Συγγραφέας:Ζιώγου - Καραστεργίου, Σιδηρούλα
 
Τίτλος:Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:2
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:467
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1893
 
Περίληψη:Μελέτη της πορείας που ακολούθησε ή Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στη χώρα μας, των διαφόρων παραγόντων που επηρέασαν την πορεία αυτή, καθώς και των προβλημάτων και των κυριότερων τάσεων που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια της εξελικτικής αυτής πορείας. Η εργασία αυτή, στην πρώτη της μορφή, υποβλήθηκε ως διδακτορική διατριβή και εγκρίθηκε από τη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Δημοσιεύθηκε το 1983 ως παράρτημα (αριθμός 38) της Επιστημονικής Επετηρίδας της Φιλοσοφικής Σχολής.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 28.69 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 307-326 από: 470
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/307.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

του "Εργαστηρίου Απόρων Γυναικών"1 και στη συνέχεια ένα μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Συλλόγου2, διορίζονται, ως μέλη στην επιτροπή που εξετάζει τις υποψήφιες δασκάλες.

Γυναικεία περιοδικά και εφημερίδες

Οι Ελληνίδες αρχίζουν να συμμετέχουν στην πνευματική κίνηση του τόπου από πολύ νωρίς. Γνωστά περιοδικά όπως η Πανδώρα (1850-1872) και η Εστία (1876-1895) δημοσιεύουν συνεργασίες γυναικών από τους πρώτους ακόμα τόμους3. Πιο συγκεκριμένα, στον τρίτο τόμο της Πανδώρας (1852-1853) συνεργάζονται η Πολύτιμη Κουσκούρη και η Μαρία Ανδριέτου4, ενώ στον δέκατο πέμπτο τόμο (1864-65) σημειώνεται ότι συνεργάστηκαν κατά καιρούς με το περιοδικό οι κυρίες: Πριγκίπισσα Μασάλσκη (Δώρα Ιστριάς), Αγγελική Πάλλη, Σαπφώ Λεοντιάς, Πολύτιμη Κουσκούρη, Σοφία Φιλήμονος, Αιμιλία Μαρούτση κ.ά.5. Στους επόμενους τόμους τακτικές συνεργάτριες συνεχίζουν να είναι η Δώρα Ιστριάς (Δώρα δ' Ίστρια), η Σαπφώ Λεοντιάς, η Αγγελική Βαρθολομαίου Πάλλη, και η Ελένη Μαυροκορδάτου6. Στους συντάκτες της Εστίας των ετών 1884, 1885, 1886 και 1888 7 συμπεριλαμβάνονται και η Αικατερίνη Λασκαρίδου, η

——————————————

1. Γ. Βενθύλος, ό.π , τ. Γ', μέρος Β', σ 70. Διάταγμα της 31ης Μαΐου 1890.

2. ό.π., σ. 87. Διάταγμα της 27ης Οκτωβρίου 1892.

3. Αποκλειστική πρόθεσή μας είναι να επισημάνουμε τη γυναικεία παρουσία στην πνευματική ζωή του τόπου. Η αξία η απαξία της προσφοράς αυτής από άποψη λογοτεχνική αποτελεί αντικείμενο ειδικών επιστημόνων.

4. Απ. Σαχίνης, Συμβολή στην Ιστορία της Πανδώρας και των παλιών περιοδικών, Αθήνα 1964, σ. 63.

5. Πανδώρα, τ. IE', 1864-65, σ. 596.

6. Τα ονόματα των συνεργατών του περιοδικού σημειώνονται στο τέλος κάθε τόμου.

7. Σχετικός κατάλογος δημοσιεύεται κάτω από τον πίνακα περιεχομένων.

Σελ. 307
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/308.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Μπέσση Μάσσωνος, η Αικατερίνη Οικονόμου, η Αρσινόη Παπαδοπούλου, η Σοφία Σλήμαν και η Ελίζα Σούτσου1.

Κατά την Καλ. Παρρέν, όμως, "η ανάστασις" της γυναικείας φιλολογικής κίνησης στη χώρα μας συμπίπτει με την έκδοση του Αττικού Ημερολογίου από τον Ειρηναίο Ασώπιο, ο οποίος "έτεινε πρώτος την χείρα προς τας διαδόχους της Ασπασίας και της Κορίννης, της Σαπφούς και της Θεανούς και τας ωδήγησεν εις την τιμητικήν θέσιν εκείνων"2. Το Αττικόν ΙΙμερολόγιον, που εκδίδετο επί 25 ολόκληρα χρόνια (1867-1890 και 1896) φιλοξένησε συνεργασίες από όλες τις γνωστές, την εποχή αυτή, στον κόσμο των γραμμάτων Ελληνίδες: από την Αλβάνα Μηνιάτη και τη Δώρα δ' Ίστρια, που διέπρεπαν στο εξωτερικό, μέχρι τη Σαπφώ Λεοντιάδα, τη Φωτεινή Οικονόμου, την Καλλιόπη Κεχαγιά, την Αικατερίνη Ζάρκου, τη Μαριέττα Μπέτσου, την Ελένη Αντωνοπούλου, την Αριάδνη Δαμβέργη κ.ά.3. Από το 1888 στο Ημερολόγιο του Ασώπιου περιλαμβάνεται και ένα τμήμα με τίτλο "Ημερολόγιον των Κυριών"4.

Συνεργασίες γυναικών συναντάμε και σε άλλα περιοδικά, όπως στον Παρνασσό5 και στην Εφημερίδα των σχολείων6.

Ιδιαίτερη σημασία όμως νομίζουμε πως έχει η έκδοση γυναικείων περιοδικών, γιατί αποτελεί μια προσπάθεια έκφρασης και

——————————————

1. Εστία, έτ. Θ, 1884, έτ. Ι', 1885, έτ. ΙΑ', 1886 και έτ. ΙΓ', 1888.

2. Καλ. Παρρέν, "Μία εικοσιπενταετηρίς", Αττικόν Ημερολόγιον Ε. Ασωπίου, 1896, σ. 456.

3. ό.π.

4. Μετά το 1888 ο τίτλος του Ημερολογίου αυτού είναι: Αττικόν Ημερολόγιον και Ημερολόγιον των Κυριών τον ετους... υπό Ειρηναίου Ασωπίου ευγενεί συμπράξει φιλοκάλων λογίων και ευπαιδεύτων δεσποίνων και δεσποινίδων.

5. Στον κατάλογο των συντακτών του 1885 συμπεριλαμβάνονται η Ευφρασία Κετσέα και η Αικατερίνη Λασκαρίδου, Παρνασσός, τ. Θ', 1885, σ. 735, και σε άλλους τόμους πολλές συνεργασίες γυναικών.

6. Η Μαρία Βάλβη συνεργάζεται στην έκδοση του περιοδικού αυτού, το 1889 (Εφημερίς των σχολείων, 'έτ. Α.', αρ. 1, 11 Φεβρουαρίου 1889, σ. 400).

Σελ. 308
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/309.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 36

ΕΙΚΟΝΑ 37

Σελ. 309
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/310.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

διαμόρφωσης μιας γυναικείας συλλογικής συνείδησης1. Τα γυναικεία περιοδικά που εκδίδονται την εποχή αυτή είναι τρία: η Θάλεια, η Ευρυδίκη και η Εφημερίς των Κυριών2. Δεν συμπεριλαμβάνουμε το περιοδικό Άρτεμις που κυκλοφόρησε στην Αθήνα το 1866 (φυλλ. A-B': Ιαν,-Δεκ. 1866) με εκδότη τον Π. Δ. Ηλιόπουλο, γιατί δεν ανήκει στα καθαρά γυναικεία περιοδικά.

1867: Θάλεια. Μηνιαίο περιοδικό, εκδόθηκε το 1867 στην Αθήνα από την Πηνελόπη Λαζαρίδου3. Τα άρθρα που δημοσιεύονται στο περιοδικό αυτό είναι όλα ανυπόγραφα και αναφέρονται κυρίως στη θέση της γυναίκας στους αρχαίους λαούς· περιλαμβάνονται επίσης και αρκετές βιογραφίες από γυναικείες προσωπικότητες της αρχαιότητας, αλλά και της σύγχρονης εποχής. Το πνεύμα που διαφαίνεται στο περιοδικό είναι, η επιδίωξη μιας κάποιας γυναικείας ισοτιμίας μέσα από την ανάλυση των διαφορετικών αρετών και καθηκόντων των δύο φύλων.

1870: Ευρυδίκη. Εκδόθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1870 (α' φύλλο: 21 Νοεμβρίου 1870) από την Αιμιλία Κτενά Λεοντιάδα, αδελφή της γνωστής παιδαγωγού Σαπφούς Λεοντιάδος. Στην αρχή εβδομαδιαίο και στη συνέχεια δεκαπενθήμερο, το περιοδικό αυτό κυκλοφόρησε μάλλον ως το Μάιο του 1873. Η ύλη που δημοσιεύεται είναι πιο πλούσια από την ύλη της Θάλειας και μερικές από τις τακτικές συνεργάτριες της Ευρυδίκης είναι η Σ. Λεοντιάς, η Δώρα δ' Ίστρια και η Ι. Καμπούρογλου. Η προσπάθεια για μια πιο πλατιά διάδοση και βελτίωση της γυναικείας εκπαίδευσης διαφαίνεται στα περισσότερα φύλλα της Ευρυδίκης,

——————————————

1. Βλ. σχετικά Αγγ. Ψαρρά, "Γυναικεία περιοδικά του 19ου αιώνα", Σκούπα, τχ. 2, σ. 3-13.

2. Σύμφωνα με πληροφορία της εποχής, στα 1850 κυκλοφόρησε στην Κωνσταντινούπολη, μόνο σε 3-4 τεύχη, από την Ευφρ. Σαμαρτζίδου περιοδικό με τίτλο Κυψέλη (Εφημερίς των Κυριών, έτ. Α', αρ. 195, 13 Ιανουαρίου 1891).

3. Δυστυχώς δεν μπόρεσα να εξακριβώσω αν το περιοδικό αυτό συνέχισε να εκδίδεται για δεύτερο χρόνο. Είδα τα φυλλάδια Α-IB' (Ιανουάριος Δεκέμβριος του 1867).

Σελ. 310
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/311.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 38

Σελ. 311
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/312.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Ανταποκρίσεις από την κίνηση των παρθεναγωγείων στις διάφορες πόλεις, στατιστικά στοιχεία, συγκριτική ανάλυση εκπαιδευτικών συστημάτων άλλων χωρών, αποτελούν πλούσιο και πολύτιμο υλικό για την κατάσταση της εκπαίδευσης στον υπόδουλο κυρίως ελληνισμό, την εποχή αυτή. Στην Ευρυδίκη συναντάμε, επίσης, συχνές αναφορές στη δράση των γυναικών σε άλλες χώρες και συχνά τονίζεται η άποψη ότι οι άνδρες και οι γυναίκες είναι ίσοι, αλλά όχι και ισότιμοι. Η διαφορά αυτή καθορίζει την κοινωνική θέση της γυναίκας, την ανατροφή και την εκπαίδευση της.

1887: Εφημερίς των Κυριών. Εβδομαδιαίο περιοδικό, εκδόθηκε το 1887 (α' φύλλο: 8 Μαρτίου 1887) στην Αθήνα, από την Καλλιρρόη Παρρέν. Είναι το γυναικείο περιοδικό με τη μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, αφού εκδίδεται για 32 ολόκληρα χρόνια, δηλαδή ως το 1918. Η θέση που πήρε το περιοδικό αυτό στα καθαρά εκπαιδευτικά θέματα αναλύεται στα σχετικά κεφάλαια1. Το γενικότερο "πρόγραμμα" της Εφημερίδας των Κυριών, όπως το αναπτύσσει η ίδια η Παρρέν, είναι: "Η εφημερίς μου πραγματεύεται πάντα τα εις το φύλον μας αναγόμενα ζητήματα, κοινωνικά, επιστημονικά, πολιτικά, φιλολογικά, παιδαγωγικά, οικονομικά. Δημοσιεύει τας βιογραφίας των έξοχων του κόσμου γυναικών. Παρακολουθεί την εν Ευρώπη και Αμερική γυναικείαν δράσιν και προτρέπει και ενισχύει τας Ελληνίδας εις την δι' εντίμου και αξιοπρεπούς εργασίας χειραφέτησίν των. Δεν επεζήτησα την παρ' ημίν πολιτικήν χειραφέτησιν της γυναικός, διότι το ζήτημα τούτο είναι πρόωρον δι' ημάς, απαιτείται δε να προηγηθή αυτού συστηματικωτέρα και επιστημονικωτέρα της γυναικός μόρφωσις. Οσάκις όμως ο νόμος αδικεί την γυναίκα, εξανίσταμαι και διαμαρτύρομαι κατά του νομοθέτου"2. Από το 1888 η Καλ. Παρρέν εκδίδει και Ημερολόγιον της Εφημερίδος των Κυριών. Ο αγώνας της Καλ. Παρρέν για τη

——————————————

1. Βλ. σχετικά και σ. 276-279 αυτής της εργασίας.

2. Καλ. Παρρέν, "Μελέτη αναγνωσθείσα εις το εν Σικάγω Διεθνές Συνέδριον των Γυναικών περί των Γυναικείων εν Ελλάδι σωματείων", Ημερολόγιον της Εφημερίδος των Κυριών, 1894, σ. 108.

Σελ. 312
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/313.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

βελτίωση της θέσης της Ελληνίδας στην οικογένεια και την κοινωνία είναι οπωσδήποτε σημαντικός, αλλά για την εργασία αυτή έχουν ιδιαίτερη σημασία οι προσπάθειες της για την προώθηση σημαντικών εκπαιδευτικών θεμάτων, όπως είναι η ίδρυση σχολείων Μέσης και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, καθώς και η παροχή ανώτερης Εκπαίδευσης στις γυναίκες,

Προοδευτικό γυναικείο κίνημα

Σταδιακά σε όλες τις χώρες αναπτύχθηκε ο αγώνας της γυναίκας για τη βελτίωση της θέσης της. Προχωρώντας από βασικές ανάγκες και απαιτήσεις σε μια πιο πλατιά αντίληψη των σκοπών του, ο αγώνας αυτός σημείωσε μεγάλες προόδους σε όλο τον 19ο αιώνα. Το γυναικείο κίνημα ξεκίνησε από την Αμερική και απλώθηκε σιγά σιγά σε όλες τις άλλες χώρες. Στο αρχικό του αυτό στάδιο το φεμινιστικό κίνημα έδωσε μεγαλύτερη βαρύτητα σε διαφορετικά πράγματα σε κάθε χώρα. Στην Ελλάδα η θέση της γυναίκας βελτιώνεται σταδιακά με τη συμμετοχή της στην εκπαίδευση καθώς και με την προσφορά της στην πνευματική, κοινωνική και οικονομική κίνηση του τόπου1. Από πολύ νωρίς η Καλλιόπη Παπαλεξοπούλου αναμιγνύεται στην πολιτική και γίνεται η ψυχή της μερίδας που αντιπολιτεύεται τον Όθωνα2. Συγκεκριμένα αιτήματα, όμως, για πιο πλατιές διεκδικήσεις και δικαιώματα, αρχίζουν να διατυπώνονται με τον δημοσιογραφικό αγώνα της Καλλιρρόης Παρρέν.

——————————————

1. Στα 1838 ακόμα o Π. Σοφιανόπουλος εκδίδει από τη φυλακή που βρίσκεται την ιδιότυπη εφημερίδα Ο Σωκράτης των γυναικών και του λαού, που χαρακτηρίζεται ως "πρώτη φεμινιστική εκδήλωσις εις την χώραν μας", γιατί σ' αυτή ο Σοφιανόπουλος αναφέρεται με ενθουσιασμό στον κοινωνικό ρόλο του γυναικείου φύλου (Κ. Μάγερ, Ιστορία του Ελληνικού τύπου, τ. Α', 1790-1900, Αθήναι 1957, σ. 72-75).

2. Κ. Ξηραδάκη, Καλλιόπη Παπαλεξοπούλου (1809-1898), η γυναίκα που κλόνισε το θρόνο του Όθωνα, Αθήνα 3 1978.

Σελ. 313
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/314.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Η θέση και τα δικαιώματα της γυναίκας αρχίζουν να συζητιούνται από πολύ νωρίς στην Κωνσταντινούπολη και τα προβλήματα αυτά είναι από τα πρώτα θέματα που απασχολούν, στις πρώτες ακόμα συνεδριάσεις, τα μέλη του Ελληνικού Φιλολογικού Συλλόγου. Έτσι, στη συνεδρίαση Θ' της 24ης Αυγούστου του 1861 ο Ι. Ζωγράφος διαβάζει εισήγηση με θέμα "Περί της αποστολής της γυναικός εν τη κοινωνία", όπου αναπτύσσει τις απόψεις που επικρατούν για το θέμα αυτό στην εποχή του1. Ο ίδιος πιστεύει ότι η "η γυνή αν και μη υποδεεστέρα του ανδρός είναι όμως άλλο τι ον έχον ίδιον προορισμόν"2. Στη συζήτηση που ακολουθεί αναπτύσσονται διάφορες απόψεις, άλλες θετικές κι άλλες αρνητικές, για το γυναικείο κίνημα3. Στη συνεδρίαση A', επίσης της 21ης Σεπτεμβρίου 1861, ο Μ. Βλάδος αναπτύσσει "πραγματεία" με θέμα "Περί των ανατομικών φυσιολογικών διαφορών του ανδρικού και γυναικείου σώματος και της επιρροής αυτών επί του βίου και της ενεργείας των δύο φύλων"4. Ο τίτλος και μόνο της εισήγησης αυτής φανερώνει καθαρά τις θέσεις του συγγραφέα και τα επιχειρήματα του με τα οποία δεν συμφωνούν όμως ο Ηρ. Βασιάδης και άλλα μέλη του Συλλόγου. Στη σειρά αυτή των δημόσιων διαλέξεων, τις οποίες οργανώνει ο Ελληνικός Φιλολογικός Σύλλογος, υπάρχουν, και στα κατοπινά χρόνια, αρκετά θέματα που αναφέρονται σε προβλήματα σχετικά με τη θέση της γυναίκας στην οικογένεια και την κοινωνία5.

Τα θέματα αυτά είναι, με χρονολογική σειρά, τα παρακάτω:

1871-1872

Κ. Καλλιάδης: Η γυνή εν τη οικογενεία και τη πολιτεία.

——————————————

1. Ο εν Κωνσταντινουπόλει Ελληνικός Φιλολογικός Σύλλογος, τ Α', 1861, σ. 37

2. ό.π , σ. 38

3. ό.π., σ. 39.

4. ό.π., σ. 40

5. Ο εν Κωνσταντινουπόλει Ελληνικός Φιλολογικός Σύλλογος. Πεντηκονταετηρίς, 1861-1911, σ. 469 κ.ε.

Σελ. 314
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/315.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Δ. Μαλλιάδης: Περί δικαιωμάτων και υποχρεώσεων της γυναικός,

1874-1875

Λ. Λάκων: Η γυνή αναφορικώς προς το δίκαιον.

Όδ. Ιάλεμος: Ηθικά. Μητρική στοργή.

1877-1878

Κ. Μακρής: Φυσιολογία ήτοι περί γάλακτος εν γένει και ιδία περί γυναικείου γάλακτος μετά πειραμάτων.

Δ. Σταματιάδης: Περί της κοινωνικής καταστάσεως των γυναικών και τέκνων εν έθνεσι μαχίμοις ως και εν λαοίς βιομηχάνοις.

1880-1881

Ι. Ζίφος: Les femmes qui tuent et les femmes qui votent (Αι γυναίκες αίτινες φονεύουν και ψηφοφορούν).

1881-1882

Κ. Καλλιάδης: Η γυνή έναντι του θανάτου.

Cor Fluret: Περί της επιρροής της γυναικός εν τη διδασκαλία.

1882-1883

Κ. Κεχαγιά: Ανάλυσις παιδαγωγική της Αντιγόνης του Σοφοκλέους.

Ι. Ιωαννίδης: Δύναται το γάλα της τροφού ν' αντικαταστήση το της μητρός;

Α. Τάγης: Περί του γυναικείου φύλου έν τε τοις Ομηρικοίς και ιστορικοίς χρόνοις.

Σ. Λεοντιάς: Περί της βάσεως της ηθικής μορφώσεως.

1886-1887

Ι. Ναούμ: Περί των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων της γυναικός υπό νομικήν άποψιν.

1888-1889

M. Γεδεών: Περί του γυναικείου ζητήματος εν τω μεσαιώνι.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στον κατάλογο των ομιλητών υπάρχουν και δυο γνωστές εκπαιδευτικοί της εποχής αυτής, η Καλλιόπη Κεχαγιά και η Σαπφώ Λεοντιάς, Η πλατιά δραστηριότητα των γυναικών αυτών δείχνει καθαρά ότι οι δασκάλες είναι, την

Σελ. 315
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/316.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

εποχή αυτή, όχι μόνον οι πρωτεργάτριες της εκπαιδευτικής κίνησης, αλλά και οι εκφραστές των πρώτων γυναικείων διεκδικήσεων.

Η προβληματική του γυναικείου ζητήματος αρχίζει να συζητιέται και στην Αθήνα, από την αρχή του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα. To 1866 ο Γ. Γ. Παπαδόπουλος αναπτύσσει στο Αθήναιον το θέμα "Περί γυναικός και Ελληνίδος". Μετά από μια σύντομη ανασκόπηση των απόψεων που επικρατούν την εποχή αυτή, ο συγγραφέας καταλήγει ότι "η γυνή δεν είναι ον κατώτερον, αλλά διάφορον μόνον του ανδρός", αλλά επισημαίνει ότι δεν εύχεται να δει τη γυναίκα "κατά πάντα τω ανδρί αφωμοιωμένην"1. Στον Παρνασσό αναπτύσσεται το 1885 θέμα "Περί γυναικός εν τω δικαίω"2. Ο εισηγητής Δ. Ηλιόπουλος καταλήγει στο συμπέρασμα ότι "Η φύσις έπλασε την γυναίκα μητέρα, τα δε καθήκοντα της μητρός εις άμεσον προς τας υποχρεώσεις του πολίτου έρχονται σύγκρουσιν"3. Ο Ειρηναίος Ασώπιος υποστηρίζει ότι "η των γυναικών ανάπτυξις δέον να συμβαδίζη προς την των ανδρών, ίνα μη η κοινωνία παρουσιάζη χάσματα και αντιθέσεις"4 και ο N. Καζάζης, κρίνοντας το θέμα από την οικονομική σκοπιά, τονίζει πως είναι ανάγκη να αναγνωριστεί και για τη γυναίκα "το δίκαιον της εργασίας"5.

Απαραίτητο είναι, οπωσδήποτε, να δούμε και τη θέση των ίδιων των Ελληνίδων.

Στα δυο πρώτα γυναικεία περιοδικά, τη Θάλεια και την Ευρυδίκη, επικρατεί η άποψη ότι οι άνδρες και οι γυναίκες είναι ίσοι, όχι όμως και ισότιμοι. Έτσι οι ξεχωριστές ιδιότητες κάθε φύλου οριοθετούν και διαφορετικές για το καθένα λειτουργίες.

——————————————

1. Γ. Γ. Παπαδόπουλος, Λόγος περί γυναικός και Ελληνίδος, ό.π., σ. 18.

2. Παρνασσός, τ. Θ', 1885, σ. 239.

3. Δ. Ηλιόπουλος, "Η γυνή εν τω Δικαίω", Παρνασσός, τ. Θ΄, 1885, σ. 519.

4. Ε. Ασώπιος, "Η γυνή εν Ελλάδι και εν τη Εσπερία. Κοινωνική μελέτη", Αττικόν Ημερολόγιον του έτους 1883, σ. 173.

5. Ν. Καζάζης, "Η γυνή εν τη κοινωνική οικονομία", Ετήσιον Ημερολόγιον Κωνσταντίνου Φ. Σκόκου, 1889, σ. 170.

Σελ. 316
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/317.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Βασική θέση, επομένως, των πρώτων γυναικείων περιοδικών, είναι η ισότητα μέσα σε αυστηρά καθορισμένα για κάθε φύλο πλαίσια. Η Δώρα δ' Ίστρια, σε περιηγητικές της εντυπώσεις από την Ανατολή, κάνει ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις για τη θέση της Ελληνίδας και διαπιστώνει ότι "αν και κατώρθωσαν [οι Ελληνίδες] αναμφισβήτητους προόδους, η παιδεία και η δραστηριότης αυτών υπάρχουσι λίαν ατελείς"1. θα σταθούμε ιδιαίτερα στις απόψεις που υποστήριξαν οι τέσσερις γνωστές δασκάλες της εποχής, η Κ. Κεχαγιά, η Αικ. Λασκαρίδου, η Σ. Λεοντιάς και η Κ. Παρρέν, μια που οι δασκάλες πρωτοστατούν, την εποχή αύτη, και στο γυναικείο κίνημα. Η Κ. Κεχαγιά φαίνεται πως υποστηρίζει, τη συντηρητική άποψη ότι "μήτηρ παιδαγωγός έστιν η αληθής συμπλήρωσις της ουσίας αυτής" (της γυναίκας) η οποία είναι ίση προς τον άνδρα κατά τον πνευματικόν και ηθικόν βίον, αλλ' ένεκα της αποστολής αυτής επροικίσθη υπό αρετών όλως αλλοίων των ανδρών"2. Η Σ. Λεοντιάς εκφράζει, επίσης, ορισμένες επιφυλάξεις σχετικά με τις γυναικείες διεκδικήσεις, αλλά υποστηρίζει με θέρμη το αίτημα των γυναικών για ίσα δικαιώματα στην εκπαίδευση3. Η Αικ. Λασκαρίδου προχωρεί στην πράξη και θεμελιώνει τα αιτήματα αυτά με την εισαγωγή νέων "προοδευτικών" συστημάτων και ειδικεύσεων στον επαγγελματικό τομέα4. Φαίνεται, λοιπόν, ότι την εποχή αυτή επικρατεί κάποιος σκεπτικισμός σχετικά με τις γυναικείες διεκδικήσεις και τα δικαιώματα, σκεπτικισμός που είναι διάχυτος και στις απόψεις των πρωτοπόρων Ελληνίδων. Υπάρχουν βέβαια από πολύ νωρίς και οι υπέρμαχοι του γυναικείου κινήματος με πρωτοπόρο την Κ. Παρρέν που ύψωσε

——————————————

1. D. (d') Istria, Περί των εν τη Ανατολή γυναικών, μετάφρ. Αιμ. Σκουζέ, Αθήναι 1861, σ. 325.

2. Κ. Κεχαγιά, "Η θέσις της γυναικός εν τη κοινωνία", Αττικόν Ημερολόγιον 1882, σ. 325.

3. Σ. Λεοντιάς, "Περί κλήσεως της γυναικός", ό.π., σ. 63 και της ίδιας, "Περί του γυναικείου ζητήματος", Εφημερίς των Κυριών, έτ. Θ', αρ. 400, 28 Μαΐου 1895.

4. Βλ. σχετικά σ. 177-178, 207-210 και 247-248 αυτής της εργασίας.

Σελ. 317
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/318.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

τη σημαία των γυναικείων διεκδικήσεων στην Ελλάδα. Η δράση της, την εποχή αυτή, είναι πολύπλευρη: Εκδίδει την Εφημερίδα των Κυριών, γράφει σχετικά άρθρα σε άλλα περιοδικά, πρωτοστατεί στις γυναικείες συλλογικές προσπάθειες, συμμετέχει σε παγκόσμια γυναικεία συνέδρια1. Στην Εφημερίδα των Κυριών αναλύει τα γυναικεία προβλήματα, παρουσιάζει τη δράση των γυναικών στην Ευρώπη και την Αμερική, προτρέπει τις Ελληνίδες να εργαστούν, υποστηρίζει τις γυναίκες που αδικούνται και επιμένει ιδιαίτερα στην ανάγκη για ανώτερη μόρφωση των Ελληνίδων και κυρίως για ίδρυση σχολείων Μέσης και Επαγγελματικής εκπαίδευσης. Πιστεύει η Παρρέν πως η γυναίκα έχει ορισμένα δικαιώματα και υποχρεώσεις απέναντι στην οικογένεια, την πατρίδα και την κοινωνία και γι' αυτό διερωτάται "Τίνι λοιπόν δικαιώματι, θέλουσι να απορφανώσωσι την πατρίδα, την κοινωνίαν και την οικογένειαν της σωτηρίου και ευεργετικής επιδράσεως ημών;"2 Αναλύοντας το πρόγραμμα της εφημερίδας της τονίζει ότι δεν ζήτησε από την αρχή πολιτική χειραφέτηση της Ελληνίδας, γιατί πίστευε πως έπρεπε πρώτα να πραγματοποιηθούν ορισμένες άλλες προϋποθέσεις, και κυρίως το ανέβασμα του πνευματικού επιπέδου της γυναίκας3. Όμως, από τα πρώτα φύλλα της εφημερίδας της αρχίζουν να διατυπώνονται ορισμένες αιχμές για τα δικαιώματα που έχει η Ελληνίδα ως πολίτης, όπως φανερώνουν άρθρα με τίτλους: "Αι γυναίκες και η παρούσα Δημοτική εκλογή"4, "Αι γυναίκες και ο Κώδηξ"5, "Τι εννοούμεν χειραφέτησιν

——————————————

1. Στα 1889 η Κ. Παρρέν συμμετέχει στο παγκόσμιο Γυναικείο Συνέδριο στη Γαλλία, Εφημερίς των Κυριών, έτ. Γ', αρ. 118, 11 Ιουνίου 1889.

2. Κ. Παρρέν, "Το γυναικείο ζήτημα", Ετήσιον Ημερολόγιον Κωνσταντίνου Φ. Σκόκου, 1889, σ. 193.

3. Κ. Παρρέν, "Η Ελληνίς γυνή του 19ου αιώνος εν τη Ιστορία, τη Φιλολογία και τη Φιλανθρωπία", Ημερολόγιον της Εφημερίδος των Κυριών, 1890, σ. 92.

4. Εφημερίς των Κυριών, έτ. Α', αρ. 37, 15 Νοεμβρίου 1887.

5. ό.π., έτ. Α.', αρ. 50, 21 Φεβρουαρίου 1888.

Σελ. 318
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/319.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

δια της εργασίας"1, "Οφείλουσιν αι Ελληνίδες να μετάσχωσιν του εκλογικού αγώνος;"2. Στα άρθρα αυτά η Παρρέν δεν ζητάει, πολιτικά δικαιώματα για την Ελληνίδα, επισημαίνει όμως πως είναι χρέος της κάθε γυναίκας απέναντι στην πατρίδα να φροντίζει για τη βελτίωση της τύχης της3.

Από τη συνοπτική ανάλυση που προηγήθηκε είναι φανερό, ότι στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα το γυναικείο ζήτημα απασχολεί την ελληνική κοινωνία. "Αι γυναίκες", γράφει η Παρρέν, "είχον και έχουσιν ενθέρμους οπαδούς και συνηγόρους ως και ασπόνδους και αμειλίκτους εχθρούς· ... Οι μεν κηρύσσονται θερμοί υπέρμαχοι της ανωτέρας πνευματικής της γυναικός μορφώσεως οι δε της οικιακής τοιαύτης ως της μόνης αναγκαίας και καταλλήλου διά τον προορισμόν και την οργανικήν της γυναικός κατασκευήν"4. Την πρακτική λύση στο γυναικείο πρόβλημα θα δώσει, σύμφωνα με την άποψη της Παρρέν, η πλατιά συμμετοχή της Ελληνίδας στην εκπαίδευση και την εργασία, "Ανοίξατε τας πυλας", γράφει, "ου μόνον των ταχυδρομείων και τηλεγράφων, αλλά και των Πανεπιστημίων και των Πολυτεχνείων και των άλλων δημοσίων θέσεων προς τας γυναίκας"5.

——————————————

1. ό.π., έτ. Α', αρ. 51, 28 Φεβρουαρίου 1888.

2. ό.π., έτ. Β', αρ. 75, 14 Αυγούστου 1888.

3. ό.π., έτ. Δ', αρ. 179, 16 Σεπτεμβρίου 1889.

4. ό.π., έτ. Β', αρ. 52, 6 Μαρτίου 1888. Βέβαια δεν λείπει την εποχή αυτή και η αντιμετώπιση του γυναικείου κινήματος με μια καθαρά σκωπτική διάθεση· βλ. Ε. Ροΐδης, "Η τιμή των γυναικών", Ετήσιον Ημερολογίου Κωνσταντίνου Φ. Σκόκου, 1889, σ. 28-30, καθώς και ποιήματα του στο Άστυ, έτ. Α', αρ. 5, 3 Νοεμβρίου 1885 και αρ. 48, 18 Ιουλίου 1880. Βλ., επίσης, διαξιφισμούς σχετικά με τις ικανότητες των δύο φύλων ανάμεσα στη "Μιλησία" και τον "ιμδ" στο Άστυ, έτ. Α', αρ. 11, 15 Δεκεμβρίου 1885, αρ. 12, 22 Δεκεμβρίου 1885 και αρ. 16, 12 Ιανουαρίου 1886.

5. Εφημερίς των Κυριών, έτ. Β', αρ. 70, 10 Ιουλίου 1888.

Σελ. 319
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/320.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Προσφορά στα γράμματα και τις επιστήμες

Από τις αρχές ακόμα του 19ου αιώνα πρωτοπόρες Ελληνίδες θέτουν τα θεμέλια της πνευματικής προσφοράς των γυναικών στη χώρα μας, Στο εξωτερικό διαπρέπουν ελληνίδες συγγραφείς, όπως η Αγγελική Βαρθολομαίου-Πάλλη στο Λιβόρνο, γνωστή για τα πρωτότυπα μυθιστορήματα της και η Μαργαρίτα Αλβάνα Μηνιάτη που διακρίθηκε στην Ιταλία, κυρίως, για τις ιστορικές μελέτες της1. Το δρόμο της πνευματικής προσφοράς της Ελληνίδας ανοίγει η Ευανθία Καΐρη, "η πρώτη πραγματική λογία που έχει να μνημόνευση η ιστορία των γραμμάτων μας"2. Στα 1814 η Ευανθία, 15 χρόνων, γράφει στον Κοραή με την παράκληση να της στείλει κάποιο βιβλίο να μεταφράσει "και ούτω να ωφελήσω κατά την δύναμίν μου το γένος ημών"3. Ο Κοραής συγκινείται ιδιαίτερα από το γεγονός αυτό, γιατί δεν περίμενε να αρχίσει τόσο νωρίς η πνευματική ανάπτυξη της Ελληνίδας4. Η Ευανθία Καΐρη τυπώνει το 1820 στις Κυδωνιές μετάφραση από το έργο του S. Bouilly Συμβουλαί προς την θυγατέρα μου5 και το 1835 στην Ερμούπολη μεταφράζει από τα γαλλικά το Εγκώμιον του Μάρκου Αυρηλίου. Εκτός από τις μεταφράσεις η Καΐρη ασχολήθηκε και με το θέατρο. Το 1826 τυπώνει στο Ναύπλιο το θεατρικό έργο Νικήρατος, εμπνευσμένο από την πολιορκία του Μεσολογγίου6, Το έργο αυτό, όπως αναφέρει ο Λάσκαρης, παίχτηκε στην

——————————————

1. Κ. Παρρέν, Ιστορία της γυναικός Σύγχρονοι Ελληνίδες. 1530-1896, Αθήναι χ.χ., σ. 211-240- Ειρ. Ασώπιος, "Μαργαρίτα Αλβάνα Μηνιάτη: βίος και συγγράμματα", Αττικόν Ημερολόγιον 1888, σ. 222-238· Σπ. Δε-Βιάζης, "Διαπρεπείς Ελληνίδες κατά τον ΙΘ' αίώνα. Μαργαρίτα Αλβάνα-Μηνιάτη", Ελληνική Επιθεώρησις, έτ. Γ', 1910, σ. 1069 κέ. Αθ. Ταρσούλη, "Διανοούμεναι Ελληνίδες του 19ου αιώνος και η Μαργαρίτα Αλβάνα-Μηνιάτη", Εργασία, έτ. Γ', 1932, σ. 415-417, 455-456 και 487-488

2. Κ. Θ. Δημαράς, Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, ό. π., σ. 210.

3. Κ. Ξηραδάκη, Ευανθία Καΐρη, ό. π., σ. 12.

4. ό.π., σ. 13.

5. S. Bouilly, Συμβουλαί προς την θυγατέρα μου, μεταφρασθέν εκ του Γαλλικού υπό Ε. Ν. της εξ Άνδρου, Κυδωνίαι 1820.

6. Κ. Ξηραδάκη, Ευανθία Καΐρη, ό.π., σ. 21.

Σελ. 320
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/321.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 39

ΕΙΚΟΝΑ 40

ΕΙΚΟΝΑ 41.

21

Σελ. 321
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/322.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 42.

ΕΙΚΟΝΑ 43

ΕΙΚΟΝΑ 44

Σελ. 322
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/323.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Ερμούπολη το 1826 και το 1830, με πολύ μεγάλη επιτυχία1.

Την ίδια εποχή στα Επτάνησα η Ελισάβετ Μουτζάν - Μαρτινέγκου αγωνίζεται ενάντια στις προλήψεις της εποχής, ενάντια στο "βάρβαρον, αφύσικον και απάνθρωπον ήθος οπού θέλει τας γυναίκας ξεχωρισμένας από την ανθρωπίνην Εταιρίαν"2. Από το 1820 ως το 1825 η Ελ. Μαρτινέγκου γράφει 22 θεατρικά έργα3, διαλόγους και μεταφράσεις. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το θέμα μας παρουσιάζει η αυτοβιογραφία της που αποτελεί, παράλληλα, "σπανίας ποιότητας λογοτεχνικό κείμενο, ένα από τα πιο αγνά στολίσματα της νέας μας λογοτεχνίας"4.

Το έργο των πρωτοπόρων αυτών Ελληνίδων συνεχίζουν πολλές άλλες με σημαντική προσφορά στην ποίηση, τις τέχνες και τις επιστήμες. Οι ποιήτριες που κάνουν αισθητή την παρουσία τους στα περιοδικά της εποχής αυτής είναι πολλές5· μερικά αντιπροσωπευτικά ονόματα: Σ. Λαμπίση, Σ. Λεοντιάς, Αν. Οικονόμου, Μ. Οικονομίδου, A. Μαζαράκη, Μ. Μπέτσου, Ευφρ. Σαμαρτζίδου. Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι, από τα μέσα ακόμα του 19ου αιώνα, δύο από τις ποιήτριες αυτές εκδίδουν συλλογές ποιημάτων. Στα 1856 η Σ. Λεοντιάς αναγγέλλει την έκδοση ποιημάτων της με τίτλο Ποιήσεις Σαπφούς Λεοντιάδος και τονίζει ότι επιχειρεί την έκδοση αυτή για να αποδείξει ότι "και του ημετέρου έθνους η γυναικεία φυλή βαδίζει οσημέραι προς τα πρόσω του αληθούς πολιτισμού... και αυτού του ευανθούς Παρνασσού την ανάβασιν επιδιώκει"6. Από σχετική αγγελία της Πανδώρας, επίσης, μαθαίνουμε ότι το 1857 εκδόθηκε στην Αθήνα

——————————————

1. Ν. Λάσκαρης, Ιστορία του Νεοελληνικού θεάτρου, Αθήνα 1938, τ. A', σ. 257-26Ο.

2. Ελισ. Μαρτινέγκου, Η μήτηρ μου. Αυτοβιογραφία..., ό.π., σ. 10.

3. Παν. Μουλλάς, "Η λογοτεχνία από τον Αγώνα ως τη γενιά του 1880", Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΓ', σ. 494.

4. Κ.Θ. Δημαράς, ό.π., σ. 217.

5. Αθ. Ταρσούλη, Ελληνίδες ποιήτριες 1857-1940, Αθήναι 1951.

6. Νέα Πανδώρα, τ. Ζ', 1856, σ. 217.

Σελ. 323
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/324.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 45.

ΕΙΚΟΝΑ 46.

Σελ. 324
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/325.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Συλλογή ποιήσεων της Ευφροσύνης Σαμαρτζίδου "δαπάνη της φιλογενεστάτης κυρίας Ελένης Μ. Τοσίτσα"1.

Στον τομέα της τέχνης γίνεται αισθητή, την εποχή αυτή, η παρουσία της ζωγράφου Ελένης Βούκουρη - Αλταμούρα, που διδάσκει μάλιστα και στο Αρσάκειο2, και της γλύπτριας Κλεονίκης Γενναδίου3.

Στον τομέα της μυθιστοριογραφίας ξεχωρίζουν η Αλεξάνδρα, και η Αρσινόη Παπαδοπούλου και στη δημοσιογραφία η Καλλιρρόη Παρρέν πού, στα 1889, εκδίδει και Ιστορία της γυναικός.

Η Ελένη Δοσίου, η Ελίζα Σούτσου κ.ά, ασχολούνται κυρίως με μεταφράσεις, ενώ, όπως αναφέρθηκε λίγο πιο πάνω, στα περιοδικά γράφουν άρθρα πολλές μορφωμένες Ελληνίδες,

Στην περίοδο που καλύπτει η εργασία αυτή, η κυριότερη προσφορά των Ελληνίδων περιορίζεται στον εκπαιδευτικό τομέα. Οι δασκάλες είναι οι πρώτες κοινωνικές εργάτιδες, και η Παιδαγωγική ο τομέας στον οποίο μετεκπαιδεύονται οι πρώτες Ελληνίδες που πηγαίνουν για συμπληρωματικές σπουδές στο εξωτερικό4.

Ο αριθμός των γυναικών που διακρίνονται ως το 1893 για την εκπαιδευτική τους δραστηριότητα είναι μεγάλος5: Ε. Καΐρη (1799-1866)6, Fr. Hill (1799-1884 )7, Ελ. Πιτταδάκη (;-1855)8,

——————————————

1. Πανδώρα, τ. Η', 1857, σ. 241.

2. Βλ. σ. 195 αυτής της εργασίας.

3. Εφημερίς των Κυριών, έτ. Γ', αρ. 111, 23 Απριλίου 1889.

4 Βλ. σ. 174 αυτής της εργασίας.

5. Βλ. ενδεικτικά K. Ξηραδάκη, Παρθεναγωγεία και δασκάλες . , ό.π., τ. A' και Β'.

6. Μια πρώτη και εντελώς ενδεικτική βιβλιογραφία για βιογραφικά στοιχεία βλ. A. Μηλιαράκης, "Ευανθία Καΐρη", Εστία, έτ. Ε', τ. Θ', 1880, σ. 369-370· Π. Καρδαρά, "Ευανθία Καΐρη", Εφημερίς των Κυριών, έτ. Δ', αρ. 174, 12 Αυγούστου 1890· Σπ. Δε Βιάζης, "Διαπρεπείς Ελληνίδες κατά τον ΙΘ' αιώνα. Ευανθία Καΐρη", Ελληνική Επιθεώρησις, τ. Γ', 1910, σ. 842-844 και, κυρίως, Κ. Ξηραδάκη, Ευανθία Καΐρη, ό.π.

7. Κ. Κινδύνη, "Φανή Χιλλ", Εφημερίς των Κυριών, έτ. Γ', αρ. 153., 18 Φεβρουαρίου 1890 και Κ. Ξηραδάκη, Φιλελληνίδες, ό.π , σ. 129-133.

8. Βλ. σχετικά σ. 96 ή 113 αυτής της εργασίας.

Σελ. 325
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/326.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Πολ. Κουσκούρη (1820-1854)1, Ευφρ, Σαμαρτζίδου (1821-1877)2, Σ, Μάνου3, Ασπ. Σουρμελή (1827-1880 )4, Σ. Λεοντιάς (1832-1900)5, Αικ. Λασκαρίδου (1842-1916)6, Κ. Κεχαγιά (1839-1905)7, Σωτ. Αλιμπέρτη (1847-; )8, Σ. Βαμβακάρη, Καλ, Παρρέν (1861-1940)9, Αν. Μαγκάκη, Ασπ, Σκορδέλη10, M. Βελή, Φλ. Φουντουκλή, Ειρ. Πρινάρη11.

Η προσφορά των εκπαιδευτικών αυτών είναι πολύπλευρη:

——————————————

1. Φλ. Φουντουκλή, "Πολυτίμη Κουσκούρη", Εφημερίς των Κυριών, έτ Δ', αρ. 156, 11 Μαρτίου 1890.

2. Εφημερίς των Κυριών, έτ. Δ', αρ. 195, 13 Ιανουαρίου 1891

3. Βλ. σ. 98 αυτής της εργασίας.

4. Εφημερίς των Κυριών, έτ. Δ', αρ. 180, 23 Σεπτεμβρίου 1890.

5. Σωτ Αλιμπέρτη, "Σαπφώ Λεοντιάς η του γένους διδάσκαλος", Πλειάς, έτ. Β', αρ. 8-9, 31 Μαρτίου 1900, σ 130-131 και αρ. 10, 15 Απριλίου 1900, σ. 153-155 και Εφημερίς των Κυριών, έτ. ΙΔ', αρ. 613, 26 Μαρτίου 1900· Σπ. Δε Βιάζης, "Διαπρεπείς Ελληνίδες κατά τον ΙΘ' αιώνα. Σαπφώ Λεοντιάς", Ελληνική Επιθεώρησις, τ. Ε', 1912, σ 172-173 και 199-200.

6. Για την Αικ. Λασκαρίδου, την Κ. Κεχαγιά και την Κ. Παρρέν βλ. βιογραφικά στοιχεία στο άρθρο της Ελ. Δούκα-Καραγιαννοπούλου, "Ελληνίδες Παιδαγωγοί (από της απελευθερώσεως)". Μεγάλη Παιδαγωγική Εγκυκλοπαίδεια, τ. Β', σ. 461-463.

7. Εφημερίς των Κυριών, έτ. ΙΘ΄, αρ. 840, 12 Ιουνίου 1905, αρ. 842, 26 Ιουνίου 1905 και αρ. 843, 3 Ιουλίου 1905 και, κυρίως, Στ. Βουτυράς, Καλλιόπη Κεχαγιά (1839-1905), Αθήνα 1925.

8. Κ. Ξηραδάκη, Παρθεναγωγεία και δασκάλες..., τ. A', σ. 45-46

9. ό.π., σ. 80. Δυστυχώς, λείπει από τη βιβλιογραφία μια μονογραφία για το έργο και την προσφορά της ΙΙαρρέν. Είναι γεγονός ότι στις αρχές του αιώνα μας η Παρρέν αλλάζει αισθητά προσανατολισμό και δεν δείχνει την ίδια αγωνιστικότητα. Η προσφορά της όμως δεν παύει να είναι πρωτοποριακή και θεμελιακή για το γυναικείο κίνημα στην Ελλάδα.

10. Μ. Κλεάνθους-Παπαδημητρίου, Ασπασία Βλασίου Σκορδέλη, Αθήνα 1964.

11. Για τις περισσότερες από τις δασκάλες που αναφέρθηκαν παραπάνω βλ. βιογραφικά στοιχεία στο : Φυσιογνωμίαι τινές Αρσακειάδων επ' ευκαιρία της Εκατονταετηρίδος της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1836-1936), Αθήναι 1936.

Σελ. 326
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 307
    2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

    του "Εργαστηρίου Απόρων Γυναικών"1 και στη συνέχεια ένα μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Συλλόγου2, διορίζονται, ως μέλη στην επιτροπή που εξετάζει τις υποψήφιες δασκάλες.

    Γυναικεία περιοδικά και εφημερίδες

    Οι Ελληνίδες αρχίζουν να συμμετέχουν στην πνευματική κίνηση του τόπου από πολύ νωρίς. Γνωστά περιοδικά όπως η Πανδώρα (1850-1872) και η Εστία (1876-1895) δημοσιεύουν συνεργασίες γυναικών από τους πρώτους ακόμα τόμους3. Πιο συγκεκριμένα, στον τρίτο τόμο της Πανδώρας (1852-1853) συνεργάζονται η Πολύτιμη Κουσκούρη και η Μαρία Ανδριέτου4, ενώ στον δέκατο πέμπτο τόμο (1864-65) σημειώνεται ότι συνεργάστηκαν κατά καιρούς με το περιοδικό οι κυρίες: Πριγκίπισσα Μασάλσκη (Δώρα Ιστριάς), Αγγελική Πάλλη, Σαπφώ Λεοντιάς, Πολύτιμη Κουσκούρη, Σοφία Φιλήμονος, Αιμιλία Μαρούτση κ.ά.5. Στους επόμενους τόμους τακτικές συνεργάτριες συνεχίζουν να είναι η Δώρα Ιστριάς (Δώρα δ' Ίστρια), η Σαπφώ Λεοντιάς, η Αγγελική Βαρθολομαίου Πάλλη, και η Ελένη Μαυροκορδάτου6. Στους συντάκτες της Εστίας των ετών 1884, 1885, 1886 και 1888 7 συμπεριλαμβάνονται και η Αικατερίνη Λασκαρίδου, η

    ——————————————

    1. Γ. Βενθύλος, ό.π , τ. Γ', μέρος Β', σ 70. Διάταγμα της 31ης Μαΐου 1890.

    2. ό.π., σ. 87. Διάταγμα της 27ης Οκτωβρίου 1892.

    3. Αποκλειστική πρόθεσή μας είναι να επισημάνουμε τη γυναικεία παρουσία στην πνευματική ζωή του τόπου. Η αξία η απαξία της προσφοράς αυτής από άποψη λογοτεχνική αποτελεί αντικείμενο ειδικών επιστημόνων.

    4. Απ. Σαχίνης, Συμβολή στην Ιστορία της Πανδώρας και των παλιών περιοδικών, Αθήνα 1964, σ. 63.

    5. Πανδώρα, τ. IE', 1864-65, σ. 596.

    6. Τα ονόματα των συνεργατών του περιοδικού σημειώνονται στο τέλος κάθε τόμου.

    7. Σχετικός κατάλογος δημοσιεύεται κάτω από τον πίνακα περιεχομένων.