Συγγραφέας:Ζιώγου - Καραστεργίου, Σιδηρούλα
 
Τίτλος:Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:2
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:467
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1893
 
Περίληψη:Μελέτη της πορείας που ακολούθησε ή Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στη χώρα μας, των διαφόρων παραγόντων που επηρέασαν την πορεία αυτή, καθώς και των προβλημάτων και των κυριότερων τάσεων που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια της εξελικτικής αυτής πορείας. Η εργασία αυτή, στην πρώτη της μορφή, υποβλήθηκε ως διδακτορική διατριβή και εγκρίθηκε από τη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Δημοσιεύθηκε το 1983 ως παράρτημα (αριθμός 38) της Επιστημονικής Επετηρίδας της Φιλοσοφικής Σχολής.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 28.69 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 313-332 από: 470
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/313.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

βελτίωση της θέσης της Ελληνίδας στην οικογένεια και την κοινωνία είναι οπωσδήποτε σημαντικός, αλλά για την εργασία αυτή έχουν ιδιαίτερη σημασία οι προσπάθειες της για την προώθηση σημαντικών εκπαιδευτικών θεμάτων, όπως είναι η ίδρυση σχολείων Μέσης και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, καθώς και η παροχή ανώτερης Εκπαίδευσης στις γυναίκες,

Προοδευτικό γυναικείο κίνημα

Σταδιακά σε όλες τις χώρες αναπτύχθηκε ο αγώνας της γυναίκας για τη βελτίωση της θέσης της. Προχωρώντας από βασικές ανάγκες και απαιτήσεις σε μια πιο πλατιά αντίληψη των σκοπών του, ο αγώνας αυτός σημείωσε μεγάλες προόδους σε όλο τον 19ο αιώνα. Το γυναικείο κίνημα ξεκίνησε από την Αμερική και απλώθηκε σιγά σιγά σε όλες τις άλλες χώρες. Στο αρχικό του αυτό στάδιο το φεμινιστικό κίνημα έδωσε μεγαλύτερη βαρύτητα σε διαφορετικά πράγματα σε κάθε χώρα. Στην Ελλάδα η θέση της γυναίκας βελτιώνεται σταδιακά με τη συμμετοχή της στην εκπαίδευση καθώς και με την προσφορά της στην πνευματική, κοινωνική και οικονομική κίνηση του τόπου1. Από πολύ νωρίς η Καλλιόπη Παπαλεξοπούλου αναμιγνύεται στην πολιτική και γίνεται η ψυχή της μερίδας που αντιπολιτεύεται τον Όθωνα2. Συγκεκριμένα αιτήματα, όμως, για πιο πλατιές διεκδικήσεις και δικαιώματα, αρχίζουν να διατυπώνονται με τον δημοσιογραφικό αγώνα της Καλλιρρόης Παρρέν.

——————————————

1. Στα 1838 ακόμα o Π. Σοφιανόπουλος εκδίδει από τη φυλακή που βρίσκεται την ιδιότυπη εφημερίδα Ο Σωκράτης των γυναικών και του λαού, που χαρακτηρίζεται ως "πρώτη φεμινιστική εκδήλωσις εις την χώραν μας", γιατί σ' αυτή ο Σοφιανόπουλος αναφέρεται με ενθουσιασμό στον κοινωνικό ρόλο του γυναικείου φύλου (Κ. Μάγερ, Ιστορία του Ελληνικού τύπου, τ. Α', 1790-1900, Αθήναι 1957, σ. 72-75).

2. Κ. Ξηραδάκη, Καλλιόπη Παπαλεξοπούλου (1809-1898), η γυναίκα που κλόνισε το θρόνο του Όθωνα, Αθήνα 3 1978.

Σελ. 313
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/314.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Η θέση και τα δικαιώματα της γυναίκας αρχίζουν να συζητιούνται από πολύ νωρίς στην Κωνσταντινούπολη και τα προβλήματα αυτά είναι από τα πρώτα θέματα που απασχολούν, στις πρώτες ακόμα συνεδριάσεις, τα μέλη του Ελληνικού Φιλολογικού Συλλόγου. Έτσι, στη συνεδρίαση Θ' της 24ης Αυγούστου του 1861 ο Ι. Ζωγράφος διαβάζει εισήγηση με θέμα "Περί της αποστολής της γυναικός εν τη κοινωνία", όπου αναπτύσσει τις απόψεις που επικρατούν για το θέμα αυτό στην εποχή του1. Ο ίδιος πιστεύει ότι η "η γυνή αν και μη υποδεεστέρα του ανδρός είναι όμως άλλο τι ον έχον ίδιον προορισμόν"2. Στη συζήτηση που ακολουθεί αναπτύσσονται διάφορες απόψεις, άλλες θετικές κι άλλες αρνητικές, για το γυναικείο κίνημα3. Στη συνεδρίαση A', επίσης της 21ης Σεπτεμβρίου 1861, ο Μ. Βλάδος αναπτύσσει "πραγματεία" με θέμα "Περί των ανατομικών φυσιολογικών διαφορών του ανδρικού και γυναικείου σώματος και της επιρροής αυτών επί του βίου και της ενεργείας των δύο φύλων"4. Ο τίτλος και μόνο της εισήγησης αυτής φανερώνει καθαρά τις θέσεις του συγγραφέα και τα επιχειρήματα του με τα οποία δεν συμφωνούν όμως ο Ηρ. Βασιάδης και άλλα μέλη του Συλλόγου. Στη σειρά αυτή των δημόσιων διαλέξεων, τις οποίες οργανώνει ο Ελληνικός Φιλολογικός Σύλλογος, υπάρχουν, και στα κατοπινά χρόνια, αρκετά θέματα που αναφέρονται σε προβλήματα σχετικά με τη θέση της γυναίκας στην οικογένεια και την κοινωνία5.

Τα θέματα αυτά είναι, με χρονολογική σειρά, τα παρακάτω:

1871-1872

Κ. Καλλιάδης: Η γυνή εν τη οικογενεία και τη πολιτεία.

——————————————

1. Ο εν Κωνσταντινουπόλει Ελληνικός Φιλολογικός Σύλλογος, τ Α', 1861, σ. 37

2. ό.π , σ. 38

3. ό.π., σ. 39.

4. ό.π., σ. 40

5. Ο εν Κωνσταντινουπόλει Ελληνικός Φιλολογικός Σύλλογος. Πεντηκονταετηρίς, 1861-1911, σ. 469 κ.ε.

Σελ. 314
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/315.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Δ. Μαλλιάδης: Περί δικαιωμάτων και υποχρεώσεων της γυναικός,

1874-1875

Λ. Λάκων: Η γυνή αναφορικώς προς το δίκαιον.

Όδ. Ιάλεμος: Ηθικά. Μητρική στοργή.

1877-1878

Κ. Μακρής: Φυσιολογία ήτοι περί γάλακτος εν γένει και ιδία περί γυναικείου γάλακτος μετά πειραμάτων.

Δ. Σταματιάδης: Περί της κοινωνικής καταστάσεως των γυναικών και τέκνων εν έθνεσι μαχίμοις ως και εν λαοίς βιομηχάνοις.

1880-1881

Ι. Ζίφος: Les femmes qui tuent et les femmes qui votent (Αι γυναίκες αίτινες φονεύουν και ψηφοφορούν).

1881-1882

Κ. Καλλιάδης: Η γυνή έναντι του θανάτου.

Cor Fluret: Περί της επιρροής της γυναικός εν τη διδασκαλία.

1882-1883

Κ. Κεχαγιά: Ανάλυσις παιδαγωγική της Αντιγόνης του Σοφοκλέους.

Ι. Ιωαννίδης: Δύναται το γάλα της τροφού ν' αντικαταστήση το της μητρός;

Α. Τάγης: Περί του γυναικείου φύλου έν τε τοις Ομηρικοίς και ιστορικοίς χρόνοις.

Σ. Λεοντιάς: Περί της βάσεως της ηθικής μορφώσεως.

1886-1887

Ι. Ναούμ: Περί των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων της γυναικός υπό νομικήν άποψιν.

1888-1889

M. Γεδεών: Περί του γυναικείου ζητήματος εν τω μεσαιώνι.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στον κατάλογο των ομιλητών υπάρχουν και δυο γνωστές εκπαιδευτικοί της εποχής αυτής, η Καλλιόπη Κεχαγιά και η Σαπφώ Λεοντιάς, Η πλατιά δραστηριότητα των γυναικών αυτών δείχνει καθαρά ότι οι δασκάλες είναι, την

Σελ. 315
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/316.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

εποχή αυτή, όχι μόνον οι πρωτεργάτριες της εκπαιδευτικής κίνησης, αλλά και οι εκφραστές των πρώτων γυναικείων διεκδικήσεων.

Η προβληματική του γυναικείου ζητήματος αρχίζει να συζητιέται και στην Αθήνα, από την αρχή του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα. To 1866 ο Γ. Γ. Παπαδόπουλος αναπτύσσει στο Αθήναιον το θέμα "Περί γυναικός και Ελληνίδος". Μετά από μια σύντομη ανασκόπηση των απόψεων που επικρατούν την εποχή αυτή, ο συγγραφέας καταλήγει ότι "η γυνή δεν είναι ον κατώτερον, αλλά διάφορον μόνον του ανδρός", αλλά επισημαίνει ότι δεν εύχεται να δει τη γυναίκα "κατά πάντα τω ανδρί αφωμοιωμένην"1. Στον Παρνασσό αναπτύσσεται το 1885 θέμα "Περί γυναικός εν τω δικαίω"2. Ο εισηγητής Δ. Ηλιόπουλος καταλήγει στο συμπέρασμα ότι "Η φύσις έπλασε την γυναίκα μητέρα, τα δε καθήκοντα της μητρός εις άμεσον προς τας υποχρεώσεις του πολίτου έρχονται σύγκρουσιν"3. Ο Ειρηναίος Ασώπιος υποστηρίζει ότι "η των γυναικών ανάπτυξις δέον να συμβαδίζη προς την των ανδρών, ίνα μη η κοινωνία παρουσιάζη χάσματα και αντιθέσεις"4 και ο N. Καζάζης, κρίνοντας το θέμα από την οικονομική σκοπιά, τονίζει πως είναι ανάγκη να αναγνωριστεί και για τη γυναίκα "το δίκαιον της εργασίας"5.

Απαραίτητο είναι, οπωσδήποτε, να δούμε και τη θέση των ίδιων των Ελληνίδων.

Στα δυο πρώτα γυναικεία περιοδικά, τη Θάλεια και την Ευρυδίκη, επικρατεί η άποψη ότι οι άνδρες και οι γυναίκες είναι ίσοι, όχι όμως και ισότιμοι. Έτσι οι ξεχωριστές ιδιότητες κάθε φύλου οριοθετούν και διαφορετικές για το καθένα λειτουργίες.

——————————————

1. Γ. Γ. Παπαδόπουλος, Λόγος περί γυναικός και Ελληνίδος, ό.π., σ. 18.

2. Παρνασσός, τ. Θ', 1885, σ. 239.

3. Δ. Ηλιόπουλος, "Η γυνή εν τω Δικαίω", Παρνασσός, τ. Θ΄, 1885, σ. 519.

4. Ε. Ασώπιος, "Η γυνή εν Ελλάδι και εν τη Εσπερία. Κοινωνική μελέτη", Αττικόν Ημερολόγιον του έτους 1883, σ. 173.

5. Ν. Καζάζης, "Η γυνή εν τη κοινωνική οικονομία", Ετήσιον Ημερολόγιον Κωνσταντίνου Φ. Σκόκου, 1889, σ. 170.

Σελ. 316
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/317.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Βασική θέση, επομένως, των πρώτων γυναικείων περιοδικών, είναι η ισότητα μέσα σε αυστηρά καθορισμένα για κάθε φύλο πλαίσια. Η Δώρα δ' Ίστρια, σε περιηγητικές της εντυπώσεις από την Ανατολή, κάνει ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις για τη θέση της Ελληνίδας και διαπιστώνει ότι "αν και κατώρθωσαν [οι Ελληνίδες] αναμφισβήτητους προόδους, η παιδεία και η δραστηριότης αυτών υπάρχουσι λίαν ατελείς"1. θα σταθούμε ιδιαίτερα στις απόψεις που υποστήριξαν οι τέσσερις γνωστές δασκάλες της εποχής, η Κ. Κεχαγιά, η Αικ. Λασκαρίδου, η Σ. Λεοντιάς και η Κ. Παρρέν, μια που οι δασκάλες πρωτοστατούν, την εποχή αύτη, και στο γυναικείο κίνημα. Η Κ. Κεχαγιά φαίνεται πως υποστηρίζει, τη συντηρητική άποψη ότι "μήτηρ παιδαγωγός έστιν η αληθής συμπλήρωσις της ουσίας αυτής" (της γυναίκας) η οποία είναι ίση προς τον άνδρα κατά τον πνευματικόν και ηθικόν βίον, αλλ' ένεκα της αποστολής αυτής επροικίσθη υπό αρετών όλως αλλοίων των ανδρών"2. Η Σ. Λεοντιάς εκφράζει, επίσης, ορισμένες επιφυλάξεις σχετικά με τις γυναικείες διεκδικήσεις, αλλά υποστηρίζει με θέρμη το αίτημα των γυναικών για ίσα δικαιώματα στην εκπαίδευση3. Η Αικ. Λασκαρίδου προχωρεί στην πράξη και θεμελιώνει τα αιτήματα αυτά με την εισαγωγή νέων "προοδευτικών" συστημάτων και ειδικεύσεων στον επαγγελματικό τομέα4. Φαίνεται, λοιπόν, ότι την εποχή αυτή επικρατεί κάποιος σκεπτικισμός σχετικά με τις γυναικείες διεκδικήσεις και τα δικαιώματα, σκεπτικισμός που είναι διάχυτος και στις απόψεις των πρωτοπόρων Ελληνίδων. Υπάρχουν βέβαια από πολύ νωρίς και οι υπέρμαχοι του γυναικείου κινήματος με πρωτοπόρο την Κ. Παρρέν που ύψωσε

——————————————

1. D. (d') Istria, Περί των εν τη Ανατολή γυναικών, μετάφρ. Αιμ. Σκουζέ, Αθήναι 1861, σ. 325.

2. Κ. Κεχαγιά, "Η θέσις της γυναικός εν τη κοινωνία", Αττικόν Ημερολόγιον 1882, σ. 325.

3. Σ. Λεοντιάς, "Περί κλήσεως της γυναικός", ό.π., σ. 63 και της ίδιας, "Περί του γυναικείου ζητήματος", Εφημερίς των Κυριών, έτ. Θ', αρ. 400, 28 Μαΐου 1895.

4. Βλ. σχετικά σ. 177-178, 207-210 και 247-248 αυτής της εργασίας.

Σελ. 317
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/318.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

τη σημαία των γυναικείων διεκδικήσεων στην Ελλάδα. Η δράση της, την εποχή αυτή, είναι πολύπλευρη: Εκδίδει την Εφημερίδα των Κυριών, γράφει σχετικά άρθρα σε άλλα περιοδικά, πρωτοστατεί στις γυναικείες συλλογικές προσπάθειες, συμμετέχει σε παγκόσμια γυναικεία συνέδρια1. Στην Εφημερίδα των Κυριών αναλύει τα γυναικεία προβλήματα, παρουσιάζει τη δράση των γυναικών στην Ευρώπη και την Αμερική, προτρέπει τις Ελληνίδες να εργαστούν, υποστηρίζει τις γυναίκες που αδικούνται και επιμένει ιδιαίτερα στην ανάγκη για ανώτερη μόρφωση των Ελληνίδων και κυρίως για ίδρυση σχολείων Μέσης και Επαγγελματικής εκπαίδευσης. Πιστεύει η Παρρέν πως η γυναίκα έχει ορισμένα δικαιώματα και υποχρεώσεις απέναντι στην οικογένεια, την πατρίδα και την κοινωνία και γι' αυτό διερωτάται "Τίνι λοιπόν δικαιώματι, θέλουσι να απορφανώσωσι την πατρίδα, την κοινωνίαν και την οικογένειαν της σωτηρίου και ευεργετικής επιδράσεως ημών;"2 Αναλύοντας το πρόγραμμα της εφημερίδας της τονίζει ότι δεν ζήτησε από την αρχή πολιτική χειραφέτηση της Ελληνίδας, γιατί πίστευε πως έπρεπε πρώτα να πραγματοποιηθούν ορισμένες άλλες προϋποθέσεις, και κυρίως το ανέβασμα του πνευματικού επιπέδου της γυναίκας3. Όμως, από τα πρώτα φύλλα της εφημερίδας της αρχίζουν να διατυπώνονται ορισμένες αιχμές για τα δικαιώματα που έχει η Ελληνίδα ως πολίτης, όπως φανερώνουν άρθρα με τίτλους: "Αι γυναίκες και η παρούσα Δημοτική εκλογή"4, "Αι γυναίκες και ο Κώδηξ"5, "Τι εννοούμεν χειραφέτησιν

——————————————

1. Στα 1889 η Κ. Παρρέν συμμετέχει στο παγκόσμιο Γυναικείο Συνέδριο στη Γαλλία, Εφημερίς των Κυριών, έτ. Γ', αρ. 118, 11 Ιουνίου 1889.

2. Κ. Παρρέν, "Το γυναικείο ζήτημα", Ετήσιον Ημερολόγιον Κωνσταντίνου Φ. Σκόκου, 1889, σ. 193.

3. Κ. Παρρέν, "Η Ελληνίς γυνή του 19ου αιώνος εν τη Ιστορία, τη Φιλολογία και τη Φιλανθρωπία", Ημερολόγιον της Εφημερίδος των Κυριών, 1890, σ. 92.

4. Εφημερίς των Κυριών, έτ. Α', αρ. 37, 15 Νοεμβρίου 1887.

5. ό.π., έτ. Α.', αρ. 50, 21 Φεβρουαρίου 1888.

Σελ. 318
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/319.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

δια της εργασίας"1, "Οφείλουσιν αι Ελληνίδες να μετάσχωσιν του εκλογικού αγώνος;"2. Στα άρθρα αυτά η Παρρέν δεν ζητάει, πολιτικά δικαιώματα για την Ελληνίδα, επισημαίνει όμως πως είναι χρέος της κάθε γυναίκας απέναντι στην πατρίδα να φροντίζει για τη βελτίωση της τύχης της3.

Από τη συνοπτική ανάλυση που προηγήθηκε είναι φανερό, ότι στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα το γυναικείο ζήτημα απασχολεί την ελληνική κοινωνία. "Αι γυναίκες", γράφει η Παρρέν, "είχον και έχουσιν ενθέρμους οπαδούς και συνηγόρους ως και ασπόνδους και αμειλίκτους εχθρούς· ... Οι μεν κηρύσσονται θερμοί υπέρμαχοι της ανωτέρας πνευματικής της γυναικός μορφώσεως οι δε της οικιακής τοιαύτης ως της μόνης αναγκαίας και καταλλήλου διά τον προορισμόν και την οργανικήν της γυναικός κατασκευήν"4. Την πρακτική λύση στο γυναικείο πρόβλημα θα δώσει, σύμφωνα με την άποψη της Παρρέν, η πλατιά συμμετοχή της Ελληνίδας στην εκπαίδευση και την εργασία, "Ανοίξατε τας πυλας", γράφει, "ου μόνον των ταχυδρομείων και τηλεγράφων, αλλά και των Πανεπιστημίων και των Πολυτεχνείων και των άλλων δημοσίων θέσεων προς τας γυναίκας"5.

——————————————

1. ό.π., έτ. Α', αρ. 51, 28 Φεβρουαρίου 1888.

2. ό.π., έτ. Β', αρ. 75, 14 Αυγούστου 1888.

3. ό.π., έτ. Δ', αρ. 179, 16 Σεπτεμβρίου 1889.

4. ό.π., έτ. Β', αρ. 52, 6 Μαρτίου 1888. Βέβαια δεν λείπει την εποχή αυτή και η αντιμετώπιση του γυναικείου κινήματος με μια καθαρά σκωπτική διάθεση· βλ. Ε. Ροΐδης, "Η τιμή των γυναικών", Ετήσιον Ημερολογίου Κωνσταντίνου Φ. Σκόκου, 1889, σ. 28-30, καθώς και ποιήματα του στο Άστυ, έτ. Α', αρ. 5, 3 Νοεμβρίου 1885 και αρ. 48, 18 Ιουλίου 1880. Βλ., επίσης, διαξιφισμούς σχετικά με τις ικανότητες των δύο φύλων ανάμεσα στη "Μιλησία" και τον "ιμδ" στο Άστυ, έτ. Α', αρ. 11, 15 Δεκεμβρίου 1885, αρ. 12, 22 Δεκεμβρίου 1885 και αρ. 16, 12 Ιανουαρίου 1886.

5. Εφημερίς των Κυριών, έτ. Β', αρ. 70, 10 Ιουλίου 1888.

Σελ. 319
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/320.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Προσφορά στα γράμματα και τις επιστήμες

Από τις αρχές ακόμα του 19ου αιώνα πρωτοπόρες Ελληνίδες θέτουν τα θεμέλια της πνευματικής προσφοράς των γυναικών στη χώρα μας, Στο εξωτερικό διαπρέπουν ελληνίδες συγγραφείς, όπως η Αγγελική Βαρθολομαίου-Πάλλη στο Λιβόρνο, γνωστή για τα πρωτότυπα μυθιστορήματα της και η Μαργαρίτα Αλβάνα Μηνιάτη που διακρίθηκε στην Ιταλία, κυρίως, για τις ιστορικές μελέτες της1. Το δρόμο της πνευματικής προσφοράς της Ελληνίδας ανοίγει η Ευανθία Καΐρη, "η πρώτη πραγματική λογία που έχει να μνημόνευση η ιστορία των γραμμάτων μας"2. Στα 1814 η Ευανθία, 15 χρόνων, γράφει στον Κοραή με την παράκληση να της στείλει κάποιο βιβλίο να μεταφράσει "και ούτω να ωφελήσω κατά την δύναμίν μου το γένος ημών"3. Ο Κοραής συγκινείται ιδιαίτερα από το γεγονός αυτό, γιατί δεν περίμενε να αρχίσει τόσο νωρίς η πνευματική ανάπτυξη της Ελληνίδας4. Η Ευανθία Καΐρη τυπώνει το 1820 στις Κυδωνιές μετάφραση από το έργο του S. Bouilly Συμβουλαί προς την θυγατέρα μου5 και το 1835 στην Ερμούπολη μεταφράζει από τα γαλλικά το Εγκώμιον του Μάρκου Αυρηλίου. Εκτός από τις μεταφράσεις η Καΐρη ασχολήθηκε και με το θέατρο. Το 1826 τυπώνει στο Ναύπλιο το θεατρικό έργο Νικήρατος, εμπνευσμένο από την πολιορκία του Μεσολογγίου6, Το έργο αυτό, όπως αναφέρει ο Λάσκαρης, παίχτηκε στην

——————————————

1. Κ. Παρρέν, Ιστορία της γυναικός Σύγχρονοι Ελληνίδες. 1530-1896, Αθήναι χ.χ., σ. 211-240- Ειρ. Ασώπιος, "Μαργαρίτα Αλβάνα Μηνιάτη: βίος και συγγράμματα", Αττικόν Ημερολόγιον 1888, σ. 222-238· Σπ. Δε-Βιάζης, "Διαπρεπείς Ελληνίδες κατά τον ΙΘ' αίώνα. Μαργαρίτα Αλβάνα-Μηνιάτη", Ελληνική Επιθεώρησις, έτ. Γ', 1910, σ. 1069 κέ. Αθ. Ταρσούλη, "Διανοούμεναι Ελληνίδες του 19ου αιώνος και η Μαργαρίτα Αλβάνα-Μηνιάτη", Εργασία, έτ. Γ', 1932, σ. 415-417, 455-456 και 487-488

2. Κ. Θ. Δημαράς, Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, ό. π., σ. 210.

3. Κ. Ξηραδάκη, Ευανθία Καΐρη, ό. π., σ. 12.

4. ό.π., σ. 13.

5. S. Bouilly, Συμβουλαί προς την θυγατέρα μου, μεταφρασθέν εκ του Γαλλικού υπό Ε. Ν. της εξ Άνδρου, Κυδωνίαι 1820.

6. Κ. Ξηραδάκη, Ευανθία Καΐρη, ό.π., σ. 21.

Σελ. 320
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/321.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 39

ΕΙΚΟΝΑ 40

ΕΙΚΟΝΑ 41.

21

Σελ. 321
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/322.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 42.

ΕΙΚΟΝΑ 43

ΕΙΚΟΝΑ 44

Σελ. 322
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/323.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Ερμούπολη το 1826 και το 1830, με πολύ μεγάλη επιτυχία1.

Την ίδια εποχή στα Επτάνησα η Ελισάβετ Μουτζάν - Μαρτινέγκου αγωνίζεται ενάντια στις προλήψεις της εποχής, ενάντια στο "βάρβαρον, αφύσικον και απάνθρωπον ήθος οπού θέλει τας γυναίκας ξεχωρισμένας από την ανθρωπίνην Εταιρίαν"2. Από το 1820 ως το 1825 η Ελ. Μαρτινέγκου γράφει 22 θεατρικά έργα3, διαλόγους και μεταφράσεις. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το θέμα μας παρουσιάζει η αυτοβιογραφία της που αποτελεί, παράλληλα, "σπανίας ποιότητας λογοτεχνικό κείμενο, ένα από τα πιο αγνά στολίσματα της νέας μας λογοτεχνίας"4.

Το έργο των πρωτοπόρων αυτών Ελληνίδων συνεχίζουν πολλές άλλες με σημαντική προσφορά στην ποίηση, τις τέχνες και τις επιστήμες. Οι ποιήτριες που κάνουν αισθητή την παρουσία τους στα περιοδικά της εποχής αυτής είναι πολλές5· μερικά αντιπροσωπευτικά ονόματα: Σ. Λαμπίση, Σ. Λεοντιάς, Αν. Οικονόμου, Μ. Οικονομίδου, A. Μαζαράκη, Μ. Μπέτσου, Ευφρ. Σαμαρτζίδου. Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι, από τα μέσα ακόμα του 19ου αιώνα, δύο από τις ποιήτριες αυτές εκδίδουν συλλογές ποιημάτων. Στα 1856 η Σ. Λεοντιάς αναγγέλλει την έκδοση ποιημάτων της με τίτλο Ποιήσεις Σαπφούς Λεοντιάδος και τονίζει ότι επιχειρεί την έκδοση αυτή για να αποδείξει ότι "και του ημετέρου έθνους η γυναικεία φυλή βαδίζει οσημέραι προς τα πρόσω του αληθούς πολιτισμού... και αυτού του ευανθούς Παρνασσού την ανάβασιν επιδιώκει"6. Από σχετική αγγελία της Πανδώρας, επίσης, μαθαίνουμε ότι το 1857 εκδόθηκε στην Αθήνα

——————————————

1. Ν. Λάσκαρης, Ιστορία του Νεοελληνικού θεάτρου, Αθήνα 1938, τ. A', σ. 257-26Ο.

2. Ελισ. Μαρτινέγκου, Η μήτηρ μου. Αυτοβιογραφία..., ό.π., σ. 10.

3. Παν. Μουλλάς, "Η λογοτεχνία από τον Αγώνα ως τη γενιά του 1880", Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΓ', σ. 494.

4. Κ.Θ. Δημαράς, ό.π., σ. 217.

5. Αθ. Ταρσούλη, Ελληνίδες ποιήτριες 1857-1940, Αθήναι 1951.

6. Νέα Πανδώρα, τ. Ζ', 1856, σ. 217.

Σελ. 323
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/324.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 45.

ΕΙΚΟΝΑ 46.

Σελ. 324
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/325.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Συλλογή ποιήσεων της Ευφροσύνης Σαμαρτζίδου "δαπάνη της φιλογενεστάτης κυρίας Ελένης Μ. Τοσίτσα"1.

Στον τομέα της τέχνης γίνεται αισθητή, την εποχή αυτή, η παρουσία της ζωγράφου Ελένης Βούκουρη - Αλταμούρα, που διδάσκει μάλιστα και στο Αρσάκειο2, και της γλύπτριας Κλεονίκης Γενναδίου3.

Στον τομέα της μυθιστοριογραφίας ξεχωρίζουν η Αλεξάνδρα, και η Αρσινόη Παπαδοπούλου και στη δημοσιογραφία η Καλλιρρόη Παρρέν πού, στα 1889, εκδίδει και Ιστορία της γυναικός.

Η Ελένη Δοσίου, η Ελίζα Σούτσου κ.ά, ασχολούνται κυρίως με μεταφράσεις, ενώ, όπως αναφέρθηκε λίγο πιο πάνω, στα περιοδικά γράφουν άρθρα πολλές μορφωμένες Ελληνίδες,

Στην περίοδο που καλύπτει η εργασία αυτή, η κυριότερη προσφορά των Ελληνίδων περιορίζεται στον εκπαιδευτικό τομέα. Οι δασκάλες είναι οι πρώτες κοινωνικές εργάτιδες, και η Παιδαγωγική ο τομέας στον οποίο μετεκπαιδεύονται οι πρώτες Ελληνίδες που πηγαίνουν για συμπληρωματικές σπουδές στο εξωτερικό4.

Ο αριθμός των γυναικών που διακρίνονται ως το 1893 για την εκπαιδευτική τους δραστηριότητα είναι μεγάλος5: Ε. Καΐρη (1799-1866)6, Fr. Hill (1799-1884 )7, Ελ. Πιτταδάκη (;-1855)8,

——————————————

1. Πανδώρα, τ. Η', 1857, σ. 241.

2. Βλ. σ. 195 αυτής της εργασίας.

3. Εφημερίς των Κυριών, έτ. Γ', αρ. 111, 23 Απριλίου 1889.

4 Βλ. σ. 174 αυτής της εργασίας.

5. Βλ. ενδεικτικά K. Ξηραδάκη, Παρθεναγωγεία και δασκάλες . , ό.π., τ. A' και Β'.

6. Μια πρώτη και εντελώς ενδεικτική βιβλιογραφία για βιογραφικά στοιχεία βλ. A. Μηλιαράκης, "Ευανθία Καΐρη", Εστία, έτ. Ε', τ. Θ', 1880, σ. 369-370· Π. Καρδαρά, "Ευανθία Καΐρη", Εφημερίς των Κυριών, έτ. Δ', αρ. 174, 12 Αυγούστου 1890· Σπ. Δε Βιάζης, "Διαπρεπείς Ελληνίδες κατά τον ΙΘ' αιώνα. Ευανθία Καΐρη", Ελληνική Επιθεώρησις, τ. Γ', 1910, σ. 842-844 και, κυρίως, Κ. Ξηραδάκη, Ευανθία Καΐρη, ό.π.

7. Κ. Κινδύνη, "Φανή Χιλλ", Εφημερίς των Κυριών, έτ. Γ', αρ. 153., 18 Φεβρουαρίου 1890 και Κ. Ξηραδάκη, Φιλελληνίδες, ό.π , σ. 129-133.

8. Βλ. σχετικά σ. 96 ή 113 αυτής της εργασίας.

Σελ. 325
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/326.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Πολ. Κουσκούρη (1820-1854)1, Ευφρ, Σαμαρτζίδου (1821-1877)2, Σ, Μάνου3, Ασπ. Σουρμελή (1827-1880 )4, Σ. Λεοντιάς (1832-1900)5, Αικ. Λασκαρίδου (1842-1916)6, Κ. Κεχαγιά (1839-1905)7, Σωτ. Αλιμπέρτη (1847-; )8, Σ. Βαμβακάρη, Καλ, Παρρέν (1861-1940)9, Αν. Μαγκάκη, Ασπ, Σκορδέλη10, M. Βελή, Φλ. Φουντουκλή, Ειρ. Πρινάρη11.

Η προσφορά των εκπαιδευτικών αυτών είναι πολύπλευρη:

——————————————

1. Φλ. Φουντουκλή, "Πολυτίμη Κουσκούρη", Εφημερίς των Κυριών, έτ Δ', αρ. 156, 11 Μαρτίου 1890.

2. Εφημερίς των Κυριών, έτ. Δ', αρ. 195, 13 Ιανουαρίου 1891

3. Βλ. σ. 98 αυτής της εργασίας.

4. Εφημερίς των Κυριών, έτ. Δ', αρ. 180, 23 Σεπτεμβρίου 1890.

5. Σωτ Αλιμπέρτη, "Σαπφώ Λεοντιάς η του γένους διδάσκαλος", Πλειάς, έτ. Β', αρ. 8-9, 31 Μαρτίου 1900, σ 130-131 και αρ. 10, 15 Απριλίου 1900, σ. 153-155 και Εφημερίς των Κυριών, έτ. ΙΔ', αρ. 613, 26 Μαρτίου 1900· Σπ. Δε Βιάζης, "Διαπρεπείς Ελληνίδες κατά τον ΙΘ' αιώνα. Σαπφώ Λεοντιάς", Ελληνική Επιθεώρησις, τ. Ε', 1912, σ 172-173 και 199-200.

6. Για την Αικ. Λασκαρίδου, την Κ. Κεχαγιά και την Κ. Παρρέν βλ. βιογραφικά στοιχεία στο άρθρο της Ελ. Δούκα-Καραγιαννοπούλου, "Ελληνίδες Παιδαγωγοί (από της απελευθερώσεως)". Μεγάλη Παιδαγωγική Εγκυκλοπαίδεια, τ. Β', σ. 461-463.

7. Εφημερίς των Κυριών, έτ. ΙΘ΄, αρ. 840, 12 Ιουνίου 1905, αρ. 842, 26 Ιουνίου 1905 και αρ. 843, 3 Ιουλίου 1905 και, κυρίως, Στ. Βουτυράς, Καλλιόπη Κεχαγιά (1839-1905), Αθήνα 1925.

8. Κ. Ξηραδάκη, Παρθεναγωγεία και δασκάλες..., τ. A', σ. 45-46

9. ό.π., σ. 80. Δυστυχώς, λείπει από τη βιβλιογραφία μια μονογραφία για το έργο και την προσφορά της ΙΙαρρέν. Είναι γεγονός ότι στις αρχές του αιώνα μας η Παρρέν αλλάζει αισθητά προσανατολισμό και δεν δείχνει την ίδια αγωνιστικότητα. Η προσφορά της όμως δεν παύει να είναι πρωτοποριακή και θεμελιακή για το γυναικείο κίνημα στην Ελλάδα.

10. Μ. Κλεάνθους-Παπαδημητρίου, Ασπασία Βλασίου Σκορδέλη, Αθήνα 1964.

11. Για τις περισσότερες από τις δασκάλες που αναφέρθηκαν παραπάνω βλ. βιογραφικά στοιχεία στο : Φυσιογνωμίαι τινές Αρσακειάδων επ' ευκαιρία της Εκατονταετηρίδος της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1836-1936), Αθήναι 1936.

Σελ. 326
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/327.gif&w=600&h=393 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 47. Καλλιρρόη Παρρέν

Σελ. 327
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/328.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

διδακτικό έργο, ίδρυση ιδιωτικών παρθεναγωγείων, δημοσίευση άρθρων και μελετών παιδαγωγικού ενδιαφέροντος, δημόσιες διαλέξεις και μαθήματα. Ιδιαίτερη σημασία νομίζουμε πως έχει το γεγονός ότι την εποχή αυτή δημοσιεύονται και παιδαγωγικές μελέτες: το 1875 από τη Σ. Λεοντιάδα στη Σμύρνη Χρηστομάθεια κορασιακή1, το 1880 από την Κ. Κεχαγιά στην Κωνσταντινούπολη Παιδαγωγικοί μελέται2 και την ίδια χρονιά στην Αθήνα από την Αικ. Λασκαρίδου Περί φροβελιανών νηπιακών κήπων, και άλλα άρθρα για το φροβελιανό σύστημα3.

Από το 1880 ο κύκλος της επιστημονικής δραστηριότητας των Ελληνίδων αρχίζει να πλαταίνει. Ύστερα από τις δασκάλες που σπούδασαν παιδαγωγικά στο εξωτερικό και ειδικεύτηκαν στη Νηπιαγωγία4, γράφονται στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης οι πρώτες Ελληνίδες φοιτήτριες για να σπουδάσουν Φιλολογία και Ιατρική5.

Στα 1890 το Πανεπιστήμιο της Αθήνας δέχεται την πρώτη φοιτήτρια και έτσι ανοίγει πια ο δρόμος των επιστημών στις Ελληνίδες.

Η είσοδος των γυναικών στο Πανεπιστήμιο

Ένας θεμελιακός παράγοντας που επιτάχυνε την πορεία της χειραφέτησης των γυναικών ήταν το κίνημα για πιο ουσιαστική

——————————————

1. Σ. Λεοντιάς, Χρηστομάθεια κορασιακή, τ. A'-B', Σμύρνη 1875.

2. Κ. Κεχαγιά, Παιδαγωγικαί μελέται, ήτοι λόγοι εκφωνηθέντες εν τω Ζαππείω κατά την διανομήν των βραβείων, Κωνσταντινούπολις 1880 και Εγκόλπιον Παιδαγωγικόν ή συμβουλαί τινες προς τας αποφοιτώσας Ζαππίδας, Κωνσταντινούπολις 1880.

3. Αικ. Λασκαρίδου, "Περί Φροβελιανών νηπιακών κήπων", Παρνασσός, τ. Δ', 1880, σ. 946-949, "Περί του Φροβελιανού συστήματος", Παρνασσός, τ. Η', 1884, σ. 812-834 και τ. Θ', 1885, σ. 51-64, 113-124, 214-227 και 301-322, "Το Φροβελιανόν σύστημα εν Ελλάδι", Εστία, τ. Κ', αρ. 505, 1 Σεπτεμβρίου 1885, σ. 608-610.

4. Βλ. σ. 174 και 177 αυτής της εργασίας.

5. Βλ. σ. 330 αυτής της εργασίας.

Σελ. 328
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/329.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Μέση και Ανώτερη Εκπαίδευση των κοριτσιών. Η γυναικεία εκπαίδευση παραδοσιακού τύπου, καθαρά διακοσμητική, δεν ανταποκρινόταν στις ανάγκες των γυναικών των οποίων η κοινωνική θέση είχε ριζικά αλλάξει. Έτσι από τα μέσα του 19ου αιώνα στην Αμερική, την Αγγλία, τη Γαλλία και τη Γερμανία διατυπώνονται τα νέα αιτήματα, που αρχίζουν σιγά σιγά να εφαρμόζονται με διάφορες παραλλαγές και διαβαθμίσεις από τη μία χώρα στην άλλη. Τα μηνύματα για την πρόοδο της γυναικείας εκπαίδευσης στις άλλες χώρες, οι οποίες αντιμετώπισαν σε διαφορετικές χρονικές περιόδους η καθεμία σχεδόν τα ίδια προβλήματα, καθώς και οι αγώνες των γυναικών που σιγά σιγά προβάλλουν όλο και πιο συγκεκριμένες θέσεις και απόψεις στα θέματα της εκπαίδευσης, φτάνουν ως την Ελλάδα και ασκούν οπωσδήποτε σημαντική επιρροή στην προώθηση ανάλογων αιτημάτων. Οι διεκδικήσεις για ουσιαστική Μέση Εκπαίδευση γίνονται και στη χώρα μας χρόνο με το χρόνο πιο συγκεκριμένες. Η δημιουργία γυμνασιακών τάξεων στο σχολείο του δήμου της Ερμούπολης και στο Παρθεναγωγείο της Αικ. Λασκαρίδου1 και η συμμετοχή των μαθητριών της Σκύρου στις εξετάσεις του Ελληνικού Σχολείου των αγοριών2 αποτελούν φανερές ενδείξεις. Γύρω στα 1879 έχουμε και τις πρώτες απόπειρες μαθητριών για πανεπιστημιακές σπουδές. Οι αιτήσεις απορρίπτονται, αλλά γίνονται αφορμή να συζητηθεί στη Βουλή σχέδιο νόμου για πλήρη Γυμνάσια θηλέων3. Η εκπαίδευση που προσφέρει το Διδασκαλείο αρχίζει να μην ικανοποιεί πολλές Ελληνίδες που συνεχίζουν τις σπουδές τους σε ευρωπαϊκές χώρες. Η Κ. Κεχαγιά, η Αικ. Λασκαρίδου, η Ιφιγ. Δημητριάδου, η Ελ. Λοΐζου, η Ελπ. Καρακούση και η Φλ. Φουντουκλή είναι οι πρώτες δασκάλες που μετεκπαιδεύονται στην Ευρώπη, οι δυο πρώτες με δικές τους δαπάνες και οι άλλες με

——————————————

1. Βλ. σ. 214 αυτής της εργασίας.

2. Βλ. σ. 227 αυτής της εργασίας.

3. Βλ. σ. 288 αυτής της εργασίας.

Σελ. 329
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/330.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

υποτροφία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας1. Όταν επιστρέφουν στην Ελλάδα προσφέρουν τις υπηρεσίες τους, είτε διδάσκοντας με αφιλοκέρδεια τις νέες μεθόδους και γνώσεις, όπως η Αικ, Λασκαρίδου που μορφώνει δωρεάν "φροβελιανές" νηπιαγωγούς στο σχολείο της2, είτε αναλαμβάνοντας διευθυντικά καθήκοντα. Η Κ. Κεχαγιά αναλαμβάνει τη διεύθυνση του "Ζαππείου" στην Κωνσταντινούπολη3, η Ιφιγ, Δημητριάδου γίνεται διευθύντρια στο τμήμα νηπιαγωγών της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας4. Έτσι ο κύκλος των μορφωμένων Ελληνίδων σιγά σιγά διευρύνεται και προς το τέλος της περιόδου που εξετάζουμε περιλαμβάνει νηπιαγωγούς, δασκάλες, δασκάλες για εργόχειρα, διευθύντριες, ιδιοκτήτριες ιδιωτικών Παρθεναγωγείων. Το 1882 η Αικατερίνη Βενιζέλου επιθεωρεί τα Παρθεναγωγεία των αγροτικών δήμων της Αττικής5.

Το δρόμο όμως των Ελληνίδων για ανώτερες σπουδές τον ανοίγει στα 1885 η Σεβαστή Καλλισπέρη. Μετά την αποφοίτηση της από την Σχολή Hill συνέχισε την εκπαίδευση της με ιδιωτικούς δασκάλους και το 1885 γράφτηκε φοιτήτρια της Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης6. Το γεγονός αυτό είναι οπωσδήποτε ιδιαίτερα σημαντικό για την εξέλιξη της γυναικείας εκπαίδευσης και γι' αυτό, όταν το 1891 η Καλλισπέρη πήρε το δίπλωμά της, η Παρρέν πανηγυρίζει:

"'Ολόκληρος ο γυναικείος κόσμος", γράφει, "ιδία δε αι Ελληνίδες, διά του γεγονότος τούτου έκαμον έν έτι βήμα προς τα πρόσω"7. Την ίδια περίπου εποχή με την Καλλισπέρη σπουδάζει

——————————————

1. Βλ. σ. 174 αυτής της εργασίας.

2. Βλ. σ. 177 αυτής της εργασίας.

3. Βλ. σ. 256 αυτής της εργασίας.

4. Βλ σ 176 αυτής της εργασίας.

5. Παράρτημα των εκπαιδευτικών νομοσχεδίων... επιστασία Χ. Παπαμάρκου, ό.π., σ. 62.

6. "Ελληνίς τακτική φοιτήτρια της Σορβόνης", Εφημερίς των Κυριών, έτ. A', αρ. 48, 7 Φεβρουαρίου 1888.

7. "Ελληνίς προλύτις της Φιλολογίας", Εφημερίς των Κυριών, έτ. E',

Σελ. 330
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/331.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Ιατρική στη Σορβόνη μια άλλη Ελληνίδα, η Μαρία Καλαποθάκη1. Έτσι ο κύκλος της γυναικείας δραστηριότητας αρχίζει να διευρύνεται με τη συμμετοχή των Ελληνίδων σε δυο νέες επιστήμες, τη Φιλολογία και την Ιατρική.

Παράλληλα, οι περιπτώσεις των μαθητριών που επιδιώκουν την εγγραφή τους στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας αυξάνονται χρόνο με το χρόνο. Στα 1887 απορρίπτεται η αίτηση απόφοιτης του Αρσακείου με το αιτιολογικό ότι το Αρσάκειο δεν είναι αναγνωρισμένο από το κράτος ως Γυμνάσιο2. Στην απόφαση αυτή του Πανεπιστημίου τονίζεται πως παίζει ρόλο και το γεγονός ότι θεωρείται κάπως πρόωρη για τη χώρα μας η συμφοίτηση φοιτητών και φοιτητριών. Είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικό το γεγονός ότι μια ομάδα από φοιτητές του Πανεπιστημίου διαφωνούν με την άποψη αυτή και διατυπώνουν τις "θέσεις" τους σε αγγελία που δημοσιεύεται στις εφημερίδες της εποχής. Οι φοιτητές θεωρούν την ενέργεια της μαθήτριας αυτής "ως απαρχήν σπουδαίας κοινωνικής προόδου" και δηλώνουν ότι "μετ' εθνικής όντως υπερηφανείας και ανεκλαλήτου χαράς θα δεχθώσιν εν τω μέσω αυτών την υψηλόφρονα νέαν, ήτις θ' ανυψώση την σημαίαν της πνευματικής χειραφετήσεως της Ελληνίδος, θα την σεβασθώσιν ως αδελφήν των, προωρισμένη να συναγωνισθή μετ' αυτών τον μέγαν και επίμοχθον αγώνα της εθνικής και κοινωνικής διαπλάσεως"3. Το 1890 το Πανεπιστήμιο της Αθήνας δέχεται την πρώτη φοιτήτρια. Είναι η Ιωάννα Στεφανόπολι που γράφτηκε στη Φιλοσοφική

——————————————

αρ. 221, 11 Αυγούστου 1891 και "Μία Ελληνίς πτυχιούχος της Σορβόνης", Εφημερίς των Κυριών, έτ. Ε', αρ. 223, 25 Αυγούστου 1891. Βλ. σχετικά και Κωνστ. Φ. Σκόκος, "Η πρώτη Ελληνίς διδάκτωρ", Εθνικόν Ημερολόγιον 1892, σ. 97-101.

1. Εφημερίς των Κυριών, έτ. E', αρ. 246, 9 Φεβρουαρίου 1892.

2. ό.π., έτ. Α', αρ. 29, 20 Σεπτεμβρίου 1887.

3. "Διαμαρτύρησις των Φοιτητών", Νέα Εφημερίς, έτ. ς', αρ. 272, 29 Σεπτεμβρίου 1887 και Καλ. Παρρέν, "Οι φοιτηταί μας υψούντες την σημαίαν της πνευματικής χειραφετήσεως της γυναικός", Εφημερίς των Κυριών, έτ. Α', αρ. 31, 4 Οκτωβρίου 1887.

Σελ. 331
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/332.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Σχολή1. Ο τότε πρύτανης του πανεπιστημίου Γ. Μιστριώτης εκθέτει με λεπτομέρειες τον σχετικό προβληματισμό των πανεπιστημιακών αρχών. Η Φιλοσοφική Σχολή παραπέμπει το θέμα στην Ακαδημαϊκή Σύγκλητο, επειδή ήταν πολύ σοβαρό. Η Σύγκλητος, μετά από ανάλυση της νομικής, κοινωνικής και πρακτικής πλευράς του θέματος, είχε τη γνώμη ότι κάτι τέτοιο ήταν ακόμα πρόωρο για την Ελλάδα, αλλά "εν απορία ευρισκομένη" ζητάει τη γνώμη του Υπουργείου, που εγκρίνει τελικά την εγγραφή2. Την είδηση για την επιτυχία της Ιωάννας Στεφανόπολι έγραψε, όπως μας πληροφορεί σύγχρονος αρθρογράφος, "άπας ο Αθηναϊκός τύπος... εν ύψηλώ τόνω ενθουσιασμού"3. Η σημασία που αποδίδει η Παρρέν στο γεγονός αυτό φαίνεται καθαρά, γιατί εκτός από τη θριαμβολογία της στα σχετικά κείμενα, αφιερώνει στο θέμα αυτό πολλά άρθρα σε συνεχόμενα τεύχη της εφημερίδας της4. Η Ιωάννα Στεφανόπολι σπούδασε στο "Ελληνικό Παρθεναγωγείο" της Αικ. Λασκαρίδου και συνέχισε την εκπαίδευσή της, κυρίως στα ανώτερα Μαθηματικά και τα Λατινικά που δεν διδάσκονταν στα Παρθεναγωγεία, με ιδιωτικούς δασκάλους5. Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι μαζί με τη Στεφανόπολι υπήρχαν και άλλες υποψήφιες, των οποίων οι αιτήσεις απορρίφτηκαν, αλλά πολύ γρήγορα ο αριθμός των φοιτητριών αυξάνεται. Το 1892 γράφονται οι αδελφές Αλεξάνδρα και Αγγελική Παναγιωτάτου

——————————————

1. Τα κατά την Πρυτανείαν Γεωργίου Μιστριώτου τακτικού καθηγητού των Ελληνικών γραμμάτων Πρυτανεύσαντος κατά το Ακαδημαϊκόν έτος 1890-1891, Αθήναι, έκδ. Εθνικού Πανεπιστημίου, 1892, σ. 53.

2. ό.π.

3. Ανέστης Κωνσταντινίδης, "Σπάνιον φαινόμενον της παρ' ημίν γυναικείας εκπαιδεύσεως", Ετήσιον Ημερολόγιον Κωνσταντίνου Φ. Σκόκου 1890, σ. 194.

4. "Η Δεσποινίς Στεφανόπολι φοιτήτρια της Φιλοσοφικής Σχολής", Εφημερίς των Κυριών, έτ. Δ', αρ. 181, 30 Σεπτεμβρίου 1890. Για το ίδιο θέμα, αρ. 182, 7 Οκτωβρίου 1890, αρ. 183, 14 Οκτωβρίου 1890 και αρ. 184, 21 Οκτωβρίου 1890.

5. Εφημερίς των Κυριών, έτ. Δ', αρ. 184, 21 Οκτωβρίου 1890.

6. Τα κατά την Πρυτανείαν Γ. Μιστριώτου..., ό.π., σ. 53.

Σελ. 332
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 313
    2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

    βελτίωση της θέσης της Ελληνίδας στην οικογένεια και την κοινωνία είναι οπωσδήποτε σημαντικός, αλλά για την εργασία αυτή έχουν ιδιαίτερη σημασία οι προσπάθειες της για την προώθηση σημαντικών εκπαιδευτικών θεμάτων, όπως είναι η ίδρυση σχολείων Μέσης και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, καθώς και η παροχή ανώτερης Εκπαίδευσης στις γυναίκες,

    Προοδευτικό γυναικείο κίνημα

    Σταδιακά σε όλες τις χώρες αναπτύχθηκε ο αγώνας της γυναίκας για τη βελτίωση της θέσης της. Προχωρώντας από βασικές ανάγκες και απαιτήσεις σε μια πιο πλατιά αντίληψη των σκοπών του, ο αγώνας αυτός σημείωσε μεγάλες προόδους σε όλο τον 19ο αιώνα. Το γυναικείο κίνημα ξεκίνησε από την Αμερική και απλώθηκε σιγά σιγά σε όλες τις άλλες χώρες. Στο αρχικό του αυτό στάδιο το φεμινιστικό κίνημα έδωσε μεγαλύτερη βαρύτητα σε διαφορετικά πράγματα σε κάθε χώρα. Στην Ελλάδα η θέση της γυναίκας βελτιώνεται σταδιακά με τη συμμετοχή της στην εκπαίδευση καθώς και με την προσφορά της στην πνευματική, κοινωνική και οικονομική κίνηση του τόπου1. Από πολύ νωρίς η Καλλιόπη Παπαλεξοπούλου αναμιγνύεται στην πολιτική και γίνεται η ψυχή της μερίδας που αντιπολιτεύεται τον Όθωνα2. Συγκεκριμένα αιτήματα, όμως, για πιο πλατιές διεκδικήσεις και δικαιώματα, αρχίζουν να διατυπώνονται με τον δημοσιογραφικό αγώνα της Καλλιρρόης Παρρέν.

    ——————————————

    1. Στα 1838 ακόμα o Π. Σοφιανόπουλος εκδίδει από τη φυλακή που βρίσκεται την ιδιότυπη εφημερίδα Ο Σωκράτης των γυναικών και του λαού, που χαρακτηρίζεται ως "πρώτη φεμινιστική εκδήλωσις εις την χώραν μας", γιατί σ' αυτή ο Σοφιανόπουλος αναφέρεται με ενθουσιασμό στον κοινωνικό ρόλο του γυναικείου φύλου (Κ. Μάγερ, Ιστορία του Ελληνικού τύπου, τ. Α', 1790-1900, Αθήναι 1957, σ. 72-75).

    2. Κ. Ξηραδάκη, Καλλιόπη Παπαλεξοπούλου (1809-1898), η γυναίκα που κλόνισε το θρόνο του Όθωνα, Αθήνα 3 1978.