Συγγραφέας:Ζιώγου - Καραστεργίου, Σιδηρούλα
 
Τίτλος:Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:2
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:467
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1893
 
Περίληψη:Μελέτη της πορείας που ακολούθησε ή Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στη χώρα μας, των διαφόρων παραγόντων που επηρέασαν την πορεία αυτή, καθώς και των προβλημάτων και των κυριότερων τάσεων που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια της εξελικτικής αυτής πορείας. Η εργασία αυτή, στην πρώτη της μορφή, υποβλήθηκε ως διδακτορική διατριβή και εγκρίθηκε από τη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Δημοσιεύθηκε το 1983 ως παράρτημα (αριθμός 38) της Επιστημονικής Επετηρίδας της Φιλοσοφικής Σχολής.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 28.69 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 230-249 από: 470
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/230.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

μαθητριών, που καταβάλλουν χαμηλότερα δίδακτρα1, διευκόλυνε μόνο τις κοπέλες που κατοικούσαν στις μεγάλες πόλεις όπου λειτουργούσαν Παρθεναγωγεία. Επομένως, τα σχολεία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης εξυπηρετούσαν βασικά τις κοπέλες "των ευπορωτέρων οικογενειών". Όσες δεν είχαν οικονομική άνεση φρόντιζαν να εξασφαλίσουν κάποια υποτροφία για το σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας και ορισμένες σπούδαζαν στα ιδιωτικά Παρθεναγωγεία με μεγάλες στερήσεις και ταλαιπωρίες.

Για όλους αυτούς τους λόγους, από το 1870 και εξής, αρχίζουν οι πρώτες προσπάθειες για μια συνολική συνειδητοποίηση των γυναικών, με την ίδρυση "Συλλόγου υπέρ της Γυναικείας Παιδεύσεως", την έκδοση περιοδικών και εφημερίδας και με κύριες διεκδικήσεις για πιο πλατιά εκπαίδευση και περισσότερες δυνατότητες για εργασία.

Στατιστικά στοιχεία

α) Δημοτική Εκπαίδευση. Τα Δημοτικά Σχολεία των κοριτσιών αυξάνονται αισθητά, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα. Το 1879 στην Αθήνα λειτουργούν τρία δημόσια σχολεία αρρένων και τέσσερα θηλέων2. Το 1885 ο δήμος της Αθήνας συντηρεί στην πόλη και τα περίχωρα 14 σχολεία αρρένων και 15 θηλέων3. Στην Ερμούπολη, επίσης, ο δήμος συντηρεί, το 1880, τρία Δημοτικά Σχολεία αρρένων και πέντε θηλέων (από τα οποία τα δύο είναι νηπιαγωγεία)4.

Η αντίθετη ακριβώς κατάσταση επικρατεί όμως στις επαρχίες της χώρας, όπως φαίνεται καθαρά από την έκθεση του υπουργού Παιδείας A. Αυγερινού για το 1869:

——————————————

1. Ημερολόγιον της Εφημερίδος των Κυρίων, 1888, ό.π.

2. Στατιστική της Ελλάδος. Πληθυσμός 1879, Αθήναι 1881, σ. 55.

3. Δελτίον της Εστίας, αρ. 450, 11 Αυγούστου 1885, σ. 2.

4. Δ. Πετρίδης, "Περί των εν Σύρα σχολείων", ό.π., σ. 114.

Σελ. 230
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/231.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

"Εις τα σχολεία των κορασίων, των οποίων την σύστασιν και αύξησιν παντί τρόπω επισπεύδει το Υπουργείον, ου προΐσταμαι, φαίνονται όχι τόσον πρόθυμοι οι χωρικοί μάλιστα δήμοι, διότι παρεκτός των κυριωτέρων κωμοπόλεων, και ιδίως των πρωτευουσών των νομών, όπου η διδασκαλία των κορασίων προβαίνει και ακμάζει, οι λοιποί των δήμων, ή δεν συνιστώσι παρ' αυτοίς σχολεία κορασίων, ή δεν στέλλουσι τα κοράσιά των εις τα υπάρχοντα τοιαύτα, διότι αι πατροπαράδοτοι προλήψεις παριστώσι την εκπαίδευσιν του γυναικείου φύλου ασυμβίβαστον προς την αυστηρότητα των αρχαίων ηθών, αποτρέπουσι τους πλείστους των γονέων του ν' απασχολώσι τα κοράσια αυτών, συμμεριζόμενα συνήθως τας οικιακάς και αγροτικάς εργασίας των γονέων, προς εκμάθησιν γραμμάτων"1.

Την ίδια εικόνα μας παρουσιάζουν και οι εκθέσεις των επιθεωρητών.

Ο Χ. Παπαμάρκος αναφέρει ότι το 1883 στην Κέρκυρα "Το θήλυ φύλον ουδαμώς ουδαμού φοιτά εις τα σχολεία. Είναι σύμπαν εντελώς απαίδευτον και αγράμματον"2. Ο Ν. Πολίτης διαπιστώνει ότι "Η εκπαίδευσις των θηλέων καθυστερεί δυστυχώς και εν τη επαρχία Βώλου, σφόδρα δε δυσανάλογος είναι ο αριθμός των σχολείων των θηλέων συγκρινόμενος προς τον των αρρένων. Οι κάτοικοι της επαρχίας, οι άλλως μετά πολλού ζήλου και προθυμίας επιζητούντες την βελτίωσιν της εκπαιδεύσεως, ολιγωρούσι προκειμένου περί των κορασίων των, ουδ' αναγνωρίζουσι προσηκόντως την ανάγκην πλήρους και συστηματικής εκπαιδεύσεως αυτών"3.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της απογραφής του 1879 τα ποσοστά του αναλφαβητισμού για τους άνδρες ήταν 69%, για τις 

——————————————

1. Α. Αυγερινός, "Έκθεσις προς την Α.Μ. τον Βασιλέα και πίναξ καταστατικός της Δημοτικής εκπαιδεύσεως κατά το 1869", Εφημερίς των Φιλομαθών, έτ. IH', αρ. 759, 30 Δεκεμβρίου 1870, σ. 2251.

2. Εκθέσεις των κατά το 1883 προς επιθεώρησιν των Δημοτικών σχολείων αποσταλέντων εκτάκτων επιθεωρητών [Αθήναι] 1885, σ. 22.

3. Εκθέσεις... επιθεωρητών, ό.π., σ. 74.

Σελ. 231
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/232.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

γυναίκες 93%. Οι περισσότερες "εγγράμματες" γυναίκες κατοικούσαν στις εξής επαρχίες: Αττικής (29%), Σύρου (28%), Τήνου (22%). Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι σε 17 δήμους της χώρας δεν υπήρχε "ουδεμία γυνή εγγράμματος"1. Εξάλλου, σε 100 παιδιά ηλικίας 5 ως 10 χρόνων φοιτούσαν στα Δημοτικά Σχολεία αρρένων 55, ενώ στα αντίστοιχα σχολεία των κοριτσιών μόνο 142.

Όπως φαίνεται και στον Πίνακα 21 σε τρεις μόνο επαρχίες, της Σύρου, της Κέρκυρας και της Αττικής, φοιτούν στα Δημοτικά Σχολεία το 57 - 70% από τα κορίτσια ηλικίας 5-10 χρόνων, σε 22 επαρχίες το ποσοστό αυτό είναι πολύ πιο κάτω από το μισό (34 - 10%) και σε 34 επαρχίες είναι κατώτερο από το 10%. σε τέσσερις επαρχίες δεν λειτουργεί κανένα σχολείο θηλέων.

Στην Αθήνα το ποσοστό των μαθητριών που φοιτούν στα Δημοτικά Σχολεία ξεπερνά το αντίστοιχο ποσοστό των αγοριών. Πιο συγκεκριμένα, στα 1879, λειτουργούν συνολικά 62 Δημοτικά Σχολεία, δημόσια και ιδιωτικά, στα οποία φοιτούν 5.698 μαθητές και μαθήτριες, δηλαδή:

                            Μαθητές Μαθήτριες

Δημόσια σχολεία      815     1.040

Ιδιωτικά σχολεία    1.845     1.998

Σύμφωνα με τα στοιχεία της απογραφής του 1879, στην πόλη της Αθήνας υπήρχαν 3.979 αγόρια στην ηλικία των μαθητών των Δημοτικών Σχολείων και 3.700 κορίτσια. Επομένως, στα Δημοτικά Σχολεία τα αγόρια φοιτούσαν σε ποσοστό 67% και τα κορίτσια σε ποσοστό 82%3.

Ακόμα, το 1880, στα δημόσια και ιδιωτικά Δημοτικά Σχολεία της Ερμούπολης φοιτούν 1.400 αγόρια και 1.512 κορίτσια4.

——————————————

1. Στατιστική της Ελλάδος. Πληθυσμός 1879, σ. 34.

2. ό.π., σ. 36.

3. ό.π., σ. 55.

4. Γ. Πετρίδης, "Περί των εν Σύρα σχολείων", ό.π., σ. 114.

Σελ. 232
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/233.gif&w=600&h=3932. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών
ΑΝΑΖΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΣΜΟΙ: 1861-1893  233

ΠΙΝΑΚΑΣ

21

Αναλογία

μαθητριών

Δημοτικών

Σχολείων "επί 100 παιδίων

θηλέων

ηλικίας 5-10 ετών"

(1879)*

Επαρχία

μαθήτριες

Επαρχία

μαθήτριες

Επαρχία μαθήτριες

Επαρχία

μαθήτριες

Σύρου

70

Ιθάκης

16

Γυθείου

8

Μαντινείας

4

Κέρκυρας

61

Άνδρου

14

Καρυστίας

8

Μεγαλοπόλεως

4

Αττικής

57

Μεγαρίδας

13

Κυνουρίας

8

Ναυπακτίας

4

Σπετσών

34

Πάλλης

13

Γορτυνίας

7

Βάλτου

3

Κέας

28

Παρνασσίδας 13

Ηλείας

7

Λακεδαίμονος

3

Μήλου

28

Αιγίνης

12

Ολυμπίας

7

Μεσσήνης

3

Ύδρας

24

Θήρας

12

Πυλίας

7

Επιδ. Λιμηράς

2

Κραναίας

22

Τριφυλίας

12

Φθιώτιδας

7

Καλαβρύτων

2

Τήνου

21

Ξηροχωρίου

11

Λευκάδας

6

Οιτύλου

2

Μεσολογγίου

21

Ζακύνθου

10

Τριχωνίας

6

Ευρυτανίας

1

Πατρών

20

Θηβών

9

Κορινθίας

5

Δωρίδας

0

Σκοπέλου

20

Καλαμών

9

Κυθήρων

5

Μέσσης

0

Άργους

17

Λεβαδείας

9

Λοκρίδας

5

Όρους

0

Ναυπλίας

17

Νάξου

9

Παξών

5

Σάμης

0

Αιγιαλείας

16

Χαλκίδας

9

Βονίτσ. & Ξηρομ

4

Δ ι' όλον το Κράτος

14

ΠΗΓΗ : * Στατιστική της Ελλάδος. Πληθυσμός 1879, έκδ.Υπουργείου Εσωτερικών, Αθήναι1881, σ. 36 .

 

Σελ. 233
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/234.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Είναι λοιπόν προφανές ότι η εκπαίδευση των κοριτσιών έχει άμεση σχέση με την αστική συγκέντρωση, όπως και κατά την προηγούμενη περίοδο.

Ο Πίνακας 22 δείχνει τη σχέση αυτή, όπως διαμορφώνεται στην περίοδο που εξετάζουμε. Ο βαθμός αστικοποίησης προσδιορίζεται και πάλι με βάση τον πληθυσμό της μεγαλύτερης πόλης του νομού.

Την πρώτη θέση σε αριθμό σχολείων και μαθητριών συνεχίζουν να έχουν οι Κυκλάδες και ακολουθεί ο νομός Αργολίδας σε αριθμό μαθητριών. Νομίζουμε πως δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι στο νομό αυτόν υπάρχουν, την εποχή αυτή, πέντε από τις μεγαλύτερες πόλεις της χώρας: το Ναύπλιο με πληθυσμό 3.958 κατοίκους, το Άργος με 8.981, οι Σπέτσες με 8.443, η Ύδρα με 7.380 και ο Πόρος με 6.0351.

Η πιο μεγάλη συνάφεια αστικής συγκέντρωσης και Δημοτικής Εκπαίδευσης των κοριτσιών παρατηρείται στην ιδιωτική εκπαίδευση. Ενώ δηλαδή τα δημόσια σχολεία, όπως φαίνεται από τους αναλυτικούς καταλόγους του A. Αυγερινού, είναι μοιρασμένα στις επαρχίες κάθε νομού, με πιο μεγάλα ποσοστά βέβαια στις μεγάλες πόλεις, τα ιδιωτικά σχολεία βρίσκονται συγκεντρωμένα στα μεγάλα αστικά κέντρα και κυρίως στην Αθήνα. Πιο συγκεκριμένα, τα 43 ιδιωτικά σχολεία του νομού Αττικής και Βοιωτίας, δηλαδή τα δύο τρίτα του συνόλου των ιδιωτικών σχολείων, βρίσκονται στην επαρχία της 'Αττικής, δηλαδή ουσιαστικά στην Αθήνα.

Το μοναδικό σχολείο του νομού Ευβοίας λειτουργεί στη Χαλκίδα, τα τρία από τα τέσσερα σχολεία του νομού Αχαΐας και Ήλιδας στην Πάτρα, από τα τρία σχολεία του νομού Αργολίδας στο Ναύπλιο δύο και στο Άργος ένα, ενώ στις Κυκλάδες και τα δέκα έξι σχολεία είναι συγκεντρωμένα στη Σύρο2.

Επομένως η Δημοτική Εκπαίδευση των κοριτσιών παρουσιάζει

——————————————

1. Μ. Χουλιαράκης, ό.π., σ. 45.

2. Α. Αυγερινός, ό.π., σ. 2252-2255.

Σελ. 234
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/235.gif&w=600&h=3932. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΠΙΝΑΚΑΣ 22

Αστική συγκέντρωση και

Δημοτική Εκπαίδευση των κοριτσιών (1869)*

Πληθυσμός μεγα-

Δημόσια

εκπαίδευση

Ιδιωτική

εκπαίδευση

Νομός

λύτερης πόλης**

Σχολεία

Μαθήτριες

Σχολεία

Μαθήτριες

Αττικής, Βοιωτίας

44.510

17

1.196

43

1.216

Εύβοιας

6.447

9

818

1

40

Φθιώτιδας, Φωκίδας

4.873

8

723

-

-

Ακαρνανίας, Αιτωλίας

5.714

8

479

-

-

Αχαΐας, Ήλιδας

16.641

9

546

4

153

Μεσσηνίας

6.327

15

680

-

-

Λακωνίας

2.699

9

313

-

-

Αρκαδίας

7.020

12

512

1

73

Αργολίδας, Κορινθίας

8.981

13

1.491

-

-

Κυκλάδων

20.996

23

1.497

16

494

Κέρκυρας

15.452

5

-

1

~

Κεφαλληνίας

8.106

4

467

-

-

Ζακύνθου

17.516

1

102

-

-

Σύνολο

133

8.824

66

1.976

ΠΗΓΗ :

* A. Αυγερινός (υπουργός), "Έκθεσις προς την A.M. τον Βασιλέα και πίναξ καταστατικός της Δημοτικής εκπαιδεύσεως κατά το 1869", Εφημερίς των Φιλομαθών, έτ. ΙΗ', αρ. 579, 30 Δεκεμβρίου 1870, σ. 2252-2255.

** Μ. Χουλιαράκης, Γεωγραφική, Διοικητική και Πληθυσμιακή εξέλιξις της Ελλάδος 1821-1971, τ. A', μέρος II, EKKE, Αθήναι, σ. 38-48.

Σελ. 235
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/236.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ιδιαίτερη άνθηση στους νομούς Κυκλάδων, Αργολίδας και Αττικής, και η Αθήνα και η Ερμούπολη αποτελούν τα κέντρα της ιδιωτικής εκπαίδευσης.

Τα προηγούμενα συμπεράσματα φαίνεται να μην ισχύουν για τα Επτάνησα, όπου ο αριθμός των σχολείων δεν είναι ανάλογος με τη μεγάλη αστική συγκέντρωση. Σημαντικό ρόλο παίζει οπωσδήποτε το γεγονός ότι οι νομοί Κέρκυρας, Κεφαλληνίας και Ζακύνθου είναι σε πληθυσμό οι μικρότεροι νομοί της χώρας1 και ότι η παλιά γαιοκτητική αριστοκρατία, που κυριαρχούσε στα νησιά αυτά, και κυρίως στην Κέρκυρα και τη Ζάκυνθο, ανέθετε την εκπαίδευση των κοριτσιών κυρίως σε ιδιωτικούς δασκάλους ή σε ξένα ιδιωτικά σχολεία2.

Συνολική εικόνα της εξέλιξης της Δημοτικής Εκπαίδευσης από το 1862 ως το 1879, μας δίνει ο πίνακας 23.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Πίνακα 23, οι μαθήτριες αντιπροσωπεύουν το ένα πέμπτο περίπου του αριθμού των μαθητών. Η διαφορά αυτή είναι σημαντική, αν πάρουμε υπόψη μας ότι η Δημοτική Εκπαίδευση ήταν υποχρεωτική και για τα δύο φύλα3. Η διαφοροποίηση που παρουσιάζεται επομένως στους αριθμούς των σχολείων αρρένων - θηλέων και των μαθητών και μαθητριών της Δημοτικής Εκπαίδευσης, ερμηνεύεται μόνον αν θεωρήσει κανείς

——————————————

1. Μ. Χουλιαράκης, ό.π., σ. 38-48.

2. Σχετικά με την εξέλιξη της εκπαίδευσης στα Επτάνησα βλ. A.M. Ιδρωμένος, "Περί της εν Ιονίοις νήσοις εκπαιδεύσεως από της εις τους Ενετούς υποταγής μέχρι της εθνικής αυτών αποκαταστάσεως", Αττικόν Ημερολόγιον, 1874, σ. 198-237· Σπ. Δε Βιάζης, "Η εκπαίδευσις εν Επτανήσω", Εθνική Αγωγή, περίοδος Β', τ. A', 1904, σ. 6-23, 60-80 και 387-421· του ίδιου, "Η γυναικεία εκπαίδευσις εν Επτανήσω επί Αγγλικής Προστασίας", Ελληνική Επιθεώρησις, τ. H', 1915, σ. 519-520, 536-537, 559-560, 576, τ. Θ', 1916, σ. 9 και Σπ. Θεοτόκης, ό.π.

3. Για το λόγο αυτό, στα 1864, κατά τη συνεδρίαση της 31ης Αυγούστου 1864 της Εθνοσυνέλευσης προτείνεται η ρήτρα "αλλ' η Δημοτική Εκπαίδευσις είναι υποχρεωτική δι' αμφότερα τα φύλα" (Αλ. Δημαρας, Η μεταρρύθμιση..., ό.π., τ. Α', σ. 200).

Σελ. 236
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/237.gif&w=600&h=3932. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΠΙΝΑΚΑΣ 23

Δημόσια και ιδιωτικά σχολεία Δημοτικής Εκπαίδευσης

και αριθμός μαθητών και μαθητριών (1862-1879)*

Σχολεία Αρρένων

Σχολεία

θηλέων

Έτος Δημόσια Ιδιωτικά

Δημόσια

Ιδιωτικά

Σχολεία μαθητές Σχολεία μαθητές

Σχολεία

μαθήτριες

Σχολεία μαθήτριες

1862-63 579 40.083 93 ** 3.020

105

8.079

93 ** 3.020

1865 777 44.102 39 2.140

117

8.481

41 2.082

1867-68 877 45.094 42 4.894

134

9.312

48 4.894

1869 890 43.876 52 2.958

133

8.824

66 1.976

1874 989 63.156 41 3.558

138

11.405

26 1.3S5

1878-79 1,035 67.108 164 6.740

137

12.340

112 4.352

ΠΗΓΕΣ :

* 1862-63 : Έκθεση Β. Νικολόπουλου, ό.π., σ. 646.

1865 : Έκθεση Δ. Δρόσου, ό.π., σ. 28-29 και 1099.

1867-68 · Έκθεση A. Μαυρομιχάλη, ό.π., σ. 31 και 1709.

1869 : Έκθεση Λ. Αυγερινού, ό.π., σ. 2255.

1874 : Έκθεση Ι. Βαλασόπουλου, ό.π., σ. 2857. Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι ο Βαλασόπουλος σε συνοπτικό

στατιστικό πίνακα δίνει σχολεία κοριτσιών από το

1855 κ.έ.

1878-79 : G. Chassiotis, ό.π., σ. 496.

** Ιδιωτικά σχολεία αρρένων και θηλέων μαζί.

Σελ. 237
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/238.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ότι υπάρχει σαφής διαφορά στην αντιμετώπιση της εκπαίδευσης των αγοριών και των κοριτσιών από μέρους των γονέων. Η προτεραιότητα δίνεται, στα αγόρια.

Ο αριθμός των ιδιωτικών σχολείων των κοριτσιών, που τις περισσότερες φορές ξεπερνάει τον αντίστοιχο αριθμό των σχολείων των αγοριών, και το γεγονός ότι ο αριθμός μαθητών και μαθητριών που φοιτούν στα ιδιωτικά σχολεία δεν παρουσιάζει. τόσο μεγάλη διαφορά όσο στα δημόσια σχολεία, φανερώνει πως η εκπαίδευση των κοριτσιών αποτελεί, και την εποχή αυτή, φροντίδα ορισμένων κοινωνικών τάξεων μόνο.

β) Μέση Εκπαίδευση. O Πίνακας 24 δείχνει την ανάπτυξη της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης των κοριτσιών.

Και στην περίοδο 1861 - 1893 συνεχίζει να υπάρχει μεγάλη διαφορά στα ποσοστά φοίτησης αγοριών και κοριτσιών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Στα 1874, για παράδειγμα, από τους 10.854 μαθητές της Μέσης Εκπαίδευσης, οι μαθήτριες είναι μόλις 1.227, δηλαδή ποσοστό 11,3%. Ακόμα, η δευτεροβάθμια εκπαίδευση των κοριτσιών περιορίζεται στα ιδιωτικά σχολεία, αφού το κράτος δεν ίδρυσε κανένα Μέσο Σχολείο για τις κοπέλες και απαγορεύει αυστηρά τη φοίτηση τους στα σχολεία των αγοριών.

Βέβαια, ο αριθμός των μαθητριών στα ιδιωτικά σχολεία αυξάνεται, χρόνο με το χρόνο, αισθητά. Η διαφορά που παρατηρούμε στον αριθμό που μας δίνει ο Γ. Χασιώτης (1878-79) οφείλεται μάλλον στην ιδιοτυπία των δευτεροβάθμιων σχολείων θηλέων και στις δυσκολίες που παρουσιάζουν, εξαιτίας του λόγου αυτού, στην κατάταξή τους. Ο αριθμός των μαθητριών πάντως που μας δίνει ο Γ. Χασιώτης (460) είναι πολύ μικρός, αν συμπεριλαμβάνει και το σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας γιατί, ένα χρόνο νωρίτερα, το 1876-77, μόνο το Διδασκαλείο της Εταιρείας είχε 589 μαθήτριες1. Ο αριθμός των μαθητριών που φοιτούσαν στα

——————————————

1. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας τον έτους 1876, Αθήναι 1877, σ. 38.

Σελ. 238
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/239.gif&w=600&h=3932. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών
 

ΠΙΝΑΚΑΣ 24

 

Δημόσια και Ιδιωτικά σχολεία Μέσης Εκπαίδευσης και αριθμός μαθητών και μαθητριών (1862-1879)

Δημόσια σχολεία Μέσης Ιδιωτικά σχολεία Γυμνάσια Ελληνικά σχολεία Αρρένων

Μέσης Θηλέων

σχολεία μαθητές σχολεία μαθητές σχολεία

μαθητές σχολεία μαθήτριες

1862-63 12 1.775 103 6.249 11 1865 16 1. 908 123 6.675 6 1867 16 2.094 119 6.643 20 1869 15 1. 982 114 6.453 11 1874 18 2.460 136 7.646 18 1878-79 22 3.214 167 8.728 22

380 350 527 564 748 850

9 520 8 680 7 655 12 1.025 15 1.227 8 460

ΠΗΓΕΣ: 1862-63, 1865, 1867-68, 1874: Βλ. σ. 237 αυτής της εργασίας πίνακα 23.

1869: "Έκθεσις απογραφική περί της Ανωτάτης και Μέσης εκπαιδεύσεως" λίου 1870, Εφημερίς των Φιλομαθών, έτ. ΙΗ', αρ. 745, 26 Σεπτεμβρίου 1870, σ.

1878-79: G. Chassiotis, ό.π., σ. 510-511.

του υπουργού A

2144.

. Αυγερινού, 6 Ιου-

 
Σελ. 239
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/240.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

σχολεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (Πίνακας 25) φανερώνει, σε σύγκριση με τον Πίνακα 24, ότι η εκπαίδευση των κοριτσιών ήταν ουσιαστικά στα χέρια της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, αφού οι μισές ή και περισσότερες μαθήτριες όλης της χώρας φοιτούσαν στα σχολεία της.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και το γεγονός ότι τα περισσότερα από τα σχολεία των κοριτσιών είναι συγκεντρωμένα στην Αθήνα και την Ερμούπολη. Στα 1865, από τα 8 Παρθεναγωγεία, τα 5 λειτουργούν στην Αθήνα και τα 3 στην Ερμούπολη1, Στις δύο αυτές πόλεις περιορίζεται ουσιαστικά η δευτεροβάθμια εκπαίδευση των κοριτσιών στο 19ο αιώνα. Προσπάθειες για επέκταση της Μέσης Εκπαίδευσης και σε άλλες πόλεις έχουμε μετά το 1865, όποτε ιδρύονται Παρθεναγωγεία με τάξεις Ελληνικής στον Πειραιά και την Κέρκυρα. Ανάλογες προσπάθειες παρατηρούμε, από την προηγούμενη ακόμα περίοδο, στην Πάτρα.

Φαίνεται καθαρά από τα προηγούμενα, ότι η δυνατότητα πρόσβασης στα σχολικά ιδρύματα για τα κορίτσια, συσχετίζεται άμεσα με τη διαδικασία αστικής συγκέντρωσης, ενώ για τα αγόρια ο βαθμός αστικής συγκέντρωσης δεν επηρεάζει το ποσοστό φοίτησης των μαθητών2.

Βέβαια, είναι απαραίτητο, στο σημείο αυτό να υπενθυμίσουμε ότι στα Παρθεναγωγεία της Αθήνας φοιτούσαν μαθήτριες από όλα τα μέρη της ελεύθερης Ελλάδας και του υπόδουλου Ελληνισμού3. Δυνατότητα για να σπουδάσουν στα σχολεία αυτά είχαν οι ευκατάστατες κοπέλες των επαρχιών και ένας ορισμένος αριθμός που εξασφάλιζε υποτροφία της κυβέρνησης, της Εταιρείας ή των δήμων, Η σύνθεση των μαθητριών φαίνεται καθαρά από τα Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας. Ενδεικτική εικόνα

——————————————

1. "Έκθεσις" του υπουργού Δ Δρόσου, ό.π., σ. 1100.

2. Κ. Τσουκαλάς, ό.π., σ. 419.

3. Βλ. σχετικά σ. 244-246 αυτής της εργασίας

Σελ. 240
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/241.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

μάς δίνει ακόμα και ο κατάλογος των μαθητριών που, σύμφωνα με τα στοιχεία του Χ. Φιλαδελφέως, πήραν, από το 1865 ως το 1879, το "Ράλλειο βραβείο" της Εταιρείας1.

1866: Ειρήνη Πρινάρη εξ Ηπείρου

1867: Βενέττα Αναγνωστοπούλου εκ Πύργου

1868: Αλεξάνδρα Γονατά εκ Πατρών

1869: Αλεξάνδρα Γούδα εξ Αθηνών

1870: Θεοδώρα Βισβίζη εξ Αίνου

1871: Ελένη Κακουλίδου εξ Αθηνών

1872: Ιφιγένεια Καμπούρογλου εκ Κωνσταντινουπόλεως

1873: Ιφιγένεια Ζαχαρόπουλου εκ Κωνσταντινουπόλεως

1874: Αγαθονίκη Αντωνιάδου εκ Σύρου

1875: Ασπασία Αποστόλου εξ Αδριανουπόλεως

1876: Ειρήνη Λαχανά εκ Χαλκίδος

1877:  - (ουδεμία)

1878: Αθηνά Αγγελίδου εκ Φιλιππουπόλεως

1879: Ιουλία Ρηγοπούλου εκ Βώλου

Η αύξηση του αριθμού των μαθητριών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση δείχνει καθαρά ότι η γυναικεία εκπαίδευση κερδίζει χρόνο με το χρόνο έδαφος και ότι οι σχετικές προκαταλήψεις υποχωρούσαν σταδιακά, έστω και με αργό ρυθμό. Από πολύ νωρίς η Fr. Hill διαπιστώνει ότι "πάντα τα αλλεπαλλήλως συσταθέντα Παρθεναγωγεία είναι τόσον υπερπληρωμένα, ώστε ου μόνον η υπό την διεύθυνσίν μου διατήρησις δεν φαίνεται περιττή, αλλά μάλιστα και άλλων συστάσεως χρεία υπάρχει"2. Οι δήμοι όμως και το κράτος, επηρεασμένοι από το πνεύμα και τις γενικότερες συνθήκες της εποχής, δίνουν απόλυτη προτεραιότητα στην εκπαίδευση των αγοριών, με αποτέλεσμα όλα τα δευτεροβάθμια σχολεία

——————————————

1. Χ.Ν. Φιλαδελφεύς, "Το Ράλλειον Βραβείον της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας", Εστία, έτ. Δ', αρ. 184, 8 Ιουλίου 1879, σ. 428-429.

2. Φρ. Χιλλ, "Αγγελία", Εφημερίς των Φιλομαθών, έτ. ΙΓ', αρ. 564, 17 Ιουνίου 1865, σ. 694.

16

Σελ. 241
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/242.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

των κοριτσιών, με εξαίρεση τα σχολείο, της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας και του δήμου της Ερμούπολης, να είναι ιδιωτικά και να βρίσκονται συγκεντρωμένα στην Αθήνα και στην Ερμούπολη.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέσαμε στα προηγούμενα κεφάλαια, κατά το 19ο αιώνα η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία αποτελεί τον κύριο φορέα της γυναικείας εκπαίδευσης. Το 1885 φοιτούν στα σχολεία της (Δημοτικά και Διδασκαλεία) 1.950 μαθήτριες1, και το 1888-89 φοιτούν συνολικά 2.037 μαθήτριες στα Παρθεναγωγεία της Αθήνας και της Κέρκυρας, καθώς και στα Δημοτικά Σχολεία που συντηρεί η Εταιρεία στην Ελευσίνα, στο Μενίδι., στην Άνδρο, στην Εύβοια, και στη Χοταχόβα της Αλβανίας2.

——————————————

1. Πρακτικά της εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1885-86, Αθήναι 1886, σ. 10.

2. Της εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας τα κατά το έτος 1888-89 πεπραγμένα, Αθήναι 1889, σ. 9. Η Χοταχόβα της Αλβανίας είναι ή ιδιαίτερη πατρίδα του ευεργέτη της Εταιρείας Απ. Αρσάκη.

Σελ. 242
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/243.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Η ΜΕΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΚΟΡΙΤΣΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΟΔΟΥΛΟ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ

Γενικές παρατηρήσεις και συγκρίσεις

Η εξέλιξη και τα προβλήματα της γυναικείας εκπαίδευσης στον υπόδουλο ελληνισμό αποτελούν ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον θέμα, το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο μιας ειδικότερης και ευρύτερης διερεύνησης. Εδώ θα περιοριστούμε σε δυο μόνο σχολεία, της Κωνσταντινούπολης και της Σμύρνης, τα Παρθεναγωγεία "Ζάππειον" και "Ομήρειον", γιατί αυτά αναγνωρίστηκαν ως ισότιμα με το Αρσάκειο της Αθήνας. Στόχος μας να κάνουμε ορισμένες παρατηρήσεις και συγκρίσεις στη διάρθρωση των Παρθεναγωγείων αυτών και στο πρόγραμμα των μαθημάτων. Γενικότερες παρατηρήσεις θα γίνουν επίσης στους αριθμούς σχολείων και μαθητριών.

Το πρώτο μισό του 19ου αιώνα οι συνθήκες, που κατά τον προηγούμενο αιώνα είχαν ευνοήσει την ανάπτυξη των ελληνικών κοινοτήτων, κυρίως στις μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις (Βουδαπέστη, Τεργέστη, Μασσαλία, Βενετία, Λιβόρνο) αλλάζουν, με αποτέλεσμα να παρακμάσουν με γρήγορο ρυθμό οι ελληνικές κοινότητες της Ευρώπης οικονομικά και πνευματικά. Εξάλλου με τη σύσταση του ελληνικού κράτους η πνευματική ζωή είχε αρχίσει να συγκεντρώνεται στην ελληνική πρωτεύουσα1. Από τους Έλληνες της διασποράς ένα μέρος ήρθε και εγκαταστάθηκε στο ελεύθερο κράτος, αλλά και για τους υπόλοιπους η Αθήνα αποτελούσε τον

——————————————

1. Κ. Θ. Δημαράς, Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, "Ίκαρος", Αθήνα 7 1985, σ. 286.

Σελ. 243
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/244.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

τόπο έλξης και το κυριότερο πνευματικό κέντρο. Οι κατάλογοι των μαθητριών της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, αλλά και άλλων ιδιωτικών Παρθεναγωγείων της Αθήνας, μαρτυρούν πως το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται και στο χώρο της γυναικείας εκπαίδευσης. Όπως είδαμε, στα σχολεία της ανεξάρτητης Ελλάδας συγκεντρώνονται μαθήτριες που κατάγονται απ' όλα τα μέρη του ελληνισμού1.

Και στα επόμενα χρόνια, οι Έλληνες που ζούσαν έξω από τα σύνορα του ελεύθερου κράτους συνέχισαν να έχουν μια στενή πνευματική επικοινωνία μαζί του. Τη σχολική χρονιά 1861-62 γράφτηκαν στο σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας 11 νέες "σύσσιτες" μαθήτριες, από τις οποίες 5 είχαν έρθει από την Κωνσταντινούπολη, 2 από το Σούλι και από 1 από τη Χίο, την Ύδρα, το Αίγιο και τη Σίφνο2.

Έχει ιδιαίτερη σημασία το γεγονός ότι οι 8 από τις 11 μαθήτριες κατάγονται από τον υπόδουλο ελληνισμό. Επίσης, την ίδια χρονιά, από τις 17 μαθήτριες που πήραν υποτροφία από την Εταιρεία, "9 ανήκουσιν εις Δήμους του Βασιλείου, 8 δε εισίν εξ Ιωαννίνων, Ζαγορίου, Θεσσαλίας, Κρήτης, Ζακύνθου, Χίου, Τραπεζούντος και Συρίας όπερ ευχαρίστως εμφαίνει ότι ουδέποτε η Εταιρεία ελησμόνησεν την Πανελλήνιον αυτής αποστολήν"3. Τη σχολική χρονιά 1863-64, στο σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας γράφτηκαν νέες μαθήτριες "εκ των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών και εκ Κωνσταντινουπόλεως και εκ Θεσσαλονίκης και εξ Αιγύπτου και εξ Επτανήσου και εκ Θεσσαλίας και εκ των Φιλομούσων κοινοτήτων των Ιωαννίνων και της Άρτης"4. Από τα Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας γίνεται φανερό πως οι κοινότητες του υπόδουλου ελληνισμού είχαν υιοθετήσει το σύστημα που επικρατούσε στο ελεύθερο κράτος, δηλαδή αναλάμβαναν

——————————————

1. Βλ. σ. 55-56 αυτής της εργασίας.

2. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας 1861-1863, ό.π., σ. 10,

3. ό.π., σ. 11.

4. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας 1863-1865, ό.π., σ 59.

Σελ. 244
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/245.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 27. Καλλιόπη Κεχαγιά

Σελ. 245
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/246.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

τα έξοδα για την εκπαίδευση μιας μαθήτριας η οποία αναλάμβανε την υποχρέωση να διδάξει ορισμένο χρονικό διάστημα στο σχολείο της κοινότητας της. Έτσι, τη σχολική χρονιά 1871-72, στο Διδασκαλείο της Εταιρείας σπουδάζουν, με υποτροφία ελληνικών κοινοτήτων της διασποράς, 11 μαθήτριες: 2 από τα Ιωάννινα, 2 από τη Θεσσαλονίκη, 2 από την Κωνσταντινούπολη, 1 από τη Λάρισα, 1 από την Αδριανούπολη, 1 από τη Φιλιππούπολη, 1 από την Κρήτη και 1 από την Καλλίπολη1.

Μαθήτριες από τον υπόδουλο ελληνισμό φοιτούσαν την εποχή αυτή και στα άλλα ιδιωτικά Παρθεναγωγεία της Αθήνας. Στο "Ελληνικό Παρθεναγωγείο" της Αικ. Χρηστομάνου-Λασκαρίδου, για παράδειγμα, τη χρονιά 1869-70, από τις 29 "τρόφιμες" μαθήτριες οι 16 προέρχονται από τον ελληνισμό της διασποράς: 10 από τη Μακεδονία, 2 από τα Ιωάννινα, 2 από την Κωνσταντινούπολη, 1 από τη Θράκη και 1 από την Ενετία2. Τέλος, σύμφωνα με μια άλλη μαρτυρία, στο σχολείο αυτό έρχονταν μαθήτριες από τη Ρωσία, τη Βλαχία, τη Γαλλία και την Αίγυπτο3.

Εκτός από τις μαθήτριες που σπούδαζαν σε Παρθεναγωγεία του ελεύθερου κράτους και προέρχονταν από τον υπόδουλο ελληνισμό, η πνευματική επικοινωνία των δύο "ελληνικών κόσμων" ολοκληρώνεται και με την αντίστροφη πορεία. Δασκάλες, δηλαδή, από την ελεύθερη Ελλάδα έρχονται να διδάξουν στον υπόδουλο ελληνισμό και τις ελληνικές κοινότητες της Διασποράς ως την Αγγλία, την Αλεξάνδρεια και την Τραπεζούντα: "εξ Αγγλίας, Γαλλίας και της γείτονος ημών Κωνσταντινουπόλεως μας εζήτησαν", σημειώνεται στα Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας του 1861, "διδασκαλίσσας ωρίμους και καλώς

——————————————

1. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1872, ό.π., σ. 10.

2. Αικ. Χρηστομάνου, "Εκθεσις περί του Ελληνικού Παρθεναγωγείου κατά το σχολικόν έτος 1869-1870, Αθήναι 1870, σ. 8.

3. Α.Π.Κ., "Ελληνικόν Παρθεναγωγείον Αικατερίνης Λασκαρίδου", Εστία, τ. ΚΔ', αρ. 606, 9 Αυγούστου 1887, σ. 513.

Σελ. 246
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/247.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

κατηρτισμένας"1. Είδαμε παραπάνω ότι από πολύ νωρίς, από το 1844, η Εταιρεία αποφάσισε να στέλνει δασκάλες στις κοινότητες του υπόδουλου ελληνισμού και ότι οι περισσότερες απόφοιτες του Αρσακείου προτιμούσαν να διοριστούν εκεί γιατί οι συνθήκες εργασίας ήταν πιο ευνοϊκές2. Έτσι, το 1855, σε σχετική συζήτηση στη Βουλή, αναφέρεται ότι τα δύο τρίτα από τις δασκάλες είχαν τοποθετηθεί σε κοινότητες του έξω ελληνισμού3. Από τα Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας διαπιστώνεται ότι η πορεία αυτή συνεχίζεται και κατά τα επόμενα χρόνια. Στα 1863 "αρσακειάδες" διορίζονται στη Μασσαλία, την Αλεξάνδρεια και την Κωνσταντινούπολη4. Μια χρονιά αργότερα, το 1864, η Εταιρεία στέλνει δασκάλες στη Λήμνο, στην Κωνσταντινούπολη, στην Τραπεζούντα και "εις Μαγκεστρίαν της Αγγλίας"5. Πρέπει να διευκρινίσουμε εδώ ότι στην Αυστρία, τη Γαλλία και την Αγγλία οι απόφοιτες του Αρσακείου προσλαμβάνονται για να διδάσκουν "κατ' οίκον" κοπέλες πλούσιων ομογενών6. Έτσι, δικαιολογημένα, οι υπεύθυνοι της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας τονίζουν με υπερηφάνεια στα 1871 ότι "το όνομα του Αρσακείου κατήντησε συστατικόν διδασκαλίας· πανταχόθεν ζητούνται διδάσκαλοι εκ των μαθητριών αυτού"7, αλλά, όπως είναι γνωστό, η Εταιρεία είχε εξασφαλίσει από πολύ νωρίς την αποκλειστικότητα στον τομέα αυτό.

Εκτός από τις απόφοιτες του Αρσακείου, "φροβελιανοί νηπιαγωγοί", που πήραν δίπλωμα από το σχολείο της Λασκαρίδου στα χρόνια 1880-1885, τοποθετήθηκαν, οι περισσότερες, σε σχολεία του έξω ελληνισμού, στη Σμύρνη, την Αλεξάνδρεια, την

——————————————

1. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας 1861-1863, ό.π., σ 12.

2. Βλ. σ 105 αυτής της εργασίας.

3. Πρακτικά των Συνεδριάσεων της Βουλής, 1855, τ Β', σ. 585.

4. Πρακτικά. . 1863-1865, ό.π., σ. 18.

5. ό.π., σ. 60.

6. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας τον έτους 1871, ό.π., σ. 17.

7. ό.π.

Σελ. 247
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/248.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Οδησσό και τη Θεσσαλονίκη1. Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι η φροβελιανή μέθοδος, που θεωρείται "προοδευτική" την εποχή αυτή, βρίσκει μεγαλύτερη απήχηση σε κοινότητες του ελληνισμού της διασποράς.

Επομένως, τα πρώτα πενήντα χρόνια μετά τον Αγώνα, μπορούμε να πούμε ότι ο ελληνισμός της διασποράς "ανασυντάσσεται" σε όλους γενικά τους τομείς. Ειδικότερα, στον τομέα της εκπαίδευσης των κοριτσιών παρατηρείται μια στενή επαφή με το ελεύθερο κράτος. Η επαφή αυτή δείχνει, για την πρώτη περίοδο, μια σχέση εξάρτησης του υπόδουλου ελληνισμού, αφού οι περισσότερες ανάγκες του σε διδακτικό προσωπικό καλύπτονται, με δασκάλες που σπουδάζουν ή προέρχονται από το ελεύθερο κράτος. Στα μεγάλα αστικά κέντρα όμως, όπως στην Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη κ.ά., όπου υπάρχουν οι κοινωνικές προϋποθέσεις και το ευνοϊκό κλίμα, καταβάλλονται, την εποχή αυτή, έντονες προσπάθειες για τη γυναικεία εκπαίδευση, που γρήγορα καρποφορούν.

Στο 19ο αιώνα οι πιο αξιόλογες ελληνικές κοινότητες άρχισαν να συγκροτούνται στη Μικρά Ασία και να αποκτούν σιγά σιγά τεράστια οικονομική δύναμη2. Εξάλλου, πολλές κοινότητες του υπόδουλου ελληνισμού είναι, από τα μισά του αιώνα, πολύ πιο αστικοποιημένες από ό,τι οι μεγάλες πόλεις του ανεξάρτητου βασιλείου. Συγκεκριμένα, ο ελληνικός πληθυσμός της Κωνσταντινούπολης υπολογίζεται στα 1842 120.000 και προς το τέλος του 19ου αιώνα φτάνει τις 300.000 3. Η Σμύρνη έχει στα 1885 έλληνες κατοίκους 120.000 4 και η ελληνική κοινότητα της Θεσσαλονίκης αριθμεί, την ίδια περίπου εποχή, 55.000 μέλη5. Στην Ελλάδα, το 1896, η μόνη πόλη που ξεπερνά τους 100.000 κατοίκους

——————————————

1. Βλ. σ. 178 αυτής της εργασίας.

2. Βλ. λεπτομέρειες για το θέμα αυτό Κ. Τσουκαλάς, ό.π., σ. 285-301.

3. ό.π., σ. 294.

4. ό.π.

5. Κ. Μοσκώφ, Η Θεσσαλονίκη 1700-1912. Τομή της μεταπρατικής πόλης, "Στοχαστής" [Αθήνα 1974], σ. 23.

Σελ. 248
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/249.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 28. Σαπφώ Λεοντιάς

Σελ. 249
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 230
    2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

    μαθητριών, που καταβάλλουν χαμηλότερα δίδακτρα1, διευκόλυνε μόνο τις κοπέλες που κατοικούσαν στις μεγάλες πόλεις όπου λειτουργούσαν Παρθεναγωγεία. Επομένως, τα σχολεία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης εξυπηρετούσαν βασικά τις κοπέλες "των ευπορωτέρων οικογενειών". Όσες δεν είχαν οικονομική άνεση φρόντιζαν να εξασφαλίσουν κάποια υποτροφία για το σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας και ορισμένες σπούδαζαν στα ιδιωτικά Παρθεναγωγεία με μεγάλες στερήσεις και ταλαιπωρίες.

    Για όλους αυτούς τους λόγους, από το 1870 και εξής, αρχίζουν οι πρώτες προσπάθειες για μια συνολική συνειδητοποίηση των γυναικών, με την ίδρυση "Συλλόγου υπέρ της Γυναικείας Παιδεύσεως", την έκδοση περιοδικών και εφημερίδας και με κύριες διεκδικήσεις για πιο πλατιά εκπαίδευση και περισσότερες δυνατότητες για εργασία.

    Στατιστικά στοιχεία

    α) Δημοτική Εκπαίδευση. Τα Δημοτικά Σχολεία των κοριτσιών αυξάνονται αισθητά, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα. Το 1879 στην Αθήνα λειτουργούν τρία δημόσια σχολεία αρρένων και τέσσερα θηλέων2. Το 1885 ο δήμος της Αθήνας συντηρεί στην πόλη και τα περίχωρα 14 σχολεία αρρένων και 15 θηλέων3. Στην Ερμούπολη, επίσης, ο δήμος συντηρεί, το 1880, τρία Δημοτικά Σχολεία αρρένων και πέντε θηλέων (από τα οποία τα δύο είναι νηπιαγωγεία)4.

    Η αντίθετη ακριβώς κατάσταση επικρατεί όμως στις επαρχίες της χώρας, όπως φαίνεται καθαρά από την έκθεση του υπουργού Παιδείας A. Αυγερινού για το 1869:

    ——————————————

    1. Ημερολόγιον της Εφημερίδος των Κυρίων, 1888, ό.π.

    2. Στατιστική της Ελλάδος. Πληθυσμός 1879, Αθήναι 1881, σ. 55.

    3. Δελτίον της Εστίας, αρ. 450, 11 Αυγούστου 1885, σ. 2.

    4. Δ. Πετρίδης, "Περί των εν Σύρα σχολείων", ό.π., σ. 114.