Συγγραφέας:Ζιώγου - Καραστεργίου, Σιδηρούλα
 
Τίτλος:Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:2
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:467
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1893
 
Περίληψη:Μελέτη της πορείας που ακολούθησε ή Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στη χώρα μας, των διαφόρων παραγόντων που επηρέασαν την πορεία αυτή, καθώς και των προβλημάτων και των κυριότερων τάσεων που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια της εξελικτικής αυτής πορείας. Η εργασία αυτή, στην πρώτη της μορφή, υποβλήθηκε ως διδακτορική διατριβή και εγκρίθηκε από τη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Δημοσιεύθηκε το 1983 ως παράρτημα (αριθμός 38) της Επιστημονικής Επετηρίδας της Φιλοσοφικής Σχολής.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 28.69 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 328-347 από: 470
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/328.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

διδακτικό έργο, ίδρυση ιδιωτικών παρθεναγωγείων, δημοσίευση άρθρων και μελετών παιδαγωγικού ενδιαφέροντος, δημόσιες διαλέξεις και μαθήματα. Ιδιαίτερη σημασία νομίζουμε πως έχει το γεγονός ότι την εποχή αυτή δημοσιεύονται και παιδαγωγικές μελέτες: το 1875 από τη Σ. Λεοντιάδα στη Σμύρνη Χρηστομάθεια κορασιακή1, το 1880 από την Κ. Κεχαγιά στην Κωνσταντινούπολη Παιδαγωγικοί μελέται2 και την ίδια χρονιά στην Αθήνα από την Αικ. Λασκαρίδου Περί φροβελιανών νηπιακών κήπων, και άλλα άρθρα για το φροβελιανό σύστημα3.

Από το 1880 ο κύκλος της επιστημονικής δραστηριότητας των Ελληνίδων αρχίζει να πλαταίνει. Ύστερα από τις δασκάλες που σπούδασαν παιδαγωγικά στο εξωτερικό και ειδικεύτηκαν στη Νηπιαγωγία4, γράφονται στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης οι πρώτες Ελληνίδες φοιτήτριες για να σπουδάσουν Φιλολογία και Ιατρική5.

Στα 1890 το Πανεπιστήμιο της Αθήνας δέχεται την πρώτη φοιτήτρια και έτσι ανοίγει πια ο δρόμος των επιστημών στις Ελληνίδες.

Η είσοδος των γυναικών στο Πανεπιστήμιο

Ένας θεμελιακός παράγοντας που επιτάχυνε την πορεία της χειραφέτησης των γυναικών ήταν το κίνημα για πιο ουσιαστική

——————————————

1. Σ. Λεοντιάς, Χρηστομάθεια κορασιακή, τ. A'-B', Σμύρνη 1875.

2. Κ. Κεχαγιά, Παιδαγωγικαί μελέται, ήτοι λόγοι εκφωνηθέντες εν τω Ζαππείω κατά την διανομήν των βραβείων, Κωνσταντινούπολις 1880 και Εγκόλπιον Παιδαγωγικόν ή συμβουλαί τινες προς τας αποφοιτώσας Ζαππίδας, Κωνσταντινούπολις 1880.

3. Αικ. Λασκαρίδου, "Περί Φροβελιανών νηπιακών κήπων", Παρνασσός, τ. Δ', 1880, σ. 946-949, "Περί του Φροβελιανού συστήματος", Παρνασσός, τ. Η', 1884, σ. 812-834 και τ. Θ', 1885, σ. 51-64, 113-124, 214-227 και 301-322, "Το Φροβελιανόν σύστημα εν Ελλάδι", Εστία, τ. Κ', αρ. 505, 1 Σεπτεμβρίου 1885, σ. 608-610.

4. Βλ. σ. 174 και 177 αυτής της εργασίας.

5. Βλ. σ. 330 αυτής της εργασίας.

Σελ. 328
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/329.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Μέση και Ανώτερη Εκπαίδευση των κοριτσιών. Η γυναικεία εκπαίδευση παραδοσιακού τύπου, καθαρά διακοσμητική, δεν ανταποκρινόταν στις ανάγκες των γυναικών των οποίων η κοινωνική θέση είχε ριζικά αλλάξει. Έτσι από τα μέσα του 19ου αιώνα στην Αμερική, την Αγγλία, τη Γαλλία και τη Γερμανία διατυπώνονται τα νέα αιτήματα, που αρχίζουν σιγά σιγά να εφαρμόζονται με διάφορες παραλλαγές και διαβαθμίσεις από τη μία χώρα στην άλλη. Τα μηνύματα για την πρόοδο της γυναικείας εκπαίδευσης στις άλλες χώρες, οι οποίες αντιμετώπισαν σε διαφορετικές χρονικές περιόδους η καθεμία σχεδόν τα ίδια προβλήματα, καθώς και οι αγώνες των γυναικών που σιγά σιγά προβάλλουν όλο και πιο συγκεκριμένες θέσεις και απόψεις στα θέματα της εκπαίδευσης, φτάνουν ως την Ελλάδα και ασκούν οπωσδήποτε σημαντική επιρροή στην προώθηση ανάλογων αιτημάτων. Οι διεκδικήσεις για ουσιαστική Μέση Εκπαίδευση γίνονται και στη χώρα μας χρόνο με το χρόνο πιο συγκεκριμένες. Η δημιουργία γυμνασιακών τάξεων στο σχολείο του δήμου της Ερμούπολης και στο Παρθεναγωγείο της Αικ. Λασκαρίδου1 και η συμμετοχή των μαθητριών της Σκύρου στις εξετάσεις του Ελληνικού Σχολείου των αγοριών2 αποτελούν φανερές ενδείξεις. Γύρω στα 1879 έχουμε και τις πρώτες απόπειρες μαθητριών για πανεπιστημιακές σπουδές. Οι αιτήσεις απορρίπτονται, αλλά γίνονται αφορμή να συζητηθεί στη Βουλή σχέδιο νόμου για πλήρη Γυμνάσια θηλέων3. Η εκπαίδευση που προσφέρει το Διδασκαλείο αρχίζει να μην ικανοποιεί πολλές Ελληνίδες που συνεχίζουν τις σπουδές τους σε ευρωπαϊκές χώρες. Η Κ. Κεχαγιά, η Αικ. Λασκαρίδου, η Ιφιγ. Δημητριάδου, η Ελ. Λοΐζου, η Ελπ. Καρακούση και η Φλ. Φουντουκλή είναι οι πρώτες δασκάλες που μετεκπαιδεύονται στην Ευρώπη, οι δυο πρώτες με δικές τους δαπάνες και οι άλλες με

——————————————

1. Βλ. σ. 214 αυτής της εργασίας.

2. Βλ. σ. 227 αυτής της εργασίας.

3. Βλ. σ. 288 αυτής της εργασίας.

Σελ. 329
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/330.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

υποτροφία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας1. Όταν επιστρέφουν στην Ελλάδα προσφέρουν τις υπηρεσίες τους, είτε διδάσκοντας με αφιλοκέρδεια τις νέες μεθόδους και γνώσεις, όπως η Αικ, Λασκαρίδου που μορφώνει δωρεάν "φροβελιανές" νηπιαγωγούς στο σχολείο της2, είτε αναλαμβάνοντας διευθυντικά καθήκοντα. Η Κ. Κεχαγιά αναλαμβάνει τη διεύθυνση του "Ζαππείου" στην Κωνσταντινούπολη3, η Ιφιγ, Δημητριάδου γίνεται διευθύντρια στο τμήμα νηπιαγωγών της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας4. Έτσι ο κύκλος των μορφωμένων Ελληνίδων σιγά σιγά διευρύνεται και προς το τέλος της περιόδου που εξετάζουμε περιλαμβάνει νηπιαγωγούς, δασκάλες, δασκάλες για εργόχειρα, διευθύντριες, ιδιοκτήτριες ιδιωτικών Παρθεναγωγείων. Το 1882 η Αικατερίνη Βενιζέλου επιθεωρεί τα Παρθεναγωγεία των αγροτικών δήμων της Αττικής5.

Το δρόμο όμως των Ελληνίδων για ανώτερες σπουδές τον ανοίγει στα 1885 η Σεβαστή Καλλισπέρη. Μετά την αποφοίτηση της από την Σχολή Hill συνέχισε την εκπαίδευση της με ιδιωτικούς δασκάλους και το 1885 γράφτηκε φοιτήτρια της Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης6. Το γεγονός αυτό είναι οπωσδήποτε ιδιαίτερα σημαντικό για την εξέλιξη της γυναικείας εκπαίδευσης και γι' αυτό, όταν το 1891 η Καλλισπέρη πήρε το δίπλωμά της, η Παρρέν πανηγυρίζει:

"'Ολόκληρος ο γυναικείος κόσμος", γράφει, "ιδία δε αι Ελληνίδες, διά του γεγονότος τούτου έκαμον έν έτι βήμα προς τα πρόσω"7. Την ίδια περίπου εποχή με την Καλλισπέρη σπουδάζει

——————————————

1. Βλ. σ. 174 αυτής της εργασίας.

2. Βλ. σ. 177 αυτής της εργασίας.

3. Βλ. σ. 256 αυτής της εργασίας.

4. Βλ σ 176 αυτής της εργασίας.

5. Παράρτημα των εκπαιδευτικών νομοσχεδίων... επιστασία Χ. Παπαμάρκου, ό.π., σ. 62.

6. "Ελληνίς τακτική φοιτήτρια της Σορβόνης", Εφημερίς των Κυριών, έτ. A', αρ. 48, 7 Φεβρουαρίου 1888.

7. "Ελληνίς προλύτις της Φιλολογίας", Εφημερίς των Κυριών, έτ. E',

Σελ. 330
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/331.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Ιατρική στη Σορβόνη μια άλλη Ελληνίδα, η Μαρία Καλαποθάκη1. Έτσι ο κύκλος της γυναικείας δραστηριότητας αρχίζει να διευρύνεται με τη συμμετοχή των Ελληνίδων σε δυο νέες επιστήμες, τη Φιλολογία και την Ιατρική.

Παράλληλα, οι περιπτώσεις των μαθητριών που επιδιώκουν την εγγραφή τους στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας αυξάνονται χρόνο με το χρόνο. Στα 1887 απορρίπτεται η αίτηση απόφοιτης του Αρσακείου με το αιτιολογικό ότι το Αρσάκειο δεν είναι αναγνωρισμένο από το κράτος ως Γυμνάσιο2. Στην απόφαση αυτή του Πανεπιστημίου τονίζεται πως παίζει ρόλο και το γεγονός ότι θεωρείται κάπως πρόωρη για τη χώρα μας η συμφοίτηση φοιτητών και φοιτητριών. Είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικό το γεγονός ότι μια ομάδα από φοιτητές του Πανεπιστημίου διαφωνούν με την άποψη αυτή και διατυπώνουν τις "θέσεις" τους σε αγγελία που δημοσιεύεται στις εφημερίδες της εποχής. Οι φοιτητές θεωρούν την ενέργεια της μαθήτριας αυτής "ως απαρχήν σπουδαίας κοινωνικής προόδου" και δηλώνουν ότι "μετ' εθνικής όντως υπερηφανείας και ανεκλαλήτου χαράς θα δεχθώσιν εν τω μέσω αυτών την υψηλόφρονα νέαν, ήτις θ' ανυψώση την σημαίαν της πνευματικής χειραφετήσεως της Ελληνίδος, θα την σεβασθώσιν ως αδελφήν των, προωρισμένη να συναγωνισθή μετ' αυτών τον μέγαν και επίμοχθον αγώνα της εθνικής και κοινωνικής διαπλάσεως"3. Το 1890 το Πανεπιστήμιο της Αθήνας δέχεται την πρώτη φοιτήτρια. Είναι η Ιωάννα Στεφανόπολι που γράφτηκε στη Φιλοσοφική

——————————————

αρ. 221, 11 Αυγούστου 1891 και "Μία Ελληνίς πτυχιούχος της Σορβόνης", Εφημερίς των Κυριών, έτ. Ε', αρ. 223, 25 Αυγούστου 1891. Βλ. σχετικά και Κωνστ. Φ. Σκόκος, "Η πρώτη Ελληνίς διδάκτωρ", Εθνικόν Ημερολόγιον 1892, σ. 97-101.

1. Εφημερίς των Κυριών, έτ. E', αρ. 246, 9 Φεβρουαρίου 1892.

2. ό.π., έτ. Α', αρ. 29, 20 Σεπτεμβρίου 1887.

3. "Διαμαρτύρησις των Φοιτητών", Νέα Εφημερίς, έτ. ς', αρ. 272, 29 Σεπτεμβρίου 1887 και Καλ. Παρρέν, "Οι φοιτηταί μας υψούντες την σημαίαν της πνευματικής χειραφετήσεως της γυναικός", Εφημερίς των Κυριών, έτ. Α', αρ. 31, 4 Οκτωβρίου 1887.

Σελ. 331
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/332.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Σχολή1. Ο τότε πρύτανης του πανεπιστημίου Γ. Μιστριώτης εκθέτει με λεπτομέρειες τον σχετικό προβληματισμό των πανεπιστημιακών αρχών. Η Φιλοσοφική Σχολή παραπέμπει το θέμα στην Ακαδημαϊκή Σύγκλητο, επειδή ήταν πολύ σοβαρό. Η Σύγκλητος, μετά από ανάλυση της νομικής, κοινωνικής και πρακτικής πλευράς του θέματος, είχε τη γνώμη ότι κάτι τέτοιο ήταν ακόμα πρόωρο για την Ελλάδα, αλλά "εν απορία ευρισκομένη" ζητάει τη γνώμη του Υπουργείου, που εγκρίνει τελικά την εγγραφή2. Την είδηση για την επιτυχία της Ιωάννας Στεφανόπολι έγραψε, όπως μας πληροφορεί σύγχρονος αρθρογράφος, "άπας ο Αθηναϊκός τύπος... εν ύψηλώ τόνω ενθουσιασμού"3. Η σημασία που αποδίδει η Παρρέν στο γεγονός αυτό φαίνεται καθαρά, γιατί εκτός από τη θριαμβολογία της στα σχετικά κείμενα, αφιερώνει στο θέμα αυτό πολλά άρθρα σε συνεχόμενα τεύχη της εφημερίδας της4. Η Ιωάννα Στεφανόπολι σπούδασε στο "Ελληνικό Παρθεναγωγείο" της Αικ. Λασκαρίδου και συνέχισε την εκπαίδευσή της, κυρίως στα ανώτερα Μαθηματικά και τα Λατινικά που δεν διδάσκονταν στα Παρθεναγωγεία, με ιδιωτικούς δασκάλους5. Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι μαζί με τη Στεφανόπολι υπήρχαν και άλλες υποψήφιες, των οποίων οι αιτήσεις απορρίφτηκαν, αλλά πολύ γρήγορα ο αριθμός των φοιτητριών αυξάνεται. Το 1892 γράφονται οι αδελφές Αλεξάνδρα και Αγγελική Παναγιωτάτου

——————————————

1. Τα κατά την Πρυτανείαν Γεωργίου Μιστριώτου τακτικού καθηγητού των Ελληνικών γραμμάτων Πρυτανεύσαντος κατά το Ακαδημαϊκόν έτος 1890-1891, Αθήναι, έκδ. Εθνικού Πανεπιστημίου, 1892, σ. 53.

2. ό.π.

3. Ανέστης Κωνσταντινίδης, "Σπάνιον φαινόμενον της παρ' ημίν γυναικείας εκπαιδεύσεως", Ετήσιον Ημερολόγιον Κωνσταντίνου Φ. Σκόκου 1890, σ. 194.

4. "Η Δεσποινίς Στεφανόπολι φοιτήτρια της Φιλοσοφικής Σχολής", Εφημερίς των Κυριών, έτ. Δ', αρ. 181, 30 Σεπτεμβρίου 1890. Για το ίδιο θέμα, αρ. 182, 7 Οκτωβρίου 1890, αρ. 183, 14 Οκτωβρίου 1890 και αρ. 184, 21 Οκτωβρίου 1890.

5. Εφημερίς των Κυριών, έτ. Δ', αρ. 184, 21 Οκτωβρίου 1890.

6. Τα κατά την Πρυτανείαν Γ. Μιστριώτου..., ό.π., σ. 53.

Σελ. 332
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/333.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 48. Ιωάννα Στεφανόπολι

Σελ. 333
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/334.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

στην Ιατρική Σχολή1, η Θηρεσία Ροκά στη Φιλοσοφική2 και η Φλωρεντία Φουντουκλή στη Μαθηματική Σχολή3.

Η κατάκτηση της πανεπιστημιακής μόρφωσης είναι, οπωσδήποτε, σημαντική για πολλούς λόγους: πρώτα απ' όλα οι απόφοιτες των πανεπιστημίων θα επιδιώξουν ανάλογες θέσεις· αυτό φαίνεται καθαρά από την περίπτωση της Σεβαστής Καλλισπέρη, που σε άρθρο της σχετικό με τη γυναικεία εκπαίδευση, μόλις επέστρεψε από τις σπουδές της στη Σορβόνη, επικρίνει τη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία που διορίζει στο Διδασκαλείο ξένες διευθύντριες, ενώ υπάρχουν Ελληνίδες με ανάλογη μόρφωση4. Η είσοδος γυναικών στο Πανεπιστήμιο είχε σημαντικές επιπτώσεις και. στη Μέση Εκπαίδευση. Η δευτεροβάθμια εκπαίδευση των κοριτσιών παύει, από το 1890, να έχει μοναδικό σκοπό την εκπαίδευση της δασκάλας και της οικοδέσποινας. Οι υποψήφιες για το Πανεπιστήμιο έπρεπε να εξοπλιστούν με ανάλογη μόρφωση και γι' αυτό προβάλλει άμεσα η ανάγκη για τη λειτουργία σχολείων Μέσης Εκπαίδευσης που να μπορούν να ανταποκριθούν ικανοποιητικά στις νέες απαιτήσεις.

Από την προηγούμενη ανάπτυξη φαίνεται καθαρά ότι τα λίγα έστω που κέρδισε η Ελληνίδα το 19ο αιώνα στον αγώνα της για τη βελτίωση της θέσης και της εκπαίδευσής της, αποτελούν κατάκτηση και όχι παραχώρηση, αφού η πολιτεία, οι πολιτικοί και οι περισσότεροι διανοούμενοι είναι επιφυλακτικοί και, συχνά, αρνητικοί απέναντι στις διεκδικήσεις αυτές.

Οι πρώτες Ελληνίδες που ξεχωρίζουν στον κοινωνικό στίβο

——————————————

1. "Νέαι Ελληνίδες επιστήμονες", Εφημερίς των Κυριών, έτ. ς΄, αρ. 268, 12 Ιουλίου 1892.

2. "και άλλη Ελληνίς φοιτήτρια. Θηρεσία Ροκά", Εφημερίς των Κυριών, έτ. ς', αρ. 274, 27 Σεπτεμβρίου 1892.

3. "Φλωρεντία Φουντουκλή, Φοιτήτρια της Μαθηματικής Σχολής", Εφημερίς των Κυριών, έτ. ς', αρ. 278, 25 Οκτωβρίου 1892.

4. Σ. Καλλισπέρη, "Σκέψεις επί της θηλείας εκπαιδεύσεως. Δεν εκπατρίζομαι", Εφημερίς των Κυριών, έτ. Δ', αρ. 233, 3 Νοεμβρίου 1891.

Σελ. 334
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/335.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 49. Σεβαστή Καλλισπέρη

Σελ. 335
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/336.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

είναι όσες μορφώθηκαν από την οικογένεια τους. Η άποψη που επικρατεί την εποχή αυτή ότι "τα γράμματα" είναι περιττά για τη γυναίκα, έχει ως αποτέλεσμα το να συναντιέται κυρίως σε άτομα και όχι στο σύνολο των γυναικών του λαού η ανάγκη για μια πιο πλατιά μόρφωση, Η κατώτερη επαγγελματική εκπαίδευση γίνεται, την εποχή αυτή, μέσα σε διάφορα εργαστήρια (καπελάδικα, ραφτάδικα), χωρίς κανένα συμπληρωματικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα, Την έλλειψη αυτή επισημαίνει πρώτη η Παρρέν και προσπαθεί να αντιμετωπίσει κάπως το πρόβλημα με το "Σχολείο της Κυριακής". Το επίπεδο επομένως των εργαζόμενων γυναικών είναι, την εποχή αύτή, πολύ χαμηλό και δεν τους επιτρέπει να παλέψουν οι ίδιες για τα δικαιώματα τους και για να καλυτερέψουν οι συνθήκες της δουλειάς τους. Έτσι οι γυναίκες που τολμούν αλλά και που έχουν τη δυνατότητα να διαμαρτυρηθούν είναι οι πρώτες μορφωμένες γυναίκες της εποχής αυτής. Ενδείξεις βέβαια για συλλογικές διεκδικήσεις αρχίζουν να σημειώνονται και στην πρώιμη αυτή εποχή. Αξίζει, οπωσδήποτε, να τονιστεί το γεγονός ότι στα 1892 απεργούν εργάτριες σε εργοστάσιο του Πειραιά, διαμαρτυρόμενες για τη μείωση του ημερομισθίου1.

Στον τομέα της γυναικείας εκπαίδευσης πρωτοπόρες είναι οι δασκάλες της εποχής, που αποκτούν γρήγορα συνείδηση της ατομικότητας τους και αγωνίζονται για να βελτιωθεί η εκπαίδευση των κοριτσιών και να γίνει, πιο πλατιά και πιο ουσιαστική σε περιεχόμενο. Η Δημοτική Εκπαίδευση δεν θεωρείται αρκετά ικανοποιητική και αρχίζουν οι διεκδικήσεις για ανώτερη και επαγγελματική εκπαίδευση. Με το επάγγελμα της δασκάλας, που αποτελεί το πρώτο κοινωνικά αποδεκτό γυναικείο επάγγελμα, ανοίγεται ο δρόμος για την κοινωνική παρουσία της γυναίκας. Βέβαια το επάγγελμα και η επαγγελματική σταδιοδρομία γενικότερα δεν είναι ακόμα για τη γυναίκα σκοπός και επιδίωξη της στη ζωή. Αρχίζει όμως να διαφαίνεται έντονα το αδιέξοδο που δημιουργείται σταδιακά στο πεδίο

——————————————

1. "Απεργία εργατριών εν Πειραιεί", Εφημερίς των Κυριών, έτ ς΄, αρ. 256, 19 Απριλίου 1892.

Σελ. 336
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/337.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 50

Σελ. 337
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/338.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

της επαγγελματικής δραστηριότητας των Ελληνίδων, κυρίως εξαιτίας του μεγάλου αριθμού των "διδασκαλισσών". Τα πρώτα αιτήματα διατυπώνονται, από έναν μικρό σχετικά αριθμό μορφωμένων γυναικών, χωρίς να φαίνεται την εποχή αυτή κάποια συνειδητοποιημένη συλλογική προσπάθεια. Οι γυναικείοι σύλλογοι της εποχής έχουν, οι περισσότεροι, φιλανθρωπικό χαρακτήρα και αποτελούντα., κυρίως από γυναίκες της μεγαλοαστικής τάξης. Για το λόγο αυτό, και στον αγώνα για τη μεταρρύθμιση της γυναικείας εκπαίδευσης οι εισηγήσεις προέρχονται από ένα μικρό αριθμό γυναικών, που με συναίσθηση της σοβαρότητας του προβλήματος προσπαθούν να κάνουν και τις άλλες να αποκτήσουν συνείδηση του προβλήματος και απαιτούν μεταρρύθμιση του όλου εκπαιδευτικού συστήματος.

Καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι οι λόγοι που κάνουν την εποχή αυτή το πρόβλημα της γυναικείας εκπαίδευσης και απασχόλησης βασικά κοινωνικό και εκπαιδευτικό πρόβλημα είναι λόγοι καθαρά οικονομικοί - επαγγελματικοί και λόγοι κοινωνικής σκοπιμότητας και στοιχειώδους δικαιοσύνης. Ο αγώνας για την εξασφάλιση ισότητας στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές ευκαιρίες των δύο φύλων, που άρχισε την εποχή αυτή, συνεχίζεται, με διαφορετικά βέβαια αιτήματα και επιδιώξεις, μέχρι σήμερα.

Σελ. 338
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/339.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Οι κοινωνικές συνθήκες για μια ουσιαστική βελτίωση στη θέση της γυναίκας δημιουργήθηκαν, όπως είναι γνωστό, στους νεότερους χρόνους. Οι παλαιότερες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες και η πατριαρχική δομή της οικογενείας περιόριζαν το ρόλο της γυναίκας στο σπίτι και την οικογένεια. σε πρώτο στάδιο, επομένως, έχουμε μια τέλεια διαφοροποίηση στο ρόλο των δύο φύλων και μια ολοκληρωτική σχεδόν έλλειψη πνευματικής μόρφωσης των κοριτσιών. Μόνο στις ανώτερες κοινωνικές τάξεις οπού η οικονομική άνεση αποδεσμεύει τη γυναίκα από την οικιακή βιοτεχνία, τη χειρωνακτική εργασία και από τις ευθύνες της μητρότητας και του σπιτιού, δημιουργείται η ανάγκη για μια ανώτερη γυναικεία μόρφωση, με κάποια έκταση και βάθος. Σταδιακά όμως αναπτύσσεται σε όλες τις χώρες o αγώνας της γυναίκας για τον "εξανθρωπισμό" της. Από τις αρχές του 19ου αιώνα αρχίζει να αφυπνίζεται η κοινωνική συνείδηση των γυναικών και να πλαταίνει ο πνευματικός τους ορίζοντας. Η οικονομική ανεξαρτησία, που εξασφαλίστηκε με τη βιομηχανική επανάσταση, η υπεύθυνη δράση στην κοινωνία και η καλλιέργεια του πνεύματος προετοιμάζουν τη γυναίκα για μια δημιουργική προσφορά σε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής.

Η ριζική αυτή αλλαγή στην κοινωνική θέση της γυναίκας φανερώνει σιγά σιγά πως η γυναικεία εκπαίδευση, που είχε καθαρά διακοσμητικό χαρακτήρα, δεν ανταποκρίνεται. Ικανοποιητικά στις νέες απαιτήσεις. Η εκπαίδευση χωρίς συγκεκριμένο σκοπό που καταλήγει να είναι ένα μωσαϊκό από γνώσεις για απλή επίδειξη δεν ικανοποιεί πια. Στην Αμερική και στις μεγάλες χώρες

Σελ. 339
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/340.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

της Ευρώπης, φωτισμένοι πνευματικοί άνθρωποι και οι πρώτες μορφωμένες γυναίκες ζητούν ισότητα στις εκπαιδευτικές ευκαιρίες των δύο φύλων και αγωνίζονται για ανώτερη εκπαίδευση με συγκεκριμένο σκοπό, ανάλογη η όμοια με την ανδρική, και σχολεία ισοδύναμα με τα αντίστοιχα των αγοριών.

Στη χώρα μας, από τις πρώτες μέρες που επιτεύχθηκε η εθνική ανεξαρτησία, φαίνεται πως έγινε αισθητή η ανάγκη για την εκ παίδευση της Ελληνίδας. Αμέσως μετά την απελευθέρωση παρατηρείται ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη γυναικεία εκπαίδευση αφού ιδρύονται, σε μια τόσο πρώιμη εποχή, αλληλοδιδακτικά και ανώτερα ακόμα σχολεία για κορίτσια. To ενδιαφέρον αυτό δικαιολογείται μόνο κάτω από ορισμένες ευνοϊκές προϋποθέσεις που προετοίμασαν το έδαφος και επηρέασαν σημαντικά την πορεία της γυναικείας εκπαίδευσης.

Στα περισσότερα νησιά του Αιγαίου, οι επιδράσεις των Δυτικών, η ανάπτυξη του εμπορίου και της ναυτιλίας, ορισμένα ειδικά προνόμια και η λειτουργία σχολείων για κορίτσια, που είχαν Ιδρύσει από το 17ο αιώνα οι Ουρσουλίνες μοναχές, είναι οι σημαντικότεροι παράγοντες που εξασφάλισαν από πολύ νωρίς μια προοδευτική βελτίωση στη θέση της Ελληνίδας.

Οι ανακατατάξεις του πληθυσμού στην ελληνική κοινωνία αμέσως μετά την απελευθέρωση, επηρέασαν επίσης σημαντικά την εξέλιξη της γυναικείας εκπαίδευσης γιατί, από πολύ νωρίς, οι νέοι κάτοικοι έφεραν στο νεοσύστατο κράτος καινούριες ιδέες και κοινωνικά πρότυπα από τα μέρη όπου είχαν ζήσει. Στην Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη, τη Χίο, τις Κυδωνίες και στα κέντρα του ελληνισμού της διασποράς, η κοινωνική θέση της γυναίκας ήταν πολύ ανεβασμένη και το θέμα της εκπαίδευσης των κοριτσιών είχε αρχίσει να απασχολεί σοβαρά τις ελληνικές κοινότητες από το 18ο αιώνα, Η προεργασία αυτή είχε, οπωσδήποτε, ευνοϊκή επίδραση στο ξεκίνημα του αγώνα για τη γυναικεία εκπαίδευση.

Σημαντικός εξάλλου υπήρξε και ο ρόλος των λογίων της εποχής αυτής που, σπουδαγμένοι στη Δύση και επηρεασμένοι από τις

Σελ. 340
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/341.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

προοδευτικές αρχές ευρωπαίων παιδαγωγών, υποστηρίζουν, όταν επιστρέφουν στην Ελλάδα, θεωρητικά και στην πράξη, την εκπαίδευση των κοριτσιών.

Τέλος, ιδιαίτερα σημαντικό είναι το γεγονός ότι στον τομέα της γυναικείας εκπαίδευσης αναλαμβάνουν πρωτοβουλία Δυτικοί ιεραπόστολοι και φιλελληνικά σωματεία, που μεταφέρουν πολύ νωρίς στη χώρα μας την προηγμένη ήδη πρακτική των άλλων χωρών. Γυναικεία σωματεία από φιλελληνίδες της Αμερικής, όπου ο αγώνας της γυναίκας έχει προχωρήσει ήδη από τα βασικά αιτήματα σε πιο ουσιαστικές διεκδικήσεις, αναλαμβάνουν την ίδρυση, συντήρηση και οργάνωση σχολείων για τις Ελληνίδες, και μεταφέρουν με τον τρόπο αυτό στη χώρα μας το πνεύμα που επικρατούσε την εποχή αυτή στην Αμερική για ουσιαστική συμμετοχή της γυναίκας στην εκπαίδευση και την κοινωνική ζωή γενικότερα.

Κάτω από τις γενικότερες αυτές προϋποθέσεις, το ενδιαφέρον για την εκπαίδευση των κοριτσιών αρχίζει να εκδηλώνεται ήδη από τα χρόνια του Αγώνα, με αποτέλεσμα να ιδρυθούν, ως το 1830, αλληλοδιδακτικά σχολεία για κορίτσια στην Αθήνα, το Ναύπλιο, το Άργος, την Ερμούπολη και την Αίγινα. Την ευθύνη για την ίδρυση και λειτουργία των σχολείων αυτών την αναλαμβάνουν Εταιρείες (Φιλόμουσος Εταιρεία), δήμοι (δήμος Ερμούπολης), ιδιώτες (Ελ. Δανέζη, Π. Φανδρίδη) και, σε αρκετές περιπτώσεις, ξένοι ιεραπόστολοι (Ch. Korck, Fr. Hildner, J, Hill). Με αυτόν τον τρόπο διακόπτεται η άμεση εξάρτηση που είχε, ως την εποχή αυτή, η γυναικεία εκπαίδευση στη χώρα μας από τα μοναστήρια και τις εκκλησίες.

Η επίδραση που άσκησε ο ελληνισμός της διασποράς -όπου είχε αρχίσει από τα μέσα του 18ου αιώνα η πολιτιστική αναγέννηση- στο ξεκίνημα της γυναικείας εκπαίδευσης στο ελεύθερο κράτος είναι φανερή: ένας μεγάλος αριθμός από τις μαθήτριες των πρώτων σχολείων κατάγεται από γνωστές πόλεις του υπόδουλου ελληνισμού, οι πρώτες δασκάλες είναι από την Κρήτη και το πρώτο ιδιωτικό σχολείο, η "Γυναικεία Σχολή" της Ελ. Δανέζη, 

Σελ. 341
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/342.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

οργανώνεται με πρότυπο τα αντίστοιχα σχολεία που λειτουργούσαν στα Επτάνησα.

Η θέση της κοινωνίας απέναντι στην εκπαίδευση των κοριτσιών είναι, σε γενικές γραμμές, επιφυλακτική αλλά όχι εντελώς αρνητική, αφού, σε μια τόσο πρώιμη εποχή, δέχεται έστω και ως λύση ανάγκης τη συμφοίτηση στα αλληλοδιδακτικά σχολεία αγοριών και κοριτσιών. Έχει ιδιαίτερη σημασία το γεγονός ότι στα μισά σχεδόν αλληλοδιδακτικά σχολεία της εποχής αυτής μαθήτριες φοιτούν στα σχολεία αγοριών, με αισθητά μεγαλύτερα ποσοστά στα νησιά του Αιγαίου. Τα προοδευτικά, για την εποχή αυτή, μέτρα, που εφαρμόστηκαν στη λειτουργία και τη διοίκηση των πρώτων σχολείων (όπως είναι τα ριζοσπαστικά μέτρα του Νικητόπλου στον "Παρθενώνα" της Αθήνας, η ίδρυση σχολείου Θηλέων από το δήμο της Ερμούπολης, καθώς και η συγκρότηση επιτροπής κυριών για την εποπτεία του σχολείου αυτού ), ανεβάζουν οπωσδήποτε κατά πολύ το σημείο εκκίνησης της εκπαίδευσης των κοριτσιών στη χώρα μας και δείχνουν μια πλατιά αντί λήψη για το θέμα της γυναικείας εκπαίδευσης, που περιορίζεται βέβαια στα δύο μεγαλύτερα αστικά κέντρα της εποχής.

Οι συγκεκριμένες περιπτώσεις -ο μικρός αριθμός δεν μειώνει την αξία τους- των κοριτσιών που δεν περιορίζονται στις γνώσεις των αλληλοδιδακτικών σχολείων και φοιτούν σε μια τόσο πρώιμη εποχή στα Ελληνικά Σχολεία των αγοριών, έχει εξαιρετικά μεγάλη σημασία· δείχνει καθαρά ότι η κοινωνία, κυρίως στα νησιά, είχε αποδεχτεί το δικαίωμα για ανώτερη εκπαίδευση των κοριτσιών και είχε εγκρίνει τη λύση της συνεκπαίδευσης ακόμα και στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Η ίδρυση, στα 1830, Ελληνικού Σχολείου θηλέων από το δήμο της Ερμούπολης -που είναι το πρώτο σχολείο Μέσης Εκπαίδευσης για κορίτσια στη χώρα μας- δείχνει καθαρά την προοδευτική θέση του δήμου αυτού αλλά, παράλληλα, και τη θετική ανταπόκριση της κοινωνίας, αφού ο αριθμός των μαθητριών είναι από την πρώτη χρονιά πολύ κοντά στον αντίστοιχο αριθμό των μαθητών. Την πρωτοβουλία

Σελ. 342
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/343.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

στην ίδρυση "ανώτερων" σχολείων για μαθήτριες, έχουν την εποχή αυτή Δυτικοί (ιεραπόστολοι κυρίως) με πρώτα κέντρα την Ερμούπολη, την Αθήνα και το Ναύπλιο. Με την ίδρυση των σχολείων αυτών καθιερώνεται, σύμφωνα με τα πρότυπα άλλων χωρών, δευτεροβάθμια γυναικεία εκπαίδευση, που αντικατοπτρίζει τα ιδανικά της εποχής και δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις ξένες γλώσσες, τη μουσική και τα εργόχειρα. Τα "ανώτερα" σχολεία των κοριτσιών ιδρύονται την εποχή αυτή για να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες περιορισμένου αριθμού οικογενειών και γι' αυτόν το λόγο, τα πρώτα κέντρα είναι το Ναύπλιο και η Αθήνα, οπού είχαν συγκεντρωθεί όλες οι εξέχουσες οικογένειες του νεοσύστατου κράτους. Η Ερμούπολη αποτελεί ξεχωριστή περίπτωση, γιατί εδώ επικρατούν διαφορετικές κοινωνικές δομές και συνθήκες.

Όμως η πορεία της εκπαίδευσης των κοριτσιών μετά από τις νομοθετικές ρυθμίσεις του 1834 και του 1836, κατά τη γνώμη μου, δεν είναι ανάλογη με την πρώιμη άνθιση που παρατηρείται αμέσως μετά τον Αγώνα. Το πνεύμα με το οποίο αντικρίζουν οι νόμοι του Όθωνα κυρίως τη Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών δεν ανταποκρίνεται ικανοποιητικά στο ευνοϊκό κλίμα που είχε δημιουργηθεί ήδη στα νησιά και τις μεγαλύτερες πόλεις της χώρας και φανερώνει πως ο νομοθέτης δεν έλαβε υπόψη του την προεργασία που είχε γίνει στον τομέα αυτό.

Τα δυο πρώτα εκπαιδευτικά αιτήματα, που αναγνωρίζονται και κατοχυρώνονται νομοθετικά από την πολιτεία, είναι η ανάγκη για τη Στοιχειώδη Εκπαίδευση των κοριτσιών και η ανάγκη για την εκπαίδευση της δασκάλας, Η πρόνοια της πολιτείας για τη Δημοτική Εκπαίδευση των κοριτσιών δεν έλειψε την εποχή αυτή, αλλά είναι γενικά πιο χαλαρή απ' ό,τι για την αντίστοιχη εκπαίδευση των αγοριών. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η Στοιχειώδης Εκπαίδευση των κοριτσιών να υστερεί αρκετά από την άποψη του αριθμού των σχολείων, του ποσοστού φοίτησης μαθητριών, αλλά και από την άποψη των μορφωτικών αποτελεσμάτων. Τα κυριότερα αίτια του φαινομένου αυτού είναι κοινωνικά και οικονομικά: η

Σελ. 343
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/344.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

προτεραιότητα δίνεται στην εκπαίδευση των αγοριών, και υπάρχει .έλλειψη οικονομικών πόρων και διδακτικού προσωπικού τέτοια, ώστε να μην είναι εύκολη η δημιουργία χωριστών σχολείων θηλέων. Ικανοποιητικού επιπέδου. Επίσης, η αμετακίνητη θέση της πολιτείας στο θέμα των χωριστών σχολείων, επηρεασμένη ως ένα σημείο από την κοινή γνώμη της εποχής, και, κατά συνέπεια, η αυστηρή απαγόρευση της συνεκπαίδευσης. Οδήγησαν πολύ γρήγορα τη Στοιχειώδη Εκπαίδευση της χώρας σε μονομέρεια. Τα ποσοστά φοίτησης των μαθητριών στα Δημοτικά Σχολεία είναι τόσο μικρά, που δεν μπορεί να γίνει λόγος για υποχρεωτική εκπαίδευση. Αποτέλεσμα, ο αναλφαβητισμός των γυναικών στη χώρα φτάνει, σύμφωνα με την απογραφή του 1879, στα 93% και υπάρχουν αρκετοί δήμοι όπου καμία γυναίκα δεν ήξερε ούτε καν απλή ανάγνωση.

Φαινομενικά η Στοιχειώδης Εκπαίδευση των κοριτσιών παρουσιάζεται όμοια με την αντίστοιχη των αγοριών, αλλά, στην ουσία, υστερεί πολύ, κυρίως στην ποιότητα του διδακτικού προσωπικού και της όλης διδακτικής εργασίας, αφού οι απόφοιτες του Αρσακείου έχουν πολύ κατώτερη μόρφωση από τους δασκάλους.

Μετά το 1850, η μονομέρεια της Στοιχειώδους Εκπαίδευσης άρχισε να προβληματίζει το Υπουργείο, όπως φαίνεται από σχετικές εγκυκλίους για την ίδρυση Σχολείων θηλέων και την εκπαίδευση "διδασκαλισσών". Είναι όμως φανερό ότι με απλές συστατικές εγκυκλίους δεν μπορούσε ποτέ να λυθεί αποτελεσματικά ένα τόσο σημαντικό εκπαιδευτικό πρόβλημα, αφού το κράτος συσταίνει μεν στους δήμους να φροντίσουν για την ίδρυση σχολείων θηλέων, διαθέτει όμως για το λόγο αυτό ελάχιστα ποσά. Επίσης, ενώ υπάρχει την εποχή αυτή μεγάλη έλλειψη από δασκάλες, το κράτος δεν ιδρύει δημόσιο διδασκαλείο, αλλά αναθέτει την εκπαίδευση της δασκάλας σε ιδιωτικούς φορείς και "ανέχεται", για πολλά χρόνια, χωρίς να επεμβαίνει., υποβαθμισμένη εκπαίδευση για τις δασκάλες.

Σελ. 344
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/345.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών χαρακτηρίζεται από την ολοκληρωτική έλλειψη πρόνοιας από μέρους της πολιτείας, αφού ο ιδρυτικός νόμος του 1836 δεν προβλέπει σχολεία Μέσης Εκπαίδευσης για τις μαθήτριες και, ως το 1893 δεν έγινε καμιά σχετική νομοθετική ρύθμιση. Βέβαια, η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών την εποχή αυτή θα πρέπει να αντιμετωπιστεί κάτω από μια διαφορετική οπτική απ' ό,τι η εκπαίδευση των αγοριών. Η φοίτηση των αγοριών στα σχολεία εκφράζει ουσιαστικά τη λειτουργική πλευρά της εκπαίδευσης, αφού το σύνολο των θέσεων που προϋποθέτουν ένα ελάχιστο επίπεδο εκπαίδευσης προορίζεται από την πολιτεία για τους άνδρες. Αντίθετα, η θέση της γυναίκας στο πλαίσιο του ενεργού πληθυσμού είναι εντελώς περιθωριακή. Επομένως, το γεγονός ότι την εποχή αυτή σχολεία Μέσης Εκπαίδευσης δεν έχουν ιδρυθεί ακόμα και σε μεγάλες χώρες της Ευρώπης, σε συνδυασμό με την κοινωνική και οικονομική πρακτική στην Ελλάδα, που δεν απασχολεί τη γυναίκα σε τομείς όπου απαιτείται ανώτερη εκπαίδευση, δικαιολογούν, σε πρώτη φάση, τη "θέση" της πολιτείας απέναντι στο πρόβλημα της Μέσης Εκπαίδευσης των κοριτσιών. Από την άλλη, όμως, το γεγονός ότι παρουσιάζεται την εποχή αυτή ενδιαφέρον για την ανώτερη γυναικεία εκπαίδευση, δείχνει καθαρά μια ορισμένη τάση της κοινωνίας που περίμενε την παράλληλη καθοδήγηση από την πολιτεία. Κοντά σ' αυτό, η πολιτεία έπρεπε να φροντίσει να εξομοιωθεί από την αρχή η επαγγελματική εκπαίδευση της δασκάλας με εκείνη των δασκάλων. Από όλα αυτά όμως δεν έγινε τίποτα, με αποτέλεσμα η ευθύνη για τη διαμόρφωση της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης των κοριτσιών και τη λειτουργία αντίστοιχων σχολείων -ακόμα και η επαγγελματική εκπαίδευση της δασκάλας που ενδιαφέρει άμεσα το κράτος- να περιέλθει την εποχή αυτή στα χέρια της ιδιωτικής εκπαίδευσης.

Ο σπουδαιότερος φορέας, που οργάνωσε τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα ολόκληρο τον 19ο αιώνα, είναι η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία, η οποία αντικατέστησε εξ 

Σελ. 345
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/346.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ολοκλήρου το κράτος στον τομέα της γυναικείας εκπαίδευσης. Η πολιτεία παρακολουθεί την εξέλιξη ως απλός θεατής και επεμβαίνει μόνο όταν η κατάσταση έχει οδηγηθεί σε πραγματικό αδιέξοδο. Η προσπάθεια της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας είναι οπωσδήποτε αξιέπαινη, γιατί, παρ' όλες τις μεγάλες πρακτικές δυσκολίες, κατόρθωσε να επιβάλει τα σχολεία της στην αθηναϊκή κοινωνία και να ιδρύσει σειρά σχολείων στην Κέρκυρα και την Πάτρα. Στην εφαρμογή του όμως το πρόγραμμα της Εταιρείας αποδείχτηκε μη ρεαλιστικό, γιατί δεν είχε λάβει υπόψη του -για οικονομικούς κυρίως και πρακτικούς λόγους- την ουσιαστική διαφορά που υπάρχει ανάμεσα στη γενική και την επαγγελματική εκπαίδευση. Το δευτεροβάθμιο σχολείο της Εταιρείας -οι όροι Διδασκαλείο και Παρθεναγωγείο χρησιμοποιούνται για να χαρακτηρίσουν το ίδιο σχολείο- επιδιώκει την εκπαίδευση της οικοδέσποινας και της δασκάλας ταυτόχρονα. Οι μαθήτριες, δηλαδή, που επιδιώκουν την εποχή αυτή μια γενική -διακοσμητική- μόρφωση και εκείνες που θέλουν να γίνουν δασκάλες φοιτούν στο ίδιο σχολείο και παρακολουθούν κοινό πρόγραμμα μαθημάτων. Η επιδίωξη του διπλού αυτού σκοπού από τα σχολεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, η εκπαίδευση δηλαδή της "οικοδέσποινας" και της "δασκάλας" ταυτόχρονα, αποδείχτηκε στην πράξη ανεπιτυχής. Το πρακτικό της αποτέλεσμα ήταν να μην πετυχαίνεται ικανοποιητικά κανένας από τους δυο σκοπούς, ούτε ο γενικός μορφωτικός ούτε ο ειδικός επαγγελματικός. Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία βέβαια κατέβαλλε προσπάθειες για τη βελτίωση του επιπέδου σπουδών στα σχολεία της -είναι γεγονός ότι οι πιο γνωστοί διανοούμενοι και παιδαγωγοί της εποχής είναι σύμβουλοι της Εταιρείας και διδάσκουν στα σχολεία της- αλλά συγκεκριμένες προτάσεις για ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις στο πρόγραμμα σπουδών και το χωρισμό του Παρθεναγωγείου από το Διδασκαλείο δεν εισακούονται. Κοντά σ' αυτό, τα σχολεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας επηρεάστηκαν από το πνεύμα που επικρατούσε στη δημόσια εκπαίδευση και αναγνώρισαν ως κυριότερο μάθημα τα Αρχαία Ελληνικά. Αποτέλεσμα αυτής της πρακτικής

Σελ. 346
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/347.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ήταν να έχει η αρχαία γλώσσα στο πρόγραμμα μαθημάτων την κυρίαρχη θέση και να ακολουθούν τα μαθήματα που εξασφαλίζουν τη μόρφωση της οικοδέσποινας. Έχουμε, μ' αυτόν τον τρόπο, ένα πρόγραμμα, βαρυφορτωμένο με τις ώρες των Αρχαίων Ελληνικών, των ξένων γλωσσών και με διάφορα ειδικά και πρακτικά μαθήματα όπως ζωγραφική, πιάνο και πολύπλοκα χειροτεχνήματα. "Ψευδοκλασικισμός", επομένως, συνυφασμένος με τα ιδανικά που κυριαρχούσαν στη μόρφωση των πλούσιων κοριτσιών, ημιμάθεια και επιπόλαιη μόρφωση, ήταν τα κύρια χαρακτηριστικά της γυναικείας εκπαίδευσης. Αν λάβουμε μάλιστα υπόψη μας και τη μέθοδο που χρησιμοποιούσαν την εποχή αυτή οι δάσκαλοι -η απομνημόνευση είχε καθιερωθεί επίσημα- καταλαβαίνουμε ότι οι μαθήτριες στα σχολεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας διέθεταν όλο το χρόνο τους στην τεχνολογία, τη γραμματική, την "ποικιλτική" και τα "τρίχαπτα".

Στο ίδιο μορφωτικό επίπεδο με τα σχολεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας βρίσκονται και τα ιδιωτικά Παρθεναγωγεία που λειτουργούν την εποχή αυτή, αφού τα περισσότερα έχουν οργανωθεί με πρότυπο τα σχολεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, μια που δεν υπάρχει, ως το 1893, επίσημος οργανωτικός νόμος για τη λειτουργία των Παρθεναγωγείων. Την πραγματική ευθύνη βέβαια για την κατάσταση της ιδιωτικής εκπαίδευσης έχει η πολιτεία που δεν μελέτησε έγκαιρα τις εκπαιδευτικές ανάγκες των γυναικών και δεν φρόντισε να υποδείξει στη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία πως να οργανώσει τα σχολεία της, αφού οι αντικειμενικές συνθήκες δεν επέτρεπαν στο κράτος να ιδρύσει δημόσια σχολεία για τα κορίτσια. Τα μέτρα της πολιτείας περιορίζονται, την εποχή αυτή, στις υποτροφίες που έδινε κάθε χρόνο σε έναν ορισμένο αριθμό μαθητριών, στην απλή έγκριση του κανονισμού των σχολείων και του προγράμματος των μαθημάτων της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας και στο διορισμό της επιτροπής για τις εξετάσεις των "υποψηφίων διδασκαλισσών". Οι εκθέσεις όμως των επιθεωρητών και των εξεταστικών επιτροπών δείχνουν καθαρά το

Σελ. 347
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 328
    2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

    διδακτικό έργο, ίδρυση ιδιωτικών παρθεναγωγείων, δημοσίευση άρθρων και μελετών παιδαγωγικού ενδιαφέροντος, δημόσιες διαλέξεις και μαθήματα. Ιδιαίτερη σημασία νομίζουμε πως έχει το γεγονός ότι την εποχή αυτή δημοσιεύονται και παιδαγωγικές μελέτες: το 1875 από τη Σ. Λεοντιάδα στη Σμύρνη Χρηστομάθεια κορασιακή1, το 1880 από την Κ. Κεχαγιά στην Κωνσταντινούπολη Παιδαγωγικοί μελέται2 και την ίδια χρονιά στην Αθήνα από την Αικ. Λασκαρίδου Περί φροβελιανών νηπιακών κήπων, και άλλα άρθρα για το φροβελιανό σύστημα3.

    Από το 1880 ο κύκλος της επιστημονικής δραστηριότητας των Ελληνίδων αρχίζει να πλαταίνει. Ύστερα από τις δασκάλες που σπούδασαν παιδαγωγικά στο εξωτερικό και ειδικεύτηκαν στη Νηπιαγωγία4, γράφονται στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης οι πρώτες Ελληνίδες φοιτήτριες για να σπουδάσουν Φιλολογία και Ιατρική5.

    Στα 1890 το Πανεπιστήμιο της Αθήνας δέχεται την πρώτη φοιτήτρια και έτσι ανοίγει πια ο δρόμος των επιστημών στις Ελληνίδες.

    Η είσοδος των γυναικών στο Πανεπιστήμιο

    Ένας θεμελιακός παράγοντας που επιτάχυνε την πορεία της χειραφέτησης των γυναικών ήταν το κίνημα για πιο ουσιαστική

    ——————————————

    1. Σ. Λεοντιάς, Χρηστομάθεια κορασιακή, τ. A'-B', Σμύρνη 1875.

    2. Κ. Κεχαγιά, Παιδαγωγικαί μελέται, ήτοι λόγοι εκφωνηθέντες εν τω Ζαππείω κατά την διανομήν των βραβείων, Κωνσταντινούπολις 1880 και Εγκόλπιον Παιδαγωγικόν ή συμβουλαί τινες προς τας αποφοιτώσας Ζαππίδας, Κωνσταντινούπολις 1880.

    3. Αικ. Λασκαρίδου, "Περί Φροβελιανών νηπιακών κήπων", Παρνασσός, τ. Δ', 1880, σ. 946-949, "Περί του Φροβελιανού συστήματος", Παρνασσός, τ. Η', 1884, σ. 812-834 και τ. Θ', 1885, σ. 51-64, 113-124, 214-227 και 301-322, "Το Φροβελιανόν σύστημα εν Ελλάδι", Εστία, τ. Κ', αρ. 505, 1 Σεπτεμβρίου 1885, σ. 608-610.

    4. Βλ. σ. 174 και 177 αυτής της εργασίας.

    5. Βλ. σ. 330 αυτής της εργασίας.