Συγγραφέας:Ζιώγου - Καραστεργίου, Σιδηρούλα
 
Τίτλος:Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:2
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:467
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1893
 
Περίληψη:Μελέτη της πορείας που ακολούθησε ή Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στη χώρα μας, των διαφόρων παραγόντων που επηρέασαν την πορεία αυτή, καθώς και των προβλημάτων και των κυριότερων τάσεων που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια της εξελικτικής αυτής πορείας. Η εργασία αυτή, στην πρώτη της μορφή, υποβλήθηκε ως διδακτορική διατριβή και εγκρίθηκε από τη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Δημοσιεύθηκε το 1983 ως παράρτημα (αριθμός 38) της Επιστημονικής Επετηρίδας της Φιλοσοφικής Σχολής.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 28.69 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 214-233 από: 470
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/214.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

χρηστών"1. Πρώτη διευθύντρια του διετέλεσε η Καλ. Κεχαγιά. Μ. Βελλή. Άρχισε να λειτουργεί το 1891 και περιλάμβανε 4 τάξεις Ελληνικής2.

Φλ. Φουντονκλή και Ειρ. Πρινάρη. Ιδρύθηκε το 1893 με γερμανικά πρότυπα. Η Φλ. Φουντουκλή είχε μετεκπαιδευθεί στα Παιδαγωγικά στη Γερμανία3.

Σχολεία στην Ερμούπολη

Σύμφωνα με έκθεση του Γ. Γ. Παπαδόπουλου4 προς το Υπουργείο Παιδείας, το 1863 ο δήμος της Ερμούπολης συντηρούσε τρία σχολεία Δημοτικής Εκπαίδευσης για μαθήτριες και δύο για μαθητές. Παράλληλα λειτουργούσαν και αρκετά ιδιωτικά Δημοτικά Σχολεία5. Σχολεία "Μέσης εκπαιδεύσεως" χαρακτηρίζονται τα παρακάτω:

α) "Ανώτερον σχολείον κορασίων": "Σύγκειται εκ τριών τάξεων Ελληνικού Σχολείου και μιας γυμνασιακής, πλην δε του γενικού σκοπού της διδασκαλίας, συντελεί και εις παρασκευήν δημοδιδασκάλων"6. Ως τώρα, τόσο οι αναφορές στα σχολεία Μέσης Εκπαίδευσης γενικά, όσο και στο σχολείο αυτό ειδικότερα, μιλούσαν μόνο για τάξεις Ελληνικής. Έχουμε λοιπόν την πρώτη μαρτυρία για λειτουργία γυμνασιακής τάξης κοριτσιών. Η πρωτοβουλία προήλθε και πάλι από το δήμο της Ερμούπολης.

Οι μαθήτριες του σχολείου αυτού, παράλληλα με τη γενική

——————————————

1. "Κανονισμός του Προτύπου Ελληνικού Παρθεναγωγείου του υπέρ της Γυναικείας Παιδεύσεως Συλλόγου των Κυριών", Εφημερίς της Κυβερνήσεως, αρ. 226, 5 Σεπτεμβρίου 1890. Βλ. σχετικά και Εφημερίς των Κυριών, έτ. Δ', αρ. 161, 15 Απριλίου 1890 και αρ. 180, 23 Σεπτεμβρίου 1890.

2. Εφημερίς των Κυρίων, έτ. ς', αρ 272, 13 Σεπτεμβρίου 1892 και έτ. H', αρ. 358, 26 Ιουνίου 1894.

3. ό.π., έτ. Ζ', αρ. 313, 4 Ιουλίου 1893.

4. Γ. Γ. Παπαδόπουλος, "Περί των εν Σύρα σχολείων", Πανδώρα, τ. Ις', 1865-66, σ. 183-186 και 231-235.

5. ό.π., σ. 184-186.

6. ό.π., σ 233

Σελ. 214
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/215.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

εκπαίδευση, είχαν τη δυνατότητα "διδασκόμεναι ιδιωτικώς τα του Οδηγού", να δώσουν εξετάσεις στην ειδική επιτροπή και να πάρουν πτυχίο δασκάλας.

β) "Φιλελληνικόν Παιδαγωγείον Φρ. Ίλδνερ": Στα 1863 φοιτούσαν 193 μαθήτριες, δηλαδή: στο νηπιακό τμήμα 58 νήπια από 3-6 χρόνων, στο αλληλοδιδακτικό 108 μαθήτριες από 5-10 χρόνων και στο συνδιδακτικό 27 μαθήτριες από 8-12 χρόνων1.

γ) "Παρθενοτροφείον Αν. Μαγκάκη": Περιλαμβάνει Δημοτικό Σχολείο με 45 μαθήτριες και Ελληνικό με τρεις τάξεις και 37 μαθήτριες "καλώς ασκημένας, βέλτιον δε κατά τα γαλλικά"2.

Ο Δ. Πετρίδης, που επιθεώρησε τα σχολεία της Σύρου στα 1880, αναφέρει ότι ο δήμος της Ερμούπολης συντηρούσε τρία Δημοτικά Σχολεία αρρένων και πέντε θηλέων, από τα οποία δύο ήταν νηπιαγωγεία, καθώς και ένα "Ανώτερον Παρθεναγωγείον" με τέσσερις τάξεις3. Επισημαίνουμε εδώ τη χρήση του όρου Ανώτερο Παρθεναγωγείο, που στις δυο τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα καθιερώνεται για τα σχολεία Μέσης Εκπαίδευσης.

Μετά το 1880 παρατηρείται μια κάθετη πτώση των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων στην Ερμούπολη. Η διεθνής οικονομική κρίση της δεκαετίας 1880-1890, είχε σοβαρό αντίκτυπο στη ζωή του μεγαλύτερου οικονομικού κέντρου της χώρας. Από το 1881 άρχισαν να κλείνουν τα ναυπηγεία, ενώ, δέκα χρόνια αργότερα, με τη διάνοιξη της διώρυγας της Κορίνθου, "κατεστραμμένη η Συριακή οικονομία θα δει τα κεφάλαια και τους εργάτες της να καταφεύγουν στην Αθήνα και στον Πειραιά"4. "Ο Φρ. Χίλδνερ πέθανε το 1883"5 και φαίνεται πως το σχολείο του, που είχε αρχίσει να παρακμάζει, διαλύθηκε. Για το Παρθεναγωγείο της Αν.

——————————————

1. Γ. Γ. Παπαδόπουλος, ό.π.

2. ό.π., σ. 234.

3. Δ. Πετρίδης, "Περί των εν Σύρα σχολείων", Παρνασσός, τ. Ε', 1881, σ. 114.

4. K. Μοσκώφ, ό.π., σ. 199.

5. Αρχεία της Νεωτέρας Ελληνικής Ιστορίας, ό.π., σ. 536-537.

Σελ. 215
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/216.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Μαγκάκη δεν έχουμε επίσης πληροφορίες μετά το 1880. Στα 1887 ακμάζει στην Ερμούπολη το Παρθεναγωγείο της Ζηνοβίας Καμπάνη που περιλάμβανε Φροβελιανό νηπιαγωγείο, τέσσερις τάξεις Δημοτικού και Ελληνικό Σχολείο με τέσσερις τάξεις1. Η πληροφορία πάντως πως το Παρθεναγωγείο της Καμπάνη "είναι το μόνον εν Σύρω όπερ αμιλλάται προς τα άριστα των Αθηνών"2, δείχνει ότι τα υπόλοιπα σχολεία της Ερμούπολης είχαν παρακμάσει ή διαλυθεί. Σε ανταπόκριση της Μ. Βοηκλή από την Ερμούπολη διατυπώνονται πικρά παράπονα για την κατάσταση της γυναικείας εκπαίδευσης: "Είναι δυσχερές ίσως να πιστευθή πόσον υστερούμεν εις τούτο εν Ερμουπόλει εν μια των πρωτίστων Ελληνικών πόλεων". Στην Ερμούπολη όχι μόνο πρόοδος της γυναικείας εκπαίδευσης δεν παρατηρείται, αλλά αντίθετα υπάρχει "οπισθοχώρησις", γιατί στο Ανώτερο Παρθεναγωγείο του δήμου, που ήταν "ισόβαθμο" με το Αρσάκειο, "προ ολίγων ετών κατηργήσαμεν την μεγάλην τάξιν την κυρίως γυμνασιακήν, περιωρίσαμεν το σχολείον επί το στενώτερον και οικονομικώτερον". Οι γονείς λοιπόν που ήθελαν να δώσουν στις θυγατέρες τους κάποια ανώτερη εκπαίδευση αναγκάζονταν "να στέλλουσι τα τέκνα αυτών σπανιώτατα μεν εν Αθήναις, ως επί το πολύ δε -αιδώς λέγειν- εις τα Collegia των δυτικών μοναχών εν Τήνω, Νάξω ή Θήρα. Και ούτω αι Γαλλίδες μοναχαί ανατρέφουσι τας Ελληνίδας παρθένους, τα τέκνα ημών, ελλείψει Ελληνικών σχολείων". Έτσι, πολλοί γονείς υπέβαλαν αναφορά στο δήμαρχο της Ερμούπολης ζητώντας την επαναλειτουργία του Ανώτερου Παρθεναγωγείου3.

Τα παραπάνω δείχνουν καθαρά ότι, μετά το 1880, στην Ερμούπολη, παρατηρείται κάθετη πτώση της εκπαιδευτικής δραστηριότητας που έχει άμεση σχέση με την οικονομική παρακμή της

——————————————

1. Εφημερίς των Κυριών, έτ. A', αρ. 20, 19 Ιουλίου 1887 και έτ. Β', αρ. 73, 31 Ιουλίου 1888. Βλ. επίσης Ημερολόγιον της Εφημερίδος των Κυριών, 1888 (τελευταίες σελίδες χωρίς αρίθμηση).

2. Εφημερίς των Κυριών, έτ. Β', αρ. 70, 10 Ιουλίου 1888.

3. Μ. Βοηκλή, "Η εκπαίδευσις των νεανίδων εν Ερμουπόλει", Εφημερίς των Κυριών, έτ. Γ', αρ. 130, 3 Σεπτεμβρίου 1889.

Σελ. 216
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/217.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 21

ΕΙΚΟΝΑ 22

Σελ. 217
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/218.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

πόλης που πρωτοστάτησε στη γυναικεία εκπαίδευση αμέσως μετά την απελευθέρωση και συνέχισε να κρατά στον τομέα αυτό τη δεύτερη θέση μετά την Αθήνα.

Σχολεία σε άλλες πόλεις (Πειραιάς, Πάτρα)

Στον Πειραιά, η Σοφία Βαμβακάρη ίδρυσε, στα 1865, Παρθεναγωγείο, το οποίο αποτέλεσε τον "πυρήνα της ανωτέρας κορασιακής εκπαιδεύσεως των Πειραιέων" και περιελάμβανε, το 1888, τρία τμήματα : "το νηπιακόν (ένθα γίνεται διδασκαλία κατά το σύστημα του Froebel), το προκαταρκτικόν και το ανώτερον"1.

Στα 1888 λειτουργεί στον Πειραιά και το Παρθεναγωγείο της Ζωής Γκίκα2.

Εξάλλου, μετά το 1860 λειτουργούσαν στον Πειραιά και ιδιωτικά Δημοτικά Σχολεία για τα κορίτσια, όπως της Μ. Χατζηλαγουδάκη, της Όλγας Κούσκουρη και της Αγγελικής Μπαξεβάνογλου3. Ο δήμος του Πειραιά συντηρούσε επίσης αρχικά ένα Δημοτικό Σχολείο για κορίτσια4 και μετά το 1876 δύο5.

Στην Πάτρα αρχίζει επίσης να εκδηλώνεται, την εποχή αύτή, ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την εκπαίδευση των κοριτσιών. Το 1874 "41 εκ των ευυπολήπτων πολιτών" της Πάτρας ζήτησαν από τη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία να ιδρύσει Παρθεναγωγείο στην πόλη τους6. Το 1884 ο δήμος της Πάτρας προσέφερε για το σκοπό αυτό και "κατάλληλον οικοδόμημα"7, αλλά το Αρσάκειο της Πάτρας

——————————————

1. Ημερολόγιον της Εφημερίδος των Κυριών, 1888 (τελευταίες σελίδες χωρίς αρίθμηση).

2. Εφημερίς των Κυριών, έτ. Β', αρ. 69,3 Ιουλίου 1888.

3. Στ. Τζουμελέας, "Συνοπτική Ιστορία...", σ. 191.

4. Ειρ. Ασώπιος, Αττικόν Ημερολόγιον του έτους 1873, σ. 446.

5. Εφημερίς των Φιλομαθών, έτ. ΚΔ', αρ. 856, 24 Δεκεμβρίου 1876, σ. 3001-3002.

6. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1874, Αθήναι 1875, σ. 12.

7 Πρακτικά... του έτους 1884-85, ό.π., σ 7.

Σελ. 218
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/219.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

άρχισε να λειτουργεί το 1890, με κανονισμό όμοιο με του αντίστοιχου σχολείου της Αθήνας1.

Ακόμα, στα Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας του 1876 αναφέρεται ότι και οι κάτοικοι της Κεφαλονιάς ενδιαφέρθηκαν

ΠΙΝΑΚΑΣ 20_____________________________

Παρθεναγωγεία που λειτούργησαν από το 1861 ως το 1893

AΘHΝA

- Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Ολόκληρη την περίοδο

-Ασπ. Σουρμελή ως το 1869*

- Fr. Hill ως το 1867 και από το 1872 κ.ε.

- Αικ. Λασκαρίδου 1867-1887

-Ασπ. Σκορδέλη 1887 κ.ε. ┐

├ ***

- Σ. Σιμοπούλου (1887)** ┘

- Σ. Δημοπούλου 1887 κ.ε.

- Β. Γεννηματάς (1888)** κ.ε.

- Ευρ. Ιωαννίδου 1889 κ.ε.

- Σύλλογος Κυριών 1890 κ ε.

- Μ. Βελλή 1891 κ.ε.

- Φλ. Φουντουκλή-Ειρ. Πρινάρη 1893 κ.ε.

ΕΡΜΟΥΠΟΛΗ

- Δήμου ολόκληρη την περίοδο

- Fr. Hildner ως το 1883

-Α. Μαγκάκη ως το 1880*

- Ζ. Καμπάνη 1888 κ.ε.

ΚΕΡΚΥΡΑ

- Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία 1866 κ.ε.

ΠΑΤΡΑ

- Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία 1890 κ.ε.

ΠΕΙΡΑΙΑΣ

- Σ. Βαμβακάρη 1865 κ.ε.

- Ζ. Γκίκα (1888)** κ.ε.

* Ως το έτος αυτό υπάρχουν μαρτυρίες για τη λειτουργία του σχολείου

** Πρώτη μαρτυρία για τη λειτουργία του σχολείου.

*** Από το 1890 τα δυο αυτά Παρθεναγωγεία συγχωνεύονται

——————————————

1. Έκατονταετηρίς. ., ό.π., σ. 53.

Σελ. 219
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/220.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

επανειλημμένα για την ίδρυση σχολείου στο νησί τους1, γεγονός που φανερώνει ότι ή κίνηση για τη μόρφωση των κοριτσιών επεκτεινόταν, σιγά σιγά, σε όλο και περισσότερα μέρη.

Είδη σχολείων - Κύκλος σπουδών

Οι όροι που χρησιμοποιούνται την εποχή αυτή για το χαρακτηρισμό των σχολείων Μέσης Εκπαίδευσης ποικίλλουν.

Στα 1863 ο Γ. Γ. Παπαδόπουλος χαρακτηρίζει "ιδιωτικά Ελληνικά σχολεία" τα σχολεία του Hildner και της Μαγκάκη, ενώ το Παρθεναγωγείο του δήμου "ανώτερον σχολείον των κορασίων"2.

Την ίδια χρονιά, ο υπουργός Παιδείας Β. Νικολόπουλος αναφέρει σε ειδική έκθεσή του σχετικά με τη Μέση Εκπαίδευση: "Πλην δε των Ελληνικών σχολείων και Γυμνασίων προς εκπαίδευσιν των αρρένων υπάρχουσι και ανώτερα κορασίων σχολεία και Παρθεναγωγεία, εξ ων τα πλείστα είναι ιδιοσυντήρητα και ολίγα μόνον δημοσυντήρητα"3.

Ο υπουργός Δ. Δρόσος, σε έκθεση του 1866, αναφέρεται σε "ιδιωτικά διδακτήρια Μέσης εκπαιδεύσεως αρρένων και κορασίων"4. Τους ίδιους όρους χρησιμοποιούν και οι υπουργοί Α. 

——————————————

1. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1876, Αθήναι 1877, σ. 12.

2. Γ. Γ. Παπαδόπουλος, "Περί των εν Σύρα σχολείων", ό.π., σ. 233.

3. Β. Νικολόπουλος (υπουργός επί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως), "Έκθεσις προς την A.M. περί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως. Αθήναι 23 Οκτωβρίου 1863", Εφημερίς των Φιλομαθών, έτ. ΙΓ', αρ. 559, 8 Μαΐου 1865, σ. 649.

4. Δ. Δρόσος (υπουργός), Έκθεσις προς την A.M., περί της καταστάσεως της Εκκλησίας της Ελλάδος και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως από του 1863 μέχρι τούδε. Αθήναι, 25 Νοεμβρίου 1866, σ. 30 και Εφημερίς των Φιλομαθών, έτ. ΙΔ', αρ. 614-615, 6 Δεκεμβρίου 1866, σ. 1100.

Σελ. 220
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/221.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Μαυρομιχάλης το 1869 1, A. Αυγερινός το 1870 2 και ο Ι. Βαλασόπουλος το 1874 3.

Από τα στοιχεία αυτά γίνεται φανερό ότι μετά το 1861 τα Παρθεναγωγεία εντάσσονται σταθερά πια στα σχολεία Μέσης Εκπαίδευσης.

Ο Φίλιππος Ιωάννου σε λόγο του σχετικά με την κατάσταση της εκπαίδευσης στην Ελλάδα, αναφέρει ότι, το 1871, λειτουργούσαν 12 ιδιωτικά σχολεία για μαθήτριες "αντιστοιχούντα προς τα των αρρένων Ελληνικά σχολεία"4.

Στην έκθεση του Δ. Πετρίδη (1880) για τα σχολεία της Σύρου χρησιμοποιείται ο όρος "Ανώτερον Παρθεναγωγείον" που θα καθιερωθεί στη συνέχεια, κυρίως μετά το 1893, για τα σχολεία της Μέσης Εκπαίδευσης, ενώ ο όρος Παρθεναγωγείο χαρακτηρίζει και τα Δημοτικά Σχολεία των κοριτσιών5. Ο όρος αυτός επικρατεί σταδιακά σε διατάγματα6 και σε εκπαιδευτικά νομοσχέδια7.

——————————————

1. Α. Μαυρομιχάλης (υπουργός), Έκθεσις προς την A.M., περί της καταστάσεως της Εκκλησίας της Ελλάδος και της Δημοσίας Παιδεύσεως από τον 1866 άχρι τέλους Δεκεμβρίου 1868. Αθήναι, 23 Δεκεμβρίου 1868, Αθήναι 1869, σ. 29 και Εφημερίς των Φιλομαθών, έτ. ΙΖ', αρ. 690-691, 15 Ιανουαρίου 1869, σ. 1709.

2. Α. Δ. Αυγερινός (υπουργός), "Έκθεσις απογραφική περί της Ανωτάτης και Μέσης Εκπαιδεύσεως, Αθήναι, 6 Ιουλίου 1870", Εφημερίς των Φιλομαθών, έτ. IH', αρ. 745, 26 Σεπτεμβρίου 1870, σ. 2138.

3. Ι. Βαλασόπουλος, "Πίναξ καταστατικός της εν Ελλάδι Ανωτέρας, Μέσης και Κατωτάτης Εκπαιδεύσεως κατά το έτος 1874. Αθήναι, 9 Μαρτίου 1875", Εφημερίς της Κυβερνήσεως, αρ. φ. 16, 26 Μαρτίου 1875 και Εφημερίς των Φιλομαθών, έτ. ΚΓ', αρ. 836, 8 Μαρτίου 1875, σ. 2857.

4. Φ. Ιωάννου, "Λόγος Ακαδημαϊκός περί της πνευματικής προόδου του Ελληνικού Έθνους", Εφημερίς των Φιλομαθών, έτ. ΙΘ', αρ. 777, 12 Ιουλίου 1871, σ. 2404.

5. Δ. Πετρίδης, "Περί των εν Σύρα σχολείων", ό.π., σ. 114 και 123.

6. Βλ., για παράδειγμα, το διάταγμα της 13ης Μαρτίου 1886 "Περί προσόντων των διδασκαλισσών των εργοχείρων", όπου τονίζεται ότι οι υποψήφιες δασκάλες πρέπει να έχουν τελειώσει "Ανώτερο Παρθεναγωγείο" (Γ. Βενθύλος, ό.π., τ. Β', μέρος Γ', σ. 82-83).

7. Νομοσχέδια Δ. Αυγερινού (1880) και Γ. Θεοτόκη (1889)· βλ. και σ. 288 και 291 αυτής της εργασίας.

Σελ. 221
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/222.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Η χρονική διάρκεια των σπουδών δεν ήταν ή ίδια σε όλα τα Παρθεναγωγεία. Το Διδασκαλείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έχει τον μεγαλύτερο κύκλο σπουδών, με χρονική διάρκεια που ποικίλλει, από 4 μέχρι 6 χρόνια. Τα περισσότερα χρόνια το σχολείο αυτό λειτουργεί με 5 τάξεις1.

Στα άλλα ιδιωτικά Παρθεναγωγεία η φοίτηση επίσης δεν είναι ομοιόμορφη· τα πιο πολλά λειτουργούν ως Ελληνικά Σχολεία με τρία χρόνια σπουδών. Μερικά έχουν απλώς "ανώτερες τάξεις", που μπορεί να είναι μία ή δύο τάξεις Ελληνικού Σχολείου. Από το 1863, στο Παρθεναγωγείο του δήμου της Ερμούπολης λειτουργεί μετά το Ελληνικό Σχολείο, και μια Γυμνασιακή τάξη και στο "Ελληνικό Παρθεναγωγείο" της Λασκαρίδου (1867 και εξής) δυο γυμνασιακές τάξεις.

Στόχοι και προγράμματα μαθημάτων

Σε γενικές γραμμές, πρωταρχικός στόχος της γυναικείας εκπαίδευσης θεωρείται η μόρφωση της "οικοδέσποινας". Το "Αστικό Παρθεναγωγείο" της Ασπασίας Σκορδέλλη επισημαίνει ότι "Η αγωγή εν αυτώ είναι μητρική και οικογενειακή, αφορώσα εις το να καταστήση τας παιδευομένας καλάς θυγατέρας και οικοδεσποίνας"2. Το "Λύκειον και Παρθεναγωγείον Β. Γεννηματά" τονίζει ότι "Πάση δυνάμει μεριμνώμεν να παρασκευάσωμεν τους μεν παίδας χρηστούς πολίτας, τα δε κοράσια φρόνιμους δεσποινίδας και αρίστας μητέρας"3. Στο Παρθεναγωγείο της Ζηνοβίας

——————————————

1. Βλ. σ. 151 αυτής της εργασίας.

2. Ημερολόγιον της Εφημερίδος των Κυριών, 1888, ό.π. και Ασπ. Σκορδέλη, ό.π., σ. 4. Δικαιολογούνται, έτσι, οι αλλεπάλληλες εκδόσεις "Εγχειριδίων Οικιακής Παιδαγωγικής". Ένα από τα πιο γνωστά είναι του Αρ. Σπαθάκη, Οικιακή Παιδαγωγική ή Περί της κατ' οίκον αγωγής των παίδων προς χρήσιν των τε γονέων, και ιδίως της μητρός, των νηπιαγωγών και των εν τοις Παρθεναγωγείοις εκπαιδευομένων νεανίδων, Αθήναι 1889.

3. Ημερολόγιον της Εφημερίδος των Κυριών, 1888, ό.π.

Σελ. 222
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/223.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Καμπάνη στην Ερμούπολη κύριος σκοπός είναι η μόρφωση των "κορασίων ως παρθένων, μητέρων και συζύγων"1.

Εξάλλου, από τα "διαφημιστικά φυλλάδια" των διαφόρων σχολείων φαίνεται καθαρά ότι δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα σε μαθήματα που εξυπηρετούν τους παραπάνω στόχους. Στο Παρθεναγωγείο της Ασπ. Σκορδέλλη "ασκούνται αι μαθήτριαι πρακτικώς εις τα της οικιακής οικονομίας και διοικήσεως"2, στου Β. Γεννηματά "πρός τοις άλλοις μαθήμασι διδάσκεται υποχρεωτικώς η Μαγειρική, η Ραπτική και τα Γαλλικά"3 και στης Σ. Δημοπούλου οι μαθήτριες "εξασκώνται εν γένει εις τα οικιακά έργα"4. Η "Οικιακή Οικονομία" και η "Παιδαγωγία" θεωρούνται ως τα "κατεπειγόντως αναγκαία μαθήματα διά την εντελή παίδευσιν των νεανίδων"5.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι σε δυο από τα σχολεία καταβάλλονται προσπάθειες για να δοθεί μια επαγγελματική κατεύθυνση. Στο Παρθεναγωγείο της Σ. Σιμοπούλου καθιερώθηκε, όπως είδαμε, από το 1887 μια ειδική τάξη κοπτικής - ραπτικής, όπου μπορούσαν να φοιτήσουν και απόφοιτες άλλων Παρθεναγωγείων6. Στο Παρθεναγωγείο της Ζ. Καμπάνη στην Ερμούπολη λειτουργούσε, στα 1888, ειδικό "τμήμα καλλιτεχνικής και πρακτικής σχολής"7.

Αποβλέποντας στη γενικότερη μόρφωση της "οικοδέσποινας", τα Παρθεναγωγεία της εποχής αυτής δίνουν ιδιαίτερη έμφαση

——————————————

1. Εφημερίς των Κυριών, έτ. A', αρ. 20,19 Ιουλίου 1887.

2. Ημερολόγιον της Εφημερίδος των Κυριών, 1888, ό.π.

3. ό.π.

4. Εφημερίς των Κυριών, έτ. Γ', αρ. 121, 2 Ιουλίου 1889.

5. Σχετικά εγχειρίδια που κυκλοφορούν την εποχή αυτή: Ξεν. Ζυγούρας, Ελληνική Οικιακή Οικονομία, θεωρητική και πρακτική. Συνταχθείσα προς χρήσιν των απανταχού Ελληνικών Παρθεναγωγείων, Κωνσταντινούπολις 1875· Σ. Λεοντιάς, Οικιακή Οικονομία προς χρήσιν των Παρθεναγωγείων [Πέραν Κωνσταντινουπόλεως], 1887.

6. Βλ. σ. 212 αυτής της εργασίας.

7. Ημερολόγιον της Εφημερίδος των Κυριών, 1888, ό.π.

Σελ. 223
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/224.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

σε μαθήματα όπως οι ξένες γλώσσες, η μουσική, η ζωγραφική και ο χορός. Στο "Ελληνικό Παρθεναγωγείο" της Αικ, Λασκαρίδου "πλην της Γαλλικής διδασκόμενης υπό Γάλλου και Γαλλίδος, διδάσκεται και η Αγγλική υπό Άγγλου και Αγγλίδος"1. Στο Παρθεναγωγείο Δ. Σουρμελή διδάσκονται στα 1869 τρεις ξένες γλώσσες: Γαλλικά, Αγγλικά και Ιταλικά2, και στο "Αστικό Παρθεναγωγείο" της Ασπ. Σκορδέλλη "η Γαλλική γλώσσα διδάσκεται εις όλας τας τάξεις απ' αυτού του νηπιαγωγείου, διακεκριμένη δε παιδαγωγός Γερμανίς ή Ελβετίς ειδήμων της Γαλλικής διευθύνει τα της αγωγής και συμπεριφοράς"3. Στο Παρθεναγωγείο της Σ. Δημοπούλου οι μαθήτριες διδάσκονταν "την Γαλλικήν και Γερμανικήν και άριστα την μουσικήν και ζωγραφικήν"4. Όπως φαίνεται καθαρά από τα παραπάνω, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διδασκαλία της Γαλλικής. "Δεν υπάρχει κάτοικος των Αθηνών μη επιθυμών να μάθη χείρον ή βέλτιον την γλώσσαν αυτήν" γράφει ο Μ. Π. Βρετός5.

Σε κανένα πρόγραμμα μαθημάτων ή εξετάσεων δεν περιλαμβάνεται το μάθημα της γυμναστικής6. Μοναδική ίσως εξαίρεση αποτέλεσε το σχολείο της Λασκαρίδου, στο οποίο διδασκόταν "η εις το γυναικείον φύλον πρέπουσα γυμναστική"7. Βέβαια, στο αναλυτικό πρόγραμμα των μαθημάτων, που δίνει η ίδια η Λασκαρίδου για τη χρονιά 1869 - 70, δεν γίνεται, αναφορά στη 

——————————————

1. E. Ασώπιος, "Πολιτειογραφικά...", ό.π., σ. 364.

2. ό.π., σ. 368.

3. Ημερολόγιον της Εφημερίδος των Κυριών, 1888, ό.π.

4. Εφημερίς των Κυριών, έτ. Γ', αρ. 121, 2 Ιουλίου 1889.

5. Μ.Π. Β[ρετός], "Οι νεώτεροι Έλληνες", Εθνικόν Ημερολόγιον 1865, σ. 73.

6. Στη νομοθεσία του 1834 για τη Δημοτική Εκπαίδευση καθορίζεται με σαφήνεια, ότι "εις κορασίων σχολεία θέλει γίνεσθαι γύμνασις εις γυναικεία εργόχειρα" (Γ. Βενθύλος, ό.π., τ. A', σ. 1). To ίδιο πνεύμα επικρατεί και αργότερα, αφού σε διάταγμα του 1882 τονίζεται ότι στα Παρθεναγωγεία "αντικαθίσταται" η γυμναστική "δια της ραπτικής και των γυναικείων εργόχειρων" (Στ. Παρίσης, ό.π., τ. A', σ. 434).

7. Ε. Ασώπιος, ό.π., σ. 364.

Σελ. 224
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/225.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 23

ΕΙΚΟΝΑ 24

ΕΙΚΟΝΑ 25

ΕΙΚΟΝΑ 26

Σελ. 225
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/226.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Γυμναστική1, κατοπινές όμως μαρτυρίες φανερώνουν πως γρήγορα άρχισε να διδάσκεται το μάθημα αυτό2.

Η πρωτοβουλία της Λασκαρίδου να συμπεριλάβει στο πρόγραμμα μαθημάτων και τη γυμναστική των κοριτσιών, δείχνει καθαρά το "προοδευτικό" πνεύμα του σχολείου αυτού. Στα άλλα Παρθεναγωγεία το μάθημα της γυμναστικής άρχισε να διδάσκεται από το 1890 και μετά3. Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι οι εκδρομές των μαθητριών άρχισαν γύρω στα 1888: "Ηθέλομεν ευχαρίστως ονομάσει πρόοδον", γράφει ή Κ, Παρρέν, "την και παρ' ημίν εισαχθείσαν συνήθειαν των κατά τας ημέρας ταύτας της ανοίξεως εκδρομών των διωργανουμένων υπό των διευθυντριών των δημοτικών Παρθεναγωγείων"4.

Παράλληλα με τη μόρφωση της "οικοδέσποινας", όλα σχεδόν τα Παρθεναγωγεία φρόντιζαν την εποχή αυτή να προετοιμάσουν τις μαθήτριες έτσι που να έχουν τη δυνατότητα, όσες ενδιαφέρονταν, να δώσουν εξετάσεις για το δίπλωμα της δασκάλας. To Παρθεναγωγείο του δήμου της Ερμούπολης "πλην του γενικού σκοπού της διδασκαλίας συντελεί και εις παρασκευήν δημοδιδασκάλων"5. Ως το 1880 οι απόφοιτες του Ελληνικού Παρθεναγωγείου της Λασκαρίδου "δύνανται αρμοδίως να λάβωσι πτυχίον δημοδιδασκάλου"6. Μετά το 1880 η Λασκαρίδου εκπαιδεύει στο σχολείο της, όπως αναφέρθηκε ήδη, "Φροβελιανές" νηπιαγωγούς, Στο Παρθεναγωγείο της Ασπ. Σκορδέλλη "η διδασκαλία γίνεται κατά το υπό του Υπουργείου εγκεκριμένον διά τας τάξεις του

——————————————

1. Αικ. Χρηστομάνου, ό.π., σ. 4-5.

2. Το Παιδαγωγικόν Σχολείον, έτ. Γ', 1887, σ. 287, όπου περιγράφονται οι εξετάσεις των μαθητριών της Λασκαρίδου στη Γυμναστική.

3. Εφημερίς των Κυριών, έτ. Δ', αρ. 170, 17 Ιουνίου 1890 "εξετάσεις Παρθεναγωγείων Ασπασίας Σκορδέλλη" και έτ. E', αρ. 217, 16 Ιουνίου 1891 "εξετάσεις Παρθεναγωγείου Χιλλ".

4. Εφημερίς των Κυριών, έτ. Γ', αρ. 113, 7 Μαΐου 1889.

5. Γ. Γ. Παπαδόπουλος, "Περί των εν Σύρα σχολείων", ό.π., σ 233.

6. Ε. Ασώπιος, ό.π., σ. 364.

Σελ. 226
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/227.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Αρσακείου πρόγραμμα"1. Στο Σχολείο της Σοφίας Βαμβακάρη στον Πειραιά "εις τας δύο ανωτέρας τάξεις διδάσκονται υπό του κ. Μ. Βρατσάνου... η παιδαγωγική διδακτική και μεθοδολογία, γίνονται δε και πρακτικαί εν τω προτύπω ασκήσεις χάριν των εφιεμένων να καθιερώσιν εις το υψηλόν της διδασκαλίας έργον"2.

Το ενδιαφέρον για την εκπαίδευση που εξασφαλίζει στη γυναίκα και μια επαγγελματική διέξοδο, τη μοναδική για την εποχή αυτή, φαίνεται πως γίνεται όλο και πιο πλατύ με αποτέλεσμα, στα 1892 να επεκταθεί, όπως είδαμε, το δικαίωμα για την εκπαίδευση της δασκάλας σε όλα τα ιδιωτικά Παρθεναγωγεία ενώ, ως τότε, αποτελούσε αποκλειστικό προνόμιο του σχολείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας3.

Το ενδιαφέρον για "πληρέστερη" εκπαίδευση των κοριτσιών εκδηλώνεται και με την ίδρυση γυμνασιακών τάξεων στα σχολεία του δήμου της Ερμούπολης και της Αικ. Λασκαρίδου στην Αθήνα. Αρχικά η ελληνική κοινωνία είδε με δισταγμό μια τέτοια προσπάθεια, πράγμα που αποδεικνύει το γεγονός ότι τη χρονιά 1869-70 στο σχολείο της Λασκαρίδου δεν λειτούργησε ή Ε' τάξη (η δεύτερη γυμνασιακή δηλαδή) από έλλειψη μαθητριών4.

Στη Σκύρο, το 1867, δυο μαθήτριες, η Μ. Κομνηνού και η Κ. Σκουλουδάκη, δίνουν εξετάσεις στο Ελληνικό Σχολείο των αγοριών και πετυχαίνουν. Το Υπουργείο όμως δεν εγκρίνει την εγγραφή τους, γιατί, όπως τονίζεται στη σχετική εγκύκλιο προς τον διευθυντή του Ελληνικού Σχολείου Σκύρου, "Η εξέτασις των κορασίων τούτων εγένετο παρ' υμών ατόπως και παρανόμως, καθ' ότι εις τας δοκιμαστηρίους εξετάσεις υπάγονται μόνον οι θέλοντες να καταταχθώσιν εις τα Ελληνικά σχολεία, περιττόν δε μας φαίνεται

——————————————

1 Ημερολόγιον της Εφημερίδος των Κυριών, 1888, ό.π.

2. ό.π. και Μ. Βρατσάνος ("Λόγος κατά την έναρξιν των εξετάσεων του Παρθεναγωγείου της κ. Σοφίας Βαμβακάρη εν Πειραιεί"), Το Παιδαγωγικόν Σχολείον, έτ. Β', 1885, σ. 261.

3. Βλ. σ. 166 αυτής της εργασίας.

4. Αικ Χρηστομάνου, ό.π., σ. 4.

Σελ. 227
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/228.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

να σάς παρατηρήσωμεν ότι κοράσια δεν δύνασθε να έχητε μαθητάς"1. Έτσι, οι δυνατότητες για μια ανώτερη εκπαίδευση περιορίζονται στις κοπέλες των μεγάλων αστικών κέντρων, όπου λειτουργούν Παρθεναγωγεία.

Μετά το 1890, χρονιά που το Πανεπιστήμιο της Αθήνας δεχτηκε την πρώτη φοιτήτρια στη Φιλοσοφική Σχολή, τα Παρθεναγωγεία αρχίζουν να δημιουργούν γυμνασιακές τάξεις. Το Σχoλείο Ασπ. Σκορδέλλη - Σ. Σιμοπούλου λειτουργεί, σύμφωνα με ανακοίνωσή του, από το 1890 ως "πλήρες Γυμνάσιον θηλέων"2.

Η αυστηρή και αρνητική, στα περισσότερα σημεία, κριτική των επιθεωρητών σχετικά με την εκπαίδευση και το έργο της δασκάλας αναφέρθηκε στο κεφάλαιο που γίνεται λόγος για τη λειτουργία του Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας3. Αλλά και η κριτική που αφορά το υπόλοιπο πρόγραμμα των Παρθεναγωγείων δεν είναι ευνοϊκή.

Ο Γ. Γ. Παπαδόπουλος διατυπώνει την άποψη ότι "αι πρακτικώς ωφέλιμοι γνώσεις εν γένει ελλείπουσιν" και διδάσκονται "περιττά τινα και σχολαστικά και άσκοπα"4. Ο "ψευδοφραγκισμός" και η "ξενόζηλος επίδειξις" που επικρατεί στη διδασκαλία πολλών μαθημάτων είναι τα σημαντικότερα μειονεκτήματα της εκπαίδευσης των κοριτσιών: "Ο προς την μάθησιν ξένων γλωσσών ζήλος και μάλιστα της Γαλλικής, δεν πηγάζει εκ φιλομαθείας, αλλ' έκ τινος ροπής προς ξενόζηλον επίδειξιν και ψιττακισμόν"5. Ο ίδιος επισημαίνει, σχετικά με την καλλιτεχνική αγωγή της Ελληνίδας, ότι "επ' ουδενός στοιχείου στηριζομένη αποβαίνει δαπανηρά τις και επιδεικτική ματαιοπονία" και ότι "και αυτά τα λεγόμενα εργόχειρα και προ πάντων τα ποικίλματα, ων πολλάκις

——————————————

1. Αλ. Δημαράς, Η μεταρρύθμιση..., τ. A', σ. 208.

2. Βλ Πλάτων, τ. ΙΒ', 189ο, σ. 318 και Εφημερίς των Κυρίων, έτ αρ. 197, 27 Ιανουαρίου 1891.

3. Βλ. σ. 159-160 αυτής της εργασίας.

4. Γ. Γ Παπαδόπουλος, ό.π., σ. 27.

5. ό.π.

Σελ. 228
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/229.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

κακόζηλα σχέδια εισάγονται, ου μόνον του σκοπού αποτυγχάνουσιν, αλλ' είναι νέα αφορμή ματαίας αναλώσεως χρόνου και επιδεικτικής πολυτελείας"1. Ο Λ. Μελάς εκφράζει την ευχή να γίνει η εκπαίδευση των μαθητριών "όσον ένεστιν εμβριθεστέρα και παιδαγωγικοτέρα, ήττον δε επιδεικτική και επιπόλαιος"2. Ο Κ, Ξανθόπουλος επιμένει κυρίως στα μειονεκτήματα της "καλλιτεχνικής" εκπαίδευσης και πιο ειδικά της διδασκαλίας της μουσικής και του χορού, που προτείνει να αντικατασταθεί με το μάθημα της γυμναστικής3. Από τα παραπάνω γίνεται φανερό ότι ούτε οι επιστήμες διδάσκονταν συστηματικά στα Παρθεναγωγεία, ούτε όμως και οι δεξιότητες που ήταν απαραίτητες για τη φροντίδα του σπιτιού και των παιδιών.

Είναι, λοιπόν, φανερό ότι η δευτεροβάθμια εκπαίδευση των κοριτσιών κυριαρχείται από τα ιδιωτικά σχολεία, αφού ένα μόνο σχολείο, το Αρσάκειο, συντηρεί η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία με επιχορήγηση της πολιτείας και μόνον ένας δήμος του κράτους, η Ερμούπολη, ίδρυσε "Ανώτερο Παρθεναγωγείο" για τις μαθήτριες.

Τα δίδακτρα στα ιδιωτικά Παρθεναγωγεία είναι πολύ ακριβά και, επομένως, είναι δύσκολο να φοιτήσουν σ' αυτά μαθήτριες από μη προνομιούχα κοινωνικά στρώματα. Στα 1888, οι εσωτερικές μαθήτριες του Παρθεναγωγείου Hill πληρώνουν 115 δραχμές το μήνα, της Σκορδέλλη 110 και του Γεννηματά 100 δραχμές4. Την ίδια εποχή ο μισθός μιας δασκάλας είναι συνήθως 80 ή 100 δραχμές περίπου και μόνο για τις πρωτοβάθμιες φτάνει στις 140 δραχμές3. Ο θεσμός των "ημισύσσιτων" και των εξωτερικών 

——————————————

1. Γ. Γ. Παπαδόπουλος, ό.π., σ. 28

2. Λ. Μελάς, Παιδαγωγικόν Εγχειρίδιον προς χρήσιν των παιδαγωγούντων, Αθήναι 1871, σ. κ'.

3. Κ. Ξανθόπουλος, Πρώτη και Μέση Εκπαίδευσις και περί ανατροφής και εκπαιδεύσεως των κορασίων, Αθήναι 1873, σ. 273.

4. Ημερολόγιον της Εφημερίδος των Κυριών, 1888, ό.π.

5. Σπ. Λάμπρος, ό.π., σ. 116.

Σελ. 229
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/230.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

μαθητριών, που καταβάλλουν χαμηλότερα δίδακτρα1, διευκόλυνε μόνο τις κοπέλες που κατοικούσαν στις μεγάλες πόλεις όπου λειτουργούσαν Παρθεναγωγεία. Επομένως, τα σχολεία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης εξυπηρετούσαν βασικά τις κοπέλες "των ευπορωτέρων οικογενειών". Όσες δεν είχαν οικονομική άνεση φρόντιζαν να εξασφαλίσουν κάποια υποτροφία για το σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας και ορισμένες σπούδαζαν στα ιδιωτικά Παρθεναγωγεία με μεγάλες στερήσεις και ταλαιπωρίες.

Για όλους αυτούς τους λόγους, από το 1870 και εξής, αρχίζουν οι πρώτες προσπάθειες για μια συνολική συνειδητοποίηση των γυναικών, με την ίδρυση "Συλλόγου υπέρ της Γυναικείας Παιδεύσεως", την έκδοση περιοδικών και εφημερίδας και με κύριες διεκδικήσεις για πιο πλατιά εκπαίδευση και περισσότερες δυνατότητες για εργασία.

Στατιστικά στοιχεία

α) Δημοτική Εκπαίδευση. Τα Δημοτικά Σχολεία των κοριτσιών αυξάνονται αισθητά, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα. Το 1879 στην Αθήνα λειτουργούν τρία δημόσια σχολεία αρρένων και τέσσερα θηλέων2. Το 1885 ο δήμος της Αθήνας συντηρεί στην πόλη και τα περίχωρα 14 σχολεία αρρένων και 15 θηλέων3. Στην Ερμούπολη, επίσης, ο δήμος συντηρεί, το 1880, τρία Δημοτικά Σχολεία αρρένων και πέντε θηλέων (από τα οποία τα δύο είναι νηπιαγωγεία)4.

Η αντίθετη ακριβώς κατάσταση επικρατεί όμως στις επαρχίες της χώρας, όπως φαίνεται καθαρά από την έκθεση του υπουργού Παιδείας A. Αυγερινού για το 1869:

——————————————

1. Ημερολόγιον της Εφημερίδος των Κυρίων, 1888, ό.π.

2. Στατιστική της Ελλάδος. Πληθυσμός 1879, Αθήναι 1881, σ. 55.

3. Δελτίον της Εστίας, αρ. 450, 11 Αυγούστου 1885, σ. 2.

4. Δ. Πετρίδης, "Περί των εν Σύρα σχολείων", ό.π., σ. 114.

Σελ. 230
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/231.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

"Εις τα σχολεία των κορασίων, των οποίων την σύστασιν και αύξησιν παντί τρόπω επισπεύδει το Υπουργείον, ου προΐσταμαι, φαίνονται όχι τόσον πρόθυμοι οι χωρικοί μάλιστα δήμοι, διότι παρεκτός των κυριωτέρων κωμοπόλεων, και ιδίως των πρωτευουσών των νομών, όπου η διδασκαλία των κορασίων προβαίνει και ακμάζει, οι λοιποί των δήμων, ή δεν συνιστώσι παρ' αυτοίς σχολεία κορασίων, ή δεν στέλλουσι τα κοράσιά των εις τα υπάρχοντα τοιαύτα, διότι αι πατροπαράδοτοι προλήψεις παριστώσι την εκπαίδευσιν του γυναικείου φύλου ασυμβίβαστον προς την αυστηρότητα των αρχαίων ηθών, αποτρέπουσι τους πλείστους των γονέων του ν' απασχολώσι τα κοράσια αυτών, συμμεριζόμενα συνήθως τας οικιακάς και αγροτικάς εργασίας των γονέων, προς εκμάθησιν γραμμάτων"1.

Την ίδια εικόνα μας παρουσιάζουν και οι εκθέσεις των επιθεωρητών.

Ο Χ. Παπαμάρκος αναφέρει ότι το 1883 στην Κέρκυρα "Το θήλυ φύλον ουδαμώς ουδαμού φοιτά εις τα σχολεία. Είναι σύμπαν εντελώς απαίδευτον και αγράμματον"2. Ο Ν. Πολίτης διαπιστώνει ότι "Η εκπαίδευσις των θηλέων καθυστερεί δυστυχώς και εν τη επαρχία Βώλου, σφόδρα δε δυσανάλογος είναι ο αριθμός των σχολείων των θηλέων συγκρινόμενος προς τον των αρρένων. Οι κάτοικοι της επαρχίας, οι άλλως μετά πολλού ζήλου και προθυμίας επιζητούντες την βελτίωσιν της εκπαιδεύσεως, ολιγωρούσι προκειμένου περί των κορασίων των, ουδ' αναγνωρίζουσι προσηκόντως την ανάγκην πλήρους και συστηματικής εκπαιδεύσεως αυτών"3.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της απογραφής του 1879 τα ποσοστά του αναλφαβητισμού για τους άνδρες ήταν 69%, για τις 

——————————————

1. Α. Αυγερινός, "Έκθεσις προς την Α.Μ. τον Βασιλέα και πίναξ καταστατικός της Δημοτικής εκπαιδεύσεως κατά το 1869", Εφημερίς των Φιλομαθών, έτ. IH', αρ. 759, 30 Δεκεμβρίου 1870, σ. 2251.

2. Εκθέσεις των κατά το 1883 προς επιθεώρησιν των Δημοτικών σχολείων αποσταλέντων εκτάκτων επιθεωρητών [Αθήναι] 1885, σ. 22.

3. Εκθέσεις... επιθεωρητών, ό.π., σ. 74.

Σελ. 231
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/232.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

γυναίκες 93%. Οι περισσότερες "εγγράμματες" γυναίκες κατοικούσαν στις εξής επαρχίες: Αττικής (29%), Σύρου (28%), Τήνου (22%). Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι σε 17 δήμους της χώρας δεν υπήρχε "ουδεμία γυνή εγγράμματος"1. Εξάλλου, σε 100 παιδιά ηλικίας 5 ως 10 χρόνων φοιτούσαν στα Δημοτικά Σχολεία αρρένων 55, ενώ στα αντίστοιχα σχολεία των κοριτσιών μόνο 142.

Όπως φαίνεται και στον Πίνακα 21 σε τρεις μόνο επαρχίες, της Σύρου, της Κέρκυρας και της Αττικής, φοιτούν στα Δημοτικά Σχολεία το 57 - 70% από τα κορίτσια ηλικίας 5-10 χρόνων, σε 22 επαρχίες το ποσοστό αυτό είναι πολύ πιο κάτω από το μισό (34 - 10%) και σε 34 επαρχίες είναι κατώτερο από το 10%. σε τέσσερις επαρχίες δεν λειτουργεί κανένα σχολείο θηλέων.

Στην Αθήνα το ποσοστό των μαθητριών που φοιτούν στα Δημοτικά Σχολεία ξεπερνά το αντίστοιχο ποσοστό των αγοριών. Πιο συγκεκριμένα, στα 1879, λειτουργούν συνολικά 62 Δημοτικά Σχολεία, δημόσια και ιδιωτικά, στα οποία φοιτούν 5.698 μαθητές και μαθήτριες, δηλαδή:

                            Μαθητές Μαθήτριες

Δημόσια σχολεία      815     1.040

Ιδιωτικά σχολεία    1.845     1.998

Σύμφωνα με τα στοιχεία της απογραφής του 1879, στην πόλη της Αθήνας υπήρχαν 3.979 αγόρια στην ηλικία των μαθητών των Δημοτικών Σχολείων και 3.700 κορίτσια. Επομένως, στα Δημοτικά Σχολεία τα αγόρια φοιτούσαν σε ποσοστό 67% και τα κορίτσια σε ποσοστό 82%3.

Ακόμα, το 1880, στα δημόσια και ιδιωτικά Δημοτικά Σχολεία της Ερμούπολης φοιτούν 1.400 αγόρια και 1.512 κορίτσια4.

——————————————

1. Στατιστική της Ελλάδος. Πληθυσμός 1879, σ. 34.

2. ό.π., σ. 36.

3. ό.π., σ. 55.

4. Γ. Πετρίδης, "Περί των εν Σύρα σχολείων", ό.π., σ. 114.

Σελ. 232
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/233.gif&w=600&h=3932. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών
ΑΝΑΖΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΣΜΟΙ: 1861-1893  233

ΠΙΝΑΚΑΣ

21

Αναλογία

μαθητριών

Δημοτικών

Σχολείων "επί 100 παιδίων

θηλέων

ηλικίας 5-10 ετών"

(1879)*

Επαρχία

μαθήτριες

Επαρχία

μαθήτριες

Επαρχία μαθήτριες

Επαρχία

μαθήτριες

Σύρου

70

Ιθάκης

16

Γυθείου

8

Μαντινείας

4

Κέρκυρας

61

Άνδρου

14

Καρυστίας

8

Μεγαλοπόλεως

4

Αττικής

57

Μεγαρίδας

13

Κυνουρίας

8

Ναυπακτίας

4

Σπετσών

34

Πάλλης

13

Γορτυνίας

7

Βάλτου

3

Κέας

28

Παρνασσίδας 13

Ηλείας

7

Λακεδαίμονος

3

Μήλου

28

Αιγίνης

12

Ολυμπίας

7

Μεσσήνης

3

Ύδρας

24

Θήρας

12

Πυλίας

7

Επιδ. Λιμηράς

2

Κραναίας

22

Τριφυλίας

12

Φθιώτιδας

7

Καλαβρύτων

2

Τήνου

21

Ξηροχωρίου

11

Λευκάδας

6

Οιτύλου

2

Μεσολογγίου

21

Ζακύνθου

10

Τριχωνίας

6

Ευρυτανίας

1

Πατρών

20

Θηβών

9

Κορινθίας

5

Δωρίδας

0

Σκοπέλου

20

Καλαμών

9

Κυθήρων

5

Μέσσης

0

Άργους

17

Λεβαδείας

9

Λοκρίδας

5

Όρους

0

Ναυπλίας

17

Νάξου

9

Παξών

5

Σάμης

0

Αιγιαλείας

16

Χαλκίδας

9

Βονίτσ. & Ξηρομ

4

Δ ι' όλον το Κράτος

14

ΠΗΓΗ : * Στατιστική της Ελλάδος. Πληθυσμός 1879, έκδ.Υπουργείου Εσωτερικών, Αθήναι1881, σ. 36 .

 

Σελ. 233
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 214
    2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

    χρηστών"1. Πρώτη διευθύντρια του διετέλεσε η Καλ. Κεχαγιά. Μ. Βελλή. Άρχισε να λειτουργεί το 1891 και περιλάμβανε 4 τάξεις Ελληνικής2.

    Φλ. Φουντονκλή και Ειρ. Πρινάρη. Ιδρύθηκε το 1893 με γερμανικά πρότυπα. Η Φλ. Φουντουκλή είχε μετεκπαιδευθεί στα Παιδαγωγικά στη Γερμανία3.

    Σχολεία στην Ερμούπολη

    Σύμφωνα με έκθεση του Γ. Γ. Παπαδόπουλου4 προς το Υπουργείο Παιδείας, το 1863 ο δήμος της Ερμούπολης συντηρούσε τρία σχολεία Δημοτικής Εκπαίδευσης για μαθήτριες και δύο για μαθητές. Παράλληλα λειτουργούσαν και αρκετά ιδιωτικά Δημοτικά Σχολεία5. Σχολεία "Μέσης εκπαιδεύσεως" χαρακτηρίζονται τα παρακάτω:

    α) "Ανώτερον σχολείον κορασίων": "Σύγκειται εκ τριών τάξεων Ελληνικού Σχολείου και μιας γυμνασιακής, πλην δε του γενικού σκοπού της διδασκαλίας, συντελεί και εις παρασκευήν δημοδιδασκάλων"6. Ως τώρα, τόσο οι αναφορές στα σχολεία Μέσης Εκπαίδευσης γενικά, όσο και στο σχολείο αυτό ειδικότερα, μιλούσαν μόνο για τάξεις Ελληνικής. Έχουμε λοιπόν την πρώτη μαρτυρία για λειτουργία γυμνασιακής τάξης κοριτσιών. Η πρωτοβουλία προήλθε και πάλι από το δήμο της Ερμούπολης.

    Οι μαθήτριες του σχολείου αυτού, παράλληλα με τη γενική

    ——————————————

    1. "Κανονισμός του Προτύπου Ελληνικού Παρθεναγωγείου του υπέρ της Γυναικείας Παιδεύσεως Συλλόγου των Κυριών", Εφημερίς της Κυβερνήσεως, αρ. 226, 5 Σεπτεμβρίου 1890. Βλ. σχετικά και Εφημερίς των Κυριών, έτ. Δ', αρ. 161, 15 Απριλίου 1890 και αρ. 180, 23 Σεπτεμβρίου 1890.

    2. Εφημερίς των Κυρίων, έτ. ς', αρ 272, 13 Σεπτεμβρίου 1892 και έτ. H', αρ. 358, 26 Ιουνίου 1894.

    3. ό.π., έτ. Ζ', αρ. 313, 4 Ιουλίου 1893.

    4. Γ. Γ. Παπαδόπουλος, "Περί των εν Σύρα σχολείων", Πανδώρα, τ. Ις', 1865-66, σ. 183-186 και 231-235.

    5. ό.π., σ. 184-186.

    6. ό.π., σ 233