιτήριες εξετάσεις απόφοιτοι της Δ' τάξης του Δημοτικού Σχολείου και με κατατακτήριες εισάγονται —στη Β' και στη Γ' τάξη αντίστοιχα— απόφοιτοι της Ε' και της ΣΤ τάξης του Δημοτικού Σχολείου. Στο οκτατάξιο Γυμνάσιο εισάγονταν επίσης με κατατακτήριες από το Αστικό Σχολείο και το Γυμνάσιο κατωτέρου κύκλου.

Αλλαγές του A.N. 1849/1939: Εξατάξιο Γυμνάσιο Νέου Τύπου76

Με τον A.N. 1849/1939 αλλάζουν τα υπό του A.N. 770/37 προβλεπόμενα και ορίζεται ότι ο βασικός κορμός της μέσης εκπαίδευσης αποτελείται από δύο κύκλους: εξατάξιο Γυμνάσιο (κατώτερος κύκλος), αποσκοπών κυρίως εις την παροχήν πλήρους γενικής μορφώσεως, και διετές -πρακτικό ή κλασικό- Λύκειο (ανώτερος κύκλος), αποσκοπών κυρίως να προπαρασκευάση τους επιλέκτους των Γυμνασίων, τους εφιεμένους ανωτέρων ειδικών σπουδών.11 Τα εξατάξια Γυμνάσια δέχονται αποφοίτους της Δ' Δημοτικού (στην Α' τάξη) και αποφοίτους της Ε' και της ΣΤ' με κατατακτήριες στη Β' και στη F αντίστοιχα. Αυτό το εξατάξιο Γυμνάσιο ονομάστηκε Εξατάξιο Γυμνάσιο Νέου Τύπου σε αντιδιαστολή με το εξατάξιο του Ν. 4373/1929, που ονομάστηκε Εξατάξιο Γυμνάσιο Παλαιού Τύπου και το οποίο, όπως αποδεικνύει η αρχειακή έρευνα,78 συνέχισε με τις τάξεις που του απέμεναν κάθε χρονιά μέχρι το σχολικό έτος 1943-44 ως εξής: 1939-40 οι τάξεις Β'-ΣΤ,

75. Από την Εισηγητική Έκθεση του Ν. 1849/1939 «περί των Σχολείων της Μέσης Εκπαιδεύσεως», όπου γίνεται κριτική και του Ν. 770/1937 (Δημαράς, ό.π., σ. 192).

76. Για περισσότερα βλ. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 347, και Δημαράς, ό.π., τ. Β', σ. μθ'-να' και 193.

77. Δημαράς, ό.π., τ. Β', σ. 192-193.

78. Βλ. εδώ Κατάλογος του Αρχείου, α.α. 5/83 και 6/84.

Σελ. 35
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/36.gif&w=600&h=915

1940-41 οι τάξεις Γ-ΣΤ, 1941-42 οι τάξεις Δ'-ΣΤ, 1942-43 οι τάξεις Ε'-ΣΤ και 1943-44 μόνο η ΣΤ - αποφοίτησε δηλαδή και η τελευταία τάξη του [βλ. στον Κατάλογο του Αρχείου α.α. 5 (83) και 6 (84)]. Απαγορευόταν στα Γυμνάσια η συμφοίτηση αρρένων και θηλέων και προβλεπόταν η ίδρυση ξεχωριστών σχολείων για κάθε φύλο.

Τα απολυτήρια των δύο τύπων ήταν ισότιμα, με εξαίρεση το δικαίωμα εγγραφής στις Ανώτατες Σχολές, που το είχαν μόνον οι κάτοχοι απολυτηρίου Γυμνασίου Παλαιού Τύπου. Οι κάτοχοι απολυτηρίου Γυμνασίου Νέου Τύπου έπρεπε να δώσουν εξετάσεις στο διτάξιο Λύκειο, κλασικό ή πρακτικό, το οποίο θα τους προετοίμαζε για να ακολουθήσουν σπουδές στην ανώτατη εκπαίδευση.

Και αυτές οι αλλαγές όμως δεν ολοκληρώθηκαν εξ αιτίας του Πολέμου και της Κατοχής που επακολούθησαν, αλλά και εξ αιτίας της βραχυχρόνιας ισχύος του νόμου, και έτσι αποδεικνύονται και πάλι μάλλον ασκήσεις επί χάρτου: Η αρχειακή έρευνα αποκαλύπτει79 ότι το εξατάξιο Γυμνάσιο Νέου Τύπου λειτούργησε το 1939-40 με τις τάξεις Α'-Γ, το 1940-41 με τις τάξεις Α'-Δ', το 1941-42 με τις τάξεις Α'-Ε', το 1942-43 με τις τάξεις Α'-ΣΤ και το 1943-44 με τις τάξεις Α'-Ζ', οπότε και καταργείται με το νόμο 1468/1944. Τα διτάξια Λύκεια δεν πρόλαβαν να λειτουργήσουν.

Αλλαγές του Ν. 1468/1944: Οκτατάξιο Γυμνάσιο Λευκάδος80

Με το νόμο 1468/1944 «Περί τροποποιήσεως του υπ' αρ. 1849/1939 A.N.» καταργούνται τα διτάξια Λύκεια του Ν. 1849/1939, που άλλωστε δεν είχαν λειτουργήσει, και προστέθηκαν στο Γυμνάσιο δύο τάξεις: η Ζ' και η Η' (= η εβδόμη και η ογδόη). Έτσι, το Γυμνάσιο τυπικά έγινε οκτατάξιο. Δέχεται στη Γ τάξη του τους αποφοίτους της ΣΤ του Δημοτικού Σχολείου και οι τάξεις του Γ και Η' αντιστοιχούν στις Α' και ΣΤ του Γυμνασίου Παλαιού Τύπου του Ν. 4373/1929.

Το οκτατάξιο αυτό Γυμνάσιο ορίζεται ισότιμο με το εξατάξιο Γυμνάσιο Παλαιού Τύπου. Οι δύο τελευταίες τάξεις του χωρίζονται σε κλασικό και πρακτικό.

Το οκτατάξιο Γυμνάσιο γίνεται και τυπικό εξατάξιο: Ν.Δ. 3971/2.9.195981

Οι τάξεις Α' και Β' του Γυμνασίου αυτού δεν λειτούργησαν ποτέ. Η αρχειακή έρευνα το αποδεικνύει [βλ. στον Κατάλογο του Αρχείου α.α. 6 (84)]. Στην ουσία, δηλαδή, ήταν εξατάξιο. Με το άρθρο 27 του Ν.Δ. 3971/1959, που εφαρμόστηκε το σχολικό έτος 1959-60, οι τάξεις του ονομάστηκαν Α'... ΣΤ',

79. Βλ. ανωτέρω, υποσημείωση 78.

80. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 347-348.

81. Βλ. εδώ στον Κατάλογο του Αρχείου (19/52) και Δημαράς, ό.π., τ. Β', σ. 239, Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 348.

Σελ. 36
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/37.gif&w=600&h=915

και έτσι το οκτατάξιο Γυμνάσιο του Ν. 1468/1944 ταυτίστηκε και τυπικά με το εξατάξιο Γυμνάσιο Παλαιού Τύπου του Ν. 4373/1929.

Το Γυμνάσιο Λευκάδος υπόκειται, όπως είναι φυσικό, σε όλες αυτές τις διοικητικές μεταβολές που αναφέραμε μέχρι εδώ.

Χωρισμός Γυμνασίου Λευκάδος σε Αρρένων και Θηλέων

Το Γυμνάσιο Λευκάδος μέχρι το σχολικό έτος 1960-61 είναι μικτό. Από το επόμενο σχολικό έτος 1961-62 χωρίζεται σε Εξατάξιο Γυμνάσιο Αρρένων (το οποίο συνέχισε να στεγάζεται στο ιστορικό κτίριο του Γυμνασίου έναντι του σημερινού ΟΤΕ) και σε Εξατάξιο Γυμνάσιο Θηλέων, το οποίο στεγάστηκε στο κτίριο ιδιοκτησίας Νικολάου Αραβανή (πάλαι ποτέ ιδιοκτησία οικογένειας Αριστομένη Αλβανίτη), στη συνοικία της Παναγίας των Ξένων.

Παράρτημα Βόνιτσας82

Σημειώνω, τέλος, ότι από το σχολικό έτος 1948-49 μέχρι και το σχολικό έτος 1961-62 το Γυμνάσιο Βόνιτσας λειτούργησε ως παράρτημα του Γυμνασίου Λευκάδος. Από το σχολικό έτος 1962-63 απέκτησε αυτονομία.

82. Βλ. εδώ στον Κατάλογο του Αρχείου, α.α. 16/54.

Σελ. 37
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/38.gif&w=600&h=915

Β' ΤΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

I. ΤΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ83

Α. ΤΑ ΤΥΠΙΚΑ ΠΡΟΣΟΝΤΑ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΟΔΙΔΑΣΚΑΛΟΥ

1. Τα τυπικά προσόντα του καθηγητή στο Ιόνιο Κράτος (1829-1866)

Δεν καθορίζονται στα νομοθετικά εκπαιδευτικά κείμενα της περιόδου συγκεκριμένα τυπικά προσόντα για το διορισμό κάποιου ως καθηγητή στα Δευτερεύοντα Σχολεία ούτε διαδικασίες για την πρόσληψή του. Ούτε στη βιβλιογραφία υπάρχουν σαφείς αναφορές. Μόνο στο άρθρο 42 του νόμου Κ' του 1857 αναφέρεται, εντελώς γενικά, ότι προ του διορισμού των καθηγητών (που είναι αρμοδιότητα της Γερουσίας) μπορεί να γίνει δημόσιος διαγωνισμός: Του διορισμού προηγείται δημόσιος συναγωνισμός υπό τους παρ' ειδικού κανονισμού διορισθησομένους όρους. Όμως, σύμφωνα με το άρθρο 43, εδάφιο β' του ίδιου νόμου, ο διαγωνισμός δεν γίνεται όταν πρόκειται περί προσώπων εγνωσμένης ικανότητας, είτε γιατί έχουν υπηρετήσει με επιτυχία ως καθηγητές είτε γιατί έχουν δημοσιεύσει κάποιο περίφημον σύγγραμμα.

83. Για το διδακτικό προσωπικό του Γυμνασίου Λευκάδος κατά την περίοδο του 1ονίου Κράτους όλα τα στοιχεία (ονομαστικοί πίνακες διδασκόντων κατά σχολικό έτος, αλφαβητικά ευρετήρια διδασκόντων κ.λπ.) βλ. Δημήτρης Σ. Τσερές «Δάσκαλοι του Προκαταρκτικού Σχολείου Λευκάδος (1806-1825), Καθηγητές του Γυμνασίου Λευκάδος (18291960), Δάσκαλοι του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος (1866-1929)» στο Αφιέρωμα στο Γυμνάσιο Λευκάδος, Εταιρεία Λευκαδικών Μελετών, Αθήνα 2002, σ. 47-190. Τα στοιχεία αυτά τα διόρθωνα, τα εμπλούτιζα και τα συμπλήρωνα συνεχώς και, έτσι επεξεργασμένα, μπορεί τώρα να τα βρει ο αναγνώστης στο CD-ROM, που συνοδεύει αυτό το βιβλίο, και στο Διαδίκτυο, όπου θα καταχωρηθούν (www.iaen.gr με την επιλογή: τεκμηριώσεις). Στην προσπάθεια αυτή ιδιαίτερα σημαντική βοήθεια μου πρόσφερε το αρχειακό υλικό του ΥΠΕΠΘ, στο οποίο στηρίζεται το ερευνητικό πρόγραμμα «Οι λειτουργοί της Ανώτατης, της Μέσης και της Δημοτικής Εκπαίδευσης (19ος αιώνας). Βιογραφικά και εργογραφικά στοιχεία», υπεύθυνοι του οποίου είναι οι φίλοι Δαυίδ Αντωνίου και Τριαντάφυλλος Σκλαβενίτης, τους οποίους ευχαριστώ και από εδώ για την πρόθυμη αρωγή τους.

Σελ. 38
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/39.gif&w=600&h=915

Έτσι, οι υπηρετούντες ως καθηγητές στο Δευτερεύον Σχολείο είναι διαφορετικών ταχυτήτων. Όπως αποδεικνύει η αρχειακή έρευνα,84 από τους υπηρετήσαντες στη Λευκάδα κατά το χρονικό διάστημα 1829-1866:

- Άλλοι έχουν σπουδάσει στην Ευρώπη: Ο Αθανάσιος Ψαλίδας (πρώτος διευθυντής του Δευτερεύοντος Σχολείου Λευκάδος: 1829) σπούδασε στη Βιέννη Φιλοσοφία και Φιλολογία Ελληνική και Λατινική. Ο Πέτρος Σταυρινίδης (καθηγητής των Ελληνικών και των Αγγλικών: 1839-44) σπούδασε στο Εδιμβούργο και στην Ιόνιο Ακαδημία. Ο Μάρκος Βάταγκελ (καθηγητής της Ιχνογραφίας: 1859-64) σπούδασε στη «Ζωγραφική Σχολή» της Μπολόνιας. Κάποιοι είναι Ευρωπαίοι στην καταγωγή, όπως ο Ιωάννης Solair, καθηγητής των Ιταλικών: 1829-1831.

- Άλλοι έχουν σπουδάσει στην Ιόνιο Ακαδημία, που ιδρύθηκε το 1824: Ο Σπυρίδων Βρεττός (καθηγητής των Ελληνικών: 1852-57) είναι διδάκτωρ της Θεολογίας. Ο Παναγιώτης Κοντογεώργης (καθηγητής των Ελληνικών: 183841 και 1857-69) είναι διδάκτωρ της Φιλοσοφίας και της Θεολογίας. Ο Μελισσηνός Διονύσιος (καθηγητής των Μαθηματικών και των Φυσικών: 1860-69) είναι διδάκτωρ των Φιλολογικών και Φυσικομαθηματικών Επιστημών και της Χειρουργικής και Ιατρικής. Στην Ιόνιο Ακαδημία σπούδασε Μαθηματικά και ο Σπύρος Μανάρης (καθηγητής των Μαθηματικών: 1829-41).

Άλλοι έχουν σπουδάσει στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, που ιδρύθηκε το 1837: ο Ιωάννης Σικελιανός (καθηγητής των Γαλλικών: 1863-1905) και ο Ιωάννης Σταματέλος (καθηγητής της Ρητορικής Συνθέσεως και Φιλοσοφίας: 1860-67) σπούδασαν στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου αυτού.

2. Τα τυπικά προσόντα του καθηγητή του τετραταξίου Γυμνασίου (1866-1929)

Το διάταγμα της 31.12.1836/12.1.1837, το οποίο οργάνωνε τη μέση εκπαίδευση στην Ελλάδα, όριζε στο άρθρο 98 ότι οι καθηγητές των Γυμνασίων έπρεπε να έχουν αποδεικτικό φοίτησης (όχι πτυχίο αποφοίτου) της σχολής «γενικών επιστημών», δηλαδή της Φιλοσοφικής, και «να καθυποβάλλονται εις θεωρητικήν και πρακτικήν εξέτασιν». Τη διαδικασία της θεωρητικής και πρακτικής εξέτασης καθόριζαν τα άρθρα 99-105.85 Οι διατάξεις του διατάγματος του 1836 άλλαξαν με διάταγμα του 1850, με το οποίο ορίστηκε

84. Βλ. Τσερές, ό.π., σ. 133-150. Στη στήλη «Παρατηρήσεις» του «Αλφαβητικού Ευρετηρίου» έχουν συγκεντρωθεί οι υπάρχουσες αρχειακές και βιβλιογραφικές μαρτυρίες για τις σπουδές των καθηγητών που υπηρέτησαν στη Λευκάδα την περίοδο αυτή.

85. Βλ. Δημητριάδης, ό.π., σ. 26, και Κώστας Λάππας, Πανεπιστήμιο και φοιτητές στην Ελλάδα κατά τον 19ο αιώνα, Ιστορικό Αρχείο Εληνικής Νεολαίας Γενικής Γραμματείας Νέας Γενιάς, αρ. 39, Κέντρο Νεοελληνικών Ερευνών Ε.I.E., Αθήνα 2004, σ. 419.

Σελ. 39
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/40.gif&w=600&h=915

ότι οι καθηγητές του Γυμνασίου έπρεπε να είναι τουλάχιστον «τελειοδίδακτοι» της Φιλοσοφικής.86

Την επάνδρωση των σχολείων της μέσης εκπαίδευσης, λοιπόν, την είχε αναλάβει η Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, η οποία παρήγε καθηγητές για τα Γυμνάσια και «διδασκάλους» για τα Ελληνικά Σχολεία. Η Σχολή είχε τρία τμήματα, από τα οποία έβγαιναν οι αντίστοιχες ειδικότητες: Φιλολογικό, Μαθηματικό και Φυσικό, δηλαδή οι Φυσικομαθηματικές επιστήμες ήταν ενταγμένες στη Φιλοσοφική. Τα διπλώματα που έδινε στους πτυχιούχους της ήταν δύο ειδών: του διδάκτορα της Φιλοσοφίας και του «τελειοδιδάκτου» ή «προλύτου». Τα δύο πτυχία απαιτούσαν διαφορετικού τύπου και διαφορετικής δυσκολίας εξετάσεις. Ο αριθμός, πάντως, των διπλωματούχων μαθηματικών και φυσικών ως τα τέλη της δεκαετίας του 1860 ήταν ελάχιστος: 10 μαθηματικοί και 1 φυσικός - απόρροια της κλασικιστικής κατεύθυνσης του Γυμνασίου, το οποίο διέθετε πολύ λίγες ώρες για τη διδασκαλία των μαθημάτων αυτών.87

Όλα αυτά όμως έμειναν στο επίπεδο των διακηρύξεων: μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα πολλοί καθηγητές του Γυμνασίου είχαν μόνο απολυτήριο Γυμνασίου και οι εξετάσεις για την πιστοποίηση των γνώσεών τους ήταν τυπικές και δεν γίνονταν πάντα. Ούτε μεταβλήθηκε θεαματικά η κατάσταση μετά το διάταγμα του 1850: ελλείψει πτυχιούχων της Φιλοσοφικής, διορίζονταν φοιτητές της Φιλοσοφικής ως «αναπληρωτές». Η ίδια κατάσταση συνεχίστηκε και στις επόμενες δεκαετίες του 19ου αιώνα.88

Με το άρθρο 1 του νόμου ΒΣ-Ζ'/12.7.189589 επιχειρείται να οριστεί ως απαραίτητο τυπικό προσόν για την πρόσληψη των καθηγητών του Γυμνασίου το διδακτορικό δίπλωμα του αντίστοιχου τμήματος της Φιλοσοφικής Σχολής, δηλαδή του Φιλολογικού, του Μαθηματικού και του Φυσικού, και αφού προηγουμένως υπηρετήσουν επί τριετία σε θέση «Σχολάρχου ή τριτοβαθμίου ελληνοδιδασκάλου» - για τους θεολόγους απαιτείται δίπλωμα «τελειοδιδάκτου» ή «προλύτου», δηλαδή απλού πτυχιούχου της Θεολογικής Σχολής, όχι διδάκτορα. Αλλά και πάλι αφήνονται διέξοδοι για να γίνει καθηγητής Γυμνασίου και ο απλός «τελειοδίδακτος» της Φιλοσοφικής (άρθρο 2 του ανωτέρω νόμου). Επίσης, διατηρούν το βαθμό του καθηγητή ή του Γυμνασιάρχη όσοι τελειοδίδακτοι της Φιλοσοφικής τον έχουν κατά τη στιγμή της ψήφισης του νόμου (άρθρο 4).

86. Λάππας, ό.π., σ. 420.

87. Λάππας, ό.π., σ. 420.

88. Βλ. αναλυτικά για τα θέματα αυτά, όπως και για την αδυναμία του Πανεπιστημίου να καταρτίσει επαρκές διδακτικό προσωπικό για τη μέση εκπαίδευση, Λάππας, ό.π., σ. 195, 217, 401, 420-423.

89. Δημητριάδης, ό.π., σ. 168.

Σελ. 40
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/41.gif&w=600&h=915

Συμπερασματικά και εντελώς γενικά: όλα τα μαθήματα (εξαιρέσει της Γυμναστικής και της Ωδικής, που ορίστηκαν ως διδακτέα μαθήματα με τα προγράμματα του 1884 και του 1914 αντίστοιχα) διδάσκονται από τέσσερες ειδικότητες: φιλολόγου, μαθηματικού, φυσικού και θεολόγου. Σε αυτές προστίθεται ο καθηγητής των ξένων γλωσσών.

3. Τα τυπικά προσόντα του δασκάλου του Ελληνικού Σχολείου Το άρθρο 33 διατάγματος της 31.12.1836/12.1.1837 όριζε ότι οι διδάσκαλοι του Ελληνικού Σχολείου έπρεπε «να έχωσι τελειωμένα τα μαθήματα του Γυμνασίου», να διαθέτουν δηλαδή απολυτήριο Γυμνασίου και να είναι «γυμνασμένοι πρακτικώς εις την διδασκαλίαν» είτε σε δημόσιο Ελληνικό Σχολείο είτε σε ιδιωτικό. Για να αποδείξουν τις γνώσεις τους, έπρεπε να δώσουν προφορικές και γραπτές εξετάσεις ενώπιον του Γυμνασιάρχη και όλων των καθηγητών του Γυμνασίου υπό την εποπτεία του οποίου ήταν το Ελληνικό Σχολείο στο οποίο ήθελαν να προσληφθούν (άρθρο 34 του ανωτέρω νόμου). Με το άρθρο 35 οριζόταν η εξεταστέα ύλη αυτών των εξετάσεων, με το άρθρο 37 υποχρεωνόταν ο υποψήφιος ελληνοδιδάσκαλος, μετά την επιτυχία του στις ανωτέρω εξετάσεις και μέχρι του διορισμού του, να κάνει πρακτική εξάσκηση σε δημόσιο ή ιδιωτικό Ελληνικό Σχολείο και με το άρθρο 38 οριζόταν ότι, μετά το τέλος της πρακτικής άσκησης, ο υποψήφιος ελληνοδιδάσκαλος θα υποβαλλόταν σε «πρακτικές εξετάσεις» για να διαπιστωθεί αν ήταν κατάλληλος για διορισμό. Με το διάταγμα του 185090 ο πήχυς ανέβηκε: ορίστηκε ότι οι ελληνοδιδάσκαλοι έπρεπε να έχουν αποδεικτικό ότι παρακολούθησαν για δύο χρόνια τα μαθήματα του Φιλολογικού Τμήματος και του Φιλολογικού Φροντιστηρίου91 της Φιλοσοφικής Σχολής.

Όπως όμως είπαμε και για τους καθηγητές, έτσι και για τους ελληνοδιδασκάλους όλα αυτά ήταν περισσότερο προθέσεις και διακηρύξεις παρά απτές παραγματικότητες. Όλο το 19ο αιώνα πολλοί ελληνοδιδάσκαλοι δεν είχαν άλλο προσόν παρά μόνο το απολυτήριο του Ελληνικού Σχολείου ή ήταν απλώς μαθητές Γυμνασίου. Και οι προβλεπόμενες εξετάσεις ήταν, όπως και για τους καθηγητές, τυπικές ή και δεν γίνονταν καθόλου.92

Με τα άρθρα 1 και 2 του νόμου ΒΣ-Ζ'/12.7.189593 «Περί προσόντων των καθηγητών και ελληνοδιδασκάλων» επιχειρείται να βελτιωθούν τα προσόντα

90. Λάππας, ό.π., σ. 420.

91. Το Φιλολογικό Φροντιστήριο ήταν ειδικό τμήμα της Φιλοσοφικής Σχολής επιφορτισμένο με την κατάρτιση των υποψηφίων ελληνοδιδασκάλων (βλ. Λάππας, ό.π., σ. 401).

92. Λάππας, ό.π., σ. 420.

93. Δημητριάδης, ό.π., σ. 168.

Σελ. 41
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/42.gif&w=600&h=915

του ελληνοδιδασκάλου. Βάσει του νόμου αυτού, για να διοριστεί κάποιος ελληνοδιδάσκαλος, πρέπει:

- Ή να είναι διδάκτορας του Φιλολογικού ή Μαθηματικού ή Φυσικού Τμήματος της Φιλοσοφικής ή προλύτης (τελειοδίδακτος) της Θεολογικής Σχολής: οι διδάκτορες αυτοί, βέβαια, δεν προορίζονταν για ελληνοδιδάσκαλοι. Απλώς, η τριετής προϋπηρεσία τους στο Ελληνικό Σχολείο ήταν προϋπόθεση για να γίνουν καθηγητές του Γυμνασίου.

—Ή να έχει πτυχίο προλύτη (τελειοδίδακτου) της Φιλοσοφικής Σχολής ο προλύτης γίνεται τριτοβάθμιος ελληνοδιδάσκαλος.

Καταλήγοντας σημειώνουμε ότι και για το Ελληνικό Σχολείο ίσχυε ό,τι και για το Γυμνάσιο: οι τέσσερις βασικές ειδικότητες (φιλολόγου, μαθηματικού, φυσικού και θεολόγου), στις οποίες προστίθεται ο καθηγητής των ξένων γλωσσών, διδάσκουν όλα τα μαθήματα - εξαιρέσει της Γυμναστικής και της Ωδικής, οι οποίες μπήκαν στο πρόγραμμα με τα προγράμματα του 1884 και 1914 αντίστοιχα.

Β. ΠΟΣΟΤΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ: ΑΡΙΘΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ

1. Καθηγητές του Γυμνασίου Λευκάδος επί Ιονίου Κράτους (1829-1866)

Θα μπορούσε το αντικείμενο αυτού του κεφαλαίου -αντίθετα με αυτό των επομένων- να εξεταστεί μόνο στη διαχρονία 1829-1929. Και πράγματι αυτό γίνεται παρακάτω. Τελικά, όμως, έκρινα σκόπιμο, προ της συνολικής εξέτασής του, να προτάξω μια ξεχωριστή επισκόπησή του επί Ιονίου Κράτους, γιατί έτσι φωτίζονται πολλές όψεις της μέσης εκπαίδευσης στη Λευκάδα κατά την εποχή αυτή - εποχή η οποία και ορισμένες ιδιαιτερότητες έχει και, κυρίως, δεν είναι το ίδιο γνωστή όσο η μετά την Ένωση.

Δευτερεύον Σχολείον (1829-1857)

Το διδακτικό προσωπικό του Δευτερεύοντος Σχολείου Λευκάδος αποτελούνταν από 4 καθηγητές: των Ελληνικών, που ήταν και ο Διευθυντής, των Αγγλικών, των Ιταλικών και των Μαθηματικών.

Η σύνθεση αυτή προκύπτει από την πράξη 28 της 13/3/1841 και επιβεβαιώνεται επαρκώς από τις αρχειακές μαρτυρίες.94 Η ίδια σύνθεση προβλέπεται για όλα τα αντίστοιχα σχολεία του Ιονίου Κράτους. Η σύνθεση, πάντως, δεν είναι σταθερή: πρώτον, υπάρχουν έτη στα οποία οι καθηγητές είναι λιγότεροι από τέσσερις και άλλα στα οποία προστίθεται και πέμπτος καθηγητής, ο της Καλλιγραφίας.95 Τα διδασκόμενα μαθήματα βέβαια δεν ήταν

94. Βλ. Τσερές, ό.π., σ. 83-89.

95. Βλ. Τσερές, ό.π., σ. 83-89, τους πίνακες διδασκόντων των σχολικών ετών 183637, 1837-38, 1839-40, 1840-41, 1846-47, 1847-48.

Σελ. 42
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/43.gif&w=600&h=915

μόνο τέσσερα, αλλά οι καθηγητές δίδασκαν περισσότερα του ενός μαθήματα. Ο κατωτέρω πίνακας δείχνει ποια μαθήματα διδάσκονταν και πώς κατανεμόταν η διδασκαλία τους μεταξύ των τεσσάρων καθηγητών:

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

ΜΑΘΗΜΑΤΑ

ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΝ ΣΧΟΛΕΙΟ ΛΕΥΚΑΔΟΣ (1829-1857): ΔΙΔΑΣΚΟΜΕΝΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΠΟΥ ΤΑ ΔΙΔΑΣΚΕΙ

Ελληνικά Ελληνιστής

Λατινικά Ελληνιστής

Ιταλικά Των Ιταλικών

Αγγλικά Των Αγγλικών

Μαθηματικά Των Μαθηματικών

Ιστορία και Συνηθέστατα ο ελληνιστής

Γεωγραφία

Καλλιγραφία Συνήθως υπάρχει καθηγητής

της Καλλιγραφίας Θεολογικά Όποιος από τους καθηγητές

κατέχει γνώσεις θεολογικές96

Καταργούνται με την πράξη 28 της 13.3.1841 του Ζ' Κοινοβουλίου.

Μπαίνουν στο πρόγραμμα με την πράξη 28 της 13.3.1841 του Ζ' Κοινοβουλίου.

96. Ο μαθηματικός Ιωάννης Τούμπας, π.χ., εκτός από τα Μαθηματικά, διδάσκει τα Θεολογικά μαθήματα. Πιθανότατα είναι ο καθηγητής των Θεολογικών μαθημάτων όλη τη χρονική περίοδο 1842-1866. Επί πλέον, ο ίδιος (όταν ο «Αρχοντας της Παιδείας» -εν όψει της ψήφισης του νόμου Κ του 1857- ζητά να πληροφορηθεί ποια άλλα μαθήματα θα μπορούσαν να διδάξουν οι καθηγητές του Δευτερεύοντος Σχολείου) δηλώνει ότι μπορεί να αναλάβει την Καταστιχογραφία, τη Διπλογραφία, την Απλογραφία, την Επιστολογραφία, την Εμπορική Λογιστική και τα Ελληνικά των πρώτων τάξεων. Βλ. Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση στη Λευκάδα..., ό.π., σ. 264.

Σελ. 43
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/44.gif&w=600&h=915

ΠΙΝΑΚΑΣ 2

ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΝ ΣΧΟΛΕΙΟ ΛΕΥΚΑΔΟΣ (1829-1857): ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΩΝ

97. Ο καθηγητής των Αγγλικών Πέτρος Βράττιτζ, εκτός από τα Αγγλικά, δίδασκε και Καταστιχογραφία στο Δευτερεύον Σχολείο και στο Λύκειο Λευκάδος από το 1857-58 μέχρι το 1864-65. Αν και εδώ τον τοποθετώ στους καθηγητές των Αγγλικών, στα γραφήματα με τις ειδικότητες τον συγκαταλέγω στην ειδικότητα «Καταστιχογραφίας» και όχι «Ξένων Γλωσσών», γιατί θέλησα να διασώσω αυτή την ειδικότητα, που αποτελεί ένδειξη μιας πιο πρακτικής κατεύθυνσης της ιόνιας εκπαίδευσης σε σύγκριση με την εκπαίδευση του ελληνικού βασιλείου την ίδια εποχή.

ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΝ ΣΧΟΛΕΙΟ ΛΕΥΚΑΔΟΣ (1829-1857): ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΩΝ

Σχολικά έτη

Ελληνικών (= Φιλόλογοι)

Αγγλικών

Ιταλικών Μαθηματικών

Καλλιγραφίας Σύνολο

1829

2

1

1 1

0

5

1829-30

1

1

1 1

0

4

1830-31

1

1

1 1

0

4

1831-32

2

0

0 1

0

3

1832-33

2

0

0 1

0

3

1833-34

1

0

0 1

0

2

1834-35

1

0

0 1

0

2

1835-36

1

0

0 1

0

2

1836-37

2

1

0 1

1

5

1837-38

2

1

0 1

1

5

1838-39

2

1

0 1

1

5

1839-40

2

1

1 1

1

6

1840-41

2

1

1 1

1

6

1841-42

1

1

1 1

0

4

1842-43

1

1

0 1

0

3

1843-44

1

1

0 1

0

3

1844-45

1

1

0 1

0

3

1845-46

1

1 0

0

2

1846-47

1

1 97

1 1

1

5

1847-48

1

1

1 1

1

5

1848-49

1

0

1

1849-50

1

1

1 1

0

4

1850-51

1

1

1 1

0

4

1851-52

1

1

0

3

1852-53

1

1

1 1

0

4

1853-54

1

1

1 1

0

4

1854-55

1

1

1 1

0

4

1855-56

1

1

1 1

0

4

1856-57

1

1

0 1

0

3

Σελ. 44
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/45.gif&w=600&h=915

Λύκειο Λευκάδος (1857-1866)

Στο Λύκειο Λευκάδος98 οι τάξεις από 4 έγιναν 7 και τα μαθήματα αυξήθηκαν. Εμφανίζονται νέα μαθήματα στο πρόγραμμα, όπως τα Γαλλικά, η Καταστιχογραφία, η Διπλογραφική, η Απλογραφική, η Επιστολογραφία, η Εμπορική Λογιστική, η Σκιαγραφία και η Γυμναστική. Ο παρακάτω πίνακας [που διαμορφώσαμε με βάση τα αρχειακά δεδομένα του Βιβλίου εξετάσεων Δευτερεύοντος Σχολείου Λευκάδος 1852/53-1856/57 και Λυκείου Λευκάδος 1857/58-1864/65 (αριθμός Καταλόγου του Αρχείου 2/1)] μας δίνει μια τυπική μορφή του αναλυτικού προγράμματος κατά τάξη για το σχολικό έτος 1863-64, όταν το σχολείο βρίσκεται στην πλήρη του ανάπτυξη, δηλαδή λειτουργούν και οι 7 τάξεις του.

ΠΙΝΑΚΑΣ 3

ΛΥΚΕΙΟ ΛΕΥΚΑΔΟΣ (1857-1866): ΔΙΔΑΣΚΟΜΕΝΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

ΛΥΚΕΙΟ ΛΕΥΚΑΔΟΣ (1857-1866): ΔΙΔΑΣΚΟΜΕΝΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

ΜΑΘΗΜΑ ΚΛΑΔΟΙ ΤΑΞΕΙΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ

Α

Β

Γ

Δ

Ε

ΣΤ

ζ

Κατήχηση

-

Χ

Χ

Χ

-

-

-

Ιερά Ιστορία

Χ

Χ

-

-

-

-

-

Θεολογία

Δογματική Θεολογία

-

-

-

Χ

Χ

-

-

Εκκλησιαστική Ιστορία

-

-

Χ

Χ

Χ

-

-

Τελετουργική

Ελληνική

Χ

Χ

Χ

Χ

Χ

Χ

Χ

Γραμματική

Λατινική

Αγγλική

Χ

Χ

Χ

Χ

Χ

Χ

Χ

Ιταλική

Χ

Χ

Χ

Χ

Χ

Χ

Χ

Ρητορική

Γαλλική

-

-

Χ

Χ

Χ

Χ

Χ

Ρητορική και Σύνθεση

-

-

-

-

Χ

Χ

Χ

Ιστορία

Ιστορία

Χ

Χ

Χ

Χ

Χ

Χ

Χ

και τα

Γεωγραφία

Χ

Χ

Χ

Χ

Χ

Χ

Χ

τούτοις

Χρονολογία

-

-

-

Χ

Χ

-

-

επόμενα

Αρχαιολογία

-

-

-

Χ

Χ

-

-

Αριθμητική

-

-

-

-

-

Χ

Επιπεδομετρία

-

-

Χ

Χ

Χ

Χ

Μαθηματικά

Στερεομετρία

-

-

-

Χ

Χ

Χ

Άλγεβρα

-

-

-

-

-

Χ

Τριγωνομετρία

98. Βλ. ανωτέρω: Α. Ιστορικά προλεγόμενα, iv. Ιόνιο Κράτος (1817-1864), 3. Λύκειο Λευκάδος (1857-1866).

98. Βλ. ανωτέρω: Α. Ιστορικά προλεγόμενα, iv. Ιόνιο Κράτος (1817-1864), 3. Λύκειο Λευκάδος (1857-1866).

ΜΑΘΗΜΑ ΚΛΑΔΟΙ ΤΑΞΕΙΣ

Σελ. 45
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/46.gif&w=600&h=915

ΜΑΘΗΜΑ

ΚΛΑΔΟΙ

ΤΑΞΕΙΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ

Α Β

Γ Δ Ε ΣΤ Ζ

Φιλοσοφικά

-

- Χ Χ

Καλλιγραφία

Χ Χ

Χ Χ - -

Καλλιτεχνικά

Σκιαγραφία Αρχιτεκτονική

Χ Χ

Χ Χ - - -

Γεωργία

Καταστιχογραφία

-

Χ Χ - Χ

Εμπορικά

Επιστολογραφία Λογιστική

Ναυτική

ΥΠΟΜΝΗΜΑ 1

- Όπου χ, σημαίνει ότι το μάθημα διδάσκεται στην αντίστοιχη τάξη.

- Όπου -, σημαίνει ότι το μάθημα δεν διδάσκεται στην αντίστοιχη τάξη.

- Όπου κενό, σημαίνει ότι το μάθημα δεν διδάχτηκε καθόλου την περίοδο αυτή.

ΥΠΟΜΝΗΜΑ 2

- Οι μαθητές που φοίτησαν σε ανώτερες τάξεις (Ε', ΣΤ, Ζ') είναι ελάχιστοι.

- Οι μαθητές μιας τάξης δεν παρακολουθούν όλοι τα ίδια μαθήματα, αλλά προφανώς επιλέγουν μαθήματα.

Παρατηρούμε ότι με την αλλαγή του αναλυτικού προγράμματος και την αύξηση των τάξεων και των μαθημάτων, αλλάζει ποσοτικά και ποιοτικά η σύνθεση του διδακτικού προσωπικού. Μπορεί για τα σχολικά έτη 1857-58 και 1858-59 να ίσχυσε ο παλιός κανονισμός του 1842," αλλά από το 1859-60 το σχολείο λειτούργησε με βάση τις νέες ρυθμίσεις, που επέβαλε ο νόμος Κ' του 1857. Ο νόμος δεν ορίζει ρητά τον αριθμό των καθηγητών και των ειδικοτήτων, δηλαδή δεν θεσμοθετεί τις οργανικές θέσεις κάθε σχολείου. Η αρχειακή έρευνα100 όμως δίνει πλήρη απάντηση, όπως φαίνεται στον επόμενο πίνακα:

99. Βιβλίο Εξετάσεων Δευτερεύοντος Σχολείου Λευκάδος 1852/53-1856/57 και Λυκείου Λευκάδος 1857/58-1864/65, σ. 51 (αρ. Καταλόγου του Αρχείου 2/1).

100. Βλ. Τσερές, ό.π., σ. 89-93.

Σελ. 46
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Μέση εκπαίδευση στη Λευκάδα (1829-1929)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 27
    

    Ελληνικών και στο 1ο των Λατινικών. Διασώζεται στο Αρχείο του Γυμνασίου Λευκάδος ένα τέτοιο κατάστιχο, το Βιβλίον απροσδιορίστου εγγραφής Δευτερεύοντος Σχολείου Λευκάδος 1842/43-1852/53, στο οποίο καταχωρίζονταν αυτές οι δηλώσεις.44

    3. ΛΥΚΕΙΟ ΛΕΥΚΑΔΟΣ (1857-1866)45

    Αναδιάρθρωση της εκπαίδευσης το 1857: πράξη Κ' της 15/27.6.1857 του ΙΑ' Κοινοβουλίου46

    Επί της Αρμοστείας του John Young και, ύστερα από μακρόχρονες διεργασίες, το ΙΑ' Κοινοβούλιο ψηφίζει την πράξη Κ' της 15/27.6.1857, που αναδιοργανώνει για τελευταία φορά πριν από την Ένωση τη δημόσια εκπαίδευση του Ιονίου Κράτους. Η βασική δομή της εκπαίδευσης δεν αλλάζει: στοιχειώδης εκπαίδευση (τα προκαταρκτικά σχολεία), μέση (τα Λύκεια και το Γυμνάσιο της Κέρκυρας), ανώτατη (η Ιόνιος Ακαδημία). Για τη μέση εκπαίδευση ορίζεται:

    - Τα Δευτερεύοντα Σχολεία θα ονομάζονται πλέον Λύκεια και θα υπάρχει ένα σε κάθε νησί.

    - Οι τάξεις δεν θα είναι πλέον τέσσερις, αλλά σταδιακά γίνονται επτά: Α'-Ζ'.47

    - Τα δίδακτρα καταργούνται για τους παντελώς άπορους.

    - Κατά τα άρθρα 42-43, τους καθηγητές διορίζει η Γερουσία κατόπιν «δημοσίου συναγωνισμού». Αλλά δεν γίνεται «συναγωνισμός», «ότε πρόκειται περί προσώπων εγνωσμένης ικανότητος, είτε διότι και άλλοτε μετ' επιτυχίας υπήρξαν διδάσκαλοι ή καθηγηταί είτε διότι εδημοσίευσαν περίφημον τι σύγγραμμα».

    44. Βλ. εδώ στον Κατάλογο του Αρχείου, α.α. 104 (7).

    45. Το εκπαιδευτικό σύστημα της Επτανήσου συνεχίζει να εφαρμόζεται για δύο περίπου χρόνια μετά την Ένωση. Καταργείται με το νόμο ΡΝ/20.1.1866, ο οποίος εισάγει στα Επτάνησα το εκπαιδευτικό σύστημα που ίσχυε στο Ελληνικό Κράτος. Τα σχολεία της Λευκάδας άρχισαν να λειτουργούν με το νέο σύστημα από το Μάρτιο του 1866.

    46. Πρώτη Σύνοδος του Ενδεκάτου Κοινοβουλίου του Ηνωμένου Κράτους των Ιονίων Νήσων, αρ. Κ', Νόμος περί Παιδείας, άρθρα 9-12. Αντλώ από το κείμενο του νόμου, αντίγραφο του οποίου έχω στα χέρια μου. Βλ. και Ροντογιάννης, Η εκπαίδευση..., ό.π., σ. 262-263, Κουρκουμέλης, ό.π., σ. 381.

    47. Το ότι υπάρχουν εφτά τάξεις φαίνεται στο Βιβλίο εξετάσεων Δευτερεύοντος Σχολείου Λευκάδος 1852/53-1856/57 και Λυκείου Λευκάδος 1857/58-1864/65, σ. 51-103. Βλ. παρακάτω α.α. 2 (1) Καταλόγου Αρχείου του Γυμνασίου Λευκάδος.