Συγγραφέας:Ζιώγου - Καραστεργίου, Σιδηρούλα
 
Τίτλος:Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:2
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:467
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1893
 
Περίληψη:Μελέτη της πορείας που ακολούθησε ή Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στη χώρα μας, των διαφόρων παραγόντων που επηρέασαν την πορεία αυτή, καθώς και των προβλημάτων και των κυριότερων τάσεων που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια της εξελικτικής αυτής πορείας. Η εργασία αυτή, στην πρώτη της μορφή, υποβλήθηκε ως διδακτορική διατριβή και εγκρίθηκε από τη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Δημοσιεύθηκε το 1983 ως παράρτημα (αριθμός 38) της Επιστημονικής Επετηρίδας της Φιλοσοφικής Σχολής.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 28.69 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 175-194 από: 470
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/175.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

σχολείο της Εταιρείας1. Και στα 1876 είχε σταλεί με έξοδα της Εταιρείας η Ελένη Λοΐζου στη Γενεύη και στο Βερολίνο "διά να αύξήση τας διδασκαλικάς της γνώσεις"2.

ΝΕΕΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ.

Νηπιαγωγοί. Παράλληλα με τις δασκάλες άρχισαν να εκπαιδεύονται και οι πρώτες νηπιαγωγοί. Όπως είδαμε, νηπιαγωγεία άρχισαν να λειτουργούν από πολύ νωρίς. Αρχικά μάλλον δεν υπήρχε αυστηρός περιορισμός στην ηλικία των μαθητών, και έτσι, στα πρώτα αλληλοδιδακτικά σχολεία και κυρίως τα ιδιωτικά, φοιτούσαν και πολύ μικρά παιδιά, από την ηλικία των δύο χρόνων ακόμα3. Στα πρώτα σχολεία θηλέων που ίδρυσαν οι ξένοι ιεραπόστολοι Hill και Hildner, υπήρχαν ξεχωριστά νηπιαγωγεία με μαθητές και μαθήτριες από την ηλικία των 2 ως 6 χρόνων4.

Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία ίδρυσε νηπιαγωγείο το 1840 5.

Όπως φαίνεται από έκθεση του 1863 στα νηπιαγωγεία διδάσκονταν ό,τι και στα Δημοτικά Σχολεία: "Της νηπιαγωγίας αγνώστου ούσης παρ' ημίν και ουδαμού διδασκόμενης, ούτω καλούνται αλληλοδιδακτικά τινα, σχολεία, εις α φοιτώσι κατωτέρας ηλικίας παιδία"6.

Η πρώτη που προσπάθησε να εκπαιδεύσει νηπιαγωγούς ήταν η Fr. Hill, που μετά την καθιέρωση του σχολείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας ως Διδασκαλείου του κράτους, στράφηκε προς αυτή την κατεύθυνση. Ο Γ. Γ. Παπαδόπουλος προτείνει να

——————————————

1. Πρακτικά της εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας τον έτους 1885-86, Αθήναι 1886, σ. 9-10.

2. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1876, Αθήναι 1877, σ. 12.

3. Μικρά παιδιά παρακολουθούν μαθήματα στο σχολείο της Φιλομούσου Εταιρείας στην Αθήνα (1826), στο σχολείο της Ελένης Δανέζη (1828) κ.ά. (Απ. Δασκαλάκης, ό.π., τ. A', σ. 105 και 548).

4. Βλ. σχετικές αναφορές στις σ. 62-63 αυτής της εργασίας.

5. Πρακτικά... 1840, σ. 12.

6. Γ. Γ. Παπαδόπουλος, "Περί των εν Σύρα σχολείων", ό.π., σ. 185.

Σελ. 175
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/176.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

στείλει στο σχολείο της Hill ο δήμος της Ερμούπολης και οι ιδιώτες, που συντηρούσαν σχολεία, από μια μαθήτρια για να διδαχτεί τη σχετική μέθοδο, επειδή η Fr. Hill ήταν "η μόνη εν Ελλάδι κατέχουσα την νηπιαγωγίαν"1.

Την εκπαίδευση νηπιαγωγών έθεσε ως στόχο της από το 1864 και η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία. Μάλιστα το 1865 έστειλε τη μαθήτριά της Ιφιγένεια Δημητριάδου με υποτροφία στη Γαλλία, για να ειδικευτεί στον τομέα αυτό και να διευθύνει στη συνέχεια το νηπιαγωγείο της Εταιρείας2. Από το 1870 και εξής, η Εταιρεία άρχισε να δίνει και ειδικό δίπλωμα νηπιαγωγού. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι το 1870 πήραν δίπλωμα νηπιαγωγού 50 κοπέλες3.

Από το πρόγραμμα των μαθημάτων φαίνεται πως το 1870 διδάσκονταν στο νηπιαγωγείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας τα παρακάτω μαθήματα: "εις το Νηπιαγωγείον φοιτώσι νήπια από τριετούς μέχρι εξαετούς και διδάσκονται κατά την νεωτάτην μέθοδον των νηπιαγωγείων της Γαλλίας (salles d'asile) τα εξής μαθήματα: α) ανάγνωσιν επί πινάκων, β) γραφήν επί αβακίου, γ) αριθμητικήν διά του αριθμητηρίου, δ) ηθικά και ιστορικά διηγήματα διά εικονογραφιών, ε) γεωγραφίαν επί γεωγραφικών πινάκων, ς) φυσικήν ιστορίαν δι' εικόνων, ζ) ιχνογραφίαν, η) μουσικήν ωδικήν, θ) γνώσεις πραγμάτων και τεχνουργημάτων, ι) Ιστορίας εκ της Παλαιάς και Καινής Διαθήκης, ια) Κατήχησιν και Προσευχάς, ιβ) εργόχειρα και Γυμναστικήν"4.

Πρέπει να επισημάνουμε εδώ το γεγονός ότι στα επόμενα προγράμματα των σχολείων της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, ως

——————————————

1. Γ. Γ. Παπαδόπουλος, ό.π.

2. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1871, ό.π., σ. 11.

3. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1873, ό.π., σ. 74. Αντίτυπο διπλώματος νηπιαγωγού σώζεται στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη στην Αθήνα.

4. Κανονισμός των Παρθεναγωγείων της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, 1870, σ. 2.

Σελ. 176
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/177.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

το 1890, δεν αναφέρονται μαθήματα για το νηπιαγωγείο, πράγμα που δείχνει ότι δεν πρέπει να γινόταν συστηματική διδασκαλία μαθημάτων στο νηπιαγωγείο. Στα 1880 επέστρεψε από τη μετεκπαίδευση της στη Γερμανία ή μαθήτρια της Εταιρείας Ελένη Λοΐζου που αναδιοργάνωσε το νηπιαγωγείο σύμφωνα "με την νέαν Γερμανικήν μέθοδον"1.

Πιο συστηματικά, όμως, και πάνω σε νέες βάσεις ασχολήθηκε με την εκπαίδευση της νηπιαγωγού η Αικ, Λασκαρίδου, που το 1880 παρακολούθησε μαθήματα της φροβελιανής μεθόδου2 στη Δρέσδη της Γερμανίας και μόλις επέστρεψε στην Αθήνα καθιέρωσε τη μέθοδο αυτή στο σχολείο της, το "Ελληνικό Παρθεναγωγείο"3. Όπως ομολογεί η ίδια η Λασκαρίδου συνάντησε αρκετές δυσκολίες στην εφαρμογή του νέου αυτού συστήματος: "επί τέσσερα όλα έτη μετά την εξ Δρέσδης επάνοδόν μου", γράφει, "δωρεάν παρέσχον άπαντα τα προς Φροβελιανάς εργασίας απαιτούμενα υλικά εις όλας τας μαθητρίας μου, διότι οι γονείς μη γνωρίζοντες τον σκοπόν των εργασιών τούτων, δεν επεθύμουν να καταβάλλωσι τας προς αυτάς απαιτουμένας δαπάνας"4. Δωρεάν επίσης δίδασκε η Λασκαρίδου ως το 1885 τη μέθοδο του Fröbel και έδινε "Φροβελιανά πτυχία" α' και β' τάξεως "καίτοι μη επικροτούμενα υπό της Κυβερνήσεως"5. Επειδή οι νηπιαγωγοί της μεθόδου αυτής δεν αναγνωρίζονταν επίσημα "και διά την βραδύτητα της παραδοχής του Φροβελιανού συστήματος ολίγαι μόνον", γράφει ή Λασκαρίδου, "4 ή 5 κατ' έτος προσήρχοντο, και μάλλον αι

——————————————

1. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1880, Αθήναι 1881, σ. 15.

2. Friedrich Fröbel (1782-1852). Επισήμανε τη μεγάλη σημασία του νηπιαγωγείου για την ανάπτυξη του παιδιού. Βασικά κεφάλαια της Παιδαγωγικής του αποτελούν η σχολική εργασία και η θεωρία του παιγνιδιού.

3. Λεπτομέρειες για το σχολείο αυτό βλ. στις σ 207-210 αυτής της εργασίας.

4. Αικ. Λασκαρίδου, "Το Φροβελιανόν σύστημα εν Ελλάδι", Εστία, τ. Κ', αρ. 505, 1 Σεπτεμβρίου 1885, σ. 609

5. ό.π.

12

Σελ. 177
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/178.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

μη δυνηθείσαι να εύρωσι θέσιν"1. Όλες όμως οι "Φροβελιανοί νηπιαγωγοί", που πήραν πτυχίο από το σχολείο της Λασκαρίδου ως το 1885, βρήκαν θέση στο "Ελληνικό Παρθεναγωγείο", καθώς και σε σχολεία της Σμύρνης, της Αλεξάνδρειας, της Θεσσαλονίκης και της Οδησσού2.

Η Λασκαρίδου, από το 1885 ως το 1887 που σταμάτησε, για οικογενειακούς λόγους, την αξιόλογη εκπαιδευτική της δραστηριότητα, προετοίμαζε τις μαθήτριες της τελευταίας τάξης στο Αμαλίειο Ορφανοτροφείο "όπως κατασταθώσι Φροβελιανοί παιδονόμοι"3.

Πληροφορίες για τη λειτουργία των περισσότερων νηπιαγωγείων της χώρας αντλούνται από τις εκθέσεις των επιθεωρητών: ο Δ. Πετρίδης, που το 1880 επιθεώρησε τα σχολεία της Σύρου, αναφέρει ότι στα νηπιαγωγεία του νησιού "παραβαίνονται" οι όροι του νηπιαγωγείου "διότι διδάσκονται οι παίδες εν βιβλίοις ανάγνωσιν", σε ένα από τα νηπιαγωγεία μάλιστα, "τα μεγαλύτερα ου μόνον ανεγίγνωσκον εις βιβλία αλλά και τον Γεροστάθην εκράτουν ανά χείρας τα ταλαίπωρα"4. Εκτός από την ανάγνωση, στα νηπιαγωγεία διδάσκονταν Γραφή, Αριθμητική και Ιερά Ιστορία5. Ο N. Πολίτης, κατά την επιθεώρηση των σχολείων του Βόλου, στα 1883, διαπιστώνει ότι τα νηπιαγωγεία "ουδαμώς διαφέρουσι της κατωτάτης τάξεως του σχολείου, διότι διδάσκεται εν αυτοίς και ανάγνωσις"6.

——————————————

1. Αικ. Λασκαριδου, ό.π.

2. ό.π., σ. 609-610.

3. ό.π. Για τη σημαντική προσφορά της Λασκαρίδου στον τομέα αυτό βλ. Έκθεσις Γ. Τ. Κοζάκη, εφόρου του εν Αθήναις Εθνικού Ορφανοτροφείου των κορασίων περί των πεπραγμένων παρά της διοικούσης επιτροπής από 1 Νοεμβρίου 1881 - 31 Οκτωβρίου 1885, σ. 3.

4. Δ. Πετρίδης, "Περί των εν Σύρα σχολείων", Παρνασσός, τ. Ε', 1881, σ. 123. 5. ό.π., σ. 119.

6. Εκθέσεις επιθεωρητών... 1883, ό.π., σ. 76.

Σελ. 178
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/179.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Δασκάλες εργόχειρων. Επειδή στα σχολεία των κοριτσιών αφιερώνονταν πολλές ώρες στη διδασκαλία των εργόχειρων και της ραπτικής, φαίνεται πως οι δασκάλες δεν μπορούσαν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις αυτές και τα ειδικά αυτά καθήκοντα και γι' αυτό καθιερώθηκε ένας νέος θεσμός, των επιμελητριών, με μισθό χαμηλότερο από εκείνον της δασκάλας. Η επιμελήτρια. είχε γενικότερα καθήκοντα φροντίδας και επίβλεψης των μαθητριών και παράλληλα εργαζόταν και "ως διδάσκαλος εργοχείρων"1. Στο σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, όπως και στα ιδιωτικά Παρθεναγωγεία, προτιμούνται για τη θέση της επιμελήτριας ξένες δασκάλες2.

Ο θεσμός των επιμελητριών επικράτησε σε πολλά σχολεία, πράγμα που ανάγκασε τον Υπουργό Παιδείας Γ. Μίληση, με εγκύκλιο της 16ης Φεβρουαρίου 1877, να απαγορεύσει το διορισμό επιμελητριών, ως θεσμό που δεν προβλέπεται από το νόμο. Στην ίδια εγκύκλιο τονίζεται ότι "πάσα δημοδιδάσκαλος είναι, με το ανά χείρας αυτής πτυχίον και διδάσκαλος των χειροτεχνημάτων και της ραπτικής και υποχρεωμένη επομένως να διδάσκη ταύτα εις τας μαθήτριας της"3.

Οι πολλές ώρες που αφιερώνονταν στα εργόχειρα όμως, καθώς και οι ειδικές γνώσεις που απαιτούνταν για τη διδασκαλία τους, έκανε απαραίτητη την παρουσία ειδικευμένου προσωπικού, γεγονός που κατανόησε και το Υπουργείο, γιατί με το βασιλικό διάταγμα της 13ης Μαρτίου 1886 καθορίζει τα προσόντα των

——————————————

1. Σχετικά με τα καθήκοντα των επιμελητριών βλ. Κανονισμός του εν Αθήναις Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας 1842, σ. 20-21, όπου γίνεται λόγος για μια μονάχα επιμελήτρια και Κανονισμός... 1851, σ. 19-20, όπου οι επιμελήτριες αυξάνονται.

2. Βλ. σχετικά Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας... 1861 1863, ό.π., σ. 38 και Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1871, ό.π., σ. 14-15 όπου γίνεται λόγος για ελβετίδες και γαλλίδες επιμελήτριες.

3. Γ. Βενθύλος, ό.π., τ. Α', μέρος Γ', σ. 205-206.

Σελ. 179
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/180.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

"διδασκαλισσών των εργόχειρων"1. Το γεγονός αυτό έχει ξεχωριστή σημασία για τη γυναικεία εκπαίδευση, γιατί αναγνωρίζεται επίσημα μια καινούρια ειδίκευση και ανοίγεται έτσι ένας νέος δρόμος για τη γυναικεία απασχόληση και εργασία.

Δασκάλες γυμναστικής. Η Αικ. Λασκαρίδου ίδρυσε στα 1891, με τη συνεργασία του Γυμναστικού Συλλόγου, τμήματα γυμναστικής για δασκάλες2. Η πρωτοβουλία αυτή, σε μια τόσο πρώιμη εποχή, δείχνει τις προοδευτικές ιδέες της Λασκαρίδου και τη θετική προσφορά της στους αγώνες για την ουσιαστική μόρφωση και απασχόληση της Ελληνίδας.

Από τα προηγούμενα φαίνεται καθαρά ότι, ως το 1881, η πολιτεία περιορίζεται στην τυπική έγκριση των προγραμμάτων της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας και μόνο τη χρονιά αυτή καθορίζει υποχρεωτικά μαθήματα και διδακτικές ασκήσεις για τις υποψήφιες δασκάλες. Λίγο αργότερα, στα 1891, αναγνωρίζει ότι οι εξετάσεις που δίνουν οι υποψήφιες δασκάλες πρέπει να είναι ανάλογες με εκείνες των δασκάλων και κανονίζει τις απολυτήριες εξετάσεις "προς τα εν τοις Διδασκαλείοις των αρρένων διατεταγμένα"3.

Σχετικά με τον προγραμματισμό της εκπαιδευτικής πολιτικής παρατηρούμε ότι, τα πρώτα χρόνια (1834 και εξής), πολλά σχολεία δεν είναι δυνατό να λειτουργήσουν από έλλειψη διδακτικού προσωπικού, ενώ στην τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα υπάρχει τέτοια "δασκαλοπλημμύρα", που δημιουργεί οξύ κοινωνικό και εκπαιδευτικό πρόβλημα.

——————————————

1. Γ. Βενθύλος, ό.π., τ. Β', μέρος Γ', σ. 82-84.

2. Εφημερίς των Κυριών, έτ. Ε', αρ. 208, 14 Απριλίου 1891 και "Aι διδάσκαλοι της Γυμναστικής", Εφημερίς των Κυριών, έτ. Ζ', αρ. 318, 12 Σεπτεμβρίου 1893.

3. Γ. Βενθύλος, ό.π., τ Γ', μέρος Β', σ. 75, διάταγμα της 8ης Μαΐου 1891.

Σελ. 180
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/181.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Διδασκαλείο, Δεύτερος στόχος: η γενική εκπαίδευση

ΑΡΙΘΜΟΣ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. Στο ίδιο σχολείο με τις μαθήτριες που ενδιαφέρονταν να γίνουν δασκάλες φοιτούσαν, όπως και στην προηγούμενη περίοδο, και εκείνες που ήθελαν να αποκτήσουν μια γενική μόρφωση. Το Διδασκαλείο και το Παρθεναγωγείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας συνεχίζουν να αποτελούν ένα σχολείο. Ο όρος Παρθεναγωγείο παίρνει, την περίοδο αυτή, μια πιο πλατιά σημασία. Ενώ δηλαδή αρχικά χρησιμοποιήθηκε για να χαρακτηρίσει τα "ανώτερα" σχολεία των κοριτσιών, σιγά σιγά επεκτάθηκε σε όλα τα σχολεία για κορίτσια, ίσως επειδή την εποχή αυτή όλα τα ιδιωτικά σχολεία για κορίτσια περιλαμβάνουν νηπιαγωγείο-δημοτικό και "ανώτερο" σχολείο. Έτσι στο άρθρο 1 του κανονισμού των Παρθεναγωγείων της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας του 1870 αναφέρεται ότι: "Τα υπό της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας συντηρούμενα Παρθεναγωγεία είναι: α) Το Διδασκαλείον, διαιρούμενον εις το Αρσάκειον, περιέχον ίδιον προκαταρκτικόν Σχολείον και εις το εξωτερικόν μετά του Τοσιτσείου Προκαταρκτικού Σχολείου, β) Το Πρότυπον Νηπιαγωγείον, γ) Το εν Κερκύρα Παρθεναγωγείον, και δ) Τα εν διαφόροις Δήμοις σχολεία"1. Με τον όρο Παρθεναγωγείο, επομένως, χαρακτηρίζεται κάθε σχολείο στο οποίο φοιτούν μαθήτριες από νηπιαγωγείο μέχρι Διδασκαλείο. Έτσι συχνά συναντάμε, σε αντιδιαστολή, τους δύο όρους Παρθεναγωγείο, Αρρεναγωγείο. Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι οι υπεύθυνοι της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας χρησιμοποιούν συχνά, στις επίσημες εκθέσεις και τα Πρακτικά, τους όρους "Διδασκαλείο" και "Ελληνικό σχολείο" για να χαρακτηρίσουν το ίδιο σχολείο2, πράγμα που φανερώνει καθαρά τη διπλή "ταυτότητα" του σχολείου αυτού.

——————————————

1. Κανονισμός του Παρθεναγωγείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας [Αθήναι 1870], σ. 1.

2. Βλ. ενδεικτικά Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1874, Αθήναι 1875, σ. 14 και Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας τον έτους 1880, Αθήναι 1881, σ. 30.

Σελ. 181
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/182.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Από το 1860-61 η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία λειτουργεί δυο σειρές σχολείων. Η μία περιλαμβάνει το Τοσίτσειο προκαταρκτικό σχολείο και το Διδασκαλείο, και η άλλη το Αρσάκειο και το αντίστοιχο προκαταρκτικό. Στα πρώτα φοιτούν εξωτερικές μαθήτριες και στα δεύτερα εσωτερικές και οι "ημισύσσιτες", ενώ μέχρι το 1860 οι εξωτερικές και οι εσωτερικές μαθήτριες φοιτούσαν στο ίδιο σχολείο. Οι εξωτερικές μαθήτριες, και στο προκαταρκτικό και στο Διδασκαλείο, ήταν περισσότερες από τις εσωτερικές. Από τα Πρακτικά της Εταιρείας φαίνεται πως για το εσωτερικό τμήμα του σχολείου οι ενδιαφερόμενες μαθήτριες ήταν περισσότερες, αλλά δεν γίνονταν δεκτές γιατί το κτίριο χωρούσε μόνο 130 1. Περιορισμένος επίσης αριθμός μαθητριών γινόταν δεκτός και στα εξωτερικά τμήματα, ενώ οι ενδιαφερόμενες ήταν πολύ περισσότερες. Συχνά αναφέρεται στα Πρακτικά ότι το Συμβούλιο αναγκάστηκε να αρνηθεί "την εγγραφήν εις πολλάς νεανίδας"2 και ότι "μετά μεγάλης δυσκολίας περιωρίσαμεν τον αριθμόν αυτών εις..."3. Για να ξεπεραστεί κάπως το πρόβλημα η Εταιρεία καθιέρωσε το θεσμό των "ημισύσσιτων" μαθητριών. Ο Πίνακας 15 δείχνει την αύξηση του αριθμού των μαθητριών στα Διδασκαλεία (εσωτερικό και εξωτερικό) της Αθήνας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Πίνακα 15 ο αριθμός των μαθητριών στα σχολεία της Εταιρείας αυξάνεται από χρόνο σε χρόνο αισθητά. Από το σύνολο των μαθητριών αυτών ένα μεγάλο ποσοστό ενδιαφέρονταν για το δίπλωμα της δασκάλας, ενώ οι υπόλοιπες επιδίωκαν μια γενική μόρφωση, γεγονός στο οποίο οφείλεται η μείωση του αριθμού των μαθητριών στην τελευταία τάξη του Διδασκαλείου (Βλ. και Πίνακα 16).

Η μείωση στον αριθμό των μαθητριών, όσο προχωρούμε

——————————————

1. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας 1863-1865, σ. 14

2. ό.π., σ. 62.

3. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας τον έτους 1872, Αθήναι 1873, σ. 16.

Σελ. 182
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/183.gif&w=600&h=3932. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΠΙΝΑΚΑΣ 15

Αριθμός μαθητριών στα σχολεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας στην Αθήνα (1860-61 ως 1888-89) Σχολική Μαθήτριες Μαθήτριες Διδασκαλείου Σύνολο χρονιά Δημοτικό Νηπιαγωγείο εσωτερικού και εξωτερικού μαθητριών

1860-61 137 -

1865-66 199 -

1871-72 331 62

1874-75 416 240

1880-81 610 207

1885-86 638 238

1888-89 653 240

ΠΗΓΕΣ : 1860-61: Εφημερίς των Φιλομαθών, έτ. Θ', αρ. 394, 4 Φεβρουαρίου 1861, σ. 1579-1580.

1865-66: Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1866, Αθήναι 1866, σ. 56.

1871-72: Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1871, Αθήναι 1872, σ. 57-58.

1874-75: Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1874, Αθήναι 1875, σ. 44.

1880-81: Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1880, Αθήναι 1881, σ. 29.

1885-86: Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1885-86, Αθήναι 1886, σ. 10.

1888-89: Της εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας τα κατά το έτος 1888-89 Πεπραγμένα, Αθήναι 1889, σ.9.

εξωτερικό Διδασκαλείο Αρσάκειο

σύσσιτες ημισύσσιτες

Σελ. 183
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/184.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

στις μεγάλες τάξεις, και κυρίως από την Δ' στην E', είναι πιο φανερή στις εξωτερικές μαθήτριες, γιατί από τις εσωτερικές οι περισσότερες έπαιρναν υποτροφία με σκοπό να πάρουν το δίπλωμα της δασκάλας. Έτσι, τη σχολική χρονιά 1871-72, φοιτούσαν στην Ε' τάξη του εξωτερικού Διδασκαλείου 36 μαθήτριες και στην ίδια τάξη του εσωτερικού 21 μαθήτριες. Από αυτές πήραν πτυχίο δασκάλας 51 περίπου μαθήτριες και μόνο 3 έδωσαν εξετάσεις για το Απολυτήριο του Σχολείου1. Και από τις 46 μαθήτριες που φοιτούσαν στην Ε' τάξη το 1873-74 μόνο 2 ενδιαφέρθηκαν να πάρουν Απολυτήριο2. Οι υπόλοιπες έδωσαν εξετάσεις για το δίπλωμα της δασκάλας, γεγονός που φανερώνει, καθαρά πως την τελευταία τάξη του Διδασκαλείου παρακολουθούσαν ουσιαστικά οι υποψήφιες δασκάλες. Σύμφωνα με τον Πίνακα 16, κάθε χρόνο, πολλές μαθήτριες διέκοπταν τις σπουδές τους. Οι περισσότερες μαθήτριες φοιτούσαν ως την Δ' τάξη και σταματούσαν χωρίς να πάρουν Απολυτήριο. Ο χαρακτήρας λοιπόν της Γενικής Εκπαίδευσης, την εποχή αυτή, είναι καθαρά "διακοσμητικός" και όχι λειτουργικός.

Με το διάταγμα της 24ης Απριλίου 1881 3 μορφοποιείται πιο καθαρά το σχήμα που άρχισε να διαγράφεται τα προηγούμενα χρόνια, αφού στην Δ' και τελευταία τάξη του Διδασκαλείου φοιτούν μόνο οι υποψήφιες δασκάλες. Στην Γ' τάξη οι μαθήτριες δίνουν εξετάσεις και παίρνουν απολυτήριο και απ' αυτές, όσες ενδιαφέρονται, συνεχίζουν στην Δ' τάξη. Έχουμε δηλαδή τον πρώτο, υποτυπώδη, διαχωρισμό σχολείου γενικής εκπαίδευσης και επαγγελματικού σχολείου. Στην Δ' τάξη είχαν την υποχρέωση, σύμφωνα με το άρθρο 11 του παραπάνω διατάγματος, να φοιτήσουν και οι μαθήτριες των άλλων Παρθεναγωγείων που ενδιαφέρονταν για το δίπλωμα της δασκάλας, και έτσι αρχίζει να επιδιώκεται ομοιόμορφη εκπαίδευση για όλες τις δασκάλες. Ο αριθμός των

——————————————

1. Πρακτικά... 1872, σ. 16.

2. Πρακτικά... 1873, σ. 27.

3. Βλ. σ. 164 αυτής της εργασίας.

Σελ. 184
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/185.gif&w=600&h=3932. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΠΙΝΑΚΑΣ 16

Αριθμός μαθητριών κατά τάξεις στο Διδασκαλείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας (1865-66, 1871-72, 1873-74)

1865-66*

1871-72**

1873-74***

εξωτερικές

εσωτερικές

εξωτερικές

εσωτερικές

εξωτερικές

εσωτερικές

Τάξη A'

" Β'

90

62

23

21

72

77

29

39

77

72

36

38

" Γ'

51

22

72

32

51

34

" Δ'

52

19

55

20

55

20

" Ε'

40

16

36

21

24

22

ΠΗΓΕΣ :

* Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας τον έτους 1866, Αθήναι 1866, σ. 56-57.

** Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1871, Αθήναι 1872, σ. 12-14 και 58. (Στον αριθμό των εσωτερικών μαθητριών περιλαμβάνονται μόνον οι "σύσσιτες").

*** Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1873, Αθήναι 1874, σ. 26-28 (Στους αριθμούς αυτούς περιλαμβάνονται όσες μαθήτριες προσήλθαν στις εξετάσεις τον Ιούνιο 1874).

Σελ. 185
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/186.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

μαθητριών στην Δ' τάξη αυξάνεται αισθητά. Συγκεκριμένα το 1885-86 φοιτούν 99 μαθήτριες1 και το 1888-89 προετοιμάζονται για το δίπλωμα της δασκάλας 132 μαθήτριες2. Η ουσιαστική αλλαγή που έγινε στη διάρθρωση του σχολείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, μετά το 1881, πιστοποιείται και από τη σύγκριση του προγράμματος της τελευταίας τάξης (=Δ' ) 1886-87 και του 1870 (-E') (βλ. και Πίνακα 17).

Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι στο πρόγραμμα του 1870 τα Γαλλικά και η Οικιακή Οικονομία αναγράφονται αμέσως μετά τα Ελληνικά. Το πρόγραμμα του 1870 επιδιώκει να ικανοποίησει τις απαιτήσεις δυο κατηγοριών μαθητριών, σε αντίθεση με το πρόγραμμα του 1886-87 που δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις διδακτικές ασκήσεις (5 ώρες το 1870, 11 το 1886). Μάλιστα στο πρόγραμμα της επόμενης χρονιάς, του 1887-88, προστίθενται 2 επιπλέον ώρες, 1 στην Αριθμητική και 1 στα Παιδαγωγικά3. Ακόμα στο πρόγραμμα του 1870, οι ώρες των Ελληνικών και των Γαλλικών είναι σχεδόν ίδιες (6 και 5), ενώ στο πρόγραμμα του 1886-87 οι ώρες των Ελληνικών είναι 8 και των Γαλλικών 4. Τέλος, το μάθημα της Οικιακής Οικονομίας διδάσκεται σύμφωνα με το πρόγραμμα του 1886-87 στην Γ' τάξη του σχολείου4, δηλαδή στην τελευταία τάξη για τις μαθήτριες που επιδιώκουν μια γενική μόνο εκπαίδευση.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και ή εξέλιξη του προγράμματος μαθημάτων σε ολόκληρη την περίοδο 1837-1892.

Στον Πίνακα 18 δίνονται τρία προγράμματα του Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας· του 1842, του 1870 και του 1889-90 που διαλέχτηκαν με το εξής σκεπτικό: Το πρόγραμμα

——————————————

1. Πρακτικά. . 1885-86, σ. 26

2. Πεπραγμένα... 1888-89, σ. 10.

3. Πρόγραμμα των κατά το σχολικόν έτος 1887-88 διδαχθησομένων μαθημάτων εν τε τοις προτύποις και τοις Διδασκαλείοις της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, Αθήναι 1887, σ. 11-12.

4. Πρόγραμμα... μαθημάτων 1886-87, σ. 44.

Σελ. 186
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/187.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΠΙΝΑΚΑΣ 17

Πρόγραμμα μαθημάτων στην τελευταία τάξη τον Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1870 και 1886-87)

πρόγραμμα 1870* Τάξη Ε'

Πρόγραμμα 1886-87** Τάξη Δ'

Μαθήματα

Ώρες

Μαθήματα

Ωρες

Χριστιανική ηθική

Ελληνικά

Γαλλικά

Οικιακή Οικονομία

Παιδαγωγία

Φυσική πειραματική

Κοσμογραφία

Ωδική

Διδακτική μετ' εφαρμογής εν προκαταρκτικοίς

Μέθοδος της Νηπιαγωγίας θεωρητικώς και πρακτικώς

Σύνολο

1

6

5

1

1

3

1

2

 

3

 

2

 

Ελληνικά

Ιστορία

Φυσιογνωστικά(χημεία)

Παιδαγωγικά

Διδακτικά

Γαλλικά

Ωδική

Χειροτεχνήματα

 

 

Σύνολο

8

2

1

1

11

4

2

4

33

25

Χειροτεχνήματα και άσκησις εις τα της οικιακής οικονομίας κατά τας λοιπάς εργασίμους ώρας

ΠΗΓΕΣ:

* Κανονισμός των Παρθεναγωγείων της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας [Αθήναι 1870], σ. 4-5

** "Πρόγραμμα των κατά το σχολικόν έτος 1886-87 διδαχθησομένων μαθημάτων εν τε τοις προτύποις και τοις Διδασκαλείοις της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας" στα Πρακτικά της εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1885-1886, Αθήναι 1886, σ. 45-46.

——————————————

του 1842 είναι το πρώτο πρόγραμμα του σχολείου αυτού, το πρόγραμμα του 1870 δείχνει τις αλλαγές που επήλθαν μετά το 1861, οπότε αναγνωρίστηκε επίσημα από το κράτος το σχολείο αυτό ως Διδασκαλείο και το πρόγραμμα του 1889-90 είναι το τελευταίο πρόγραμμα της περιόδου και δείχνει τις αλλαγές μετά το 1881, οπότε έχουμε επέμβαση του Υπουργείου στη λειτουργία του σχολείου αυτού που καθόρισε και τη διδασκαλία ορισμένων μαθημάτων.

Σελ. 187
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/188.gif&w=600&h=3932. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΠΙΝΑΚΑΣ 18

Προγράμματα μαθημάτων τον Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας

τον 1842*, 1870** και 1890***

Τάξη A' Τάξη Β' Τάξη Γ' Τάξη Δ'

Τάξη Ε'

Σύνολο

Μαθήματα**** 1842 1870 1890 1842 1870 1890 1842 1870 1890 1842 1870 1890

1870

ωρών

Θρησκευτικά 222 222 221 21 -

1

8,8,5

Ελληνικά 13 9 9 10 9 9 10 9 9 10 9 6

6

43,42,33

Μαθηματικά 332 222 222 - 21

-

7,9,7

1

-1,1

Κοσμογραφία - - - - - - - - 1 - - -

Ιστορικά - 22 232 232 322

-

7,10,8

Γεωγραφικά 322 222 22- 2-2

-

9,6,6

Φυσιογνωστικά - - 2 2-2 1-2 222

3

5,5,8

Παιδαγωγικά - - - - - - - - 2 - - 2

1

-,10

Διδακτικά ___ _.__ __ \ __10

5

-.5,11

Γαλλικά - 53 353 354 354

5

9,25,14

Οικιακή Οικονομία - - - - - 1 - - 1 - - -

1

-,1,2

Τεχνικά :

α) Ιχνογραφία 323 321 321 32 -

-

12,8,5

β) Καλλιγραφία

γ) Ωδική - 32 332 322 322

2

9,12,8

δ) Γυμναστική - 22 - 22 - 22 - 1 -

-

-6,7

ε) Χειροτεχνήματα 3 4 45

-5,11

Συνολο 24 30 32 29 30 32 28 29 34 28 26 36

25

ΠΗΓΕΣ :

* Κανονισμός του εν Αθήναις Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, Αθήναι 1842, σ 4-7.

 

** Κανονισμός των Παρθεναγωγείων της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, Αθήναι [1870], σ. 2-5.

*** "Πρόγραμμα των κατά το σχολικόν έτος 1889-90 διδαχθησομένων μαθημάτων εν τοις προτύποις και Διδασκαλείοις της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας", στο Της εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας τα κατά το έτος 1888-89 πεπραγμένα, Αθήναι 1889, σ. 49-54. **** Η σειρά των μαθημάτων είναι σύμφωνη με το πρόγραμμα του 1889-90.

 

 

Σελ. 188
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/189.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Το πρόγραμμα του 1842 προέβλεπε συνολικά 109 ώρες, χωρίς να υπολογίζονται οι ώρες για τα χειροτεχνήματα, του 1870 140 και πενταετή φοίτηση, και του 1890, 134 ώρες. Το σύνολο των ωρών που προβλέπει το κάθε πρόγραμμα δεν παρουσιάζει τόσο ενδιαφέρον όσο η κατανομή των ωρών στα επιμέρους μαθήματα.

Η διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας μειώνεται σταδιακά, από 43 ώρες το 1842, σε 42 το 1870 και σε 33 το 1888-89, Η ύλη που διδάσκεται περιορίζεται, στα προγράμματα του 1842 και 1870, στην αρχαία ελληνική γλώσσα και "εις έκθεσιν ιδεών" και μόνο στο πρόγραμμα του 1889-90 διδάσκεται στην A' και Β' τάξη από μία ώρα "Απαγγελία και απομνημόνευσις εκλεκτών τεμαχίων νεωτέρων Ελλήνων λογογράφων και ποιητών"1. Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι Αρχαία Ελληνικά αρχίζουν να διδάσκονται οι μαθήτριες από την Ε' τάξη του Πρότυπου Δημοτικού Σχολείου ("Μύθοι" του Αισώπου και Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής) και προχωρούν στην ς' τάξη με την "Κύρου Ανάβαση" του Ξενοφώντα2. Σύμφωνα με τη γνώμη του Γ. Γ. Παπαδόπουλου όμως, η μαθήτρια "αφ' ου πολύν καιρόν βασανισθή εις το να μάθη, ή μάλλον, εις το να μη μάθη τους κανόνας των εις -μι ρημάτων... αύτη δεν μανθάνει ούτε να λαλή ούτε να γράφη την γλώσσαν αύτής"3. Η Κ. Παρρέν σε μια σειρά από "καυστικά" άρθρα με τίτλο "Τα κατά το Αρσάκειον"4 καταλήγει ότι "Το Αρσάκειον χρήζει ριζικής μεταρρυθμίσεως, ο κανονισμός αυτού ριζικής αναθεωρήσεως"5. Σχετικά με τα Αρχαία

——————————————

1. Πρόγραμμα... μαθημάτων 1889-90, ό.π., σ. 49 και 51. Τα Νέα Ελληνικά, όπως είναι γνωστό, καθιερώθηκαν στα Ελληνικά Σχολεία των αγοριών με το πρόγραμμα του 1884 και με ενέργειες του Νικολάου Πολίτη (Αλ. Δημαράς, Η μεταρρύθμιση..., τ. Α', σ. μγ').

2. Πρόγραμμα... μαθημάτων 1889-90, ό.π., σ. 46 και 48.

3. Γ. Γ. Παπαδόπουλος, Λόγος περί γυναικός και Ελληνίδας, ό.π., σ. 17.

4. Κ. Παρρέν, "Τα κατά το Αρσάκειον", Εφημερίς των Κυριών, έτ. Β', αρ. 64,30 Μαΐου 1888, αρ. 65, 5 Ιουνίου 1888, αρ. 66, 12 Ιουνίου 1888.

5. Κ. Παρρέν, "Αι έκλογαί του Αρσακείου Παρθεναγωγείου", Εφημερίς των Κυριών, έτ. Β', αρ. 98, 22 Ιανουαρίου 1889.

Σελ. 189
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/190.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Ελληνικά τονίζει ότι οι μαθήτριες "και τους απλουστέρους των συγγραφέων αδυνατούσι να εννοήσωσι διότι ο διδάξας αυτούς διδάσκαλος θυσιάζει πάντοτε το ύφος, τας ιδέας του συγγραφέως εις την ξηράν γραμματικήν και τυπικήν ανάλυσιν". και συνεχίζει: "πού αι κριτικαί γνώσεις, πού η νεωτέρα Ελληνική Φιλολογία και η ιστορία αυτής!"1.

Όπως φαίνεται και στον Πίνακα 18, τα προγράμματα του 1842 και 1870 πρόβλεπαν μαθήματα για τα Φυσιογνωστικά 5 ώρες συνολικά, ενώ το πρόγραμμα του 1890 πρόβλεπε 8 μαζί με τη Χημεία, που δεν υπάρχει στα προηγούμενα. Φαίνεται λοιπόν ότι αρχίζουν να υποχωρούν οι αντιλήψεις σχετικά με τα μαθήματα που ήταν κατάλληλα ή όχι για τη "φύση" της γυναίκας.

Η Κοσμογραφία, η Φυσική Πειραματική και η Γυμναστική υπάρχουν μόνο στα προγράμματα του 1870 και 1890. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι ώρες των Μαθηματικών μειώνονται όσο προχωρούμε στις μεγάλες τάξεις. Στη διαμόρφωση αυτή του προγράμματος επηρέασε, οπωσδήποτε, η άποψη της εποχής ότι δεν πρέπει να επιβαρύνεται -ειδικά με τα Μαθηματικά- το πρόγραμμα για τις μαθήτριες που βρίσκονται στην εφηβεία, γιατί έχει επιπτώσεις στην υγεία τους2.

Θα σταθούμε ιδιαίτερα στο μάθημα της Γυμναστικής, γιατί η μέριμνα για τη Γυμναστική εκδηλώνεται, σχεδόν αποκλειστικά, με "προοδευτικές" εκπαιδευτικές προσπάθειες. Στο σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το μάθημα εισήχθη από το 1858-59 3. Στον κατάλογο των "διδασκάλων" για τη σχολική χρονιά 1860-61 αναφέρεται και δάσκαλος της Γυμναστικής4. Στα Πρακτικά

——————————————

1. Κ. Παρρέν, "Τα κατά το Αρσάκειον", Εφημερίς των Κυριών, έτ. Β', αρ. 66, 12 Ιουνίου 1888.

2. Βλ. σχετικές απόψεις στη σ. 274 αυτής της εργασίας.

3. Βλ. σ. 96 αυτής της εργασίας.

4. Εφημερίς των Φιλομαθών, έτ. Θ', αρ. 396, 4 Φεβρουαρίου 1861, σ. 1581, υποσ. 1. Επισημαίνουμε εδώ το γεγονός ότι στα δημόσια σχολεία της Μέσης Παιδείας καθιερώθηκε η Γυμναστική με ψήφισμα της "Προσωρινής

Σελ. 190
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/191.gif&w=600&h=393 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

13. Μαθήτριες Αρσακείου 1893

Σελ. 191
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/192.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

της Εταιρείας του 1865 σημειώνεται ότι "η γυμναστική διδάσκεται, αδιαλείπτως εν τω καταστήματι υπό του κ. Χόττεντορφ"1 και στα Πρακτικά του 1886-87 "αγγέλλεται" ότι "χάριν της ευρυθμοτέρας και προς το γυναικείον φύλον οικειοτέρας ασκήσεως του σώματος, προσελήφθη δεδοκιμασμένη διδάσκαλος της γυμναστικής"2.

Στα προγράμματα του 1870 και περισσότερο του 1890 δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη διδασκαλία των Παιδαγωγικών και στις διδακτικές ασκήσεις για τα οποία έγινε ιδιαίτερος λόγος παραπάνω3.

Όσον αφορά το μάθημα των Γαλλικών, οι 9 ώρες που πρόβλεπε το πρόγραμμα του 1842 τριπλασιάζονται σχεδόν και γίνονται 25 στο πρόγραμμα του 1870. Οι ώρες των Γαλλικών διπλασιάστηκαν από το 1864, γιατί, όπως τονίζεται στα Πρακτικά της Εταιρείας, "η επιθυμία της γλώσσης ταύτης ζωηροτέρα καθημέραν αναφαίνεται". Εκτός από την αύξηση των ωρών διδασκαλίας, το Συμβούλιο αποφάσισε "και εις την πρακτικήν εξάσκησιν της γλώσσης ταύτης ν' ασχολώνται άπασαι αι μαθήτριαι του Παρθεναγωγείου, και Διδασκάλισσα προς τον σκοπόν τούτον Γαλλίς και κατάλληλος διά τε την μέθοδον, την παιδείαν, την προσφοράν και τους τρόπους αυτής να προσληφθή"4. Το ότι τα μέτρα αυτά ανταποκρίνονταν στις απαιτήσεις της εποχής εκείνης φαίνεται καθαρά από τη δήλωση του Συμβουλίού ότι: "Τα ευάρεστα δε αποτελέσματα των μέτρων τούτων συναισθανθέν αμέσως το κοινόν της πρωτευούσης, όπερ τοσούτον εις την Γαλλικήν

——————————————

Κυβερνήσεως" της 8ης Δεκεμβρίου 1862 (Αλ. Δημαράς, Η μεταρρύθμιση..., τ. Α', σ. 170-172).

1. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας ετών δύο (1863-1865), ό.π., σ. 80.

2. Πρακτικά της εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας τον έτους 1886-1887, Αθήναι 1887, σ. 23.

3. Βλ. σ. 154-155 αυτής της εργασίας.

4. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας ετών δύο (1863-1865), ό.π., σ. 64-65.

Σελ. 192
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/193.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ενασμενίζεται, αντί των 27 ημισυσσίτων, ας πέρυσιν έστελλεν εις το Παρθεναγωγείον ημών, 46 τοιαύτας αποστέλλει ήδη εις το Άρσάκειον"1. Για την καλύτερη εξάσκηση των μαθητριών στα Γαλλικά, η Εταιρεία φρόντιζε να προσλαμβάνει επιμελήτριες Γαλλίδες2. Επίσης η Οικιακή Οικονομία διδάσκονταν από τη διευθύντρια του σχολείου "Γαλλιστί"3. Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι μετά το 1880 τα Γαλλικά άρχισαν να διδάσκονται από την Ε' τάξη του Δημοτικού Σχολείου4. Το πνεύμα της εποχής αυτής ήταν προσανατολισμένο προς μια γυναικεία μόρφωση "ευρωπαϊκή", με ξένες γλώσσες, μουσική και καλούς τρόπους. Το ιδανικό αυτό κυριαρχούσε στην "ανώτερη" μόρφωση των πλούσιων οικογενειών, όπου την αγωγή των κοριτσιών την είχαν αναλάβει ξενόγλωσσες δασκάλες. Ανάλογος ήταν και ο προσανατολισμός στα περισσότερα από τα ιδιωτικά Παρθεναγωγεία της εποχής, σε γενική συνέλευση μελών της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας τα σχολεία αυτά χαρακτηρίζονται "σχολεία πολυτελείας" και επισημαίνεται η ανάγκη να διδάσκονται μόνον όσα μαθήματα "κριθώσιν... αναγκαία εις το πολύ πλήθος των Ελληνίδων"5. Την ίδια περίπου εποχή, ο Ι. Αργυριάδης τονίζει ότι είναι ανάγκη να γίνουν μεγάλες μεταβολές στον "εσωτερικό οργανισμό" του Αρσακείου γιατί "πρέπει πάντες να κατανοήσωμεν ότι το ημέτερον έθνος, ώσπερ έχει, δείται πατέρων και μητέρων ουχί Αγγλίδων, ουδέ Γαλατίδων, αλλ' Ελληνίδων"6. Ο Γ. Γ. Παπαδόπουλος χαρακτηρίζει "ψευδοφραγκισμό" την τάση που επικρατεί στην εκπαίδευση των κοριτσιών και επισημαίνει το γεγονός ότι οι

——————————————

1. ό.π , σ. 65.

2. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας τον έτους 1872, ό.π., σ.16.

3. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας τον έτους 1871, ό.π., σ.16.

4. Πρόγραμμα των κατά το σχολικόν έτος 1883-1884 διδαχθησομένων μαθημάτων εν τοις Προτύποις και Διδασκαλείοις της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, Αθήναι 1883, σ. 5.

5. Πρακτικά... 1871, σ 53

6. Ι. Αργυριάδης, Έκθεσις περί των εν Αθήναις Γυμνασίων και Ελληνικών σχολείων [Αθήναι 1877], σ. 58.

13

Σελ. 193
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/194.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

μαθήτριες, μετά από τόσων χρόνων διδασκαλία της Γαλλικής, σπάνια φτάνουν "υπέρ την ικανότητα του αναγινώσκειν μυθιστορήματα"1.

Μετά το 1881 δόθηκε ιδιαίτερη βαρύτητα στη διδασκαλία των Παιδαγωγικών και στις διδακτικές ασκήσεις2 και έτσι οι ώρες των Γαλλικών, στο πρόγραμμα του 1889-90 είναι αισθητά μειωμένες (14 από 25).

Όπως είδαμε και στην προηγούμενη περίοδο, στην εκπαίδευση των κοριτσιών ξεχωριστή θέση είχε η διδασκαλία των εργόχειρων "άτινα ουχ ήττον ωφέλιμα των γραμμάτων καθίστανται, εις την οικιακήν ευδαιμονίαν"3. Το συμβούλιο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας φροντίζει να προσλαμβάνει ξένες δασκάλες των εργοχείρων4 και της ραπτικής. Επίσης καταβάλλει ιδιαίτερη προσπάθεια να διδάσκονται οι μαθήτριες "εργόχειρα αναγκαία και χρήσιμα εις πάσαν καλήν οικοδέσποιναν" και να μην ασχολούνται "αποκλειστικώς εις έργα φαντασίας, καλλωπισμού και επιδείξεως"5. Οι επιθεωρητές των Δημοτικών Σχολείων της χώρας, όμως, τονίζουν, κοντά στα άλλα μειονεκτήματα των σχολείων θηλέων, ότι διδάσκονται στις μαθήτριες χειροτεχνήματα "άπερ εις επίδειξιν μόνον εισί κατάλληλα, παραμελουμένων των αναγκαιοτάτων και χρησιμωτάτων" (N. Πολίτης, Βώλος)6.

Στα προγράμματα του 1842 και 1870 δεν καθορίζονται οι ώρες διδασκαλίας των χειροτεχνημάτων ούτε και το είδος. Σημειώνεται μόνο ότι "εργόχειρα και ραπτική (διδάσκονται.) τας λοιπάς εργασίμους ώρας". Αντίθετα, στο πρόγραμμα του 1889-90

——————————————

1. Γ. Γ. Παπαδόπουλος, Λόγος περί γυναικός..., ό.π., σ. 27. Βλ. σχετικά με το μάθημα των Γαλλικών και σ. 224 αυτής της εργασίας

2. Βλ σ. 154-155 αυτής της εργασίας.

3. Πρακτικά... 1861-1863, ό.π., σ. 65 και Πρακτικά... 1871, ό.π.., σ.15.

4. Πρακτικά .. 1863-1865, ό.π., σ. 49.

5. Πρακτικά... 1861-1863, ό.π., σ. 66.

6. Εκθέσεις... 1883, σ. 75 και έκθεση Ι. Κοφινιώτη, ό.π., Μεγαλόπολις, σ. 118.

Σελ. 194
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 175
    2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

    σχολείο της Εταιρείας1. Και στα 1876 είχε σταλεί με έξοδα της Εταιρείας η Ελένη Λοΐζου στη Γενεύη και στο Βερολίνο "διά να αύξήση τας διδασκαλικάς της γνώσεις"2.

    ΝΕΕΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ.

    Νηπιαγωγοί. Παράλληλα με τις δασκάλες άρχισαν να εκπαιδεύονται και οι πρώτες νηπιαγωγοί. Όπως είδαμε, νηπιαγωγεία άρχισαν να λειτουργούν από πολύ νωρίς. Αρχικά μάλλον δεν υπήρχε αυστηρός περιορισμός στην ηλικία των μαθητών, και έτσι, στα πρώτα αλληλοδιδακτικά σχολεία και κυρίως τα ιδιωτικά, φοιτούσαν και πολύ μικρά παιδιά, από την ηλικία των δύο χρόνων ακόμα3. Στα πρώτα σχολεία θηλέων που ίδρυσαν οι ξένοι ιεραπόστολοι Hill και Hildner, υπήρχαν ξεχωριστά νηπιαγωγεία με μαθητές και μαθήτριες από την ηλικία των 2 ως 6 χρόνων4.

    Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία ίδρυσε νηπιαγωγείο το 1840 5.

    Όπως φαίνεται από έκθεση του 1863 στα νηπιαγωγεία διδάσκονταν ό,τι και στα Δημοτικά Σχολεία: "Της νηπιαγωγίας αγνώστου ούσης παρ' ημίν και ουδαμού διδασκόμενης, ούτω καλούνται αλληλοδιδακτικά τινα, σχολεία, εις α φοιτώσι κατωτέρας ηλικίας παιδία"6.

    Η πρώτη που προσπάθησε να εκπαιδεύσει νηπιαγωγούς ήταν η Fr. Hill, που μετά την καθιέρωση του σχολείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας ως Διδασκαλείου του κράτους, στράφηκε προς αυτή την κατεύθυνση. Ο Γ. Γ. Παπαδόπουλος προτείνει να

    ——————————————

    1. Πρακτικά της εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας τον έτους 1885-86, Αθήναι 1886, σ. 9-10.

    2. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1876, Αθήναι 1877, σ. 12.

    3. Μικρά παιδιά παρακολουθούν μαθήματα στο σχολείο της Φιλομούσου Εταιρείας στην Αθήνα (1826), στο σχολείο της Ελένης Δανέζη (1828) κ.ά. (Απ. Δασκαλάκης, ό.π., τ. A', σ. 105 και 548).

    4. Βλ. σχετικές αναφορές στις σ. 62-63 αυτής της εργασίας.

    5. Πρακτικά... 1840, σ. 12.

    6. Γ. Γ. Παπαδόπουλος, "Περί των εν Σύρα σχολείων", ό.π., σ. 185.