Συγγραφέας:Ζιώγου - Καραστεργίου, Σιδηρούλα
 
Τίτλος:Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:2
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:467
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1893
 
Περίληψη:Μελέτη της πορείας που ακολούθησε ή Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στη χώρα μας, των διαφόρων παραγόντων που επηρέασαν την πορεία αυτή, καθώς και των προβλημάτων και των κυριότερων τάσεων που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια της εξελικτικής αυτής πορείας. Η εργασία αυτή, στην πρώτη της μορφή, υποβλήθηκε ως διδακτορική διατριβή και εγκρίθηκε από τη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Δημοσιεύθηκε το 1983 ως παράρτημα (αριθμός 38) της Επιστημονικής Επετηρίδας της Φιλοσοφικής Σχολής.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 28.69 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 259-278 από: 470
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/259.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΚΑΙ ΠΙΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΚΟΡΙΤΣΙΩΝ (1861 - 1893)

Εκπαιδευτικά προβλήματα: γνώμες διανοουμένων, "θέσεις" παιδαγωγών

Ως τα 1893 η πολιτεία αναγνωρίζει τα ιδιωτικά Παρθεναγωγεία ως Μέσα Σχολεία θηλέων, και απαγορεύει αυστηρά τη φοίτηση μαθητριών στα δημόσια σχολεία των αγοριών, χωρίς όμως να ιδρύει κανένα σχολείο θηλέων. Έτσι, η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών περιορίζεται στα ιδιωτικά σχολεία. Αλλά και όσον αφορά την εκπαίδευση της δασκάλας, η πολιτεία ενώ αναγνωρίζει τη σχετική ανάγκη, δεν προχωρά στην ίδρυση δημόσιου Διδασκαλείου. Γενικά, κατά τη χρονική περίοδο 1830-1893, η πολιτεία δεν αναπτύσσει καμιά ουσιαστική πρωτοβουλία για τα προβλήματα της εκπαίδευσης των κοριτσιών, και περιορίζεται στην επικύρωση ή στην αναγνώριση των ενεργειών της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Μπορούμε να πούμε πως η περίοδος αυτή είναι μια περίοδος προβληματισμών, αναζητήσεων και πειραματισμών. Τα προβλήματα που έχουν σχέση με την εκπαίδευση των κοριτσιών είναι, βασικά, δύο: α) η διαφοροποίηση στην εκπαίδευση μαθητών και μαθητριών ("ποία και πόση εν συνόλω και πώς", κατά την έκφραση του Κ. Ξανθόπουλου1), και β) η συνεκπαίδευση.

——————————————

1. Κ. Ξανθόπουλος, Πρώτη και Μέση εκπαίδευσις και περί ανατροφής και εκπαιδεύσεως των κορασίων, Αθήναι 1873, σ 250.

Σελ. 259
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/260.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Διαφοροποίηση στην εκπαίδευση των μαθητριών

Την εποχή αυτή, η γενικότερη στάση της κοινωνίας, όσον αφορά τη φοίτηση της νέας κοπέλας στα Παρθεναγωγεία, είναι επιφυλακτική. Το πρώτο ζήτημα που τίθεται είναι αν πρέπει η νέα κοπέλα να φοιτά στο σχολείο ή να μορφώνεται στο σπίτι, και κατά πόσο η ανώτερη εκπαίδευση προσφέρει ουσιαστική βοήθεια στη νέα ή την απομακρύνει από τα πραγματικά της καθήκοντα.

Σε σειρά άρθρων με τίτλο "Περί της ανατροφής του γυναικείου φύλου"1 τονίζεται κατηγορηματικά ότι "η γυνή δύναται αβλαβώς να στερηθή των τοιούτων πλεονεκτημάτων", δηλαδή "του πλούτου πολλών και πολυειδών γνώσεων", για τις οποίες όμως "ο ανήρ έχει απόλυτον ανάγκην"2. Χαρακτηρίζεται ως "σπουδή" η φροντίδα που καταβλήθηκε για την εκπαίδευση των γυναικών και υποστηρίζεται ότι "και αυτή η ιδέα της εν δημοσίοις καταστήμασιν εκπαιδεύσεως των κορασίων αντίκειται ουσιωδώς προς τον αληθή σκοπόν της του γυναικείου φύλου ανατροφής" γιατί "το μέλλον θέατρον της γυναικείας μεγαλειότητος εστίν ο οίκος, ο οικιακός βίος· εκεί επομένως πρέπει να ήναι και το προπαρασκευαστικόν σχολείον του κορασίου"3. Ακόμα, ύστερα από μια σύντομη κριτική του έργου των Παρθεναγωγείων και των ελλείψεων πού, κατά τον αρθρογράφο, παρατηρούνται στη λειτουργία των σχολείων αυτών, διατυπώνεται το συμπέρασμα ότι η νέα εφοδιασμένη "μετ' ατελούς, επιπολαίου και προς επίδειξιν μόνον κεκανονισμένης επιστημονικής παιδείας", απομακρύνεται από τα οικογενειακά, τα συζυγικά και τα μητρικά της καθήκοντα4. Με το σκεπτικό αυτό

——————————————

1. "Περί της ανατροφής του γυναικείου φύλου", Εφημερίς των Φιλομαθών, έτ. ΙΑ', αρ. 479, 28 Φεβρουαρίου 1863, σ. 29-31 και αρ. 482, 7 Μαρτίου 1863 σ. 33-36. Ο τίτλος του άρθρου αυτού μας μεταφέρει στις αρχές της πρώτης περιόδου που εξετάσαμε, οπότε δεν υπήρχε θέμα εκπαίδευσης, αλλά ανατροφής μόνο των κοριτσιών. Βλ. σ 138 αυτής της εργασίας,

2. ό.π., σ. 29.

3. ό.π., σ. 30.

4. ό.π.

Σελ. 260
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/261.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

"μόνον εν εκείναις ταις πόλεσιν, ένθα τα πάντα από της φύσεως απεμακρύνθησαν, ένθα η των πραγμάτων ανατέτραπται τάξις... ουδόλως άτοπον φαίνεται το να λαμβάνη η γυνή την θέσιν του ανδρός, να καλλιεργή τας επιστήμας..."1.

Δυο χρόνια αργότερα, στα 1865, ο Ν. Σαρίπολος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας, σε υπόμνημα του προς τον τότε Υπουργό Παιδείας υποστηρίζει ότι "υπέρ την γνώσιν των γραμμάτων δέον να έχη η γυνή την γνώσιν των εαυτής καθηκόντων" και γι' αυτό "η νέα κόρη δεν πρέπει ποτέ να χωρίζηται του οίκου"2. Στη συνέχεια δηλώνει με τρόπο κατηγορηματικό: "αν είχον εγώ την δύναμιν ν' αποφασίζω τίσι κόραις επιτρεπτέον να εισάγωνται ως οικότροφοι εν τω Αρσακείω, ή εν τοις ιδιωτικοίς Παρθεναγωγείοις ήθελον απαγορεύσει την είσοδον πάσαις ταις εχούσαις μητέρας, μόναις δε ταις ορφαναίς μητρός ήθελον επιτρέπει ν' ανατρέφωνται υπ' άλλων γυναικών"3, γιατί "...αι παρατηρήσεις μου μ' έφερον εις το αλάνθαστον συμπέρασμα, ότι αι χειρότεραι σύζυγοι και μητέρες γίνονται εκείναι όσαι εν τοις Παρθεναγωγείοις εξετράφησαν"4. Ο Ν. Σαρίπολος, λοιπόν, υποστηρίζει πως η εκπαίδευση απομακρύνει τη νέα από τον αληθινό προορισμό της και τα πραγματικά της καθήκοντα, και διατυπώνει φανερές νύξεις για την ηθική των μαθητριών που φοιτούν στα διάφορα Παρθεναγωγεία και την όχι άμεμπτη συμπεριφορά τους, όταν αποφοιτήσουν από αυτά.

Η τελευταία αυτή παρατήρηση προκάλεσε, όπως ήταν φυσικό, την έντονη αντίδραση των υπευθύνων του Αρσακείου5. Ο Ν.

——————————————

1. ό.π., σ. 35.

2. Ν. Σαρίπολος, "Υπόμνημα περί του κατωτέρου κλήρου και περί εκπαιδεύσεως. Προς τον επί της Παιδείας Υπουργόν", Πανδώρα, τ. Ις', 1865-66, σ. 110. Τις ίδιες απόψεις διατυπώνει o Σαρίπολος και στο κεφάλαιο "Περί παιδεύσεως" του συγγράμματός του Πραγματεία του Συνταγματικού Δικαίου, τ. Δ', Αθήναι 2 1875, σ. 375.

3. Ν. Σαρίπολος, Υπόμνημα..., ό.π., σ. 111.

4. ό.π. Βλ. και N. Σαρίπολος, Πραγματεία..., ό.π., σ. 376.

5. Ο Γραμματέας της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας Χ. Φιλαδελφεύς

Σελ. 261
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/262.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Δραγούμης δεν αποδέχεται τις απόψεις του N. Σαρίπολου στο σύνολό τους. Συμφωνεί στο θέμα της ηθικής παρεκτροπής των μαθητριών, αλλά πιστεύει ότι "εις την παρεκτροπήν ταύτην συντελεί ουκ ολίγον η προς τας μέλλουσας δημοτικάς διδασκάλους παράδοσις ανωτέρων μαθημάτων"1. Αιτιολογώντας ο Δραγούμης την άποψη αυτή υποστηρίζει ότι "η αγωγή, όσω εντελεστέρα γίνεται τόσω μάλλον ανυψοί το φρόνημα"2. Η άποψη του Δραγούμη επικρίθηκε, όπως ήταν φυσικό, αυστηρά3· "καινοφανή γνώμην" τη χαρακτηρίζει ο Χ. Φιλαδελφεύς, και "αρχή εναντία της προόδου, εναντία του ανθρωπισμού"4.

Φαίνεται, λοιπόν, ότι την εποχή αυτή, παρά το γεγονός ότι τα εν λειτουργία Παρθεναγωγεία δεν είναι λίγα, πολλοί συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν με επιφυλακτικότητα την εκπαίδευση των κοριτσιών και να εντοπίζουν περισσότερα αρνητικά παρά θετικά σημεία στη λειτουργία των Παρθεναγωγείων, και προτείνουν την επιστροφή της νέας στο σπίτι και στο ρόλο της μητέρας, της συζύγου και της οικοδέσποινας, γιατί "τα πολλά γράμματα" προξενούν βλάβη μάλλον παρά ωφέλεια.

Τις απόψεις αυτές o προοδευτικός παιδαγωγός Γ. Γ. Παπαδόπουλος τις αντέκρουσε με σθένος και δημόσια. Σε διάλεξή του στο Σύλλογο "Αθήναιον" υποστήριξε ότι "η παίδευσις της γυναικός πρέπει το γε νυν έχον να ήναι πληρεστέρα και σκοπιμωτέρα" γιατί "...η γυνή δεν είναι ον κατώτερον, αλλά διάφορον μόνον

——————————————

χαρακτηρίζει τις απόψεις του Ν. Σαρίπολου "ιδιοτρόπους θεωρίας" και τον ίδιο "εχθρόν άσπονδο των Παρθεναγωγείων" (Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας (1863-1865), Αθήναι 1865, σ. 82-83).

1. Πανδώρα, τ. Ις', 1865-66, σ. 111, υποσ. 1. Ο Ν. Δραγούμης υπήρξε ιδιοκτήτης της Πανδώρας.

2. ό.π.

3. Ο ίδιος ο Δραγούμης διατυπώνει το παράπονο "τίς ποτε εφαντάζετο ότι ήθελεν ευρεθή άνθρωπος να υβρίση δεινώς ημάς εν τω Μέλλοντι" (N. Δραγούμης, "Σύντομος απάντησις", Πανδώρα, τ. Ις΄, 1865-66, σ. 164).

4. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας (1863-1865), σ. 83-84.

Σελ. 262
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/263.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

του ανδρός"1. Ο. Παπαδόπουλος γνώριζε ότι η πεποίθησή του για πληρέστερη και σκοπιμότερη εκπαίδευση της γυναίκας, σε μια εποχή που και οι στοιχειώδεις ακόμα γνώσεις δεν θεωρούνταν απαραίτητες,, θα προκαλούσε οπωσδήποτε αντίδραση: "δεν πτοούμεθα, αν τις δυσανασχετή προς την καινοτομίαν... ουδέ φοβούμεθα μήπως η γυναικεία παίδευσις παραβλάψη τον οίκον"· για τον Παπαδόπουλο "...η όντως έξοχος μήτηρ είναι ικανή ίνα οικονομήση και τα εντός και τα εκτός του οίκου"2. Στη συνέχεια διατυπώνει ουσιαστικές παρατηρήσεις για τον τρόπο που λειτουργούν τα Παρθεναγωγεία, τις ελλείψεις στα προγράμματα μαθημάτων και στον τρόπο διδασκαλίας3 και παίρνει θέση στα δυο βασικά εκπαιδευτικά προβλήματα. Διαφωνεί με την άποψη ότι η νέα πρέπει "να διδάσκηται κατ' οίκον", αλλά πιστεύει πως η εκπαίδευση των κοριτσιών πρέπει να είναι διαφορετική "και κατά τας υποθέσεις και κατά την μέθοδον" από εκείνη των αγοριών4. Σε έκθεσή του για τα σχολεία της Σύρου, υποστηρίζει ότι "τα εις χείρας των κορασίων διδόμενα βιβλία να ήναι οικειώτερα προς το γυναικείον φύλον"5.

——————————————

1. Γ. Γ. Παπαδόπουλος, Λόγος περί γυναικός και Ελληνίδος, Αθήναι 1866, σ. 18.

2. ό.π., σ. 19

3 Βλ. σχετικά σ. 228 αυτής της εργασίας

4. Γ. Γ. Παπαδόπουλος, Λόγος..., ό.π., σ. 29-31.

5- Γ. Γ. Παπαδόπουλος, "Περί των εν Σύρα σχολείων", Πανδώρα, τ Ις΄, 1865-66, σ. 185. Ήδη την εποχή αυτή πολλά διδακτικά βιβλία εκδίδονται ειδικά για τα Παρθεναγωγεία, όπως η "Συλλογή Ελληνικών μαθημάτων... προς χρήσιν των σπουδαζουσών την Αρχαίαν 'Ελλ,ηνικήν γλώσσαν νεανίδων" (βλ. σ. 92 αυτής της εργασίας), και το Αναγνωστικό Η μικρά Καλλιόπη, Πρώται γνώσεις. Βιβλίον της νέας μεθόδου προς χρήσιν των Παρθεναγωγείων, κατά το πρόγραμμα του Προτύπου σχολείου και Διδασκαλείου του Υπουργείου των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως, Πάτραι 1882. Σε διαγωνισμό που προκηρύσσεται το 1882 από το Υπουργείο Παιδείας για τη σύνταξη διδακτικών βιβλίων, αναφέρεται ξεχωριστή κατηγορία βιβλίων για τα Γυμνάσια των αγοριών και ξεχωριστή για τα Παρθεναγωγεία (βλ. Στ. Παρίσης, ό.π., τ. A', σ. 438-447). Στα 1886 μάλιστα, απαιτούνται "ειδικά βιβλία διά τα σχολεία και τα διδασκαλεία θηλέων" (Στ. Παρίσης, ό.π., τ. Β', σ 130-131).

Σελ. 263
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/264.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Αξιοσημείωτο είναι και το γεγονός ότι ο Γ. Γ. Παπαδόπουλος επισημαίνει πρώτος την ανάγκη να συμμετέχουν ενεργά οι γυναίκες στη διοίκηση και τη λειτουργία των Παρθεναγωγείων, πράγμα που ως τότε είχε παραμεληθεί εντελώς στην Ελλάδα. "Ελευθερωθέντες", τονίζει, "ουδέποτε εκαλέσαμεν την γυναίκα να συμπράξη... τίς εκάλεσε την γυναίκα να σκεφθή περί γυναικείας αγωγής, να επιθεωρή γυναικεία σχολεία, τουλάχιστον μετέχουσα της διευθύνσεως αυτών... εν τω μέσω τοσούτων εις την Εσπερίαν πεμπομένων υποτρόφων, επέμφθη ποτέ και γυνή τις, διά να μετενέγκη εκείθεν τουλάχιστον την νηπιαγωγικήν;"1.

Όλα αυτά είναι ερωτήματα ουσίας και πρωτοποριακά για την εποχή που διατυπώθηκαν, μια που, όπως θα δούμε, οι Ελληνίδες θα αρχίσουν να αγωνίζονται για την πραγμάτωσή τους, ύστερα από αρκετά χρόνια. Όσον αφορά το θέμα της μετεκπαίδευσης και των υποτροφιών, ο Παπαδόπουλος επιμένει ιδιαίτερα. Σε άλλη έκθεσή του, υποστηρίζει ότι "το γυνακείον φύλον είναι μάλιστα κεκλημένον να συμπράξη τα μάλιστα εις την κοινωνικήν ημών βελτίωσιν και την απολειπομένην πρόοδον" και επισημαίνει πως είναι απαραίτητη η μετεκπαίδευση γυναικών στους παρακάτω τομείς: "εις εκμάθησιν της βρεφοκομίας... της νηπιαγωγίας,... της παιδαγωγικής μουσικής... και της γυμναστικής"2. Ο Γ. Γ. Παπαδόπουλος, λοιπόν, διατυπώνει βασικές γυναικείες διεκδικήσεις που θα αρχίσουν να συνειδητοποιούνται από τις Ελληνίδες πολύ αργότερα, κυρίως με τον αγώνα της Καλλιρρόης Παρρέν.

Ο Λ. Μελάς θεωρεί τη γυναικεία εκπαίδευση ως "την μεγαλυτέραν και ουσιωδεστέραν ανάγκην της Ελληνικής κοινωνίας" και προτείνει όλοι οι δήμοι του κράτους να ιδρύσουν Παρθεναγωγεία3.

——————————————

1. Γ. Γ. Παπαδόπουλος, "Λόγος περί γυναικός...", ό.π., σ. 32-33.

2. Γ. Γ. Παπαδόπουλος, "Περί της εν Ελλάδι Δημοτικής εκπαιδεύσεως", Πανδώρα, τ. ΙΕ', 1864-65, σ. 165.

3. Λ. Μελάς, Παιδαγωγικόν εγχειρίδιον προς χρήσιν των παιδαγωγούντων, Αθήναι 1871, σ. κ'.

Σελ. 264
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/265.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Η ποιότητα της εκπαίδευσης των κοριτσιών προβληματίζει συχνά και τα μέλη της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, μια που η Εταιρεία αυτή έχει αναλάβει ουσιαστικά την κύρια ευθύνη για τη γυναικεία εκπαίδευση. Σε Γενική Συνέλευση της 13ης Φεβρουαρίου 1872 ο Ι. Βενέτης προτείνει να συζητηθεί το θέμα που έχει σχέση με την ποιότητα των γνώσεων των μαθητών και των μαθητριών, με το επιχείρημα ότι "αφ' ου η φύσις είναι διαφορετική, αφ' ου το στάδιον, εις το οποίον εκάτερον των φύλων είναι προωρισμένον, διαφέρει, συνάγω ότι πρέπει να διαφέρη και το ποιόν των μαθημάτων και ο τρόπος μεταδόσεως αυτών"1. Προτείνει ακόμα να συσταθεί επιτροπή από ειδικούς "ίνα μελετήσωσι και συντάξωσι πρόγραμμα των αναγκαίων εις τας Ελληνίδας μαθημάτων· αυτό δε να υποβληθή διά του τύπου εις δημοσίαν συζήτησιν"2. Αρκετοί από τους "εταίρους" συμφωνούν με την άποψη του Ι. Βένετη, αλλά ο πρόεδρος Π. Ρομπότης θεωρεί ότι "τούτο είναι ζήτημα όπερ αποτελεί μελέτην μεγάλην και δεν δύναται να λυθή σήμερον"3. Έτσι αναβάλλεται και πάλι το ουσιαστικό αυτό θέμα.

Τα προβλήματα της γυναικείας εκπαίδευσης συζητιούνται με την ίδια ένταση και στον υπόδουλο ελληνισμό. Στη Σμύρνη, το 1871, "ανεφύη σπουδαίον παιδαγωγικόν ζήτημα το περί της των κορασίων ανατροφής και εκπαιδεύσεως"4. Διατυπώνουν απόψεις για το θέμα αυτό οι πιο γνωστοί λόγιοι και παιδαγωγοί : ο Αντ. Ισηγόνης, ο Κ. Ξανθόπουλος και ο Ι. Σκυλίτσης συμφωνούν με την άποψη ότι η δευτεροβάθμια εκπαίδευση των κοριτσιών πρέπει να είναι διαφορετική από εκείνη των αγοριών, προσαρμοσμένη

——————————————

1. Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας τον έτους 1871, Αθήναι 1872, σ. 51-52.

2. ό.π.

3. ό.π., σ. 54.

4. Κ. Ξανθόπουλος, ό.π., σ. 211. Η πιο συστηματική και ειδική με το θέμα μελέτη είναι η εργασία αυτή του Ξανθόπουλου, που αναλύει την "προβληματική" της γυναικείας εκπαίδευσης από όλες τις πλευρές.

Σελ. 265
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/266.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

στη φύση και τον προορισμό της γυναίκας στη ζωή' "διότι άτοπον είνε... η γυνή να λάβη ίσην προς τον άνδρα παίδευσιν" αποφαίνεται o Κ. Ξανθόπουλος και προτείνει για τις μαθήτριες "γενικήν του πνεύματος μόρφωσιν διάφορον της συστηματικωτέρας και επιστημονικωτέρας γυμνασιακής των αρρένων παιδεύσεως"1. Ο Ξανθόπουλος επικαλείται τις απόψεις των αρχαίων Ελλήνων, "κατά τί διαφέρει η γυνή και τίς η ιερά αυτής κλήσις εν τω οίκω και τω οικιακώ βίω", προτού πάρει θέση στα δυο σημαντικότερα προβλήματα που σχετίζονται με την εκπαίδευση των κοριτσιών: "πρώτον πού δέον να γίνη η παίδευσις αύτη και δεύτερον ποία και πόση εν συνόλω και πώς"2. Στο πρώτο θέμα, μετά από συζήτηση όλων των απόψεων, καταλήγει στο συμπέρασμα πως είναι "ανάγκη να υπάρχωσι δημόσια σχολεία κορασίων"3. Στο δεύτερο θέμα, για τα Δημοτικά Σχολεία των κοριτσιών, δέχεται πως "κατ' ουδέν ίσως θα διαφέρωσι και παραλλάσσωσι των αρρένων"4, ενώ, αντίθετα, θεωρεί "ανάγκη, διά τε την σωματικήν και την ψυχολογικήν διαφοράν της γυναικός να διαφέρη η ανωτέρα του κορασίου παίδευσις"5. Στη συνέχεια καθορίζει με λεπτομέρειες τα μαθήματα που πρέπει να περιλαμβάνει η δευτεροβάθμια εκπαίδευση των κοριτσιών6. Στο μάθημα των Ελληνικών "εγκρίνει" για τα Παρθεναγωγεία τον Ξενοφώντα, τον Λυσία και τον Όμηρο, γιατί, όπως διερωτάται, "θα εννοήση ποτέ αληθώς και θα αισθανθή το κοράσιον τον ρήτορα Δημοσθένη;.. είνε δυνατόν να εισελθη η νεάνις εν τη φαντασία της εις την εκκλησίαν του δήμου; ή μήπως εις στρατηγούς και πολιτικούς και καθόλου ειπείν πολίτας θα προασκήσωμεν τα κοράσια;"7. Με το ίδιο σκεπτικό αποκλείει από τα

——————————————

1. Κ. Ξανθόπουλος, ό.π., σ. 228.

2. ό.π., σ. 250.

3. ό.π., σ. 256.

4. ό.π., σ. 260.

5. ό.π., σ. 266.

6. ό.π., σ. 266-275.

7. ό.π., σ. 267-268.

Σελ. 266
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/267.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Παρθεναγωγεία τον Ισοκράτη, γιατί "πότε θα λάβη αφορμήν να ρητορεύη η γυνή, ήτις ως είρηται προς ρητορείαν ούτε πέφυκεν ούτε καλείται επ' άγαθώ· εικότως διότι, ο οικιακός βίος δεν χρήζει ρητορικής"1, και τον Πλάτωνα, γιατί "εις τον σκοπόν της κορασιακής παιδεύσεως της κατά την φύσιν και την κλήσιν της αντίκειται και απάδει η καθόλου διαλεκτική του θείου τούτου φιλοσόφου έρευνα της αληθείας"2.

Σχετικά με τη διδασκαλία των Μαθηματικών τονίζει πως "δεν χρειάζεται δι' ους είπομεν λόγους να υπερβώσι εις την αριθμητικήν τας τέσσαρας πράξεις, τα δεκαδικά και τα των μεθόδων", "και εκ των επιστημονικών μαθημάτων φυσικής και λοιπών αρκεί να διδαχθώσιν οι γενικοί νόμοι"3. Σχετικά με τα "καλλιτεχνικά μαθήματα" δεν συμφωνεί με τη διδασκαλία της ενόργανης μουσικής και ιδιαίτερα του "κλειδοκυμβάλου" και του χορού, στη θέση του οποίου προτείνει τη γυμναστική4.

Ο Ι. Σκυλίτσης περιορίζει την ύλη των Αρχαίων Ελληνικών στα Παρθεναγωγεία μόνο στον Ξενοφώντα. Με την άποψή του συμφωνεί και ο Αντ. Ισηγόνης που υποστηρίζει ότι "Το έθνος, η πατρίς, η κοινωνία δεν απαιτούσι παρά των Παρθεναγωγείων γυναίκας λογίας, απαιτούσι γυναίκας ευσεβείς, σώφρονας, τιμίας, εγκρατείς, εναρέτους"5.

Τις παραπάνω απόψεις αντικρούει η Σαπφώ Λεοντιάς, γνωστή εκπαιδευτικός και λογία, που διακηρύσσει ότι είναι ανάγκη η γυναίκα να μορφώνεται όπως ακριβώς και o άνδρας6 και υποστηρίζει "στεντορείως" γράφοντας στο γυναικείο περιοδικό Ευρυδίκη

——————————————

1. Κ. Ξανθόπουλος, ό.π., σ. 268.

2. ό.π., σ. 268-269.

3. ό.π., σ. 271-272,

4. ό.π., σ. 274. Κριτική του Ξανθόπουλου για το επίπεδο της "καλλιτεχνικής εκπαίδευσης" των μαθητριών βλ. σ. 229 αυτής της εργασίας.

5. Αντ. Ισηγόνης, "To Ελληνικόν Παιδαγωγείον Σμύρνης. β') Η κορασιακή εκπαίδευσις", Μικρασιατικά Χρονικά, τ. IB', 1965, σ. 100.

6. ό.π., σ. 102.

Σελ. 267
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/268.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

"την εντελή και ίσην σχεδόν τω ανδρί εκπαίδευσιν αυτής"1.

Η έκθεση της επιτροπής όμως που ανέλαβε να συντάξει τους κανονισμούς για τα "Ζωγράφεια" Διδασκαλεία της 'Ηπείρου και τα "Ζαρίφεια" της Θράκης δείχνει καθαρά τις θέσεις των ειδικών2 απέναντι στη γυναικεία εκπαίδευση. Για τα Δημοτικά Σχολεία των κοριτσιών προτείνονται "απλούστερα" Αρχαία Ελληνικά και Μαθηματικά, και υποστηρίζεται ότι "η ανωτάτη τάξις η διά τα ανώτερα δημοτικά σχολεία ου πολύ αναγκαία παρίσταται εν τοις των θηλέων"3. Στο Διδασκαλείο των θηλέων "η διδασκαλία των μαθημάτων διαφέρει μόνον κατά το ποσόν"4.

Ο Κ. Ξανθόπουλος, τέλος, σε άρθρο του σχετικό με τη διάρθρωση της εκπαίδευσης, που δημοσιεύθηκε στα 1886, υποστηρίζει παρόμοιες απόψεις, ότι δηλαδή στα σχολεία των κοριτσιών πρέπει "να ζητηθώσιν ολιγώτερα γράμματα, αλλ' ήθος μάλλον" και προτείνει να ιδρυθούν "εν τοις κυριωτέροις κέντροις παρθεναγωγεία διά την μέσην εκπαίδευσιν των θηλέων μετά απλουστέρου προγράμματος"5.

Στο ελεύθερο ελληνικό κράτος, μετά το 1870, οι προσπάθειες για εκπαιδευτική μεταρρύθμιση εντείνονται. Στη νέα αυτή φάση πρωτοστάτησε κυρίως ο "Σύλλογος προς διάδοσιν των Ελληνικών γραμμάτων", ο οποίος ιδρύθηκε στα 1869 με σκοπό "την σύστασιν σχολείων αμφοτέρων των φύλων εν τε τη ελευθέρα και τη δούλη

——————————————

1. Σ. Λεοντιάς, "Περί κλήσεως της γυναικός", Ευρυδίκη, έτ. A', 1870-1871, σ. 63.

2. Την επιτροπή αποτελούσαν οι γνωστοί λόγιοι και παιδαγωγοί της εποχής: Ι. Αριστοκλής, Ηρ. Βασιάδης, Φ. Βρυέννιος, Μ. Παρανίκας, Δ. Μαλλιάδης, Α. Ζωηρός, Μ. Πανταζής, Γ. Σοφοκλής, Γ. Χασιώτης, Κ. Ξανθόπουλος και Δ. Μαρούλης. "Έκθεσις...", ό.π., σ. 242.

3. ό.π., σ. 229.

4. ό.π., σ. 217.

5. Κ. Ξανθόπουλος, "Οποία παρ' ημίν η έκπαίδευσις", Ο εν Κωνσταντινουπόλει Ελληνικός Φιλολογικός Σύλλογος. Εικοσιπενταετηρίς: 1861-1886, Παράρτημα του IH' τόμου, σ. 161-162.

Σελ. 268
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/269.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Ελλάδι"1. Επειδή όμως δεν είχε σαφείς θέσεις στα εκπαιδευτικά ζητήματα, οργάνωσε δυο διαγωνισμούς γύρω από τα θεμελιακά προβλήματα της Δημοτικής και Μέσης Εκπαίδευσης - γλωσσικό, μεθοδολογικό και οργανωτικό- με σκοπό να μελετηθούν αυτά από τα πλατιά στρώματα των εκπαιδευτικών και διανοουμένων γενικότερα, και να υποδειχθούν τα καλύτερα μέτρα για την πιο σωστή αντιμετώπιση τους, Ο πρώτος διαγωνισμός που προκηρύχθηκε στα 1869 είχε θέμα "ποίαι αι ελλείψεις της κατωτέρας και μέσης δημοσίας παιδείας εν Ελλάδι..."2. Η "αγωνόδικος επιτροπή" του Συλλόγου, παίρνοντας αφορμή από τις διάφορες απόψεις και τα συμπέρασματα των συγγραφέων, καταλήγει σε ορισμένες γενικές θέσεις, που υιοθετήθηκαν από τα διοικητικό συμβούλιο και αποτέλεσαν το εκπαιδευτικό πρόγραμμα του Συλλόγου. Η έκθεση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την εξέλιξη της γυναικείας εκπαίδευσης, γιατί φαίνεται πως αυτή την εποχή παίρνει συγκεκριμένη μορφή το πρόβλημα που είχε αναφανεί νωρίτερα και που στο μέλλον θα απασχολήσει, για περισσότερο από μισό αιώνα, την πολιτεία και τους εκπαιδευτικούς. Πρόκειται για το ερώτημα αν η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών θα είναι όμοια ή διαφορετική από των αγοριών "...τα δε σχολεία των κορασίων εισί μάλλον αρρένων εκπαιδευτήρια"3, διαπιστώνει η επιτροπή του Συλλόγου και συγκαταλέγει το γεγονός αυτό στα μειονεκτήματα του εκπαιδευτικού συστήματος. Άποψη της επιτροπής είναι ότι καθένα από τα δύο φύλα πρέπει "να εκπαιδευθή εν τοις σχολείοις κατά λόγον των δυνάμεων και του προορισμού αυτών"4 και ότι "η εκπαίδευσις των κορασίων δεν πρέπει να είνε η εις τους

——————————————

1. Σύλλογος προς Διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων, Η δράσις του Συλλόγου κατά την εκατονταετίαν 1869-1969, Αθήναι 1970, σ. 55 και Σ. Παπαδημητρίου, όπ, σ. 89.

2. Σύλλογος προς Διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων, Περί της Κατωτέρας και Μέσης παιδείας εν Ελλάδι ή ο επί του θέματος τούτον διαγωνισμός. Έκθεσις της Αγωνοδίκου Επιτροπείας, Αθήναι 1872, σ. 5.

3. ό.π., σ. 74.

4. ό.π., σ. 21.

Σελ. 269
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/270.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

παίδας διδομένη", γιατί, καταλήγει, "η πατρίς ημών δεν έχει ανάγκην πολλών Πιερίδων, αλλά μεγίστην έχει χρείαν πολλών χρηστών μητέρων"1. Αξιοσημείωτη είναι η διακήρυξη της επιτροπής ότι "Τα εκπαιδευτήρια των κορασίων πρέπει ή όλως να εκλείψωσιν, ή να παύσωσι να είνε θηλέων στρατώνες ή φιλολόγων παλαίστραι, να γίνωσι δε αληθούς μεν και χρησίμου μαθήσεως φυτώρια, απλού δε οικιακού βίου και μητρικής διδασκαλίας ενδιαιτήματα"2. Οι θέσεις αυτές αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα, αν λάβουμε υπόψη μας ότι την επιτροπή αυτή αποτελούν οι Δημ. Μαυροκορδάτος, εισηγητής, Αρχιμ, Σ. Κολιάτσος, Λ. Μελάς, Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος και Γ. Γ. Παπαδόπουλος3.

Στα 1873 ιδρύθηκε στην Αθήνα ο "Ελληνικός Διδασκαλικός Σύλλογος", η πρώτη ελληνική δημοσιοϋπαλληλική οργάνωση, με κύρια επιδίωξη "την βελτίωσιν της μέσης και κατωτέρας παιδεύσεως"4. Η συμβολή του Συλλόγου αυτού στη γενική εξέλιξη των εκπαιδευτικών μας πραγμάτων είναι αξιοσημείωτη. Ο σύλλογος παρακολούθησε με ενδιαφέρον όλη την εκπαιδευτική κίνηση της εποχής και με παραστάσεις και υπομνήματα προσπάθησε να υποστηρίξει τις πιο σωστές, κατά τη γνώμη του, λύσεις. Τις συγκεκριμένες θέσεις του Συλλόγου στο πρόβλημα της συνεκπαίδευσης, καθώς και την κριτική που άσκησε στα εκπαιδευτικά νομοσχέδια που κατατέθηκαν την εποχή αυτή, θα δούμε στα σχετικά κεφάλαια5.

Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε και η ίδρυση, στις 9 Απριλίου 1872, του "Συλλόγου κυριών υπέρ της γυναικείας παιδεύσεως" με κύριο σκοπό την προώθηση της γυναικείας εκπαίδευσης. Ο Σύλλογος αυτός, που ιδρύθηκε με πρωτοβουλία της γνωστής παιδαγωγού Κ. Κεχαγιά και με τη συνεργασία των πιο μορφωμένων και

——————————————

1. Σύλλογος..., ό.π. σ. 77.

2. ό.π., σ. 79.

3. ό.π., σ. 93.

4. Σ. Παπαδημητρίου, ό.π., σ. 92.

5. Βλ. σ. 283 και 292 αυτής της εργασίας.

Σελ. 270
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/271.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

δραστήριων γυναικών της εποχής1, αποτελεί την πρώτη συστηματική προσπάθεια για την πνευματική και κοινωνική εξύψωση της Ελληνίδας. Από τις δραστηριότητες του Συλλόγου οι πιο αξιοσημείωτες είναι η ίδρυση του "εργαστηρίου των απόρων γυναικών", που συνέβαλε ουσιαστικά στην επαγγελματική κατάρτιση ανειδίκευτων γυναικών, και η ίδρυση Παρθεναγωγείου στα 1890 2. Η γενικότερη εκπαιδευτική και κοινωνική δραστηριότητα των Ελληνίδων θα εξεταστεί σε ξεχωριστό κεφάλαιο, γιατί η σχέση της με την εξέλιξη της γυναικείας εκπαίδευσης είναι άμεση και ή επίδραση της στο θέμα αυτό καθοριστική3. Επισημαίνουμε εδώ μόνο το γεγονός ότι η Κ. Κεχαγιά, που με το πλούσιο εκπαιδευτικό της έργο και την πολύπλευρη κοινωνική προσφορά της εντάσσεται δίκαια στις πρωτοπόρες ελληνίδες παιδαγωγούς, φαίνεται κάπως πιο "συντηρητική" από τη Σ. Λεοντιάδα, όταν υποστηρίζει ότι "έχομεν ανάγκην ουχί πολλών γραμμάτων αλλά καλών γραμμάτων" και όταν δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στη θρησκευτική μόρφωση της Ελληνίδας4. Η Αικ. Λασκαρίδου αγωνίστηκε για την προώθηση της γυναικείας εκπαίδευσης και φρόντισε για την καθιέρωση νέων μεθόδων διδασκαλίας και τη διάνοιξη νέων προοπτικών για την απασχόληση της Ελληνίδας5.

Η εξέλιξη της γυναικείας εκπαίδευσης στην Αμερική και την Ευρώπη επηρέαζε, όπως είναι φυσικό, και τις ανάλογες τάσεις στην Ελλάδα. Ο Κ. Φρειδερίκος6, εκθέτοντας τις εξελίξεις

——————————————

1. Η Ελένη Παπαρρηγοπούλου ήταν πρόεδρος την πρώτη δεκαετία από την ίδρυση του Συλλόγου. Το πρώτο -καταστατικό του Συλλόγου το υπογράφουν 57 γνωστές Αθηναίες. "Διοργανισμός του υπέρ της γυναικείας παιδεύσεως συλλόγου κυριών", Εφημερίς της Κυβερνήσεως, αρ. 22, 15 Ιουνίου 1872.

2. Βλ. σχετικά σ. 212 και 304 αυτής της εργασίας.

3. Βλ. σ. 298-338 αυτής της εργασίας.

4. K. Κεχαγιά, "Η θέσις της γυναικός εν τη κοινωνία", Αττικόν Ημερολόγιον 1882, σ. 326.

5. Βλ. σχετικά σ. 177 και 180 αυτής της εργασίας. :

6. Κ. Φρειδερίκος, "Περί της εκπαιδεύσεως του γυναικείου φύλου",

Σελ. 271
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/272.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

στον τομέα της γυναικείας εκπαίδευσης στην Αμερική και σε άλλες χώρες της Ευρώπης (Ελβετία, Γερμανία, Ρωσία), επισημαίνει κυρίως την τάση "να δοθή ταις γυναιξί εκπαίδευσις ίση προς την διδομένην τοις ανδράσιν"1, και επισημαίνει ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχει "εθνική εκπαίδευσις", γιατί όλα τα σχολεία θηλέων Μέσης Εκπαίδευσης είναι ιδιωτικά και "προσιτά μόνον εις την ευπορούσαν τάξιν ένεκα των επιβαλλομένων αδροτάτων διδάκτρων, η δε μεσαία και η κατωτέρα του λαού τάξις της πρωτευούσης και των άλλων πόλεων και χωρίων πρέπει να αρκεσθή εις την εν τοις δημοτικοίς σχολείοις των κορασίων διδομένην εκπαίδευσιν"2. Για το λόγο αυτό θεωρεί αναγκαία τη σύσταση "εν ταις πρωτευούσαις τουλάχιστον των νομών, ανωτέρων διά τα κοράσια σχολείων"3 και γενικότερα πιστεύει ότι "η εκπαίδευσις του γυναικείου φύλου και παρ' ημίν δεν πρέπει να καθυστερή της εις τα άρρενα διδομένης, εν ίση δε μοίρα να τίθηται η μόρφωσις των κορασίων με την των αρρένων"4. Όσον αφορά τη Δημοτική Εκπαίδευση προτείνει "μικτά σχολεία" και παραθέτει τα πλεονεκτήματα της συνεκπαίδευσης"5.

Την ίδια όμως εποχή, στο περιοδικό του Διδασκαλικού Συλλόγου Πλάτων, μεταφράζονται άρθρα ξένων συγγραφέων που υποστηρίζουν ότι η εκπαίδευση των κοριτσιών πρέπει να είναι ανάλογη με τη φύση και τον προορισμό της γυναίκας: "όντως αβρά η ευγενής γυνή", υποστηρίζεται, "ουδέποτε υπερβαίνει τα εσκαμμένα, αυτή δ' η φύσις αυτής εναντιούται εις τούτο. Δεν ορέγεται να εισελθη εξ ίσου μετά του ανδρός εν τη κονίστρα του δημοσίου βίου" γιατί η γυναίκα "μόνον εν τω οίκω και τοις τέκνοις δύναται

——————————————

Εφημερίς των Φιλομαθών, έτ. KE', αρ. 12, 15 Σεπτεμβρίου 1877, σ. 177-183 και αρ. 13, 1 Οκτωβρίου 1877, σ. 193-196.

1. ό.π., σ. 179.

2. ό.π., σ. 182.

3. ό.π.

4. ό.π., σ. 181.

5. ό.π., σ. 194-196. Βλ. σχετικά και σ. 284 αυτής της εργασίας.

Σελ. 272
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/273.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 32

ΕΙΚΟΝΑ 33

ΕΙΚΟΝΑ 34

18

Σελ. 273
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/274.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ν' αναπτυχθή εντελώς"1. Ανάλογες είναι και οι απόψεις του άγγλου γιατρού Θ. Κλούστωνος σχετικά με τις βλαβερές συνέπειες που είναι πιθανό να έχει η διανοητική εργασία και η ανώτερη εκπαίδευση στην υγεία των κοριτσιών. Οι φυσικές διαφορές που παρατηρούνται στα δύο φύλα αποτελούν για τον άγγλο επιστήμονα ισχυρό επιχείρημα για τη διαφοροποίηση στην εκπαίδευση: "ομολογών δε τας αληθείας ταύτας της φύσεως, δυσκολώτατον ευρίσκει το να παραδεχθή ότι ο αυτός τύπος της ανατροφής και εκπαιδεύσεως δέον να επιδιώκεται δι' αμφότερα τα φύλα"2. Έχει, οπωσδήποτε, ιδιαίτερη σημασία το γεγονός ότι και τα δυο αυτά άρθρα δημοσιεύονται στο περιοδικό του Διδασκαλικού Συλλόγου. Ο δεύτερος μάλιστα αρθρογράφος χαρακτηρίζεται από το περιοδικό ως "σοφός ιατρός"3. Επίσης είναι ενδεικτικό, ότι την ίδια περίπου εποχή, στο περιοδικό Εφημερίς των σχολείων, που εκδίδεται από τους γνωστούς εκπαιδευτικούς Μ. Βρατσάνο και Θ. Μιχαλόπουλο, δημοσιεύονται άρθρα με τίτλο "Περί αγωγής της γυναικός ως παρθένου, μητρός και συζύγου"4, όπου τα όρια της γυναικείας εκπαίδευσης περιορίζονται σε συγκεκριμένα πλαίσια και εξυπηρετούν βασικά το ρόλο της γυναίκας στην οικογενειακή ζωή.

Έτσι χρειάστηκε να φτάσουμε στα 1886 για να διατυπωθεί με σαφήνεια σε περιοδικό της εποχής ότι όχι μόνο "δεν είναι περιττόν η γυνή να μανθάνη γράμματα άλλα τουναντίον είναι αναγκαιότατον", ότι "ευτυχώς σήμερον η ανάγκη και η χρησιμότης

——————————————

1. Fr. Ascher-Leoben, "Η ψυχή της ανατροφής του κορασίου", μετ. Ι. Δημητριάδη, Πλάτων, τ. Β', 1880-81, σ. 394.

2. Ν. Κοντοπούλου (μετ.), "Περί ανατροφής των κορασίων υπό Ιατρικήν έποψιν" (Λόγος εκφωνηθείς εν τη Φιλοσοφική Ακαδημία του Εδιμβούργου κατά Νοέμβριον 1882 υπό του ιατρού Θ. Κλούστωνος), Πλάτων, τ. ς', 1884-85, σ. 224.

3. ό.π.

4. Β.[ρατσάνος Μ.], "Περί αγωγής της γυναικός ως παρθένου, μητρός και συζύγου", (ομιλίαι τρεις), Εφημερίς των σχολείων, έτ. Λ', 1880, αρ. 2-19, σ. 33-35, 65-71, 98-102, 146-15ο, 209-213, 242-245, 273-277,  305-307, 337-340 και 369-372.

Σελ. 274
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/275.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

της εκπαιδεύσεως του γυναικείου φύλου δεν τίθεται υπό σπουδαίαν αμφισβήτησιν"1, και, τέλος, ότι είναι "μωροί" και "φωτοσβέστες" εκείνοι που υποστήριζαν ότι: "Η γυνή είναι περιττόν να μανθάνη γράμματα· τα γράμματα φυσιούσι την γυναίκα. Αι παλαιαί μητέρες μη γνωρίζουσαι γράμματα ήσαν καλλίτεραι μητέρες, καλλίτεραι σύζυγοι, καλλίτεραι αδελφαί"2. Ο Α. Δ. Κυριακός, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας, υποστηρίζει ότι "και ως πολίτις η Ελληνίς η δεδιδαγμένη την ιστορίαν της πατρίδος της... θα είναι προδήλως τελειωτέρα της απαιδεύτου. Και ως σύζυγος... θα είναι καλλιτέρα σύντροφος του ανδρός της και ως μήτηρ θα είναι καλλιτέρα, όταν γνωρίζη το έργον της παιδαγωγού"3.

Βέβαια, η άποψη για μια εκπαίδευση των κοριτσιών, ποιοτικά διαφορετική από την αντίστοιχη των αγοριών, εξακολουθεί. να υπερισχύει, και να θεωρείται, μειονέκτημα ότι σε πολλά σχολεία "το γένος των μαθητών διαφέρει, αλλά τα διδακτικά βιβλία και ο τρόπος της διδασκαλίας κατ' ουδέν παραλλάσσουσι"4. Ο προβληματισμός "Αλλ' ο ανήρ και η γυνή έχουσι άρα γε τον αυτόν προορισμόν, όπως της αυτής, κατ' ακολουθίαν τύχωσι προπαρασκευής;"5 επικρατεί στους περισσότερους κύκλους. Γνωστοί παιδαγωγοί, όπως ο Χ. Παπαμάρκος, υποστηρίζουν τη διαφοροποίηση στην εκπαίδευση μαθητών - μαθητριών, με ένα πρόγραμμα μαθημάτων για τα Παρθεναγωγεία αρκετά υποβαθμισμένο6.

——————————————

1. Α. Διομήδης Κυριακός, "Επί τη Πεντηκονταετηρίδι του Αρσακείου", Εστία, τ. KB', αρ. 564, 19 Οκτωβρίου 1886, σ. 660.

2. ό.π.

3. ό.π.

4. Α.Π.Κ., "Γυναικεία εκπαίδευσις", Εστία, τ. KA', αρ. 563, 12 Οκτωβρίου 1886, σ. 644.

5. ό.π.

6. Οι απόψεις του Παπαμάρκου στο θέμα αυτό διατυπώνονται με σαφήνεια στα εκπαιδευτικά Νομοσχέδια του Θεοτόκη (βλ. σ. 291 αυτής της εργασίας) και στα προγράμματα μαθημάτων του Δημοτικού Σχολείου (1984) που ο ίδιος συνέταξε (βλ. Σ. Παπαδημητρίου, ό.π., σ 32).

Σελ. 275
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/276.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Το θέμα της γυναικείας εκπαίδευσης προωθείται αισθητά με τον δημοσιογραφικό αγώνα της Καλλιρρόης Παρρέν. Με την Εφημερίδα των Κυριών, που άρχισε να εκδίδεται από το 1887, η Παρβέν ανέλαβε συστηματικό αγώνα για τα δικαιώματα της γυναίκας· αναλύει τα γυναικεία προβλήματα, προτρέπει τις Ελληνίδες να εργαστούν και προβάλλει, πρώτη αυτή, τις γυναικείες διεκδικήσεις για δικαιώματα και χειραφέτηση1. Μέσα από την Εφημερίδα των Κυριών, η Παρρέν αγωνίζεται, πρώτα από όλα, για τη βελτίωση της Δημοτικής Εκπαίδευσης και την παροχή Μέσης και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης στις Ελληνίδες. "Εάν υπάρχη ζήτημα", γράφει, "όπερ ώφειλε να ενδιαφέρη το Ελληνικόν κοινόν από του ανωτάτου αυτού άρχοντος μέχρι του κατωτάτου πολίτου είναι αναμφιβόλως το της εκπαιδεύσεως της Ελληνίδος", αλλά, διαπιστώνει με πικρία ότι "μέχρι σήμερον ελαχίστως εφάνη ενδιαφερόμενος ό τε τύπος, η Κυβέρνησις και εν γένει το Ελληνικόν κοινόν"2.

Η Παρρέν έχει συγκεκριμένη θέση για τη Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών: "επείγουσα παρίσταται η ανάγκη", τονίζει, "όπως οι πατέρες του Ελληνικού έθνους μεριμνήσωσι περί της βελτιώσεως της εκπαιδεύσεως του γυναικείου φύλου, πρόνοια δε ληφθή, όπως και εν τω Ελληνικώ βασιλείω θεσπισθή και νομοθετηθή τελεία μέση εκπαίδευσις δι' αυτό"3. Συχνά, την πρώτη σελίδα της εφημερίδας της την αφιερώνει σε άρθρα σχετικά με τη γυναικεία εκπαίδευση: "Υπάρχει εν Ελλάδι Μέση εκπαίδευσις ή ου"4. "Κυβέρνησις, Νομοσχέδια και γυναίκες"5. "Προνοήσατε

——————————————

1. Βλ. σ. 318-319 αυτής της εργασίας. Σημειώνουμε εδώ ότι κρίθηκε σκόπιμο από τα άρθρα της Παρρέν να αναφέρεται ολόκληρος o τίτλος μόνον Εκείνων που έχουν άμεση σχέση με το θέμα. Οι υπόλοιπες παραπομπές θα μνημονεύουν μόνο το φύλλο της Εφημερίδας των Κυριών.

2. Εφημερίς των Κυριών, έτ. Β', αρ. 64, 30 Μαΐου 1888.

3. ό.π., έτ. Α', αρ. 42, 20 Δεκεμβρίου 1887.

4. ό.π., έτ. Α', αρ. 38, 22 Νοεμβρίου 1887.

5. ό.π., έτ. Α', αρ. 42, 20 Δεκεμβρίου 1887.

Σελ. 276
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/277.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 35

Σελ. 277
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/278.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

διά τα Παρθεναγωγεία μας"1, όπου αναφέρεται στην πρόοδο που σημείωσε η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών σε πολλά ευρωπαϊκά κράτη και στον υπόδουλο ελληνισμό και τονίζει πως είναι ανάγκη να ιδρυθούν και στην Ελλάδα δημόσια Μέσα Σχολεία για τα κορίτσια2, Με πρωτοβουλία της Παρρέν 2.850 Ελληνίδες υπογράφουν αναφορά προς την Ελληνική Βουλή και την Κυβέρνηση, στην οποία διατυπώνονται δυο συγκεκριμένα αιτήματα: α) "όπως διά καταλλήλου νόμου εισαγομένου εν τω κοινοβουλίω αποφασισθή η ίδρυσις δημοσίων λυκείων των θηλέων εις τα μεγαλύτερα της Ελλάδος κέντρα, αντιστοιχούντων προς τα γυμνάσια των αρρένων", και β) "όπως εν τη πρωτευούση τουλάχιστον ιδρυθή πρακτική και καλλιτεχνική σχολή, εν αις αι πτωχαί κόραι να εκμανθάνωσι βιοποριστικάς γυναικείας τέχνας και επαγγέλματα"3. Εκτός από την "τελεία μέση εκπαίδευση", η Παρρέν θεωρεί επιτακτική την ανάγκη ίδρυσης επαγγελματικών σχολείων. Άρθρα όπως τα παρακάτω δείχνουν την επιμονή της στο θέμα αυτό: "Ιδρύσατε Σχολήν πρακτικήν διά τας νέας"4, "Ου μόνον -επιστήμας αλλά και τέχνας και επαγγέλματα διά τας γυναίκας"5, "Η γυνή οικοδέσποινα τεχνίτις και επιστήμων"6, "Η Ελληνίς χειραφετουμένη διά της εργασίας. Καλλιτεχνική και Πρακτική Σχολή"7, "τί εγένετο μέχρι τούδε προς επίτευξιν επαγγελματικής

——————————————

1. ό.π., έτ. Ζ', αρ. 56, 3 Απριλίου 1888.

2. "Εν τω μεγάλω αγώνι της προόδου των διαφόρων λαών έγκλημα βεβαίως είναι να ιστάμεθα ημείς και μεμψιμοιρώμεν" γράφει (Εφημερίς των Κυριών, έτ. Β', αρ. 65, 5 Ιουνίου 1888).

3. "Αναφορά των Ελληνίδων Γυναικών προς τον Πρόεδρον της Κυβερνήσεως", Εφημερίς των Κυριών, έτ. Β', αρ. 86, 23 Οκτωβρίου 1888. Η αναφορά αυτή δόθηκε στη Βουλή τον επόμενο χρόνο "λόγω συσσωρεύσεως πολλής εργασίας εν τω κοινοβουλίω". "Η πρώτη επίσημος δράσις των Ελληνίδων γυναικών", Εφημερίς των Κυριών, έτ. Γ', αρ. 140, 12 Νοεμβρίου 1889.

4. Εφημερίς των Κυριών, έτ. A', αρ. 14, 6 Ιουνίου 1887.

5. ό.π., έτ. A', αρ. 30, 27 Σεπτεμβρίου 1887.

6. ό.π., 'έτ. Α', αρ. 31, 4 Οκτωβρίου 1887.

7. ό.π., έτ. Α', αρ. 33, 18 Οκτωβρίου 1887.

Σελ. 278
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 259
    2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

    ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΚΑΙ ΠΙΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΚΟΡΙΤΣΙΩΝ (1861 - 1893)

    Εκπαιδευτικά προβλήματα: γνώμες διανοουμένων, "θέσεις" παιδαγωγών

    Ως τα 1893 η πολιτεία αναγνωρίζει τα ιδιωτικά Παρθεναγωγεία ως Μέσα Σχολεία θηλέων, και απαγορεύει αυστηρά τη φοίτηση μαθητριών στα δημόσια σχολεία των αγοριών, χωρίς όμως να ιδρύει κανένα σχολείο θηλέων. Έτσι, η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών περιορίζεται στα ιδιωτικά σχολεία. Αλλά και όσον αφορά την εκπαίδευση της δασκάλας, η πολιτεία ενώ αναγνωρίζει τη σχετική ανάγκη, δεν προχωρά στην ίδρυση δημόσιου Διδασκαλείου. Γενικά, κατά τη χρονική περίοδο 1830-1893, η πολιτεία δεν αναπτύσσει καμιά ουσιαστική πρωτοβουλία για τα προβλήματα της εκπαίδευσης των κοριτσιών, και περιορίζεται στην επικύρωση ή στην αναγνώριση των ενεργειών της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Μπορούμε να πούμε πως η περίοδος αυτή είναι μια περίοδος προβληματισμών, αναζητήσεων και πειραματισμών. Τα προβλήματα που έχουν σχέση με την εκπαίδευση των κοριτσιών είναι, βασικά, δύο: α) η διαφοροποίηση στην εκπαίδευση μαθητών και μαθητριών ("ποία και πόση εν συνόλω και πώς", κατά την έκφραση του Κ. Ξανθόπουλου1), και β) η συνεκπαίδευση.

    ——————————————

    1. Κ. Ξανθόπουλος, Πρώτη και Μέση εκπαίδευσις και περί ανατροφής και εκπαιδεύσεως των κορασίων, Αθήναι 1873, σ 250.