Συγγραφέας:Ζιώγου - Καραστεργίου, Σιδηρούλα
 
Τίτλος:Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:2
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:467
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1893
 
Περίληψη:Μελέτη της πορείας που ακολούθησε ή Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στη χώρα μας, των διαφόρων παραγόντων που επηρέασαν την πορεία αυτή, καθώς και των προβλημάτων και των κυριότερων τάσεων που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια της εξελικτικής αυτής πορείας. Η εργασία αυτή, στην πρώτη της μορφή, υποβλήθηκε ως διδακτορική διατριβή και εγκρίθηκε από τη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Δημοσιεύθηκε το 1983 ως παράρτημα (αριθμός 38) της Επιστημονικής Επετηρίδας της Φιλοσοφικής Σχολής.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 28.69 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 181-200 από: 470
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/181.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Διδασκαλείο, Δεύτερος στόχος: η γενική εκπαίδευση

ΑΡΙΘΜΟΣ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. Στο ίδιο σχολείο με τις μαθήτριες που ενδιαφέρονταν να γίνουν δασκάλες φοιτούσαν, όπως και στην προηγούμενη περίοδο, και εκείνες που ήθελαν να αποκτήσουν μια γενική μόρφωση. Το Διδασκαλείο και το Παρθεναγωγείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας συνεχίζουν να αποτελούν ένα σχολείο. Ο όρος Παρθεναγωγείο παίρνει, την περίοδο αυτή, μια πιο πλατιά σημασία. Ενώ δηλαδή αρχικά χρησιμοποιήθηκε για να χαρακτηρίσει τα "ανώτερα" σχολεία των κοριτσιών, σιγά σιγά επεκτάθηκε σε όλα τα σχολεία για κορίτσια, ίσως επειδή την εποχή αυτή όλα τα ιδιωτικά σχολεία για κορίτσια περιλαμβάνουν νηπιαγωγείο-δημοτικό και "ανώτερο" σχολείο. Έτσι στο άρθρο 1 του κανονισμού των Παρθεναγωγείων της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας του 1870 αναφέρεται ότι: "Τα υπό της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας συντηρούμενα Παρθεναγωγεία είναι: α) Το Διδασκαλείον, διαιρούμενον εις το Αρσάκειον, περιέχον ίδιον προκαταρκτικόν Σχολείον και εις το εξωτερικόν μετά του Τοσιτσείου Προκαταρκτικού Σχολείου, β) Το Πρότυπον Νηπιαγωγείον, γ) Το εν Κερκύρα Παρθεναγωγείον, και δ) Τα εν διαφόροις Δήμοις σχολεία"1. Με τον όρο Παρθεναγωγείο, επομένως, χαρακτηρίζεται κάθε σχολείο στο οποίο φοιτούν μαθήτριες από νηπιαγωγείο μέχρι Διδασκαλείο. Έτσι συχνά συναντάμε, σε αντιδιαστολή, τους δύο όρους Παρθεναγωγείο, Αρρεναγωγείο. Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι οι υπεύθυνοι της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας χρησιμοποιούν συχνά, στις επίσημες εκθέσεις και τα Πρακτικά, τους όρους "Διδασκαλείο" και "Ελληνικό σχολείο" για να χαρακτηρίσουν το ίδιο σχολείο2, πράγμα που φανερώνει καθαρά τη διπλή "ταυτότητα" του σχολείου αυτού.

——————————————

1. Κανονισμός του Παρθεναγωγείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας [Αθήναι 1870], σ. 1.

2. Βλ. ενδεικτικά Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1874, Αθήναι 1875, σ. 14 και Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας τον έτους 1880, Αθήναι 1881, σ. 30.

Σελ. 181
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/182.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Από το 1860-61 η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία λειτουργεί δυο σειρές σχολείων. Η μία περιλαμβάνει το Τοσίτσειο προκαταρκτικό σχολείο και το Διδασκαλείο, και η άλλη το Αρσάκειο και το αντίστοιχο προκαταρκτικό. Στα πρώτα φοιτούν εξωτερικές μαθήτριες και στα δεύτερα εσωτερικές και οι "ημισύσσιτες", ενώ μέχρι το 1860 οι εξωτερικές και οι εσωτερικές μαθήτριες φοιτούσαν στο ίδιο σχολείο. Οι εξωτερικές μαθήτριες, και στο προκαταρκτικό και στο Διδασκαλείο, ήταν περισσότερες από τις εσωτερικές. Από τα Πρακτικά της Εταιρείας φαίνεται πως για το εσωτερικό τμήμα του σχολείου οι ενδιαφερόμενες μαθήτριες ήταν περισσότερες, αλλά δεν γίνονταν δεκτές γιατί το κτίριο χωρούσε μόνο 130 1. Περιορισμένος επίσης αριθμός μαθητριών γινόταν δεκτός και στα εξωτερικά τμήματα, ενώ οι ενδιαφερόμενες ήταν πολύ περισσότερες. Συχνά αναφέρεται στα Πρακτικά ότι το Συμβούλιο αναγκάστηκε να αρνηθεί "την εγγραφήν εις πολλάς νεανίδας"2 και ότι "μετά μεγάλης δυσκολίας περιωρίσαμεν τον αριθμόν αυτών εις..."3. Για να ξεπεραστεί κάπως το πρόβλημα η Εταιρεία καθιέρωσε το θεσμό των "ημισύσσιτων" μαθητριών. Ο Πίνακας 15 δείχνει την αύξηση του αριθμού των μαθητριών στα Διδασκαλεία (εσωτερικό και εξωτερικό) της Αθήνας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Πίνακα 15 ο αριθμός των μαθητριών στα σχολεία της Εταιρείας αυξάνεται από χρόνο σε χρόνο αισθητά. Από το σύνολο των μαθητριών αυτών ένα μεγάλο ποσοστό ενδιαφέρονταν για το δίπλωμα της δασκάλας, ενώ οι υπόλοιπες επιδίωκαν μια γενική μόρφωση, γεγονός στο οποίο οφείλεται η μείωση του αριθμού των μαθητριών στην τελευταία τάξη του Διδασκαλείου (Βλ. και Πίνακα 16).

Η μείωση στον αριθμό των μαθητριών, όσο προχωρούμε

——————————————

1. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας 1863-1865, σ. 14

2. ό.π., σ. 62.

3. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας τον έτους 1872, Αθήναι 1873, σ. 16.

Σελ. 182
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/183.gif&w=600&h=3932. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΠΙΝΑΚΑΣ 15

Αριθμός μαθητριών στα σχολεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας στην Αθήνα (1860-61 ως 1888-89) Σχολική Μαθήτριες Μαθήτριες Διδασκαλείου Σύνολο χρονιά Δημοτικό Νηπιαγωγείο εσωτερικού και εξωτερικού μαθητριών

1860-61 137 -

1865-66 199 -

1871-72 331 62

1874-75 416 240

1880-81 610 207

1885-86 638 238

1888-89 653 240

ΠΗΓΕΣ : 1860-61: Εφημερίς των Φιλομαθών, έτ. Θ', αρ. 394, 4 Φεβρουαρίου 1861, σ. 1579-1580.

1865-66: Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1866, Αθήναι 1866, σ. 56.

1871-72: Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1871, Αθήναι 1872, σ. 57-58.

1874-75: Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1874, Αθήναι 1875, σ. 44.

1880-81: Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1880, Αθήναι 1881, σ. 29.

1885-86: Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1885-86, Αθήναι 1886, σ. 10.

1888-89: Της εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας τα κατά το έτος 1888-89 Πεπραγμένα, Αθήναι 1889, σ.9.

εξωτερικό Διδασκαλείο Αρσάκειο

σύσσιτες ημισύσσιτες

Σελ. 183
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/184.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

στις μεγάλες τάξεις, και κυρίως από την Δ' στην E', είναι πιο φανερή στις εξωτερικές μαθήτριες, γιατί από τις εσωτερικές οι περισσότερες έπαιρναν υποτροφία με σκοπό να πάρουν το δίπλωμα της δασκάλας. Έτσι, τη σχολική χρονιά 1871-72, φοιτούσαν στην Ε' τάξη του εξωτερικού Διδασκαλείου 36 μαθήτριες και στην ίδια τάξη του εσωτερικού 21 μαθήτριες. Από αυτές πήραν πτυχίο δασκάλας 51 περίπου μαθήτριες και μόνο 3 έδωσαν εξετάσεις για το Απολυτήριο του Σχολείου1. Και από τις 46 μαθήτριες που φοιτούσαν στην Ε' τάξη το 1873-74 μόνο 2 ενδιαφέρθηκαν να πάρουν Απολυτήριο2. Οι υπόλοιπες έδωσαν εξετάσεις για το δίπλωμα της δασκάλας, γεγονός που φανερώνει, καθαρά πως την τελευταία τάξη του Διδασκαλείου παρακολουθούσαν ουσιαστικά οι υποψήφιες δασκάλες. Σύμφωνα με τον Πίνακα 16, κάθε χρόνο, πολλές μαθήτριες διέκοπταν τις σπουδές τους. Οι περισσότερες μαθήτριες φοιτούσαν ως την Δ' τάξη και σταματούσαν χωρίς να πάρουν Απολυτήριο. Ο χαρακτήρας λοιπόν της Γενικής Εκπαίδευσης, την εποχή αυτή, είναι καθαρά "διακοσμητικός" και όχι λειτουργικός.

Με το διάταγμα της 24ης Απριλίου 1881 3 μορφοποιείται πιο καθαρά το σχήμα που άρχισε να διαγράφεται τα προηγούμενα χρόνια, αφού στην Δ' και τελευταία τάξη του Διδασκαλείου φοιτούν μόνο οι υποψήφιες δασκάλες. Στην Γ' τάξη οι μαθήτριες δίνουν εξετάσεις και παίρνουν απολυτήριο και απ' αυτές, όσες ενδιαφέρονται, συνεχίζουν στην Δ' τάξη. Έχουμε δηλαδή τον πρώτο, υποτυπώδη, διαχωρισμό σχολείου γενικής εκπαίδευσης και επαγγελματικού σχολείου. Στην Δ' τάξη είχαν την υποχρέωση, σύμφωνα με το άρθρο 11 του παραπάνω διατάγματος, να φοιτήσουν και οι μαθήτριες των άλλων Παρθεναγωγείων που ενδιαφέρονταν για το δίπλωμα της δασκάλας, και έτσι αρχίζει να επιδιώκεται ομοιόμορφη εκπαίδευση για όλες τις δασκάλες. Ο αριθμός των

——————————————

1. Πρακτικά... 1872, σ. 16.

2. Πρακτικά... 1873, σ. 27.

3. Βλ. σ. 164 αυτής της εργασίας.

Σελ. 184
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/185.gif&w=600&h=3932. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΠΙΝΑΚΑΣ 16

Αριθμός μαθητριών κατά τάξεις στο Διδασκαλείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας (1865-66, 1871-72, 1873-74)

1865-66*

1871-72**

1873-74***

εξωτερικές

εσωτερικές

εξωτερικές

εσωτερικές

εξωτερικές

εσωτερικές

Τάξη A'

" Β'

90

62

23

21

72

77

29

39

77

72

36

38

" Γ'

51

22

72

32

51

34

" Δ'

52

19

55

20

55

20

" Ε'

40

16

36

21

24

22

ΠΗΓΕΣ :

* Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας τον έτους 1866, Αθήναι 1866, σ. 56-57.

** Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1871, Αθήναι 1872, σ. 12-14 και 58. (Στον αριθμό των εσωτερικών μαθητριών περιλαμβάνονται μόνον οι "σύσσιτες").

*** Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1873, Αθήναι 1874, σ. 26-28 (Στους αριθμούς αυτούς περιλαμβάνονται όσες μαθήτριες προσήλθαν στις εξετάσεις τον Ιούνιο 1874).

Σελ. 185
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/186.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

μαθητριών στην Δ' τάξη αυξάνεται αισθητά. Συγκεκριμένα το 1885-86 φοιτούν 99 μαθήτριες1 και το 1888-89 προετοιμάζονται για το δίπλωμα της δασκάλας 132 μαθήτριες2. Η ουσιαστική αλλαγή που έγινε στη διάρθρωση του σχολείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, μετά το 1881, πιστοποιείται και από τη σύγκριση του προγράμματος της τελευταίας τάξης (=Δ' ) 1886-87 και του 1870 (-E') (βλ. και Πίνακα 17).

Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι στο πρόγραμμα του 1870 τα Γαλλικά και η Οικιακή Οικονομία αναγράφονται αμέσως μετά τα Ελληνικά. Το πρόγραμμα του 1870 επιδιώκει να ικανοποίησει τις απαιτήσεις δυο κατηγοριών μαθητριών, σε αντίθεση με το πρόγραμμα του 1886-87 που δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις διδακτικές ασκήσεις (5 ώρες το 1870, 11 το 1886). Μάλιστα στο πρόγραμμα της επόμενης χρονιάς, του 1887-88, προστίθενται 2 επιπλέον ώρες, 1 στην Αριθμητική και 1 στα Παιδαγωγικά3. Ακόμα στο πρόγραμμα του 1870, οι ώρες των Ελληνικών και των Γαλλικών είναι σχεδόν ίδιες (6 και 5), ενώ στο πρόγραμμα του 1886-87 οι ώρες των Ελληνικών είναι 8 και των Γαλλικών 4. Τέλος, το μάθημα της Οικιακής Οικονομίας διδάσκεται σύμφωνα με το πρόγραμμα του 1886-87 στην Γ' τάξη του σχολείου4, δηλαδή στην τελευταία τάξη για τις μαθήτριες που επιδιώκουν μια γενική μόνο εκπαίδευση.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και ή εξέλιξη του προγράμματος μαθημάτων σε ολόκληρη την περίοδο 1837-1892.

Στον Πίνακα 18 δίνονται τρία προγράμματα του Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας· του 1842, του 1870 και του 1889-90 που διαλέχτηκαν με το εξής σκεπτικό: Το πρόγραμμα

——————————————

1. Πρακτικά. . 1885-86, σ. 26

2. Πεπραγμένα... 1888-89, σ. 10.

3. Πρόγραμμα των κατά το σχολικόν έτος 1887-88 διδαχθησομένων μαθημάτων εν τε τοις προτύποις και τοις Διδασκαλείοις της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, Αθήναι 1887, σ. 11-12.

4. Πρόγραμμα... μαθημάτων 1886-87, σ. 44.

Σελ. 186
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/187.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΠΙΝΑΚΑΣ 17

Πρόγραμμα μαθημάτων στην τελευταία τάξη τον Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1870 και 1886-87)

πρόγραμμα 1870* Τάξη Ε'

Πρόγραμμα 1886-87** Τάξη Δ'

Μαθήματα

Ώρες

Μαθήματα

Ωρες

Χριστιανική ηθική

Ελληνικά

Γαλλικά

Οικιακή Οικονομία

Παιδαγωγία

Φυσική πειραματική

Κοσμογραφία

Ωδική

Διδακτική μετ' εφαρμογής εν προκαταρκτικοίς

Μέθοδος της Νηπιαγωγίας θεωρητικώς και πρακτικώς

Σύνολο

1

6

5

1

1

3

1

2

 

3

 

2

 

Ελληνικά

Ιστορία

Φυσιογνωστικά(χημεία)

Παιδαγωγικά

Διδακτικά

Γαλλικά

Ωδική

Χειροτεχνήματα

 

 

Σύνολο

8

2

1

1

11

4

2

4

33

25

Χειροτεχνήματα και άσκησις εις τα της οικιακής οικονομίας κατά τας λοιπάς εργασίμους ώρας

ΠΗΓΕΣ:

* Κανονισμός των Παρθεναγωγείων της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας [Αθήναι 1870], σ. 4-5

** "Πρόγραμμα των κατά το σχολικόν έτος 1886-87 διδαχθησομένων μαθημάτων εν τε τοις προτύποις και τοις Διδασκαλείοις της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας" στα Πρακτικά της εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1885-1886, Αθήναι 1886, σ. 45-46.

——————————————

του 1842 είναι το πρώτο πρόγραμμα του σχολείου αυτού, το πρόγραμμα του 1870 δείχνει τις αλλαγές που επήλθαν μετά το 1861, οπότε αναγνωρίστηκε επίσημα από το κράτος το σχολείο αυτό ως Διδασκαλείο και το πρόγραμμα του 1889-90 είναι το τελευταίο πρόγραμμα της περιόδου και δείχνει τις αλλαγές μετά το 1881, οπότε έχουμε επέμβαση του Υπουργείου στη λειτουργία του σχολείου αυτού που καθόρισε και τη διδασκαλία ορισμένων μαθημάτων.

Σελ. 187
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/188.gif&w=600&h=3932. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΠΙΝΑΚΑΣ 18

Προγράμματα μαθημάτων τον Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας

τον 1842*, 1870** και 1890***

Τάξη A' Τάξη Β' Τάξη Γ' Τάξη Δ'

Τάξη Ε'

Σύνολο

Μαθήματα**** 1842 1870 1890 1842 1870 1890 1842 1870 1890 1842 1870 1890

1870

ωρών

Θρησκευτικά 222 222 221 21 -

1

8,8,5

Ελληνικά 13 9 9 10 9 9 10 9 9 10 9 6

6

43,42,33

Μαθηματικά 332 222 222 - 21

-

7,9,7

1

-1,1

Κοσμογραφία - - - - - - - - 1 - - -

Ιστορικά - 22 232 232 322

-

7,10,8

Γεωγραφικά 322 222 22- 2-2

-

9,6,6

Φυσιογνωστικά - - 2 2-2 1-2 222

3

5,5,8

Παιδαγωγικά - - - - - - - - 2 - - 2

1

-,10

Διδακτικά ___ _.__ __ \ __10

5

-.5,11

Γαλλικά - 53 353 354 354

5

9,25,14

Οικιακή Οικονομία - - - - - 1 - - 1 - - -

1

-,1,2

Τεχνικά :

α) Ιχνογραφία 323 321 321 32 -

-

12,8,5

β) Καλλιγραφία

γ) Ωδική - 32 332 322 322

2

9,12,8

δ) Γυμναστική - 22 - 22 - 22 - 1 -

-

-6,7

ε) Χειροτεχνήματα 3 4 45

-5,11

Συνολο 24 30 32 29 30 32 28 29 34 28 26 36

25

ΠΗΓΕΣ :

* Κανονισμός του εν Αθήναις Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, Αθήναι 1842, σ 4-7.

 

** Κανονισμός των Παρθεναγωγείων της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, Αθήναι [1870], σ. 2-5.

*** "Πρόγραμμα των κατά το σχολικόν έτος 1889-90 διδαχθησομένων μαθημάτων εν τοις προτύποις και Διδασκαλείοις της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας", στο Της εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας τα κατά το έτος 1888-89 πεπραγμένα, Αθήναι 1889, σ. 49-54. **** Η σειρά των μαθημάτων είναι σύμφωνη με το πρόγραμμα του 1889-90.

 

 

Σελ. 188
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/189.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Το πρόγραμμα του 1842 προέβλεπε συνολικά 109 ώρες, χωρίς να υπολογίζονται οι ώρες για τα χειροτεχνήματα, του 1870 140 και πενταετή φοίτηση, και του 1890, 134 ώρες. Το σύνολο των ωρών που προβλέπει το κάθε πρόγραμμα δεν παρουσιάζει τόσο ενδιαφέρον όσο η κατανομή των ωρών στα επιμέρους μαθήματα.

Η διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας μειώνεται σταδιακά, από 43 ώρες το 1842, σε 42 το 1870 και σε 33 το 1888-89, Η ύλη που διδάσκεται περιορίζεται, στα προγράμματα του 1842 και 1870, στην αρχαία ελληνική γλώσσα και "εις έκθεσιν ιδεών" και μόνο στο πρόγραμμα του 1889-90 διδάσκεται στην A' και Β' τάξη από μία ώρα "Απαγγελία και απομνημόνευσις εκλεκτών τεμαχίων νεωτέρων Ελλήνων λογογράφων και ποιητών"1. Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι Αρχαία Ελληνικά αρχίζουν να διδάσκονται οι μαθήτριες από την Ε' τάξη του Πρότυπου Δημοτικού Σχολείου ("Μύθοι" του Αισώπου και Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής) και προχωρούν στην ς' τάξη με την "Κύρου Ανάβαση" του Ξενοφώντα2. Σύμφωνα με τη γνώμη του Γ. Γ. Παπαδόπουλου όμως, η μαθήτρια "αφ' ου πολύν καιρόν βασανισθή εις το να μάθη, ή μάλλον, εις το να μη μάθη τους κανόνας των εις -μι ρημάτων... αύτη δεν μανθάνει ούτε να λαλή ούτε να γράφη την γλώσσαν αύτής"3. Η Κ. Παρρέν σε μια σειρά από "καυστικά" άρθρα με τίτλο "Τα κατά το Αρσάκειον"4 καταλήγει ότι "Το Αρσάκειον χρήζει ριζικής μεταρρυθμίσεως, ο κανονισμός αυτού ριζικής αναθεωρήσεως"5. Σχετικά με τα Αρχαία

——————————————

1. Πρόγραμμα... μαθημάτων 1889-90, ό.π., σ. 49 και 51. Τα Νέα Ελληνικά, όπως είναι γνωστό, καθιερώθηκαν στα Ελληνικά Σχολεία των αγοριών με το πρόγραμμα του 1884 και με ενέργειες του Νικολάου Πολίτη (Αλ. Δημαράς, Η μεταρρύθμιση..., τ. Α', σ. μγ').

2. Πρόγραμμα... μαθημάτων 1889-90, ό.π., σ. 46 και 48.

3. Γ. Γ. Παπαδόπουλος, Λόγος περί γυναικός και Ελληνίδας, ό.π., σ. 17.

4. Κ. Παρρέν, "Τα κατά το Αρσάκειον", Εφημερίς των Κυριών, έτ. Β', αρ. 64,30 Μαΐου 1888, αρ. 65, 5 Ιουνίου 1888, αρ. 66, 12 Ιουνίου 1888.

5. Κ. Παρρέν, "Αι έκλογαί του Αρσακείου Παρθεναγωγείου", Εφημερίς των Κυριών, έτ. Β', αρ. 98, 22 Ιανουαρίου 1889.

Σελ. 189
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/190.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Ελληνικά τονίζει ότι οι μαθήτριες "και τους απλουστέρους των συγγραφέων αδυνατούσι να εννοήσωσι διότι ο διδάξας αυτούς διδάσκαλος θυσιάζει πάντοτε το ύφος, τας ιδέας του συγγραφέως εις την ξηράν γραμματικήν και τυπικήν ανάλυσιν". και συνεχίζει: "πού αι κριτικαί γνώσεις, πού η νεωτέρα Ελληνική Φιλολογία και η ιστορία αυτής!"1.

Όπως φαίνεται και στον Πίνακα 18, τα προγράμματα του 1842 και 1870 πρόβλεπαν μαθήματα για τα Φυσιογνωστικά 5 ώρες συνολικά, ενώ το πρόγραμμα του 1890 πρόβλεπε 8 μαζί με τη Χημεία, που δεν υπάρχει στα προηγούμενα. Φαίνεται λοιπόν ότι αρχίζουν να υποχωρούν οι αντιλήψεις σχετικά με τα μαθήματα που ήταν κατάλληλα ή όχι για τη "φύση" της γυναίκας.

Η Κοσμογραφία, η Φυσική Πειραματική και η Γυμναστική υπάρχουν μόνο στα προγράμματα του 1870 και 1890. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι ώρες των Μαθηματικών μειώνονται όσο προχωρούμε στις μεγάλες τάξεις. Στη διαμόρφωση αυτή του προγράμματος επηρέασε, οπωσδήποτε, η άποψη της εποχής ότι δεν πρέπει να επιβαρύνεται -ειδικά με τα Μαθηματικά- το πρόγραμμα για τις μαθήτριες που βρίσκονται στην εφηβεία, γιατί έχει επιπτώσεις στην υγεία τους2.

Θα σταθούμε ιδιαίτερα στο μάθημα της Γυμναστικής, γιατί η μέριμνα για τη Γυμναστική εκδηλώνεται, σχεδόν αποκλειστικά, με "προοδευτικές" εκπαιδευτικές προσπάθειες. Στο σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το μάθημα εισήχθη από το 1858-59 3. Στον κατάλογο των "διδασκάλων" για τη σχολική χρονιά 1860-61 αναφέρεται και δάσκαλος της Γυμναστικής4. Στα Πρακτικά

——————————————

1. Κ. Παρρέν, "Τα κατά το Αρσάκειον", Εφημερίς των Κυριών, έτ. Β', αρ. 66, 12 Ιουνίου 1888.

2. Βλ. σχετικές απόψεις στη σ. 274 αυτής της εργασίας.

3. Βλ. σ. 96 αυτής της εργασίας.

4. Εφημερίς των Φιλομαθών, έτ. Θ', αρ. 396, 4 Φεβρουαρίου 1861, σ. 1581, υποσ. 1. Επισημαίνουμε εδώ το γεγονός ότι στα δημόσια σχολεία της Μέσης Παιδείας καθιερώθηκε η Γυμναστική με ψήφισμα της "Προσωρινής

Σελ. 190
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/191.gif&w=600&h=393 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

13. Μαθήτριες Αρσακείου 1893

Σελ. 191
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/192.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

της Εταιρείας του 1865 σημειώνεται ότι "η γυμναστική διδάσκεται, αδιαλείπτως εν τω καταστήματι υπό του κ. Χόττεντορφ"1 και στα Πρακτικά του 1886-87 "αγγέλλεται" ότι "χάριν της ευρυθμοτέρας και προς το γυναικείον φύλον οικειοτέρας ασκήσεως του σώματος, προσελήφθη δεδοκιμασμένη διδάσκαλος της γυμναστικής"2.

Στα προγράμματα του 1870 και περισσότερο του 1890 δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη διδασκαλία των Παιδαγωγικών και στις διδακτικές ασκήσεις για τα οποία έγινε ιδιαίτερος λόγος παραπάνω3.

Όσον αφορά το μάθημα των Γαλλικών, οι 9 ώρες που πρόβλεπε το πρόγραμμα του 1842 τριπλασιάζονται σχεδόν και γίνονται 25 στο πρόγραμμα του 1870. Οι ώρες των Γαλλικών διπλασιάστηκαν από το 1864, γιατί, όπως τονίζεται στα Πρακτικά της Εταιρείας, "η επιθυμία της γλώσσης ταύτης ζωηροτέρα καθημέραν αναφαίνεται". Εκτός από την αύξηση των ωρών διδασκαλίας, το Συμβούλιο αποφάσισε "και εις την πρακτικήν εξάσκησιν της γλώσσης ταύτης ν' ασχολώνται άπασαι αι μαθήτριαι του Παρθεναγωγείου, και Διδασκάλισσα προς τον σκοπόν τούτον Γαλλίς και κατάλληλος διά τε την μέθοδον, την παιδείαν, την προσφοράν και τους τρόπους αυτής να προσληφθή"4. Το ότι τα μέτρα αυτά ανταποκρίνονταν στις απαιτήσεις της εποχής εκείνης φαίνεται καθαρά από τη δήλωση του Συμβουλίού ότι: "Τα ευάρεστα δε αποτελέσματα των μέτρων τούτων συναισθανθέν αμέσως το κοινόν της πρωτευούσης, όπερ τοσούτον εις την Γαλλικήν

——————————————

Κυβερνήσεως" της 8ης Δεκεμβρίου 1862 (Αλ. Δημαράς, Η μεταρρύθμιση..., τ. Α', σ. 170-172).

1. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας ετών δύο (1863-1865), ό.π., σ. 80.

2. Πρακτικά της εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας τον έτους 1886-1887, Αθήναι 1887, σ. 23.

3. Βλ. σ. 154-155 αυτής της εργασίας.

4. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας ετών δύο (1863-1865), ό.π., σ. 64-65.

Σελ. 192
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/193.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ενασμενίζεται, αντί των 27 ημισυσσίτων, ας πέρυσιν έστελλεν εις το Παρθεναγωγείον ημών, 46 τοιαύτας αποστέλλει ήδη εις το Άρσάκειον"1. Για την καλύτερη εξάσκηση των μαθητριών στα Γαλλικά, η Εταιρεία φρόντιζε να προσλαμβάνει επιμελήτριες Γαλλίδες2. Επίσης η Οικιακή Οικονομία διδάσκονταν από τη διευθύντρια του σχολείου "Γαλλιστί"3. Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι μετά το 1880 τα Γαλλικά άρχισαν να διδάσκονται από την Ε' τάξη του Δημοτικού Σχολείου4. Το πνεύμα της εποχής αυτής ήταν προσανατολισμένο προς μια γυναικεία μόρφωση "ευρωπαϊκή", με ξένες γλώσσες, μουσική και καλούς τρόπους. Το ιδανικό αυτό κυριαρχούσε στην "ανώτερη" μόρφωση των πλούσιων οικογενειών, όπου την αγωγή των κοριτσιών την είχαν αναλάβει ξενόγλωσσες δασκάλες. Ανάλογος ήταν και ο προσανατολισμός στα περισσότερα από τα ιδιωτικά Παρθεναγωγεία της εποχής, σε γενική συνέλευση μελών της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας τα σχολεία αυτά χαρακτηρίζονται "σχολεία πολυτελείας" και επισημαίνεται η ανάγκη να διδάσκονται μόνον όσα μαθήματα "κριθώσιν... αναγκαία εις το πολύ πλήθος των Ελληνίδων"5. Την ίδια περίπου εποχή, ο Ι. Αργυριάδης τονίζει ότι είναι ανάγκη να γίνουν μεγάλες μεταβολές στον "εσωτερικό οργανισμό" του Αρσακείου γιατί "πρέπει πάντες να κατανοήσωμεν ότι το ημέτερον έθνος, ώσπερ έχει, δείται πατέρων και μητέρων ουχί Αγγλίδων, ουδέ Γαλατίδων, αλλ' Ελληνίδων"6. Ο Γ. Γ. Παπαδόπουλος χαρακτηρίζει "ψευδοφραγκισμό" την τάση που επικρατεί στην εκπαίδευση των κοριτσιών και επισημαίνει το γεγονός ότι οι

——————————————

1. ό.π , σ. 65.

2. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας τον έτους 1872, ό.π., σ.16.

3. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας τον έτους 1871, ό.π., σ.16.

4. Πρόγραμμα των κατά το σχολικόν έτος 1883-1884 διδαχθησομένων μαθημάτων εν τοις Προτύποις και Διδασκαλείοις της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, Αθήναι 1883, σ. 5.

5. Πρακτικά... 1871, σ 53

6. Ι. Αργυριάδης, Έκθεσις περί των εν Αθήναις Γυμνασίων και Ελληνικών σχολείων [Αθήναι 1877], σ. 58.

13

Σελ. 193
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/194.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

μαθήτριες, μετά από τόσων χρόνων διδασκαλία της Γαλλικής, σπάνια φτάνουν "υπέρ την ικανότητα του αναγινώσκειν μυθιστορήματα"1.

Μετά το 1881 δόθηκε ιδιαίτερη βαρύτητα στη διδασκαλία των Παιδαγωγικών και στις διδακτικές ασκήσεις2 και έτσι οι ώρες των Γαλλικών, στο πρόγραμμα του 1889-90 είναι αισθητά μειωμένες (14 από 25).

Όπως είδαμε και στην προηγούμενη περίοδο, στην εκπαίδευση των κοριτσιών ξεχωριστή θέση είχε η διδασκαλία των εργόχειρων "άτινα ουχ ήττον ωφέλιμα των γραμμάτων καθίστανται, εις την οικιακήν ευδαιμονίαν"3. Το συμβούλιο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας φροντίζει να προσλαμβάνει ξένες δασκάλες των εργοχείρων4 και της ραπτικής. Επίσης καταβάλλει ιδιαίτερη προσπάθεια να διδάσκονται οι μαθήτριες "εργόχειρα αναγκαία και χρήσιμα εις πάσαν καλήν οικοδέσποιναν" και να μην ασχολούνται "αποκλειστικώς εις έργα φαντασίας, καλλωπισμού και επιδείξεως"5. Οι επιθεωρητές των Δημοτικών Σχολείων της χώρας, όμως, τονίζουν, κοντά στα άλλα μειονεκτήματα των σχολείων θηλέων, ότι διδάσκονται στις μαθήτριες χειροτεχνήματα "άπερ εις επίδειξιν μόνον εισί κατάλληλα, παραμελουμένων των αναγκαιοτάτων και χρησιμωτάτων" (N. Πολίτης, Βώλος)6.

Στα προγράμματα του 1842 και 1870 δεν καθορίζονται οι ώρες διδασκαλίας των χειροτεχνημάτων ούτε και το είδος. Σημειώνεται μόνο ότι "εργόχειρα και ραπτική (διδάσκονται.) τας λοιπάς εργασίμους ώρας". Αντίθετα, στο πρόγραμμα του 1889-90

——————————————

1. Γ. Γ. Παπαδόπουλος, Λόγος περί γυναικός..., ό.π., σ. 27. Βλ. σχετικά με το μάθημα των Γαλλικών και σ. 224 αυτής της εργασίας

2. Βλ σ. 154-155 αυτής της εργασίας.

3. Πρακτικά... 1861-1863, ό.π., σ. 65 και Πρακτικά... 1871, ό.π.., σ.15.

4. Πρακτικά .. 1863-1865, ό.π., σ. 49.

5. Πρακτικά... 1861-1863, ό.π., σ. 66.

6. Εκθέσεις... 1883, σ. 75 και έκθεση Ι. Κοφινιώτη, ό.π., Μεγαλόπολις, σ. 118.

Σελ. 194
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/195.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

καθορίζονται οι ώρες διδασκαλίας σε κάθε τάξη καθώς και το είδος των χειροτεχνημάτων: "ραφή χιτωνίων", "έμβάλωμα καλτσών και φορεμάτων" και, στην τελευταία τάξη, "κόπτειν και ράπτειν γυναικεία φορέματα"1.

Από τους καταλόγους του διδακτικού προσωπικού της Εταιρείας γίνεται φανερό ότι στο σχολείο αυτό διδάσκονταν συστηματικά και η μουσική, ο χορός, η ώδική, η ορχηστική, η καλλιγραφία και η ζωγραφική2. Σημειώνουμε το γεγονός ότι από το 1863 διδάσκει ζωγραφική η Ελένη Βούκουρη-Αλταμούρα3.

Από την ανάλυση της οργάνωσης και της λειτουργίας του Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, φαίνεται ότι το σχολείο αυτό συνέχισε να επιδιώκει ταυτόχρονα δύο στόχους: α) την εκπαίδευση της δασκάλας και της νηπιαγωγού και β) τη μόρφωση της οικοδέσποινας. Μετά το 1881 δόθηκε, χάρη στην επέμβαση της πολιτείας, μεγαλύτερη έμφαση στην εκπαίδευση της δασκάλας, και η τελευταία τάξη (Δ' ) του Διδασκαλείου προσανατολίστηκε αποκλειστικά στη διδασκαλία και την άσκηση των μαθητριών που ενδιαφέρονταν για το δίπλωμα της δασκάλας. Αρχίζει, δηλαδή, τη δεκαετία του 1880, ένας υποτυπώδης χωρισμός του επαγγελματικού σχολείου από το σχολείο γενικής παιδείας.

Στο σημείο αυτό, πρέπει να επισημανθεί ότι η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία φρόντιζε συστηματικά για τη βελτίωση των σχολείων

——————————————

1 Πρόγραμμα... 1889-90, ό.π., σ. 50, 51, 52, 54.

2. Εφημερίς των Φιλομαθών, έτ. Θ', αρ. 396, 4 Φεβρουαρίου 1861, σ. 1581, υποσ. 1 και Πρακτικά... 1871, ό.π., σ. 15. Λεπτομέρειες για το διδακτικό προσωπικό του σχολείου αυτού βλ. Στ. Γαλάτης, ό.π., τ. Γ', κεφ. γ' "Προσωπικό σχολείων", σ 1-18.

3. Πρακτικά... 1861-1863, ό.π., σ. 44. Είναι η πρώτη ζωγράφος της απελευθερωμένης Ελλάδας. Για να ικανοποιήσει την κλίση της για τη ζωγραφική ντύθηκε αντρικά και σπούδασε στο ατελιέ του κατοπινού συζύγου της Σαβέριο Αλταμούρα στη Νεάπολη της Ιταλίας (βλ Οι Έλληνες ζωγράφοι, τ. Δ', "Μέλισσα", Αθήνα 1976, σ. 19-20).

Σελ. 195
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/196.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

της και έδινε ιδιαίτερη προσοχή στην επιλογή του διδακτικού προσωπικού όλων των βαθμίδων.

Από το 1880 καθιερώνεται ένας νέος θεσμός, ο επόπτης των σχολείων της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, που έχει την ευθύνη για όλα τα θέματα που αφορούν το διδακτικό προσωπικό και τα γενικότερα εκπαιδευτικά προβλήματα του σχολείου. Πρώτος επόπτης τοποθετείται ο Γ. Βιώνης1. Η διευθύντρια ασχολείται κυρίως με τα διοικητικά καθήκοντα. Ως το 1876 διευθύνει το σχολείο η ελβετίδα Αμεναΐς Καβανιάρη. Την αντικαθιστά η Μαριέττα Κίτσου που από το 1868 ήταν διευθύντρια στο Παρθεναγωγείο της Κέρκυρας2. Την Κίτσου αντικατέστησε το 1883 η Jeanne Cloebe που θα διευθύνει το σχολείο ως το 1897 3.

Σε σχέδιο "νέου οργανισμού" της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, που συντάχτηκε το 1883, συναντάμε για πρώτη φορά και την καθιέρωση "συμβουλίου κυριών"4. Το συμβούλιο αυτό εποπτεύει "την οικονομία" και την "εσωτερική εν γένει" κατάσταση του σχολείου και έχει "το αποκλειστικόν δικαίωμα των προτάσεων περί διορισμού ή απολύσεως των επιμελητριών, των διδασκάλων των εργοχείρων και της μουσικής"5.

Το σχολείο που ίδρυσε η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία το 1890 στην Πάτρα λειτουργούσε όπως ακριβώς και το σχολείο της Αθήνας6.

Παρθεναγωγείο Κέρκυρας

Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία ίδρυσε το 1866 δεύτερο, μετά την Αθήνα, Παρθεναγωγείο στην Κέρκυρα, όπου, σύμφωνα με

——————————————

1. Εκατονταετηρίς... 1836-1936, ό.π., σ. 93.

2. Στ. Γαλάτης, ό.π., τ. Τ', κεφ. γ' "Προσωπικόν των σχολείων", σ. 5.

3. Εκατονταετηρίς..., ο.π , σ 93 και Στ. Γαλάτης, ό.π., σ. 6, όπου σημειώνει ότι την πρώτη αναφορά της Cleobe συνάντησε σε πίνακα του 1890.

4. Σχέδιον νέου οργανισμού της εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, Αθήναι 1883, σ. 14-16.

5. ό.π., σ. 15.

6. Εκατονταετηρίς , ό.π., σ. 53. Βλ. και σ. 218 αυτής της εργασίας.

Σελ. 196
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/197.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

πληροφορία του Ε. Ασώπιου "ο τόπος εδέχθη το καθίδρυμα τούτο με τοιούτον ζήλον και ενθουσιασμόν, ώστε προοιωνίζεται μέλλον αξιολογώτατον"1. Άλλωστε στα Ιόνια νησιά λειτουργούσαν από πολλά χρόνια δημόσια και ιδιωτικά σχολεία για μαθήτριες2. Σύμφωνα με έκθεση του 1842-43, λειτουργούσε στην Κέρκυρα το ιδιωτικό σχολείο της κ. Φαλκουάρ3, ένα από τα "αρχαιότερα" ιδιωτικά σχολεία της χώρας, "ιδρυθέν πιθανώτατα κατά την υπό των Γάλλων βραχείαν κατοχήν της Επτανήσου"4.

Σύμφωνα με τον κανονισμό του 1870, "Το εν Κερκύρα Παρθεναγωγείον περιέχει α) Προκαταρκτικόν Σχολείον, β) Ελληνικόν Σχολείον, γ) Νηπιαγωγείον. Το Ελληνικόν Σχολείον απαρτίζεται επί του παρόντος εκ τριών τάξεων"5.

Από τη σύγκριση των προγραμμάτων του Ελληνικού Σχολείου της Κέρκυρας (1870) και του Ελληνικού Σχολείου Αρρένων του κράτους (1867) (βλ. Πίνακα 19) πιστοποιείται ότι το σύνολο των ωρών διδασκαλίας είναι ακριβώς το ίδιο και στα δύο σχολεία, δηλαδή 91 ώρες. το Ελληνικό Σχολείο των αγοριών έχει πολύ περισσότερες ώρες στα Ελληνικά - το σχολείο αυτό προετοιμάζει τους μαθητές για το Γυμνάσιο - και στα Μαθηματικά. Οι μαθητές διδάσκονται 49 ώρες Ελληνικά και 12 Μαθηματικά, ενώ οι μαθήτριες 27 ώρες Ελληνικά και 7 Αριθμητική. Στο πρόγραμμα του Ελληνικού Σχολείου των αγοριών συμπεριλαμβάνονται και τα Λατινικά, που δεν διδάσκονται καθόλου στο σχολείο των κοριτσιών.

Το Παρθεναγωγείο υπερτερεί αισθητά στις ώρες των Γαλλικών (15 ώρες έναντι 5 του Ελληνικού Σχολείου των αγοριών)

——————————————

1. E. Ασώπιος, "Πολιτειογραφικά. Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια", Αττικόν Ημερολόγιον 1869, σ. 366.

2. Βλ. περισσότερα στοιχεία στη σ. 236 αυτής της εργασίας.

3. Σπ. Θεοτόκης, "Περί της εκπαιδεύσεως εν Επτανήσω (1853-1864)", Κερκυραϊκά Χρονικά, Κέρκυρα 1956, τ. E', σ. 138.

4. Σπ. Τζουμελέας, "Συνοπτική Ιστορία...", ό.π., σ. 190.

5. Κανονισμός των Παρθεναγωγείων της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας [Αθήναι 1870], σ. 26.

Σελ. 197
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/198.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΠΙΝΑΚΑΣ 19________________________

Πρόγραμμα μαθημάτων Ελληνικού Σχολείου θηλέων (1870) και αρρένων (1867 )

Ελληνικό Σχολείο Κέρκυρας              Ελληνικό Σχολείο Αρρένων   πρόγραμμαμαθημάτων1870*             πρόγραμμα μαθημάτων 1867**

Μαθήματα***

A'

Β'

Γ'

Σύνολο

A'

B'

Γ'

Σύνολο

Ιερά Ιστορία

9

2

3

7

3

2

2

7

Ελληνικά

9

9

9

27

19

15

15

49

Αριθμητική

3

2

2

7

4

4

4

12

Γεωγραφία

2

2

2

6

2

2

2

6

Ιστορία

2

3

3

8

-

3

3

6

Γαλλικά

5

5

5

15

-

2

3

5

Φυσική

-

-

3

3

-

-

-

-

Ιχνογραφία

2

2

2

6

-

-

-

-

Οικιακή Οικονομία

-

-

2

2

-

-

-

-

Καλλιγραφία

2

2

-

4

2

2

-

4

Ωδική

2

2

2

6

-

-

-

-

Λατινικά

-

-

-

-

-

-

2

2

Σύνολο              29  29  33   91           30     30  31   91

Εργόχειρα και ραπτική κατά τας λοιπάς εργασίμους ώρας

ΠΗΓΕΣ :

* Κανονισμός των Παρθεναγωγείων της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας [Αθήναι 1870], σ. 27-28.

** Αλ. Δημαράς, Η μεταρρύθμιση που δεν έγινε, τ. Α', σ. 206.

*** Τα μαθήματα παρατίθενται με τη σειρά που έχουν στο πρόγραμμα της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας.

——————————————

και έχει επιπλέον μαθήματα την Ιχνογραφία, την Οικιακή Οικονομία και την Ωδική. Στο σύνολο των ωρών δεν συμπεριλήφθη καν στο πρόγραμμα αυτό τα εργόχειρα και ή ραπτική που σημειώνεται ότι διδάσκονται "κατά τας λοιπάς εργασίμους ώρας", Τα δυο σχολεία, λοιπόν, έχουν την ίδια επωνυμία αλλά εντελώς διαφορετικό προσανατολισμό. Το σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας όνομάζεται "Ελληνικό σχολείο", αλλά έχει

Σελ. 198
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/199.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

διαφορετικό στόχο και προσφέρει ένα διαφορετικό είδος εκπαίδευσης. Το πρόγραμμα του δείχνει καθαρά ότι αποβλέπει στη "μόρφωση της γυναίκας", όπως την εννοούσαν την εποχή αυτή. Η εκπαίδευση της δασκάλας είναι ο αμέσως επόμενος στόχος. Για την πραγμάτωση του αυξάνονται τα χρόνια της φοίτησης σταδιακά από τρία σε τέσσερα το 18711, και σε πέντε το 1873, όπως και της Αθήνας, "διά να είναι ομοιόμορφος η εκπαίδευσις εις όλα τα Παρθεναγωγεία της Εταιρίας"2.

Το Παρθεναγωγείο της Κέρκυρας αναγνωρίστηκε από το Υπουργείο (διάταγμα 24 'Απριλίου 1881) ως Διδασκαλείο του κράτους, ισότιμο με το Διδασκαλείο της Αθήνας3. Το 1871 φοιτούν 211 4 μαθήτριες, το 1880 245 5 και το 1889 283 6.

Επιλεγόμενα

Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία ίδρυσε και συντηρούσε πλήρη σειρά Παρθεναγωγείων (Νηπιαγωγείο, Δημοτικό, Διδασκαλείο) στην Αθήνα, την Πάτρα και την Κέρκυρα, καθώς και πολλά Δημοτικά Σχολεία σε διάφορα μέρη της χώρας, αναπτύσσοντας μια σημαντική δράση για την εκπαίδευση της Ελληνίδας, σε μια εποχή που το κράτος δεν ιδρύει κανένα σχολείο για ανώτερη και επαγγελματική εκπαίδευση των γυναικών7. Εντούτοις η Φιλεκπαιδευτική

——————————————

1. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1871, Αθήναι 1872, σ. 10

2. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1873, Αθήναι 1874, σ. 12.

3. Λεπτομέρειες για το περιεχόμενο του διατάγματος αυτού βλ. στη σ. 164 αυτής της εργασίας.

4. Πρακτικά... 1871, ό.π., σ. 10.

5. Πρακτικά... 1880, ό.π., σ. 13.

6. Πεπραγμένα... 1888-89, ό.π., σ. 9.

7. Ο Γ. Βιώνης παραθέτει γνώμες και σχόλια ξένων επισκεπτών, που αναγνωρίζουν και επαινούν την προσφορά της Εταιρείας (Γ. Βιώνης, Λόγος..., ό.π., σ. 34-40). και σε ελληνικά περιοδικά δημοσιεύονται, την ίδια εποχή, άρθρα που αναφέρονται στις δραστηριότητες της Εταιρείας. Με την ευκαιρία

Σελ. 199
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/200.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Εταιρεία δεν κατόρθωσε να πραγματώσει τους σκοπούς της -την εκπαίδευση της οικοδέσποινας και της δασκάλας ταυτόχρονα- και γι' αυτό έγινε από νωρίς στόχος έντονων επικρίσεων. Ενώ, δηλαδή, πρωταρχικός σκοπός της Εταιρείας υπήρξε η εκπαίδευση της δασκάλας, για καθαρά πρακτικούς και, κυρίως, οικονομικούς λόγους, γίνονται δεκτές στο ίδιο σχολείο και άλλες μαθήτριες, με αποτέλεσμα να δοθεί στο πρόγραμμα σπουδών μια διαφορετική κατεύθυνση που, όπως ήταν φυσικό, επηρέασε καθοριστικά και το μορφωτικό επίπεδο της δασκάλας, Το αίτημα για χωρισμό του Διδασκαλείου από το Παρθεναγωγείο δεν κατανοήθηκε έγκαιρα και έτσι για τη βελτίωση του προγράμματος σπουδών χρειάστηκε να εκδηλωθεί η επέμβαση της πολιτείας στα 1881.

Ιδιωτικά Παρθεναγωγεία

Γενικές ρυθμίσεις

Με την εγκύκλιο της 28ης Ιανουαρίου 1861 το Υπουργείο καθόρισε ότι "τα εν τω κράτει προς διδασκαλίαν αρρένων τε και θηλέων ανώτερα ιδιωτικά παιδευτήρια πρέπει να ώσι διωργανωμένα ως και τα ανάλογα αυτοίς δημόσια Ελληνικά σχολεία και Γυμνάσια"1. Συχνές από δω και στο εξής εγκύκλιοι δείχνουν καθαρά

——————————————

της πεντηκονταετηρίδας μάλιστα, δημοσιεύθηκε στην Εστία και ένα ποίημα του Κωστή Παλαμά με τίτλο "Το Παρθεναγωγείον" (Εστία, έτ. ΙΑ', αρ. 564, 19 Οκτωβρίου 1886, σ. 666). Το Άστυ, σε ειδικό άρθρο με τίτλο "Το Αρσάκειον", καταλήγει ότι το ίδρυμα αυτό "συνετέλεσεν εις την ηθικήν ανάπλασιν του Γένους ημών" (Το Άστυ, έτ. Β', αρ. 58, 26 Οκτωβρίου 1886, σ. 4). Σχετικά σχόλια και έπαινος των προσπαθειών εκείνων "οιτινες συνετέλεσαν εν πάση αφιλοκερδεία εις την πρόοδον και βελτίωσιν της εκπαιδεύσεως των Ελληνίδων" διατυπώνονται και στο άρθρο "Η εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτική Εταιρία", Εστία, τ. KA', αρ. 537, 13 Απριλίου 1886, σ. 236.

1. Εφημερίς των Φιλομαθών, έτ. Θ', αρ. 393, 28 Ιανουαρίου 1861, σ. 1565.

Σελ. 200
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 181
    2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

    Διδασκαλείο, Δεύτερος στόχος: η γενική εκπαίδευση

    ΑΡΙΘΜΟΣ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. Στο ίδιο σχολείο με τις μαθήτριες που ενδιαφέρονταν να γίνουν δασκάλες φοιτούσαν, όπως και στην προηγούμενη περίοδο, και εκείνες που ήθελαν να αποκτήσουν μια γενική μόρφωση. Το Διδασκαλείο και το Παρθεναγωγείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας συνεχίζουν να αποτελούν ένα σχολείο. Ο όρος Παρθεναγωγείο παίρνει, την περίοδο αυτή, μια πιο πλατιά σημασία. Ενώ δηλαδή αρχικά χρησιμοποιήθηκε για να χαρακτηρίσει τα "ανώτερα" σχολεία των κοριτσιών, σιγά σιγά επεκτάθηκε σε όλα τα σχολεία για κορίτσια, ίσως επειδή την εποχή αυτή όλα τα ιδιωτικά σχολεία για κορίτσια περιλαμβάνουν νηπιαγωγείο-δημοτικό και "ανώτερο" σχολείο. Έτσι στο άρθρο 1 του κανονισμού των Παρθεναγωγείων της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας του 1870 αναφέρεται ότι: "Τα υπό της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας συντηρούμενα Παρθεναγωγεία είναι: α) Το Διδασκαλείον, διαιρούμενον εις το Αρσάκειον, περιέχον ίδιον προκαταρκτικόν Σχολείον και εις το εξωτερικόν μετά του Τοσιτσείου Προκαταρκτικού Σχολείου, β) Το Πρότυπον Νηπιαγωγείον, γ) Το εν Κερκύρα Παρθεναγωγείον, και δ) Τα εν διαφόροις Δήμοις σχολεία"1. Με τον όρο Παρθεναγωγείο, επομένως, χαρακτηρίζεται κάθε σχολείο στο οποίο φοιτούν μαθήτριες από νηπιαγωγείο μέχρι Διδασκαλείο. Έτσι συχνά συναντάμε, σε αντιδιαστολή, τους δύο όρους Παρθεναγωγείο, Αρρεναγωγείο. Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι οι υπεύθυνοι της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας χρησιμοποιούν συχνά, στις επίσημες εκθέσεις και τα Πρακτικά, τους όρους "Διδασκαλείο" και "Ελληνικό σχολείο" για να χαρακτηρίσουν το ίδιο σχολείο2, πράγμα που φανερώνει καθαρά τη διπλή "ταυτότητα" του σχολείου αυτού.

    ——————————————

    1. Κανονισμός του Παρθεναγωγείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας [Αθήναι 1870], σ. 1.

    2. Βλ. ενδεικτικά Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1874, Αθήναι 1875, σ. 14 και Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας τον έτους 1880, Αθήναι 1881, σ. 30.