Συγγραφέας:Ζιώγου - Καραστεργίου, Σιδηρούλα
 
Τίτλος:Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:2
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:467
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1893
 
Περίληψη:Μελέτη της πορείας που ακολούθησε ή Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στη χώρα μας, των διαφόρων παραγόντων που επηρέασαν την πορεία αυτή, καθώς και των προβλημάτων και των κυριότερων τάσεων που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια της εξελικτικής αυτής πορείας. Η εργασία αυτή, στην πρώτη της μορφή, υποβλήθηκε ως διδακτορική διατριβή και εγκρίθηκε από τη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Δημοσιεύθηκε το 1983 ως παράρτημα (αριθμός 38) της Επιστημονικής Επετηρίδας της Φιλοσοφικής Σχολής.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 28.69 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 339-358 από: 470
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/339.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Οι κοινωνικές συνθήκες για μια ουσιαστική βελτίωση στη θέση της γυναίκας δημιουργήθηκαν, όπως είναι γνωστό, στους νεότερους χρόνους. Οι παλαιότερες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες και η πατριαρχική δομή της οικογενείας περιόριζαν το ρόλο της γυναίκας στο σπίτι και την οικογένεια. σε πρώτο στάδιο, επομένως, έχουμε μια τέλεια διαφοροποίηση στο ρόλο των δύο φύλων και μια ολοκληρωτική σχεδόν έλλειψη πνευματικής μόρφωσης των κοριτσιών. Μόνο στις ανώτερες κοινωνικές τάξεις οπού η οικονομική άνεση αποδεσμεύει τη γυναίκα από την οικιακή βιοτεχνία, τη χειρωνακτική εργασία και από τις ευθύνες της μητρότητας και του σπιτιού, δημιουργείται η ανάγκη για μια ανώτερη γυναικεία μόρφωση, με κάποια έκταση και βάθος. Σταδιακά όμως αναπτύσσεται σε όλες τις χώρες o αγώνας της γυναίκας για τον "εξανθρωπισμό" της. Από τις αρχές του 19ου αιώνα αρχίζει να αφυπνίζεται η κοινωνική συνείδηση των γυναικών και να πλαταίνει ο πνευματικός τους ορίζοντας. Η οικονομική ανεξαρτησία, που εξασφαλίστηκε με τη βιομηχανική επανάσταση, η υπεύθυνη δράση στην κοινωνία και η καλλιέργεια του πνεύματος προετοιμάζουν τη γυναίκα για μια δημιουργική προσφορά σε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής.

Η ριζική αυτή αλλαγή στην κοινωνική θέση της γυναίκας φανερώνει σιγά σιγά πως η γυναικεία εκπαίδευση, που είχε καθαρά διακοσμητικό χαρακτήρα, δεν ανταποκρίνεται. Ικανοποιητικά στις νέες απαιτήσεις. Η εκπαίδευση χωρίς συγκεκριμένο σκοπό που καταλήγει να είναι ένα μωσαϊκό από γνώσεις για απλή επίδειξη δεν ικανοποιεί πια. Στην Αμερική και στις μεγάλες χώρες

Σελ. 339
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/340.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

της Ευρώπης, φωτισμένοι πνευματικοί άνθρωποι και οι πρώτες μορφωμένες γυναίκες ζητούν ισότητα στις εκπαιδευτικές ευκαιρίες των δύο φύλων και αγωνίζονται για ανώτερη εκπαίδευση με συγκεκριμένο σκοπό, ανάλογη η όμοια με την ανδρική, και σχολεία ισοδύναμα με τα αντίστοιχα των αγοριών.

Στη χώρα μας, από τις πρώτες μέρες που επιτεύχθηκε η εθνική ανεξαρτησία, φαίνεται πως έγινε αισθητή η ανάγκη για την εκ παίδευση της Ελληνίδας. Αμέσως μετά την απελευθέρωση παρατηρείται ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη γυναικεία εκπαίδευση αφού ιδρύονται, σε μια τόσο πρώιμη εποχή, αλληλοδιδακτικά και ανώτερα ακόμα σχολεία για κορίτσια. To ενδιαφέρον αυτό δικαιολογείται μόνο κάτω από ορισμένες ευνοϊκές προϋποθέσεις που προετοίμασαν το έδαφος και επηρέασαν σημαντικά την πορεία της γυναικείας εκπαίδευσης.

Στα περισσότερα νησιά του Αιγαίου, οι επιδράσεις των Δυτικών, η ανάπτυξη του εμπορίου και της ναυτιλίας, ορισμένα ειδικά προνόμια και η λειτουργία σχολείων για κορίτσια, που είχαν Ιδρύσει από το 17ο αιώνα οι Ουρσουλίνες μοναχές, είναι οι σημαντικότεροι παράγοντες που εξασφάλισαν από πολύ νωρίς μια προοδευτική βελτίωση στη θέση της Ελληνίδας.

Οι ανακατατάξεις του πληθυσμού στην ελληνική κοινωνία αμέσως μετά την απελευθέρωση, επηρέασαν επίσης σημαντικά την εξέλιξη της γυναικείας εκπαίδευσης γιατί, από πολύ νωρίς, οι νέοι κάτοικοι έφεραν στο νεοσύστατο κράτος καινούριες ιδέες και κοινωνικά πρότυπα από τα μέρη όπου είχαν ζήσει. Στην Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη, τη Χίο, τις Κυδωνίες και στα κέντρα του ελληνισμού της διασποράς, η κοινωνική θέση της γυναίκας ήταν πολύ ανεβασμένη και το θέμα της εκπαίδευσης των κοριτσιών είχε αρχίσει να απασχολεί σοβαρά τις ελληνικές κοινότητες από το 18ο αιώνα, Η προεργασία αυτή είχε, οπωσδήποτε, ευνοϊκή επίδραση στο ξεκίνημα του αγώνα για τη γυναικεία εκπαίδευση.

Σημαντικός εξάλλου υπήρξε και ο ρόλος των λογίων της εποχής αυτής που, σπουδαγμένοι στη Δύση και επηρεασμένοι από τις

Σελ. 340
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/341.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

προοδευτικές αρχές ευρωπαίων παιδαγωγών, υποστηρίζουν, όταν επιστρέφουν στην Ελλάδα, θεωρητικά και στην πράξη, την εκπαίδευση των κοριτσιών.

Τέλος, ιδιαίτερα σημαντικό είναι το γεγονός ότι στον τομέα της γυναικείας εκπαίδευσης αναλαμβάνουν πρωτοβουλία Δυτικοί ιεραπόστολοι και φιλελληνικά σωματεία, που μεταφέρουν πολύ νωρίς στη χώρα μας την προηγμένη ήδη πρακτική των άλλων χωρών. Γυναικεία σωματεία από φιλελληνίδες της Αμερικής, όπου ο αγώνας της γυναίκας έχει προχωρήσει ήδη από τα βασικά αιτήματα σε πιο ουσιαστικές διεκδικήσεις, αναλαμβάνουν την ίδρυση, συντήρηση και οργάνωση σχολείων για τις Ελληνίδες, και μεταφέρουν με τον τρόπο αυτό στη χώρα μας το πνεύμα που επικρατούσε την εποχή αυτή στην Αμερική για ουσιαστική συμμετοχή της γυναίκας στην εκπαίδευση και την κοινωνική ζωή γενικότερα.

Κάτω από τις γενικότερες αυτές προϋποθέσεις, το ενδιαφέρον για την εκπαίδευση των κοριτσιών αρχίζει να εκδηλώνεται ήδη από τα χρόνια του Αγώνα, με αποτέλεσμα να ιδρυθούν, ως το 1830, αλληλοδιδακτικά σχολεία για κορίτσια στην Αθήνα, το Ναύπλιο, το Άργος, την Ερμούπολη και την Αίγινα. Την ευθύνη για την ίδρυση και λειτουργία των σχολείων αυτών την αναλαμβάνουν Εταιρείες (Φιλόμουσος Εταιρεία), δήμοι (δήμος Ερμούπολης), ιδιώτες (Ελ. Δανέζη, Π. Φανδρίδη) και, σε αρκετές περιπτώσεις, ξένοι ιεραπόστολοι (Ch. Korck, Fr. Hildner, J, Hill). Με αυτόν τον τρόπο διακόπτεται η άμεση εξάρτηση που είχε, ως την εποχή αυτή, η γυναικεία εκπαίδευση στη χώρα μας από τα μοναστήρια και τις εκκλησίες.

Η επίδραση που άσκησε ο ελληνισμός της διασποράς -όπου είχε αρχίσει από τα μέσα του 18ου αιώνα η πολιτιστική αναγέννηση- στο ξεκίνημα της γυναικείας εκπαίδευσης στο ελεύθερο κράτος είναι φανερή: ένας μεγάλος αριθμός από τις μαθήτριες των πρώτων σχολείων κατάγεται από γνωστές πόλεις του υπόδουλου ελληνισμού, οι πρώτες δασκάλες είναι από την Κρήτη και το πρώτο ιδιωτικό σχολείο, η "Γυναικεία Σχολή" της Ελ. Δανέζη, 

Σελ. 341
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/342.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

οργανώνεται με πρότυπο τα αντίστοιχα σχολεία που λειτουργούσαν στα Επτάνησα.

Η θέση της κοινωνίας απέναντι στην εκπαίδευση των κοριτσιών είναι, σε γενικές γραμμές, επιφυλακτική αλλά όχι εντελώς αρνητική, αφού, σε μια τόσο πρώιμη εποχή, δέχεται έστω και ως λύση ανάγκης τη συμφοίτηση στα αλληλοδιδακτικά σχολεία αγοριών και κοριτσιών. Έχει ιδιαίτερη σημασία το γεγονός ότι στα μισά σχεδόν αλληλοδιδακτικά σχολεία της εποχής αυτής μαθήτριες φοιτούν στα σχολεία αγοριών, με αισθητά μεγαλύτερα ποσοστά στα νησιά του Αιγαίου. Τα προοδευτικά, για την εποχή αυτή, μέτρα, που εφαρμόστηκαν στη λειτουργία και τη διοίκηση των πρώτων σχολείων (όπως είναι τα ριζοσπαστικά μέτρα του Νικητόπλου στον "Παρθενώνα" της Αθήνας, η ίδρυση σχολείου Θηλέων από το δήμο της Ερμούπολης, καθώς και η συγκρότηση επιτροπής κυριών για την εποπτεία του σχολείου αυτού ), ανεβάζουν οπωσδήποτε κατά πολύ το σημείο εκκίνησης της εκπαίδευσης των κοριτσιών στη χώρα μας και δείχνουν μια πλατιά αντί λήψη για το θέμα της γυναικείας εκπαίδευσης, που περιορίζεται βέβαια στα δύο μεγαλύτερα αστικά κέντρα της εποχής.

Οι συγκεκριμένες περιπτώσεις -ο μικρός αριθμός δεν μειώνει την αξία τους- των κοριτσιών που δεν περιορίζονται στις γνώσεις των αλληλοδιδακτικών σχολείων και φοιτούν σε μια τόσο πρώιμη εποχή στα Ελληνικά Σχολεία των αγοριών, έχει εξαιρετικά μεγάλη σημασία· δείχνει καθαρά ότι η κοινωνία, κυρίως στα νησιά, είχε αποδεχτεί το δικαίωμα για ανώτερη εκπαίδευση των κοριτσιών και είχε εγκρίνει τη λύση της συνεκπαίδευσης ακόμα και στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Η ίδρυση, στα 1830, Ελληνικού Σχολείου θηλέων από το δήμο της Ερμούπολης -που είναι το πρώτο σχολείο Μέσης Εκπαίδευσης για κορίτσια στη χώρα μας- δείχνει καθαρά την προοδευτική θέση του δήμου αυτού αλλά, παράλληλα, και τη θετική ανταπόκριση της κοινωνίας, αφού ο αριθμός των μαθητριών είναι από την πρώτη χρονιά πολύ κοντά στον αντίστοιχο αριθμό των μαθητών. Την πρωτοβουλία

Σελ. 342
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/343.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

στην ίδρυση "ανώτερων" σχολείων για μαθήτριες, έχουν την εποχή αυτή Δυτικοί (ιεραπόστολοι κυρίως) με πρώτα κέντρα την Ερμούπολη, την Αθήνα και το Ναύπλιο. Με την ίδρυση των σχολείων αυτών καθιερώνεται, σύμφωνα με τα πρότυπα άλλων χωρών, δευτεροβάθμια γυναικεία εκπαίδευση, που αντικατοπτρίζει τα ιδανικά της εποχής και δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις ξένες γλώσσες, τη μουσική και τα εργόχειρα. Τα "ανώτερα" σχολεία των κοριτσιών ιδρύονται την εποχή αυτή για να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες περιορισμένου αριθμού οικογενειών και γι' αυτόν το λόγο, τα πρώτα κέντρα είναι το Ναύπλιο και η Αθήνα, οπού είχαν συγκεντρωθεί όλες οι εξέχουσες οικογένειες του νεοσύστατου κράτους. Η Ερμούπολη αποτελεί ξεχωριστή περίπτωση, γιατί εδώ επικρατούν διαφορετικές κοινωνικές δομές και συνθήκες.

Όμως η πορεία της εκπαίδευσης των κοριτσιών μετά από τις νομοθετικές ρυθμίσεις του 1834 και του 1836, κατά τη γνώμη μου, δεν είναι ανάλογη με την πρώιμη άνθιση που παρατηρείται αμέσως μετά τον Αγώνα. Το πνεύμα με το οποίο αντικρίζουν οι νόμοι του Όθωνα κυρίως τη Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών δεν ανταποκρίνεται ικανοποιητικά στο ευνοϊκό κλίμα που είχε δημιουργηθεί ήδη στα νησιά και τις μεγαλύτερες πόλεις της χώρας και φανερώνει πως ο νομοθέτης δεν έλαβε υπόψη του την προεργασία που είχε γίνει στον τομέα αυτό.

Τα δυο πρώτα εκπαιδευτικά αιτήματα, που αναγνωρίζονται και κατοχυρώνονται νομοθετικά από την πολιτεία, είναι η ανάγκη για τη Στοιχειώδη Εκπαίδευση των κοριτσιών και η ανάγκη για την εκπαίδευση της δασκάλας, Η πρόνοια της πολιτείας για τη Δημοτική Εκπαίδευση των κοριτσιών δεν έλειψε την εποχή αυτή, αλλά είναι γενικά πιο χαλαρή απ' ό,τι για την αντίστοιχη εκπαίδευση των αγοριών. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η Στοιχειώδης Εκπαίδευση των κοριτσιών να υστερεί αρκετά από την άποψη του αριθμού των σχολείων, του ποσοστού φοίτησης μαθητριών, αλλά και από την άποψη των μορφωτικών αποτελεσμάτων. Τα κυριότερα αίτια του φαινομένου αυτού είναι κοινωνικά και οικονομικά: η

Σελ. 343
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/344.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

προτεραιότητα δίνεται στην εκπαίδευση των αγοριών, και υπάρχει .έλλειψη οικονομικών πόρων και διδακτικού προσωπικού τέτοια, ώστε να μην είναι εύκολη η δημιουργία χωριστών σχολείων θηλέων. Ικανοποιητικού επιπέδου. Επίσης, η αμετακίνητη θέση της πολιτείας στο θέμα των χωριστών σχολείων, επηρεασμένη ως ένα σημείο από την κοινή γνώμη της εποχής, και, κατά συνέπεια, η αυστηρή απαγόρευση της συνεκπαίδευσης. Οδήγησαν πολύ γρήγορα τη Στοιχειώδη Εκπαίδευση της χώρας σε μονομέρεια. Τα ποσοστά φοίτησης των μαθητριών στα Δημοτικά Σχολεία είναι τόσο μικρά, που δεν μπορεί να γίνει λόγος για υποχρεωτική εκπαίδευση. Αποτέλεσμα, ο αναλφαβητισμός των γυναικών στη χώρα φτάνει, σύμφωνα με την απογραφή του 1879, στα 93% και υπάρχουν αρκετοί δήμοι όπου καμία γυναίκα δεν ήξερε ούτε καν απλή ανάγνωση.

Φαινομενικά η Στοιχειώδης Εκπαίδευση των κοριτσιών παρουσιάζεται όμοια με την αντίστοιχη των αγοριών, αλλά, στην ουσία, υστερεί πολύ, κυρίως στην ποιότητα του διδακτικού προσωπικού και της όλης διδακτικής εργασίας, αφού οι απόφοιτες του Αρσακείου έχουν πολύ κατώτερη μόρφωση από τους δασκάλους.

Μετά το 1850, η μονομέρεια της Στοιχειώδους Εκπαίδευσης άρχισε να προβληματίζει το Υπουργείο, όπως φαίνεται από σχετικές εγκυκλίους για την ίδρυση Σχολείων θηλέων και την εκπαίδευση "διδασκαλισσών". Είναι όμως φανερό ότι με απλές συστατικές εγκυκλίους δεν μπορούσε ποτέ να λυθεί αποτελεσματικά ένα τόσο σημαντικό εκπαιδευτικό πρόβλημα, αφού το κράτος συσταίνει μεν στους δήμους να φροντίσουν για την ίδρυση σχολείων θηλέων, διαθέτει όμως για το λόγο αυτό ελάχιστα ποσά. Επίσης, ενώ υπάρχει την εποχή αυτή μεγάλη έλλειψη από δασκάλες, το κράτος δεν ιδρύει δημόσιο διδασκαλείο, αλλά αναθέτει την εκπαίδευση της δασκάλας σε ιδιωτικούς φορείς και "ανέχεται", για πολλά χρόνια, χωρίς να επεμβαίνει., υποβαθμισμένη εκπαίδευση για τις δασκάλες.

Σελ. 344
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/345.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών χαρακτηρίζεται από την ολοκληρωτική έλλειψη πρόνοιας από μέρους της πολιτείας, αφού ο ιδρυτικός νόμος του 1836 δεν προβλέπει σχολεία Μέσης Εκπαίδευσης για τις μαθήτριες και, ως το 1893 δεν έγινε καμιά σχετική νομοθετική ρύθμιση. Βέβαια, η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών την εποχή αυτή θα πρέπει να αντιμετωπιστεί κάτω από μια διαφορετική οπτική απ' ό,τι η εκπαίδευση των αγοριών. Η φοίτηση των αγοριών στα σχολεία εκφράζει ουσιαστικά τη λειτουργική πλευρά της εκπαίδευσης, αφού το σύνολο των θέσεων που προϋποθέτουν ένα ελάχιστο επίπεδο εκπαίδευσης προορίζεται από την πολιτεία για τους άνδρες. Αντίθετα, η θέση της γυναίκας στο πλαίσιο του ενεργού πληθυσμού είναι εντελώς περιθωριακή. Επομένως, το γεγονός ότι την εποχή αυτή σχολεία Μέσης Εκπαίδευσης δεν έχουν ιδρυθεί ακόμα και σε μεγάλες χώρες της Ευρώπης, σε συνδυασμό με την κοινωνική και οικονομική πρακτική στην Ελλάδα, που δεν απασχολεί τη γυναίκα σε τομείς όπου απαιτείται ανώτερη εκπαίδευση, δικαιολογούν, σε πρώτη φάση, τη "θέση" της πολιτείας απέναντι στο πρόβλημα της Μέσης Εκπαίδευσης των κοριτσιών. Από την άλλη, όμως, το γεγονός ότι παρουσιάζεται την εποχή αυτή ενδιαφέρον για την ανώτερη γυναικεία εκπαίδευση, δείχνει καθαρά μια ορισμένη τάση της κοινωνίας που περίμενε την παράλληλη καθοδήγηση από την πολιτεία. Κοντά σ' αυτό, η πολιτεία έπρεπε να φροντίσει να εξομοιωθεί από την αρχή η επαγγελματική εκπαίδευση της δασκάλας με εκείνη των δασκάλων. Από όλα αυτά όμως δεν έγινε τίποτα, με αποτέλεσμα η ευθύνη για τη διαμόρφωση της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης των κοριτσιών και τη λειτουργία αντίστοιχων σχολείων -ακόμα και η επαγγελματική εκπαίδευση της δασκάλας που ενδιαφέρει άμεσα το κράτος- να περιέλθει την εποχή αυτή στα χέρια της ιδιωτικής εκπαίδευσης.

Ο σπουδαιότερος φορέας, που οργάνωσε τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα ολόκληρο τον 19ο αιώνα, είναι η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία, η οποία αντικατέστησε εξ 

Σελ. 345
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/346.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ολοκλήρου το κράτος στον τομέα της γυναικείας εκπαίδευσης. Η πολιτεία παρακολουθεί την εξέλιξη ως απλός θεατής και επεμβαίνει μόνο όταν η κατάσταση έχει οδηγηθεί σε πραγματικό αδιέξοδο. Η προσπάθεια της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας είναι οπωσδήποτε αξιέπαινη, γιατί, παρ' όλες τις μεγάλες πρακτικές δυσκολίες, κατόρθωσε να επιβάλει τα σχολεία της στην αθηναϊκή κοινωνία και να ιδρύσει σειρά σχολείων στην Κέρκυρα και την Πάτρα. Στην εφαρμογή του όμως το πρόγραμμα της Εταιρείας αποδείχτηκε μη ρεαλιστικό, γιατί δεν είχε λάβει υπόψη του -για οικονομικούς κυρίως και πρακτικούς λόγους- την ουσιαστική διαφορά που υπάρχει ανάμεσα στη γενική και την επαγγελματική εκπαίδευση. Το δευτεροβάθμιο σχολείο της Εταιρείας -οι όροι Διδασκαλείο και Παρθεναγωγείο χρησιμοποιούνται για να χαρακτηρίσουν το ίδιο σχολείο- επιδιώκει την εκπαίδευση της οικοδέσποινας και της δασκάλας ταυτόχρονα. Οι μαθήτριες, δηλαδή, που επιδιώκουν την εποχή αυτή μια γενική -διακοσμητική- μόρφωση και εκείνες που θέλουν να γίνουν δασκάλες φοιτούν στο ίδιο σχολείο και παρακολουθούν κοινό πρόγραμμα μαθημάτων. Η επιδίωξη του διπλού αυτού σκοπού από τα σχολεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, η εκπαίδευση δηλαδή της "οικοδέσποινας" και της "δασκάλας" ταυτόχρονα, αποδείχτηκε στην πράξη ανεπιτυχής. Το πρακτικό της αποτέλεσμα ήταν να μην πετυχαίνεται ικανοποιητικά κανένας από τους δυο σκοπούς, ούτε ο γενικός μορφωτικός ούτε ο ειδικός επαγγελματικός. Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία βέβαια κατέβαλλε προσπάθειες για τη βελτίωση του επιπέδου σπουδών στα σχολεία της -είναι γεγονός ότι οι πιο γνωστοί διανοούμενοι και παιδαγωγοί της εποχής είναι σύμβουλοι της Εταιρείας και διδάσκουν στα σχολεία της- αλλά συγκεκριμένες προτάσεις για ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις στο πρόγραμμα σπουδών και το χωρισμό του Παρθεναγωγείου από το Διδασκαλείο δεν εισακούονται. Κοντά σ' αυτό, τα σχολεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας επηρεάστηκαν από το πνεύμα που επικρατούσε στη δημόσια εκπαίδευση και αναγνώρισαν ως κυριότερο μάθημα τα Αρχαία Ελληνικά. Αποτέλεσμα αυτής της πρακτικής

Σελ. 346
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/347.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ήταν να έχει η αρχαία γλώσσα στο πρόγραμμα μαθημάτων την κυρίαρχη θέση και να ακολουθούν τα μαθήματα που εξασφαλίζουν τη μόρφωση της οικοδέσποινας. Έχουμε, μ' αυτόν τον τρόπο, ένα πρόγραμμα, βαρυφορτωμένο με τις ώρες των Αρχαίων Ελληνικών, των ξένων γλωσσών και με διάφορα ειδικά και πρακτικά μαθήματα όπως ζωγραφική, πιάνο και πολύπλοκα χειροτεχνήματα. "Ψευδοκλασικισμός", επομένως, συνυφασμένος με τα ιδανικά που κυριαρχούσαν στη μόρφωση των πλούσιων κοριτσιών, ημιμάθεια και επιπόλαιη μόρφωση, ήταν τα κύρια χαρακτηριστικά της γυναικείας εκπαίδευσης. Αν λάβουμε μάλιστα υπόψη μας και τη μέθοδο που χρησιμοποιούσαν την εποχή αυτή οι δάσκαλοι -η απομνημόνευση είχε καθιερωθεί επίσημα- καταλαβαίνουμε ότι οι μαθήτριες στα σχολεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας διέθεταν όλο το χρόνο τους στην τεχνολογία, τη γραμματική, την "ποικιλτική" και τα "τρίχαπτα".

Στο ίδιο μορφωτικό επίπεδο με τα σχολεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας βρίσκονται και τα ιδιωτικά Παρθεναγωγεία που λειτουργούν την εποχή αυτή, αφού τα περισσότερα έχουν οργανωθεί με πρότυπο τα σχολεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, μια που δεν υπάρχει, ως το 1893, επίσημος οργανωτικός νόμος για τη λειτουργία των Παρθεναγωγείων. Την πραγματική ευθύνη βέβαια για την κατάσταση της ιδιωτικής εκπαίδευσης έχει η πολιτεία που δεν μελέτησε έγκαιρα τις εκπαιδευτικές ανάγκες των γυναικών και δεν φρόντισε να υποδείξει στη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία πως να οργανώσει τα σχολεία της, αφού οι αντικειμενικές συνθήκες δεν επέτρεπαν στο κράτος να ιδρύσει δημόσια σχολεία για τα κορίτσια. Τα μέτρα της πολιτείας περιορίζονται, την εποχή αυτή, στις υποτροφίες που έδινε κάθε χρόνο σε έναν ορισμένο αριθμό μαθητριών, στην απλή έγκριση του κανονισμού των σχολείων και του προγράμματος των μαθημάτων της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας και στο διορισμό της επιτροπής για τις εξετάσεις των "υποψηφίων διδασκαλισσών". Οι εκθέσεις όμως των επιθεωρητών και των εξεταστικών επιτροπών δείχνουν καθαρά το

Σελ. 347
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/348.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

χαμηλό επίπεδο των μαθητριών -γεγονός που επηρέαζε οπωσδήποτε σημαντικά και την ποιοτική στάθμη της Δημοτικής Εκπαίδευσης των κοριτσιών- και υποχρεώνουν την πολιτεία να πάρει θέση. Η πικρή πείρα τόσων χρόνων ανάγκασε την πολιτεία να αναγνωρίσει ότι οι απόφοιτες των Διδασκαλείων έπρεπε να έχουν τα ίδια προσόντα με τους απόφοιτους των αντίστοιχων σχολείων, γιατί, όπως επισημαίνεται και στις εκθέσεις των επιθεωρητών, οι δασκάλες έχουν τις ίδιες επαγγελματικές υποχρεώσεις με τους άνδρες. Όμως, ακόμα και ύστερα από τις διαπιστώσεις αυτές, η πολιτεία δεν προχωρεί στην ίδρυση δημόσιου Διδασκαλείου. Περιορίζεται στην αναγνώριση και πάλι, στα 1881, των σχολείων της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας ως Διδασκαλείων και στον καθορισμό ως υποχρεωτικών μαθημάτων των παιδαγωγικών και των διδακτικών ασκήσεων. Το διαφορετικό πνεύμα με το οποίο αντιμετωπίζεται το θέμα από την κυβέρνηση Τρικούπη, που προσπάθησε να το τοποθετήσει σε μια πιο δημοκρατική βάση και να επεκτείνει το δικαίωμα να εκπαιδεύουν δασκάλες σε όλα τα ιδιωτικά Παρθεναγωγεία, φαίνεται πως αποδυναμώνει μεν το Αρσάκειο, αλλά δεν λύνει ικανοποιητικά το πρόβλημα της επαγγελματικής εκπαίδευσης της δασκάλας.

Όπως τα σχολεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έτσι κατά ιδιωτικά Παρθεναγωγεία επιδιώκουν, την εποχή αυτή, τον ίδιο διπλό σκοπό: πρώτα να δώσουν στις μαθήτριες που προέρχονται από τα ανώτερα κοινωνικοοικονομικά στρώματα γενική μόρφωση ανάλογη με το πνεύμα της εποχής, και έπειτα να προετοιμάσουν όσες από τις μαθήτριές τους ενδιαφέρονταν για το επάγγελμα της δασκάλας.

Η επιδίωξη μέσα στο ίδιο σχολείο δύο συγχρόνως σκοπών δημιουργεί, οπωσδήποτε, σύγχυση σχετικά και με την κατηγορία όπου πρέπει να ενταχθεί το σχολείο αυτό μέσα στο γενικότερο πλαίσιο της εκπαίδευσης. Έτσι, στην αρχή της περιόδου που εξετάζει η εργασία αυτή, τα "ανώτερα σχολεία κορασίων" είναι στον ίδιο πίνακα με τα Δημοτικά Σχολεία, στη συνέχεια

Σελ. 348
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/349.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

αποτελούν μια ξεχωριστή κατηγορία -"εκπαίδευσις του θήλεος φύλου"- και, τέλος, αναγνωρίζονται από το Υπουργείο ως σχολεία Μέσης 'Εκπαίδευσης, αντίστοιχα με τα Ελληνικά Σχολεία των αγοριών. Στην πράξη όμως τα Παρθεναγωγεία δεν έχουν καμιά σχεδόν αντιστοιχία με τα Ελληνικά Σχολεία, ούτε στη διάρκεια των σπουδών ούτε στο είδος των γνώσεων που παρέχουν. Η ανάλυση και οι σχετικές συγκρίσεις στα προγράμματα μαθημάτων δείχνουν καθαρά ότι η ποιοτική στάθμη των Παρθεναγωγείων είναι γενικά χαμηλή και δεν είναι δυνατό να γίνει ουσιαστική σύγκριση με τα δημόσια σχολεία της Μέσης Εκπαίδευσης, Από την άλλη μεριά, ενώ τα Παρθεναγωγεία εκπαιδεύουν δασκάλες, δεν μπορούν να χαρακτηριστούν διδασκαλεία, γιατί ο τρόπος που λειτουργούν, το πρόγραμμα μαθημάτων και η διάρκεια των σπουδών είναι εντελώς διαφορετικά από τον τρόπο που θα έπρεπε κανονικά να λειτουργεί ένα τέτοιου είδους σχολείο.

Σταδιακά το αίτημα για ανώτερη εκπαίδευση των κοριτσιών γενικεύεται χωρίς να μπορεί να γίνει βέβαια καμιά σύγκριση με τους αριθμούς σχολείων και μαθητών της Μέσης Εκπαίδευσης των αγοριών, αφού η πιο ευνοϊκή αναλογία μαθητών - μαθητριών είναι 10 προς 1 και η δευτεροβάθμια εκπαίδευση των κοριτσιών περιορίζεται ουσιαστικά την εποχή αυτή στις δυο πιο μεγάλες πόλεις, την Αθήνα και την Ερμούπολη. M' αυτόν τον τρόπο όμως η εκπαίδευση αποτελεί προνόμιο μόνο ενός ορισμένου αριθμού κοριτσιών, αφού οι μαθήτριες της υπόλοιπης χώρας αναγκάζονται από τα πράγματα να περιοριστούν στις στοιχειώδεις γνώσεις του Δημοτικού Σχολείου. Κοντά σ' αυτό, ο ιδιωτικός χαρακτήρας της εκπαίδευσης των κοριτσιών και η έλλειψη δημόσιων σχολείων περιόριζε τη δυνατότητα για δευτεροβάθμια εκπαίδευση μόνο στις τάξεις που είχαν οικονομικά μέσα να την αποκτήσουν, αποκλείοντας μ' αυτόν τον τρόπο το μεγαλύτερο ποσοστό των κοριτσιών από μια ανώτερη εκπαίδευση.

Παρ' όλη τη σύγχυση και το ακαθόριστο ακόμα των ιδεών και του γενικού πνεύματος που επικρατούσε στην κοινωνία την

Σελ. 349
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/350.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

εποχή αυτή σχετικά με το ζήτημα της γυναικείας εκπαίδευσης, μπορούμε να διακρίνουμε τις παρακάτω κυριότερες τάσεις και μορφωτικές απαιτήσεις. Για την ανώτερη εκπαίδευση των κοριτσιών άρχισε πρώτη να ενδιαφέρεται η αστική τάξη. Η μόρφωση της πλούσιας αστής, που περιλαμβάνει ξένες γλώσσες, μουσική και μια γενική καλλιτεχνική και φιλολογική μόρφωση, εξασφαλίζεται την εποχή αυτή κυρίως με ξένες δασκάλες και εξυπηρετείται παράλληλα από τις "σχολές ξένων καλογραιών" και τα ιδιωτικά Παρθεναγωγεία. Το ιδανικό αυτό της αγωγής, συνδυασμένο και με πρακτική προετοιμασία του κοριτσιού για τα μελλοντικά καθήκοντα της οικοδέσποινας και της μητέρας, επικρατεί γρήγορα και στη μεσαία και αργότερα την κατώτερη αστική τάξη.

Όμως, το είδος αυτό της διακοσμητικής μόρφωσης, σταδιακά υποχωρεί· επικρατεί τότε το εκπαιδευτικό ιδανικό που αποβλέπει στην εκπαίδευση της δασκάλας που είναι, την εποχή αυτή, η μοναδική σχεδόν διέξοδος για την άσκηση ενός κοινωνικά αποδεκτού επαγγέλματος. Το δίπλωμα της δασκάλας εξασφαλίζει τις εξής δυνατότητες για εργασία: διδασκαλία και διεύθυνση Παρθεναγωγείων στο ελεύθερο κράτος, στον υπόδουλο ελληνισμό και τις ελληνικές κοινότητες της διασποράς, καθώς και ιδιωτική διδασκαλία σε πλούσιες οικογένειες. Ο αριθμός των μαθητριών που παίρνουν δίπλωμα δασκάλας αυξάνεται με ρυθμό που δείχνει καθαρά την επικράτηση του εκπαιδευτικού ιδανικού το οποίο εξασφαλίζει στη γυναίκα τη δυνατότητα για επαγγελματική αποκατάσταση και οικονομική ανεξαρτησία.

Τα πλαίσια, βέβαια, της λειτουργικής αυτής πλευράς της γυναικείας εκπαίδευσης σιγά σιγά πλαταίνουν και δημιουργούνται σταδιακά νέες ειδικότητες, όπως της νηπιαγωγού, της δασκάλας των εργόχειρων και της δασκάλας της γυμναστικής. Υπάρχουν παράλληλα μέχρι το 1870 τάσεις για επαγγελματική κατεύθυνση σε ορισμένα Παρθεναγωγεία, καθώς και προσπάθειες για ουσιαστικές αλλαγές στον εκπαιδευτικό προσανατολισμό της γυναικείας Μέσης Εκπαίδευσης, αφού αρχίζουν να ιδρύονται και να λειτουργούν τάξεις Γυμνασίου, αντίστοιχες με εκείνες των δημόσιων

Σελ. 350
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/351.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

σχολείων Μέσης Εκπαίδευσης, Η τάση αυτή για την εξασφάλιση ουσιαστικής Μέσης Εκπαίδευσης διαγράφεται πιο καθαρά μετά το 1890, χρονιά που το Πανεπιστήμιο δέχτηκε την πρώτη φοιτήτρια στη Φιλοσοφική του Σχολή. Η δευτεροβάθμια εκπαίδευση των κοριτσιών παύει από το 1890 να έχει κύριο σκοπό την εκπαίδευση της δασκάλας και της οικοδέσποινας και προβάλλει άμεσα η ανάγκη για τη λειτουργία σχολείων Μέσης Εκπαίδευσης, που να μπορούν να ανταποκριθούν ικανοποιητικά στις νέες απαιτήσεις, επειδή οι υποψήφιες για το Πανεπιστήμιο έπρεπε να εξοπλιστούν με ανάλογη μόρφωση.

Έτσι εξελίχτηκε η εκπαίδευση των κοριτσιών στη χώρα μας και έτσι διαγράφονται οι κυριότερες τάσεις που επικράτησαν στο 19ο αιώνα. Ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος με τον οποίο αντιμετώπισαν τα εκπαιδευτικά αυτά προβλήματα των Ελληνίδων το επίσημο κράτος και οι παιδαγωγοί. Το πρώτο βασικό αίτημα των εκπαιδευτικών και των διανοουμένων της εποχής αυτής είναι: να ιδρυθούν δημόσια σχολεία θηλέων για να γενικευθεί η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών και να μην περιορίζεται μόνο σε μια κοινωνική τάξη. Η κριτική των ειδικών επιστημόνων (εκπαιδευτικών, καθηγητών Πανεπιστημίου κ.ά.) αφορούσε κυρίως τη διάρθρωση και τον τρόπο λειτουργίας των σχολείων της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, η οποία αποτελούσε τον κύριο φορέα της γυναικείας εκπαίδευσης. Τα κυριότερα από τα αιτήματα, που προτάθηκαν κατά καιρούς, είναι: ο χωρισμός του Διδασκαλείου από το Παρθεναγωγείο και διάφορες σημαντικές αλλαγές στο πρόγραμμα μαθημάτων.

Η γενική προβληματική που σχετίζεται με την εκπαίδευση των κοριτσιών αναφέρεται, τα πρώτα χρόνια, στην αναγκαιότητα της γυναικείας εκπαίδευσης, στο αν δηλαδή πρέπει να εκπαιδεύονται οι κοπέλες ή όχι. Ο προβληματισμός αυτός δεν κράτησε πολύ, γιατί γρήγορα έγινε πλατιά συνειδητό ότι η εκπαίδευση είναι απαραίτητη και στα δύο φύλα. Εκείνο που απασχολεί περισσότερο την εκπαιδευτική σκέψη, την περίοδο που εξετάζουμε, είναι το 

Σελ. 351
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/352.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

είδος της εκπαίδευσης που είναι κατάλληλο για τις κοπέλες. Οι περισσότεροι διανοούμενοι και παιδαγωγοί της εποχής αυτής υποστηρίζουν τη διαφοροποίηση στην εκπαίδευση των κοριτσιών με το σκεπτικό ότι διαφορετική είναι η "φύσις" και ο "προορισμός" της γυναίκας στη ζωή. Παρόμοια είναι και η "θέση" της πολιτείας, όπως φαίνεται καθαρά από σχετικές εγκυκλίους και την ανάλυση των εκπαιδευτικών νομοσχεδίων της εποχής αυτής. Η σκοπιμότητα της γενικής εκπαίδευσης των κοριτσιών, σύμφωνα με εγκυκλίους υπουργών Παιδείας, περιορίζεται "εις τας οικιακάς αρετάς", αποβλέπει δηλαδή γενικά στη βελτίωση του ρόλου της γυναίκας ως μητέρας, συζύγου και "οικονόμου". Άλλοι σκοποί για την εκπαίδευση των κοριτσιών δεν διαγράφονται από την πολιτεία. Τα εκπαιδευτικά νομοσχέδια αντιμετωπίζουν με κάπως διαφορετικό πνεύμα την εκπαίδευση των κοριτσιών αφού δέχονται τη λύση της συνεκπαίδευσης, με ορισμένους όρους, διαχωρίζουν το Διδασκαλείο από το σχολείο Γενικής Εκπαίδευσης και προτείνουν την ίδρυση Παρθεναγωγείων από το δημόσιο. Είναι ενδεικτικό όμως το γεγονός ότι η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών είναι σε όλα τα νομοσχέδια, ακόμα και σ' αυτά που συντάχτηκαν από την κυβέρνηση Τρικούπη, έντονα διαφοροποιημένη και υποβαθμισμένη σε σχέση με την αντίστοιχη των αγοριών. Γενικά οι αλλαγές που ζητούν οι παιδαγωγοί και οι εκπρόσωποι της πολιτείας περιορίζονται κυρίως στα εξωτερικά χαρακτηριστικά, δηλαδή στη διάρθρωση των σχολείων, και όχι στο είδος της εκπαίδευσης που παρέχεται. Έτσι η δευτεροβάθμια εκπαίδευση που προετοιμάζει τη μαθήτρια για τον μελλοντικό ρόλο της μητέρας και της "οικοδέσποινας", όπως και το επαγγελματικό σχολείο που εκπαιδεύει τις δασκάλες για τα Δημοτικά Σχολεία του κράτους, είναι ένα σχήμα που γίνεται αποδεκτό και θεωρείται ότι καλύπτει τις απαιτήσεις της γυναικείας εκπαίδευσης.

Από την άλλη μεριά όμως η εκπαιδευτική πράξη έδειξε καθαρά ότι είχε αρχίσει να μην ικανοποιεί η εκπαίδευση που απέβλεπε μόνο στην προετοιμασία της οικοδέσποινας και της μητέρας.

Σελ. 352
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/353.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Η αναζήτηση νέων λύσεων και διάφορες νέες ιδέες που προωθήθηκαν (όπως η ίδρυση επαγγελματικών τμημάτων και γυμνασιακών τάξεων, οι αιτήσεις για είσοδο στο Πανεπιστήμιο, η φοίτηση γυναικών σε Πανεπιστήμια του εξωτερικού), φανερώνουν καθαρά πως είχε αρχίσει να δημιουργείται ανάγκη για ουσιαστικότερες μεταρρυθμίσεις. Τα παραδείγματα επίσης που παρείχε ο υπόδουλος ελληνισμός έπειθαν πως υπήρχαν και άλλες λύσεις, περισσότερο προσαρμοσμένες στις ανάγκες της εποχής.

Οι κυριότεροι παράγοντες που επηρεάζουν την κίνηση, που αρχίζει να διαφαίνεται, σχετίζονται άμεσα με την εξελισσόμενη θέση της Ελληνίδας. Μεγάλο ρόλο έπαιξαν εδώ οι αντίστοιχες διεκδικήσεις και κατακτήσεις των γυναικών στις άλλες χώρες, η σταδιακή συμμετοχή της Ελληνίδας στη δουλειά και τη γενικότερη κοινωνική και πνευματική ζωή του τόπου, η αύξηση του αριθμού των μορφωμένων γυναικών που συμμετέχουν όλο και πιο ενεργά στον αγώνα για τη βελτίωση της θέσης της Ελληνίδας, και γίνονται πρωτοπόρες στις διεκδικήσεις μιας πιο ουσιαστικής γυναικείας εκπαίδευσης. Πρωτοπόρες στον αγώνα είναι γνωστές δασκάλες της εποχής (Καλλιρρόη Παρρέν, Αικατερίνη Λασκαρίδου, Σαπφώ Λεοντιάς και Καλλιόπη Κεχαγιά, τα πιο αντιπροσωπευτικά ονόματα) που ζητούν ισότητα στις εκπαιδευτικές ευκαιρίες των δύο φύλων, και με το έργο τους και την αξιόλογη παρουσία τους στην πνευματική ζωή του τόπου θεμελιώνουν τις διεκδικήσεις αυτές. Έτσι οι δασκάλες είναι την εποχή αυτή οι πρωτεργάτριες της εκπαιδευτικής κίνησης, αλλά παράλληλα και οι εκφραστές των πρώτων γυναικείων διεκδικήσεων στη χώρα μας.

Διαμορφώνονται επομένως καθαρά την εποχή αυτή δύο κατευθύνσεις: από τη μια η πολιτεία και οι άνδρες παιδαγωγοί διαφοροποιούν την εκπαίδευση των κοριτσιών και την περιορίζουν στα στενά πλαίσια της μητέρας "οικοδέσποινας", και από την άλλη οι ίδιες οι γυναίκες που δεν ικανοποιούνται με τη λύση αυτή και ζητούν ουσιαστική εκπαίδευση που να τους εξασφαλίζει πιο πλατιά συμμετοχή στον επαγγελματικό τομέα. Η προβολή και

23

Σελ. 353
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/354.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

επιμονή στις διεκδικήσεις αυτές δικαιώνεται την εποχή αυτή, κυρίως με την είσοδο των γυναικών στο Πανεπιστήμιο, γεγονός που έχει σημαντικότατη επίδραση στη βελτίωση της Μέσης Εκπαίδευσης των κοριτσιών και ανοίγει το δρόμο των επιστημών σε όλο και μεγαλύτερο αριθμό γυναικών.

Η εκπαιδευτική πράξη από την άλλη μεριά, όπως αυτή διαμορφώνεται στο τέλος της περιόδου που εξετάζουμε, φανερώνει καθαρά ότι η γυναικεία εκπαίδευση οδηγείται σιγά σιγά σε αδιέξοδο. Το μοναδικό επαγγελματικό άνοιγμα που υπάρχει και που εξακολουθεί να είναι το επάγγελμα της δασκάλας, κερδίζει την προτίμηση των μαθητριών με αποτέλεσμα ο αριθμός των "διδασκαλισσών" να είναι τόσο μεγάλος, που σύντομα δημιουργείται οξύ εκπαιδευτικό και κοινωνικό πρόβλημα, γιατί συχνά αδιόριστες δασκάλες προσπαθούν με κάθε "μέσο" να πάρουν τις θέσεις των άλλων. Γίνεται έτσι ολοφάνερη, στο τέλος της περιόδου που εξετάζουμε, η επιτακτική ανάγκη να βρεθούν νέες λύσεις και να δοθούν νέες κατευθύνσεις.

Με τον προβληματισμό αυτό και την αναζήτηση νέων "διεξόδων" για τη γυναικεία εκπαίδευση και απασχόληση κλείνει η περίοδος ως το 1893.

Σύντομη αναφορά στην κατοπινή εξέλιξη. Η επέμβαση της πολιτείας στα 1893 δεν αλλάζει ουσιαστικά την προηγουμένη κατάσταση, γιατί η νομοθετική ρύθμιση του 1893 στην ουσία θεσμοθέτησε την ως τότε εκπαιδευτική πρακτική, με μικρές μόνο αλλαγές: διαχωρίζει το επαγγελματικό σχολείο -το Διδασκαλείο- από το γενικό -το Ανώτερο Παρθεναγωγείο- αλλά γενικά αφήνει τη Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών σε χαμηλό επίπεδο, αφού το απολυτήριο του Ανώτερου Παρθεναγωγείου δεν έχει καμιά αντιστοιχία με το απολυτήριο του Γυμνασίου, ούτε και δίνει τη δυνατότητα στις απόφοιτες του σχολείου αυτού να εγγράφουν στο Πανεπιστήμιο. Κοντά σ' αυτό, η πολιτεία συνεχίζει να θεωρεί τη Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών καθαρά ιδιωτική υπόθεση, αφού δεν ιδρύει ως τα 1917 κανένα δημόσιο σχολείο. Τα 

Σελ. 354
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/355.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Πρακτικά του πρώτου Πανελλήνιου Εκπαιδευτικού Συνεδρίου, που έγινε στα 1904, φανερώνουν επίσης ότι οι παιδαγωγοί συνεχίζουν να βλέπουν με το ίδιο πνεύμα την εκπαίδευση των κοριτσιών και να περιορίζουν τη σκοπιμότητά της σε δυο κύκλους: την εκπαίδευση της δασκάλας και της μητέρας. Στο μεταξύ όμως, η ελληνική κοινωνία και το οικονομικό της σύστημα είχαν αρχίσει από καιρό να εξελίσσονται και να επηρεάζονται από τις εξελίξεις στον ευρωπαϊκό χώρο. Η ανάπτυξη της βιομηχανίας εξασφαλίζει εργασία σε όλο και μεγαλύτερο αριθμό γυναικών και πολλοί γονείς αισθάνονται την ανάγκη να δώσουν μια καλύτερη Μέση Εκπαίδευση στα κορίτσια τους.

Η πίεση αυτή για μια πιο ουσιαστική Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών σταδιακά μεγαλώνει, ώσπου δίνεται, στις αρχές του αιώνα μας, μια "ριζοσπαστική" λύση: χωρίς επίσημη άδεια από το Υπουργείο εγγράφονται πολλές μαθήτριες στα Μέσα Σχολεία των αγοριών, αφού η δημόσια Μέση Εκπαίδευση ήταν η μόνη που έδινε την εποχή αυτή τα απαραίτητα προσόντα για την εξασφάλιση εργασίας. Ενδεικτικό των νέων τάσεων είναι το γεγονός ότι το ανώτερο τμήμα του Παρθεναγωγείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας διαλύεται από έλλειψη μαθητριών, ενώ ο αριθμός των κοριτσιών που γράφονται στα δημόσια σχολεία συνεχώς αυξάνεται. Ο Εκπαιδευτικός Όμιλος με συγκεκριμένα προγράμματα μαθημάτων, ο Δελμούζος με το "Ανώτερο Παρθεναγωγείο Βόλου" και ο Γληνός με την "Ανωτέρα Γυναικεία Σχολή" δείχνουν πως τα εκπαιδευτικά προβλήματα των Ελληνίδων αρχίζουν να αντιμετωπίζονται με διαφορετικό πνεύμα. Παράλληλα τα εκπαιδευτικά Νομοσχέδια του Στάη (1908), του Αλεξανδρή (1911) και του Τσιριμώκου (1913) αντιμετωπίζουν από μια εντελώς διαφορετική, απ' ό,τι τα Νομοσχέδια της δεκαετίας του 1880-1890, σκοπιά τη γυναικεία εκπαίδευση. Στα 1914 ιδρύονται από τον Τσιριμώκο τα πρώτα Αστικά Σχολεία θηλέων και λίγα χρόνια αργότερα, στα 1917, τα πρώτα, δημόσια Γυμνάσια και Ελληνικά Σχολεία θηλέων. Η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του Βενιζέλου στα 1929 κλείνει την περίοδο των προβληματισμών, που απασχολεί

Σελ. 355
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/356.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

την εκπαιδευτική σκέψη για έναν ολόκληρο αιώνα (1830-1929), και εξασφαλίζει ίσες ευκαιρίες εκπαίδευσης στους μαθητές και τις μαθήτριες, αφού καθιερώνει Γυμνάσια θηλέων και αρρένων στις πόλεις και μικτά στις επαρχίες.

Μετά το 1929, την εκπαιδευτική σκέψη απασχολεί έντονα η προβληματική της συνεκπαίδευσης, ένα θέμα που παραμένει ανοιχτό πενήντα ολόκληρα χρόνια, αφού η συνεκπαίδευση καθιερώνεται σε όλα τα σχολεία της χώρας το 1979.

Σήμερα στο ευρύτερο πεδίο της κοινωνικοποίησης των μαθητών, το πρόβλημα που σχετίζεται με τους ρόλους των δύο φύλων παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και αποτελεί τη θεωρητική βάση γύρω από την όποια στρέφονται πολλές έρευνες. Τα σχολικά βιβλία, κυρίως τα Αναγνωστικά του Δημοτικού Σχολείου, το πρόγραμμα μαθημάτων, ο επαγγελματικός προσανατολισμός, ο σχολικός αθλητισμός, οι απαιτήσεις των δασκάλων που είναι, σε πολλά σημεία, διαφορετικές για τους μαθητές και διαφορετικές για τις μαθήτριες, αποτελούν μερικές από τις πλευρές του σχολείου όπου υπάρχουν ενδείξεις ότι επηρεάζεται η πορεία της κοινωνικής μάθησης και υποθάλπεται το στερεότυπο για το ρόλο των δύο φυλών.

Σελ. 356
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/357.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Σελ. 357
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/358.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 358
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 339
    2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

    ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

    Οι κοινωνικές συνθήκες για μια ουσιαστική βελτίωση στη θέση της γυναίκας δημιουργήθηκαν, όπως είναι γνωστό, στους νεότερους χρόνους. Οι παλαιότερες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες και η πατριαρχική δομή της οικογενείας περιόριζαν το ρόλο της γυναίκας στο σπίτι και την οικογένεια. σε πρώτο στάδιο, επομένως, έχουμε μια τέλεια διαφοροποίηση στο ρόλο των δύο φύλων και μια ολοκληρωτική σχεδόν έλλειψη πνευματικής μόρφωσης των κοριτσιών. Μόνο στις ανώτερες κοινωνικές τάξεις οπού η οικονομική άνεση αποδεσμεύει τη γυναίκα από την οικιακή βιοτεχνία, τη χειρωνακτική εργασία και από τις ευθύνες της μητρότητας και του σπιτιού, δημιουργείται η ανάγκη για μια ανώτερη γυναικεία μόρφωση, με κάποια έκταση και βάθος. Σταδιακά όμως αναπτύσσεται σε όλες τις χώρες o αγώνας της γυναίκας για τον "εξανθρωπισμό" της. Από τις αρχές του 19ου αιώνα αρχίζει να αφυπνίζεται η κοινωνική συνείδηση των γυναικών και να πλαταίνει ο πνευματικός τους ορίζοντας. Η οικονομική ανεξαρτησία, που εξασφαλίστηκε με τη βιομηχανική επανάσταση, η υπεύθυνη δράση στην κοινωνία και η καλλιέργεια του πνεύματος προετοιμάζουν τη γυναίκα για μια δημιουργική προσφορά σε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής.

    Η ριζική αυτή αλλαγή στην κοινωνική θέση της γυναίκας φανερώνει σιγά σιγά πως η γυναικεία εκπαίδευση, που είχε καθαρά διακοσμητικό χαρακτήρα, δεν ανταποκρίνεται. Ικανοποιητικά στις νέες απαιτήσεις. Η εκπαίδευση χωρίς συγκεκριμένο σκοπό που καταλήγει να είναι ένα μωσαϊκό από γνώσεις για απλή επίδειξη δεν ικανοποιεί πια. Στην Αμερική και στις μεγάλες χώρες