Συγγραφέας:Ζιώγου - Καραστεργίου, Σιδηρούλα
 
Τίτλος:Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:2
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:467
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1893
 
Περίληψη:Μελέτη της πορείας που ακολούθησε ή Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στη χώρα μας, των διαφόρων παραγόντων που επηρέασαν την πορεία αυτή, καθώς και των προβλημάτων και των κυριότερων τάσεων που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια της εξελικτικής αυτής πορείας. Η εργασία αυτή, στην πρώτη της μορφή, υποβλήθηκε ως διδακτορική διατριβή και εγκρίθηκε από τη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Δημοσιεύθηκε το 1983 ως παράρτημα (αριθμός 38) της Επιστημονικής Επετηρίδας της Φιλοσοφικής Σχολής.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 28.69 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 6-25 από: 470
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/6.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 6
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/7.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

«History knows no formal education but male education».

C. H. THURBER

Σελ. 7
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/8.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 8
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/9.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Μια σειρά φροντιστηριακών μαθημάτων, που είχα αναλάβει από το 1974, έγινε ή αφορμή να στραφεί ή προσοχή μου στα Ιδιαίτερα προβλήματα που παρουσίαζε ή Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στη χώρα μας και ή αφετηρία για συστηματική έρευνα γύρω από το πρόβλημα της συνεκπαίδευσης που παρέμενε ως τότε ανοιχτό για τα σχολεία της Μέσης Παιδείας.

Στην πορεία της ερευνάς αυτής διαπίστωσα ότι ή διαφοροποίηση στην οργάνωση και στο πρόγραμμα των σχολείων με βάση το φύλο των μαθητών παρουσίαζε ενδιαφέρουσες Ιστορικές προεκτάσεις. Διαπίστωσα, για να δώσω ένα παράδειγμα, πως χρειάστηκε να περάσουν σχεδόν εκατό χρόνια από την απελευθέρωση για να καθιερωθεί ή συνεκπαίδευση στα Δημοτικά Σχολεία και ότι ως τις αρχές του αιώνα μας δεν υπήρχαν για τα κορίτσια δημόσια σχολεία Μέσης Παιδείας, ούτε και είχαν το δικαίωμα, όσες μαθήτριες ήθελαν, να εγγράφουν στα δημόσια σχολεία των αγοριών. Το Διδασκαλείο αποτελούσε, για πολλά χρόνια, τη μοναδική διέξοδο των μαθητριών που είχαν κάποιες επιστημονικές φιλοδοξίες, και το επάγγελμα της δασκάλας το μόνο όπου είχαν τη δυνατότητα να σταδιοδρομήσουν.

Αποφάσισα να μην περιορίσω την ερευνά μου μόνο στη συνεκπαίδευση, παρά να δω, όσο ήταν δυνατό πιο σφαιρικά, την πορεία που ακολούθησε ή Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στη χώρα μας, τους διάφορους παράγοντες που επηρέασαν την εξέλιξη αύτη, καθώς και τα προβλήματα και τις κυριότερες τάσεις που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια της εξελικτικής αυτής πορείας.

Η εργασία αυτή, στην πρώτη της μορφή, υποβλήθηκε ως διδακτορική διατριβή και εγκρίθηκε από τη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Δημοσιεύθηκε το 1983 ως παράρτημα (αριθμός 38) της Επιστημονικής Επετηρίδας της Φιλοσοφικής Σχολής.

Σ. Ζ.-Κ.

Σελ. 9
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/10.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 10
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/11.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Προηγούμενες έρευνες, αντικείμενο και σκοπός αυτής της εργασίας, όρια και αναγκαίοι περιορισμοί, πηγές και βοηθήματα

Η μελέτη, ή ανάλυση και ή συζήτηση των προβλημάτων της γυναικείας εκπαίδευσης στο 19ο αιώνα απουσιάζει, συνήθως, ή αναφέρεται ελάχιστα στη σχετική βιβλιογραφία. Για τη θέση της Ελληνίδας στην κοινωνία και για την εξέλιξη της εκπαίδευσης της δεν διαθέτουμε ούτε γενικές ούτε ειδικές αναλύσεις. Πλήθος βασικά προβλήματα παραμένουν ακόμα σε πρωτογενές στάδιο επεξεργασίας. Αυτό οφείλεται στην ιδιαιτερότητα της γυναικείας εκπαίδευσης, στην ανεπάρκεια των δημοσιευμένων πηγών, καθώς και στο ότι δύσκολα μπορεί κανείς να βρει και να χρησιμοποιήσει τις πηγές που υπάρχουν. Το υλικό που θα μπορούσε να δώσει μια πιο λεπτομερειακή εικόνα της κοινωνικής και εκπαιδευτικής ιστορίας της Ελληνίδας κατά το 19ο αιώνα βρίσκεται, σε μεγάλο ποσοστό, ανεπεξέργαστο στα διάφορα αρχεία και σε πολλές περιπτώσεις είναι εξαιρετικά δυσπρόσιτο. Για όλους αυτούς τους λόγους, στη βιβλιογραφία που υπάρχει, επικρατεί, σε πολλά σημεία, σύγχυση και ασάφεια σχετικά με τη διάρθρωση και τη λειτουργία των Παρθεναγωγείων στο 19ο αιώνα, Η σύγχυση αυτή απλώνεται από τις χρονολογίες ίδρυσης των σχολείων ως τον τρόπο λειτουργίας των Παρθεναγωγείων.

Οι σύντομες ιστορικές αναδρομές στο 19ο αιώνα που περιέχονται σε εργασίες σχετικά με την εκπαιδευτική κίνηση στον αιώνα μας δεν καλύπτουν, όπως είναι φυσικό, όλο το φάσμα των

Σελ. 11
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/12.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

επιμέρους προβλημάτων. Την πορεία που ακολούθησε ή Δημοτική, ή Μέση και ή Επαγγελματική Εκπαίδευση των Ελληνίδων ως το 1954 την περιγράφει ή διδακτορική διατριβή της Ελ. Δούκα, που εγκρίθηκε από το Πανεπιστήμιο του Μονάχου1, οι αναφορές όμως στην εκπαιδευτική κίνηση του 19ου αιώνα περιορίζονται μόνο σε μια εμπεριστατωμένη γενική θεώρηση.

Σε μια μικρότερη εργασία2, η A. Κόττου περιορίζεται σε μια σύντομη αλλά αξιόλογη ιστορική αναδρομή στο 19ο αιώνα και εντοπίζει με σαφήνεια και διορατικότητα τα προβλήματα που παρουσίαζε ή Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στη χώρα μας αμέσως μετά την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του Ελ. Βενιζέλου το 1929.

Τέλος, στις γενικές Ιστορίες της παιδείας, υπάρχουν ορισμένα κεφάλαια που αναφέρονται, εντελώς επιγραμματικά όμως, στην εκπαίδευση των κοριτσιών στο 19ο αιώνα3.

Με τις παραπάνω εργασίες φωτίζονται αρκετά σημεία από την πορεία που ακολούθησε η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στη χώρα μας. Όμως γίνεται φανερό ότι δεν υπάρχει για το θέμα αυτό ειδική και συστηματική έρευνα.

Η διαπίστωση ότι δεν μελετήθηκε συστηματικά ή πορεία που ακολούθησε ή Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα είναι ένα γεγονός που κάνει απαραίτητη την έρευνα του θέματος αυτού, για να συμπληρωθεί ένα σημαντικό κενό στην ιστορία της νεοελληνικής εκπαίδευσης.

Επειδή είναι δύσκολο να κρίνει κανείς σωστά ένα κοινωνικό

——————————————

1 Β. Dukas, Ein Beitrag zur Frage der Frauenbildung in Griechenland, Diss Μόναχο 1955

2. A. Κόττου, "Η εκπαίδευση των Ελληνίδων από το 1830 έως σήμερα", στο βιβλίο της Ζ. Φράγκου, Γύρω από το παιδί, Αθήνα 1930, σ. 359-404.

3 Βλ. Σ. Τζουμελέας - Π. Παναγόπουλος, Η εκπαίδευσή μας στα τελευταία εκατό χρόνια, Αθήναι 1933, σ 115 - 118· Χρ.Λέφας, Ιστορία της 'Εκπαιδεύσεως, Αθήνα 1942, σ. 28-32 και 258-263· Α. Ισηγόνης. Ιστορία της Παιδείας, Ρόδος 1958, σ. 327 - 335.

Σελ. 12
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/13.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ζήτημα όπως η εκπαίδευση, και προπάντων να εκτιμήσει την πρόοδο του, αν δεν παρακολουθήσει την εξέλιξη του από το παρελθόν, αποφάσισα να ξεκινήσω από τα θεμέλια και να ερευνήσω:

α) Την πορεία που ακολούθησε η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών από την απελευθέρωση ως το 1893, περίοδο που τα Παρθεναγωγεία λειτουργούσαν χωρίς ειδικό Οργανωτικό νόμο. Κύριος στόχος της έρευνας αυτής είναι να δοθεί μια κατά το δυνατό ολοκληρωμένη εικόνα της Μέσης Εκπαίδευσης των κοριτσιών, όπως διαμορφώθηκε στο 19ο αιώνα. να επισημανθεί, πιο συγκεκριμένα, το είδος των σχολείων και ο τρόπος που λειτουργούσαν, να προσδιορισθεί ή θέση που είχαν στο γενικότερο εκπαιδευτικό σύστημα και να γίνουν οι ανάλογες συγκρίσεις με τα αντίστοιχα σχολεία των αγοριών. Παράλληλα αναλύονται οι διάφορες προσπάθειες που έγιναν την εποχή αυτή για ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις στον τομέα της Μέσης Εκπαίδευσης των κοριτσιών.

β) Τα εκπαιδευτικά προβλήματα, τις ιδιομορφίες και τις κυριότερες τάσεις που επικράτησαν στην πορεία της Μέσης Εκπαίδευσης των κοριτσιών. Καταβάλλεται εδώ προσπάθεια να δοθεί, με όσο γίνεται μεγαλύτερη πληρότητα και αντικειμενικότητα, ή εικόνα του πνεύματος που επικρατούσε την εποχή αυτή για τη γυναικεία εκπαίδευση, με σχετική ανάπτυξη της εκπαιδευτικής πολιτικής του κράτους και της εκπαιδευτικής φιλοσοφίας. Επιδιώκονται επίσης, ως ένα βαθμό, άμεσες συσχετίσεις με τα παράλληλα κοινωνικά και πολιτικοοικονομικά γεγονότα της εποχής, ή έμφαση όμως δίνεται στο γυναικείο κίνημα και τις επιδιώξεις του,

Για να γίνει πιο καθαρή ή εικόνα, χρειάστηκε να διερευνηθούν, σε περιορισμένη έκταση, και ορισμένοι άλλοι τομείς, που δεν καλύπτονται ικανοποιητικά από τη σχετική βιβλιογραφία:

α) Οι αναφορές στη Δημοτική Εκπαίδευση περιορίζονται σε ορισμένα βασικά στοιχεία και είναι πιο λεπτομερειακές για τα πρώτα χρόνια, επειδή τότε τοποθετούνται οι βάσεις της εκπαίδευσης των κοριτσιών και επειδή τα στοιχεία αυτά δεν είναι γνωστά.

β) Η εξέλιξη της γυναικείας εκπαίδευσης στον υπόδουλο

Σελ. 13
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/14.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ελληνισμό είναι από τους παράγοντες που επηρεάζουν, την εποχή αυτή, σε πολλά σημεία, την εκπαίδευση στο ανεξάρτητο κράτος, αφού η επικοινωνία είναι συνεχής και οι αλληλεπιδράσεις αναπόφευκτες και οπωσδήποτε μεγάλης σημασίας και για τους δύο χώρους. Η έρευνα προς την κατεύθυνση αυτή επεκτάθηκε σε περιορισμένα πλαίσια για να γίνουν μόνο ορισμένες συγκρίσεις και παρατηρήσεις.

γ) Η έλλειψη ειδικής βιβλιογραφίας που να αναφέρεται στην κοινωνική θέση της Ελληνίδας στο 19ο αιώνα, στη διαμόρφωση του γυναικείου κινήματος, και στις πρώτες προσπάθειες για τη συμμετοχή της γυναίκας στην κοινωνική και πνευματική ζωή του τόπου αποτέλεσε την τρίτη βασική δυσκολία για την ολοκλήρωση της εργασίας αυτής. Η ιστορία του γυναικείου κινήματος αποτελεί οπωσδήποτε σημαντικό παράγοντα για την κατανόηση και ερμηνεία πολλών σημείων της γυναικείας εκπαίδευσης αφού η αλληλεπίδραση των δύο αυτών παραγόντων είναι στενή και ο καθένας συντελεί καθοριστικά στη διαμόρφωση και την εξέλιξη του άλλου. Η σπουδαιότητα του παράγοντα αυτού, σε συνδυασμό με τη σύγχυση που επικρατεί στη βιβλιογραφία σχετικά με πληροφορίες που αναφέρονται στο 19ο αιώνα, με έκαναν να αποτολμήσω ένα διάγραμμα των πρώτων προσπαθειών των Ελληνίδων, βασισμένο σε πρωτογενείς πηγές.

Χρονικά η έρευνα αυτή περιορίστηκε στο 19ο αιώνα γιατί, οπωσδήποτε, θα ξέφευγε από τα όρια μιας διατριβής ή μελέτη που θα έφτανε ως τη σύγχρονη εποχή, μια που πρόκειται για μεγάλη χρονική περίοδο και θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να οργανωθεί και να αναλυθεί το σχετικό υλικό. Απ' την άλλη, την περίοδο αυτή χαρακτηρίζει ένας έντονος και ιδιαίτερος προβληματισμός σε ό,τι έχει σχέση με την εκπαίδευση των κοριτσιών. Η ιδιαιτερότητα των προβλημάτων της Μέσης Εκπαίδευσης των κοριτσιών απασχολεί με τόση ένταση τους παιδαγωγούς, την κοινωνία και την πολιτεία, που ο 19ος αιώνας μπορεί δίκαια να χαρακτηριστεί αιώνας προβληματισμού και αμφιβολιών.

Σελ. 14
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/15.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Τα όρια της εργασίας περιορίστηκαν ανάμεσα στα χρόνια 1830 και 1893. 'Ως αφετηρία θεωρήθηκε το 1830 γιατί τη χρονιά αυτή ιδρύθηκε το πρώτο δευτεροβάθμιο σχολείο για τα κορίτσια, το Ελληνικό Σχολείο του δήμου της Ερμούπολης. Με το 1893 κλείνει ή περίοδος που εξετάζουμε, γιατί τη χρονιά αυτή δημοσιεύονται από το Υπουργείο Παιδείας τα πρώτα προγράμματα μαθημάτων για τα Παρθεναγωγεία της χώρας που λειτουργούσαν ως τότε χωρίς ειδική νομοθετική ρύθμιση.

Σχετικά με την έννοια της Μέσης Εκπαίδευσης1 παρατηρούμε ότι ως σχολεία Μέσης Εκπαίδευσης θεωρούνται τα δευτεροβάθμια σχολεία της εποχής αυτής που δέχονται για εγγραφή μαθήτριες που έχουν τελειώσει το Δημοτικό Σχολείο. Στην κατηγορία των σχολείων Μέσης Εκπαίδευσης συμπεριλαμβάνονται και τα Διδασκαλεία θηλέων, αφού στην ουσία είναι δευτεροβάθμια σχολεία που λειτουργούν μαζί με τα Παρθεναγωγεία, δηλαδή με κοινό πρόγραμμα μαθημάτων2.

Η εργασία αυτή δεν εξετάζει τα ξένα σχολεία, που τα περισσότερα ιδρύθηκαν από μοναχικά τάγματα για παιδιά καθολικών κυρίως και οπού φοιτούσε, σύμφωνα με πληροφορίες της εποχής, και ένας μεγάλος αριθμός μαθητριών του "Ανατολικού Δόγματος"3. Τα σχολεία όμως που ίδρυσαν ξένοι, ιεραπόστολοι κυρίως, αποκλειστικά για τις Ελληνίδες, συμπεριλαμβάνονται στον κατάλογο

——————————————

1. Οι όροι "Μέση Εκπαίδευση" και "Μέση Παιδεία" χρησιμοποιούνται ως ταυτόσημοι. Ο κύκλος των σχολείων της δημόσιας Μέσης Εκπαίδευσης περιλαμβάνει, την εποχή αυτή, τα Ελληνικά Σχολεία και τα Γυμνάσια.

2. Από το 1834 η πολιτεία τοποθέτησε τις μαθήτριες που σπούδαζαν με υποτροφία του κράτους για να γίνουν δασκάλες σε ιδιωτικά Παρθεναγωγεία. Από τα σχολεία αυτά οργανώθηκαν πιο συστηματικά εκείνα που συντηρούσε ή Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία και έτσι ή πολιτεία αναγνώρισε από το 1861 ως Διδασκαλεία θηλέων τα σχολεία αυτά που συνέχιζαν όμως, παράλληλα, να λειτουργούν και ως Παρθεναγωγεία.

3. Η "ιδιοτυπία" των σχολείων αυτών απαιτεί ξεχωριστή διαπραγμάτευση και για τον τρόπο που ήταν οργανωμένα και για τους γενικότερους σκοπούς που επιδίωκαν.

Σελ. 15
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/16.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

των υπόλοιπων ιδιωτικών σχολείων της περιόδου αυτής.

Τα κενά που επισημάνθηκαν παραπάνω δημιούργησαν την ανάγκη να ερευνηθούν οι πηγές και να αναζητηθούν εκεί οι απαντήσεις. Η τεκμηρίωση της εργασίας αυτής στηρίχτηκε στη χρησιμοποίηση ανέκδοτου υλικού και στη διερεύνηση πηγών της εποχής. Πιο συγκεκριμένα: Τα Γενικά Αρχεία τον Κράτους, το Αρχείο της Σχολής Hill, τα Πρακτικά των Συνεδριάσεων της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, Κανονισμοί και Προγράμματα μαθημάτων των Παρθεναγωγείων της εποχής. Πρακτικά Συλλόγων, Εκθέσεις Υπουργών και Επιθεωρητών, η Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, η Εφημερίδα των Συζητήσεων της Βουλής, Συλλογές Νόμων, Εγκυκλίων και Διαταγμάτων, Περιοδικά και Ημερολόγια της εποχής1, αποτέλεσαν τις βασικές πηγές των δεδομένων της εργασίας αυτής.

Η μακροχρόνια έρευνα στις παραπάνω πηγές αποκάλυψε ένα τεράστιο υλικό ανεπεξέργαστο, που δημιουργούσε όμως μια νέα σειρά από προβλήματα: δυσχέρειες στην ταξινόμηση του υλικού, φόβοι για τυχόν αναχρονισμούς -η άγνοια πολλών σημείων μπορούσε κάθε στιγμή να οδηγήσει σε αυθαίρετα συμπεράσματα- ή ένταξη των κειμένων στο περιβάλλον τους για να φανεί τι πραγματικά αντιπροσωπεύουν, αποτέλεσαν τους κυριότερους προβληματισμούς. Όλες οι παραπάνω δυσκολίες ήταν ιδιαίτερα σοβαρές, αλλά πίστεψα πως έπρεπε να ολοκληρώσω την προσπάθεια αυτή έστω και με κίνδυνο να υπάρξουν ορισμένα κενά και να

——————————————

1. Η επιλογή των περιοδικών έγινε με κριτήριο το περιεχόμενο τους. Δηλαδή αποδελτιώθηκαν πρώτα τα εκπαιδευτικού περιεχομένου και τα γυναικεία περιοδικά. Από τα υπόλοιπα -την εποχή αυτή κυκλοφορεί ένας μεγάλος αριθμός περιοδικών- αποδελτιώθηκαν εκείνα που αντιπροσωπεύουν φιλεκπαιδευτικούς και φιλολογικούς συλλόγους μαζί με τα δυο από τα πιο γνωστά περιοδικά της εποχής την Πανδώρα και την Εστία, που ή μακροβιότητα τους εξασφαλίζει μια συνολική εικόνα της εποχής. Τα Ημερολόγια αποτέλεσαν πολύτιμη πηγή πληροφοριών, επειδή δημοσιεύουν αγγελίες των σχολείων με περιληπτικές εκθέσεις για το είδος του σχολείου και τον τρόπο που λειτουργούσε.

Σελ. 16
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/17.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

μείνουν ανοιχτά για νεότερες αναζητήσεις πολλά θέματα, που θα συμπληρωθούν από κατοπινούς ερευνητές.

Η πορεία που ακολούθησα για την επεξεργασία των δεδομένων είναι: συγκέντρωση του υλικού, ταξινόμηση των δεδομένων σε κατηγορίες και παραπέρα κριτική ανάλυση, οργάνωση των δεδομένων με τέτοιο τρόπο που να είναι δυνατή ή παρουσίαση τους σε πίνακες, επισκόπηση και ανάλυση των δεδομένων, συμπεράσματα.

Όσα περιέχει το πρώτο μέρος της εργασίας αυτής αφορούν τη θέση και την εκπαίδευση της Ελληνίδας στην περίοδο της Τουρκοκρατίας, χωρίς να εξετάζονται λεπτομερειακά τα ιδιαίτερα προβλήματα της εποχής αυτής. Η επισκόπηση αυτή έχει σκοπό να αποσαφηνίσει μερικά από τα γενικά προβλήματα που σχετίζονται με την εκπαίδευση της Ελληνίδας στην περίοδο της Τουρκοκρατίας και κυρίως να προσδιορίσει τα στοιχεία εκείνα που επηρέασαν σε μεγάλο ή μικρό βαθμό την κατοπινή εξέλιξη της γυναικείας εκπαίδευσης στο ελεύθερο κράτος.

Το δεύτερο μέρος της εργασίας χωρίζεται σε δύο κεφάλαια. Αυτά αντιστοιχούν στις χρονικές υποδιαιρέσεις που κρίθηκε αναγκαίο να χωριστεί το διάστημα των χρόνων 1830 - 1893, σε καθεμιά από τις χρονικές αυτές περιόδους εξετάζεται αναλυτικά ή χρονολογική εξέλιξη των σχολείων, τα είδη και ή λειτουργία τους, και δίνονται στατιστικά στοιχεία και πίνακες. Για να αποσαφηνισθεί το είδος των Παρθεναγωγείων, που λειτουργούσαν την εποχή αυτή χωρίς ειδικό οργανωτικό νόμο, γίνονται συχνά συγκρίσεις με τα αντίστοιχα δευτεροβάθμιο., σχολεία των αγοριών, καθώς και ορισμένες παρατηρήσεις στον τρόπο που λειτουργούσαν τα Παρθεναγωγεία στον υπόδουλο ελληνισμό, Η πρώτη περίοδος εκτείνεται ως το 1861, οπότε έχουμε την πρώτη επίσημη αναγνώριση από το κράτος του σχολείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας ως Διδασκαλείου θηλέων, και ή δεύτερη ως το 1893, χρονιά που δημοσιεύονται τα πρώτα προγράμματα που ρυθμίζουν τη λειτουργία των Παρθεναγωγείων,

2

Σελ. 17
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/18.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Στο τρίτο μέρος αναλύονται οι προσπάθειες που έγιναν για εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις στη Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών. Πιο ειδικά, αναφέρονται τα προβλήματα που απασχολούν την εκπαιδευτική σκέψη και ή θέση που παίρνουν σ' αυτά διανοούμενοι και παιδαγωγοί της εποχής, τα εκπαιδευτικά νομοσχέδια που προτάθηκαν και ο αγώνας και οι διεκδικήσεις των Ελληνίδων για Ανώτερη Εκπαίδευση και βελτίωση της Μέσης.

Σελ. 18
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/19.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΗ ΕΛΛΑΔΑ

(Σύντομη ιστορική αναδρομή)

Μετά την τουρκική κατάκτηση, τα μοναστήρια ή ο νάρθηκας των εκκλησιών αποτελούν τις μικρές παιδευτικές εστίες, τα "κουνά" σχολεία, όπου οι μοναχοί και οι ιερείς δίδασκαν σε λιγοστούς μαθητές ανάγνωση, γραφή και στοιχειώδεις γνώσεις αριθμητικής1. Διαφορετική κάπως ήταν ή κατάσταση της παιδείας στις

——————————————

1. Για την παιδεία στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας βλ. Κ. Κούμας, Ιστορία των ανθρωπίνων πράξεων από των αρχαιοτάτων χρόνων έως των ημερών μας, τ. ΙΒ' (τα σχετικά με τον ελληνικό διαφωτισμό), Βιέννη 1832, φωτομ. επανέκδοση, Αθήνα 1966' Μ. Παρανίκας, Σχεδίασμα περί της εν τω Ελληνικώ Έθνει καταστάσεως των γραμμάτων από αλώσεως Κωνσταντινουπόλεως (1453 μ.Χ.) μέχρι των αρχών της ενεστώσης εκατονταετηρίδας, Κωνσταντινούπολις 1867· Κ. Σάθας, Νεοελληνική Φιλολογία, Βιογραφίαι των εν τοις γράμμασι διαλαμψάντων Ελλήνων από της καταλύσεως της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας μέχρι της Ελληνικής εθνεγερσίας (14521821), Αθήναι 1868' G. Chassiotis, L'instruction Publique chez les Grecs depuis la prise de Constantinople par les Turcs jusqu'à nos jours, Παρίσι 1881· M. Γεδεών, Η πνευματική κίνησις τον γένους κατά τον IH' και Ιθ' αιώνα (εκδ. φροντίδα Ά. Αγγέλου-Φ. Ηλιού), "Ερμής", Αθήνα 1976- Τρ. Ευαγγελίδης, Η παιδεία επί Τουρκοκρατίας, τ. Λ'-Β', Αθήναι 1936 (απαραίτητο συμπλήρωμα: Κ.Θ. Λάππας, Ευρετήριον, Αθήναι. 1973)· Κ.Θ. Δημαράς, Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας. Από τις πρώτες ρίζες ως την εποχή μας, "Ίκαρος", Αθήνα '1985· Απ. Βακαλόπουλος, Ιστορία του Νέον Ελληνισμού, τ. Β', Θεσσαλονίκη 1964 και τ. Δ', Θεσσαλονίκη 1973 και του ίδιου, "Η δράση των Ελλήνων λογίων στην Δύση", Ιστορία τον Ελληνικού Έθνους, "Εκδοτική Αθηνών", τ. Γ,

Σελ. 19
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/20.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

λατινοκρατούμενες ελληνικές περιοχές, κυρίως στην Κρήτη, όπου συγκεντρώθηκαν μαθητές και λόγιοι από την τουρκοκρατούμενη χώρα. To ενδιαφέρον για την παιδεία δυναμώνει από τα μέσα του 16ου αιώνα, μετά τη λήξη των πολεμικών αναστατώσεων στον ελληνικό χώρο. Έτσι, το 17ο αιώνα με την προστασία του κλήρου και την οικονομική ενίσχυση των εμπόρων, τα "κοινά" σχολεία πολλαπλασιάζονται τόσο στην ηπειρωτική Ελλάδα όσο και στα νησιά. Παράλληλα, αρχίζουν να διαμορφώνονται σε μερικά εμπορικά κέντρα πνευματικοί πυρήνες που ξεχωρίζουν με την ακτινοβολία τους.

Το 18ο αιώνα, οι κυριότεροι παράγοντες, που επιτάχυναν την πνευματική πρόοδο σε πολλές περιοχές, είναι ή οικονομική άνθηση του ελληνισμού, το πνευματικό κίνημα του διαφωτισμού και οι ανακατατάξεις στην ελληνική κοινωνία, κυρίως με τη μορφοποίηση μιας οικονομικά ισχυρής τάξης εμπόρων. Από ατομικές πρωτοβουλίες πρώτα και ύστερα με τη συμβολή των κοινοτήτων ιδρύονται συνέχεια καινούρια σχολεία. Έτσι στο τέλος του 18ου αιώνα, σύμφωνα με πληροφορίες λογίων της εποχής, "κοινά" σχολεία λειτουργούν σε ολόκληρο τον ελληνικό χώρο, για μεγαλύτερο ή μικρότερο χρονικό διάστημα. Αποτέλεσμα του φιλεκπαιδευτικού αυτού ζήλου των Ελλήνων και των προσπαθειών που καταβάλλουν οι Φαναριώτες, οι πλούσιοι έμποροι και οι φωτισμένοι, ανώτεροι και ανώτατοι κληρικοί είναι να εξελιχθούν μερικά σχολεία σε αξιόλογες εστίες που προώθησαν σημαντικά την παιδεία' έτσι, στις αρχές του 19ου αιώνα ή ανάγκη των γραμμάτων και ή πρόοδος που εξασφαλίζει η επιστήμη και η γνώση έγινε αισθητή σε ολόκληρο πια τον ελληνισμό.

——————————————

1974, σ. 357-361· Γ. Ζώρας, "Ελληνική γλώσσα, διδασκαλία, Ακαδημίες, εκπαίδευση", Ιστορία τον Ελληνικού Έθνους, τ. Ι', σ. 361-364· Ά. Αγγέλου, "Η παιδεία στην Κρήτη και στα Επτάνησα", Ιστορία τον Ελληνικού Έθνους, τ. Ι', σ. 377-379, του ίδιου, "Η εκπαίδευση". Ιστορία τον Ελληνικού Έθνους, τ. IA', σ. 306-328· και Χρ. Πατρινέλλης, "Από την Άλωση ως τις απαρχές της πρώτης αναγεννήσεως της παιδείας", Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. Γ, σ. 367-376.

Σελ. 20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/21.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Κάτω από τις γενικές αυτές προϋποθέσεις είναι αυτονόητο ότι δεν μπορούμε να αναφερθούμε σε οργανωμένη εκπαίδευση των κοριτσιών. Είναι κοινή η διαπίστωση ότι o αναλφαβητισμός των γυναικών αποτελεί την περίοδο και του τελευταίου ακόμα αιώνα της Τουρκοκρατίας πανελλήνιο φαινόμενο1, Η Ελληνίδα ζούσε στα χρόνια της Τουρκοκρατίας εντελώς απομονωμένη από κοινωνική άποψη2. Η υφαντική και το κέντημα αποτελούσαν τη βασική απασχόληση αλλά και την καλλιτεχνική παιδεία των κοριτσιών3, Σταδιακά όμως η θέση της Ελληνίδας αλλάζει. Στην κίνηση αυτή πρωτοστατούν οι ξενιτεμένοι στις μεγάλες παροικίες του εξωτερικού, Στις χώρες της Ευρώπης οι Έλληνες πλουτίζουν, γνωρίζουν την άνεση, μορφώνονται, γίνονται οι αντιπρόσωποι

——————————————

1. Σύμφωνα με τον άγγλο περιηγητή R. Chandler (1765) οι Έλληνες δεν κρίνουν απαραίτητη τη μόρφωση για τις γυναίκες. Γυναίκες που γνωρίζουν ανάγνωση και γραφή θεωρούνται εξαιρετικά μορφωμένες (Κ. Σιμόπουλος. Ξένοι ταξιδιώτες στην Ελλάδα, τ. Β', Αθήνα 1973, σ. 294). και ο Gh. Rulhiere που επισκέφθηκε το 1798 τη Ζάκυνθο παρατηρεί ότι ή έλλειψη κάθε μορφής παιδείας ήταν γενική στο νησί, αλλά η αμάθεια των γυναικών ήταν απίστευτη. Καταδικασμένες να ζουν κλεισμένες μέσα στο σπίτι από τα μικρά τους χρόνια, δεν διδάσκονταν τίποτα (Κ. Σιμόπουλος, ό.π., σ. 779). Ο Bd. Clarke παρατηρεί ότι το 1801 και στην Αθήνα ακόμα, ή ανάγνωση και ή γραφή αποτελούσαν άγνωστα πράγματα για τον γυναικείο πληθυσμό (Κ. Σιμόπουλος, ό.π, τ. Γ1, Αθήνα 1975, σ. 72). Ο J. Hanson παρατηρεί, επίσης, ότι και στη Σμύρνη (1813) λίγες γυναίκες είναι εκείνες που διαβάζουν ή παίζουν κιθάρα και ακόμα λιγότερες εκείνες που μπορούν να γράψουν (Κ. Σιμόπουλος, ό.π, τ. Γ2, Αθήνα 1975, σ. 560, υποσ. 1).

2. "Ως έκ της αυστηρότητας των ηθών τα κοράσια σπανίως έξήρχοντο των οικιών ασχολούμενα περί τα οικιακά έργα" (Τρ. Ευαγγελίδης, ό.π., τ. A', σ. 63). Οι περιηγητές που επισκέφθηκαν την τουρκοκρατούμενη Ελλάδα παρατηρούν πως οι. νέες έβγαιναν σπάνια έξω από το σπίτι, και στην εκκλησία πήγαιναν μονάχα την ημέρα του γάμου τους (Κ. Σιμόπουλος, ό.π., τ. Β', σ. 234). Ο φόβος των Τούρκων ήταν, σύμφωνα με τους περιηγητές, ή κύρια αιτία του περιορισμού αυτού (Κ. Σιμόπουλος, όπ., τ Β', σ. 65 και 293).

3. Δημ. Λουκάτος, "Λαϊκός βίος". Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. IA', σ. 277.

Σελ. 21
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/22.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

μιας νέας τάξης, των αστών. Πολλοί απ' αυτούς ξαναγυρίζουν στις πατρίδες τους μεταφέροντας πλούτο, νέες αντιλήψεις ζωής, νέες πολιτικές και κοινωνικές ιδέες. Στις πόλεις της Ευρώπης ή ελληνική οικογένεια έρχεται σε άμεση επαφή με ένα νέο κόσμο εμπειριών, ο οποίος πλουτίζει την κοινωνική δομή του ελληνισμού. "Η επίπλωση, η δίαιτα, η ενδυμασία, οι σχέσεις ανάμεσα στα άτομα και ανάμεσα στα φύλα, δηλαδή αυτό που ονομάζονταν τότε χρηστοήθεια, θα υποστούν σιγά σιγά βαθύτατες μεταβολές από την επαφή με το δυτικό κόσμο και από τη γοητεία που προξενεί η επαφή αυτή"1. Από το 17ο αιώνα ξεχωριστή είναι ή θέση της γυναίκας στον κύκλο των Φαναριωτών. Οι Φαναριώτισσες αποκτούν ξεχωριστή θέση στην κοινωνία και στην οικογένεια2 και πολλές απ' αυτές διακρίνονται για τη μόρφωση τους και για την αγάπη τους για τη μουσική, το θέατρο και την ποίηση'', Από τις αρχές του 18ου αιώνα αρχίζει και στον υπόδουλο ελληνισμό ή εμπορική ακμή που έχει ανυψώσει ήδη τον ελληνισμό του εξωτερικού. Το εμπόριο δυναμώνει σταδιακά μέσα στην αυτοκρατορία, επεκτείνεται προς τη Δύση και δημιουργεί πολλαπλούς δεσμούς με αυτή, φυσικά όχι μόνον οικονομικούς, Η οικονομική άνεση που εξασφάλισαν με το εμπόριο πολλές οικογένειες, έδωσε τη δυνατότητα για ταξίδια στη Δύση, ταξίδια όπου οι γυναίκες και οι κοπέλες έρχονταν σε επαφή με τα ήθη των δυτικών χωρών και μάθαιναν ξένες γλώσσες, και ή επαφή βέβαια Ελλήνων και δυτικών στα ίδια εμπορικά κέντρα επηρεάζει οπωσδήποτε τον τρόπο ζωής και τις συνήθειες των πρώτων4. Στα νησιά

——————————————

1. Κ.Θ. Δημαράς, "Το Σχήμα του Διαφωτισμού", Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. ΙA', σ. 331.

2. Στα 1770 ο περιηγητής E. Habessi παρατηρεί πως οι Ελληνίδες του Φαναριού έχουν εξασφαλίσει στην οικογένεια και την κοινωνία θέση παρόμοια με τις Ευρωπαίες της εποχής (Κ. Σιμοπόυλος, ό.π., τ. Β', σ. 350).

3. Βλ. σχετικά σ. 27-28 αυτής της εργασίας.

4. Ο περιηγητής J. Hanson που επισκέφθηκε στα 1813 τη Σμύρνη μας πληροφορεί 6τι, επειδή υπήρχε μεγάλη παροικία ξένων στη Σμύρνη, οι Ελληνίδες μάθαιναν και μιλούσαν ιταλικά και γαλλικά (Κ. Σιμόπουλος,

Σελ. 22
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/23.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

του Αιγαίου και ιδιαίτερα στις Κυκλάδες, οι περιηγητές επισημαίνουν μεγάλη διαφορά στην κοινωνική θέση και τις ελευθερίες που απολαμβάνουν οι γυναίκες σε σύγκριση με την ηπειρωτική Ελλάδα. Οι επιδράσεις των δυτικών (μόνιμοι κάτοικοι, περιηγητές, έμποροι), η ανάπτυξη του εμπορίου και της συγκοινωνίας, τα ειδικά προνόμια και μερικές ιδιαίτερες συνθήκες στη ζωή των νησιωτών1, εξασφάλισαν ευνοϊκές προϋποθέσεις για τη βελτίωση αυτή2.

Παρόλο όμως που η θέση της Ελληνίδας στην οικογένεια και στην κοινωνία βελτιώνεται σταδιακά (στις παροικίες του ελληνισμού της διασποράς, στα νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου, στα εμπορικά κέντρα της ηπειρωτικής Ελλάδας και κυρίως στους φαναριώτικους κύκλους της Πόλης και των παραδουνάβιων ηγεμονιών),

——————————————

ό.π., τ. Β', σ. 560, υποσ. 1). Στην Αθήνα τα αποτελέσματα της οικονομικής και κοινωνικής ανόδου της πόλης είναι ολοφάνερα και στην αντίστοιχη βελτίωση της κοινωνικής Θέσης της γυναίκας, όπως φαίνεται καθαρά από τις διηγήσεις των περιηγητών: έτσι o Ch. Tomson το 1730, o Le Roy το 1754, o R. Chandler το 1765 και ο J. von Riedesel το 1768 παρατηρούν ότι οι Αθηναίες ζουν απομονωμένες στα σπίτια τους (K. Σιμόπουλος, ό.π., τ. Β', σ. 167, 278, 293 και 307). Στις αρχές του 19ου αιώνα όμως η θέση αυτή αλλάζει και ο S. Guller, στα 1820, παρατηρεί ότι μερικές Αθηναίες μιλούσαν με άνεση ιταλικά και διακρίνονταν για την ευγενική συμπεριφορά τους (Κ. Σιμόπουλος, ό.π., τ. Γ3, σ. 592).

1. Η μακρόχρονη απουσία των ανδρών υποχρέωνε σε πολλά άγονα νησιά τις γυναίκες να παίξουν ενεργό ρόλο στην ανάπτυξη της οικονομίας με τα είδη που κατασκεύαζαν οι ίδιες και που ήταν κυρίως μεταξωτά και βαμβακερά υφάσματα και διάφορα πλεκτά. Η ανάγκη αυτή υποχρέωνε τις νησιώτισσες να κινούνται ελεύθερα έξω από το σπίτι και να μαθαίνουν ξένες γλώσσες για να έχουν τη δυνατότητα να πουλήσουν τα είδη που κατασκεύαζαν στους ξένους εμπόρους και περιηγητές. Ο J. Galland (1747), ο A. Bisani (1788), o J. Galt (1810) και πολλοί άλλοι περιηγητές αναφέρονται στο είδος αυτό της εμπορικής συναλλαγής (Κ. Σιμόπουλος, ό.π., τ. Β', σ. 227, 495 και 549).

2. Η κοινωνική ζωή της Χίου, για παράδειγμα, θυμίζει στον Μ. Enernan (1711) και στον Ρ. Guys (1748) την Ευρώπη (K. Σιμόπουλος, ό.π., τ. Β', σ. 65 και 234).

Σελ. 23
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/24.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ειδική φροντίδα για τη μόρφωση των κοριτσιών υπάρχει την εποχή αυτή μόνο σε ορισμένες κοινωνικές τάξεις των πλούσιων εμπόρων και κυρίως των Φαναριωτών, η εκπαίδευση των οποίων διαμορφώνεται κάτω από εντελώς ειδικές συνθήκες. Την ευθύνη για τη μόρφωση των κοριτσιών αυτών αναλαμβάνουν οι "οικοδιδάσκαλοι". Ο θεσμός της οικοδιδασκαλίας, όμως, "παρά τις αιχμές τις οποίες είναι ενδεχόμενο να παρουσιάσει., δεν επηρεάζει τη γενική εκπαιδευτική εικόνα της εποχής"1.

Γίνεται επομένως φανερό, ότι με τον τρόπο που διαμορφώθηκε η γυναικεία εκπαίδευση την εποχή αυτή δεν είναι εύκολο να επιβιώσουν ιστορικά τεκμήρια, που να δίνουν με τρόπο .ικανοποιητικό την εξέλιξη της. Η ατέλεια της εικόνας αυτής μπορεί να αμβλυνθεί κάπως αν στρέψουμε τις αναζητήσεις μας προς άλλες κατευθύνσεις, όπως π.χ. στις γυναίκες που αντιγράφουν και έχουν στην κατοχή τους διάφορους κώδικες, στις γνωστές λόγιες γυναίκες (μοναχές και κοσμικές), στα σχολεία που λειτουργούσαν σε ορισμένα μοναστήρια - για τις μοναχές κυρίως αλλά και για κοπέλες από τις γύρω περιοχές.

Με το πνεύμα αυτό "η γυναικεία εκπαίδευση, παράλληλα, αν και πιο χαμηλά από την ανδρική, δεν παρουσιάζει, διακοπή σε καμιά στιγμή του μεταγενέστερου ελληνισμού"2. Από τους πρώτους ακόμα αιώνες της Τουρκοκρατίας είναι γνωστά τα ονόματα γυναικών που αντιγράφουν ή έχουν στην κατοχή τους ορισμένους κώδικες, τα ονόματα λογίων γυναικών, τα ονόματα οικοδιδασκάλων για τα κορίτσια πλούσιων εμπόρων ή αρχοντικών οικογενειών, καθώς και η φήμη ορισμένων μοναστηριών όπου οι καλόγριες ή οι κοπέλες από τις γύρω περιοχές διδάσκονται την ελληνική γλώσσα, μουσική και χειροτεχνία. Ενδείξεις και στοιχεία ότι λειτούργησαν σχολεία για την εκπαίδευση των κοριτσιών έχουμε από το τέλος του 18ου αιώνα και μετά.

Είναι γνωστό ότι από τους βυζαντινούς ακόμα χρόνους πολλές

——————————————

1. Α. Αγγέλου, "Η εκπαίδευση", ό.π., σ 320.

2. Κ.Θ. Δημαράς, ό.π., σ. 562.

Σελ. 24
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/25.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

γυναίκες ασχολήθηκαν με την αντιγραφή κωδίκων1 ή τη συγγραφή εκκλησιαστικών ύμνων2.

Η παράδοση αυτή συνεχίζεται στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, 'Ονόματα γυναικών που αντιγράφουν κώδικες είναι γνωστά από τα πρώτα ακόμα χρόνια της Τουρκοκρατίας3, Με τα λιγοστά επίσης στοιχεία που αύτη τη στιγμή υπάρχουν, μπορούμε να πούμε ότι συνεχίζεται και ή παράδοση της αλεξανδρινής και βυζαντινής εποχής με τις γνωστές λόγιες γυναίκες. Η Άννα Νοταρά, με το ενδιαφέρον που δείχνει για φιλολογικές εκδόσεις4 και την πλατιά κοινωνική της δραστηριότητα5 μπορούμε να πούμε ότι αποτελεί τον συνδετικό κρίκο ανάμεσα στις γνωστές λόγιες γυναίκες του Βυζαντίου και εκείνες της Τουρκοκρατίας, Την παράδοση αυτή συνεχίζει στην Αθήνα η Φιλοθέη Βενιζέλου6, μαζί

——————————————

1. Σχετικά με γυναίκες βιβλιογράφους στα βυζαντινά χρόνια, βλ. Σ. Λάμπρος, "Ελληνίδες βιβλιογράφοι και κυρίαι κωδίκων κατά τους μέσους αιώνας και επί Τουρκοκρατίας", Επιστημονική Επετηρίς Εθνικού Πανεπιστημίου (1902-1903), Αθήναι 1903, σ. 234-249 και Ν. Βέης, Ελληνίδες βιβλιογράφοι και κυρίαι κωδίκων κατά τους μέσους αιώνας και επί Τουρκοκρατίας, Αθήναι 1905, σ. 7-9.

2. Σ. Λάμπρος, ό.π., σ. 230.

3. ό.π., σ. 250, 253-254, 256 και Ν. Βέης, ό.π., σ. 13.

4. Σύμφωνα με μαρτυρία του Ζαχαρία Καλλιέργη (από την Κρήτη) η έκδοση του Μεγάλου Ετυμολογικού Λεξικού πραγματοποιήθηκε το 1499 στη Βενετία "αναλώμασι μεν παραινέσει δε της λαμπρότατης κυρίας Άννης θυγατρός του πανσεβαστοτάτου και ενδοξότατο" κυρού Λουκά Νοταρά ποτέ μεγάλου δουκός της Κωνσταντινουπόλεως" (Γ. Ζαβίρας, Νέα Ελλάς ή Ελληνικόν θέατρον, ανατ. A' έκδοσης, επιμέλεια-εισαγωγή-ευρετήριον T. Γριτσοπούλου, Αθήναι 1972, σ. 304).

5. Η Άννα Νοταρά έκανε πολλές προσπάθειες και διαπραγματεύσεις (1472-1474) για την εγκατάσταση ελλήνων προσφύγων στην Τοσκάνη (Α. Βακαλόπουλος, "Η θέση των Ελλήνων και οι δοκιμασίες τους υπό τους Τούρκους", Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. Ι', σ. 75 και Μ. Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου, "Ο παλαιός Ελληνισμός της κάτω Ιταλίας και Σικελίας", Ιστορία τον Ελληνικού Έθνους, τ. Ι', σ. 237 ).

6. Η Φιλοθέη Βενιζέλου (1522-1589), κόρη αρχοντικής και πλούσιας οικογενείας των Αθηνών, ίδρυσε το γυναικείο μοναστήρι του Αγίου Ανδρέα

Σελ. 25
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 6
    2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

    ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ