Συγγραφέας:Ζιώγου - Καραστεργίου, Σιδηρούλα
 
Τίτλος:Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:2
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:467
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1893
 
Περίληψη:Μελέτη της πορείας που ακολούθησε ή Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στη χώρα μας, των διαφόρων παραγόντων που επηρέασαν την πορεία αυτή, καθώς και των προβλημάτων και των κυριότερων τάσεων που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια της εξελικτικής αυτής πορείας. Η εργασία αυτή, στην πρώτη της μορφή, υποβλήθηκε ως διδακτορική διατριβή και εγκρίθηκε από τη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Δημοσιεύθηκε το 1983 ως παράρτημα (αριθμός 38) της Επιστημονικής Επετηρίδας της Φιλοσοφικής Σχολής.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 28.69 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 79-98 από: 470
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/79.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

σχολεία κορασίων" είναι μια βαθμίδα πιο πάνω από το Δημοτικό Σχολείο που δεν έχει σχέση όμως ούτε με τη Μέση Εκπαίδευση των αγοριών, ούτε με το Διδασκαλείο. Αποτελεί ένα θεσμό δηλαδή αμέσως μετά τη Δημοτική Εκπαίδευση και πολύ κοντά σ' αυτή. Φαίνεται, επομένως, πως ποιοτικά τα σχολεία αυτά προσφέρουν λίγα παραπάνω από τα αλληλοδιδακτικά σχολεία της εποχής.

Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία

Αυτή ήταν η κατάσταση της γυναικείας εκπαίδευσης στα 1836, χρονιά που ιδρύθηκε η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία που θα πρωταγωνιστήσει στον τομέα αυτόν ολόκληρο το 19ο αιώνα. Εισηγητής για την ίδρυση της Εταιρείας ο Ι. Κοκκώνης, που έδωσε έτσι την αφορμή να δημιουργηθεί μια σημαντική κίνηση γύρω από την Ελληνίδα και μάλιστα με κατεύθυνση επαγγελματική, τη δασκαλοσύνη.

Ο Κοκκώνης, ως Διευθυντής του πρώτου Διδασκαλείου και Γενικός Επιθεωρητής των Δημοτικών Σχολείων, διαπίστωσε ότι δεν υπήρχαν αρκετά σχολεία για τα κορίτσια· "τοσαύτα σχολεία είναι όλιγώτατα εις την Ελλάδα" γράφει, και κύριες αιτίες ήταν "η σημερινή κατάστασις των Δήμων και η έλλειψις διδασκαλισσών"1. Για το λόγο αυτό πίστευε ότι "Σχολείον πρότυπον εις μόρφωσιν διδασκαλισσών είναι αναγκαιότατον να συστηθή εις την πρωτεύουσαν, καθώς περί τούτου διατάττει ο νόμος προνοούμενος την εκπαίδευσιν και του γυναικείου γένους"2.

Ο Κοκκώνης με τη συμπαράσταση του Γεώργιου Γεννάδιου, του μεγάλου δασκάλου του γένους, και του Μισαήλ Αποστολίδη, Μητροπολίτη αργότερα των Αθηνών, κατόρθωσε να δημιουργήσει τις βάσεις του μεγάλου αυτού έργου και να συγκαλέσει τον

——————————————

1. Ι. Κοκκώνης, "Περί της Δημοτικής..., 1837 [σ. 2]

2. ό.π. [σ. 7].

Σελ. 79
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/80.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Ιούλιο του 1836 σε πρώτη συνεδρίαση 73 διακεκριμένους Έλληνες που ίδρυσαν τη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία1.

Στο άρθρο 2 του "Διοργανισμού της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας"2 καθορίζεται με σαφήνεια ότι: "Σκοπός της Εταιρίας ταύτης είναι η πρόοδος των δημοτικών σχολείων και η στοιχειώδης εκπαίδευσις του λαού"3. Φαίνεται, επομένως, πως η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία ήταν ένας οργανισμός με πολύ πλατιές βάσεις που είχε αρχικό σκοπό να ενδιαφερθεί ενεργά για καθετί που αφορούσε την εκπαίδευση: δασκάλους, μαθητές, βιβλία, μεθόδους διδασκαλίας κ.ά. To ότι όμως η Εταιρεία αρχίζει τη δημόσια δράση και εμφάνισή της με την ίδρυση ενός σχολείου κοριτσιών, που γίνεται αργότερα και η ειδική της αποστολή, αυτό είναι έργο και επίδραση του Κοκκώνη, που ήταν και ο πρώτος της Γραμματέας. Ο Κοκκώνης σύστησε να ιδρύσουν ένα σχολείο κοριτσιών, "ώστε να φανεί αμέσως το έργο της Εταιρείας και να κερδίσει έτσι σε υπόληψη και σε συνδρομητές και πόρους"4. Πράγματι ο Κοκκώνης δεν απατήθηκε στις προβλέψεις του αυτές. Ενώ όταν ιδρύθηκε η Εταιρεία είχε περίπου 150 μέλη, ιδρύοντας το Διδασκαλείο και στέλνοντας σιγά σιγά δασκάλες και στην αλύτρωτη Ελλάδα, αύξησε τους πόρους της μέσα και έξω από το ελληνικό κράτος και εξελίχθηκε με τον καιρό σε σπουδαίο εκπαιδευτικό οργανισμό.

Σύμφωνα με άλλη άποψη, ο Κοκκώνης "μετέτρεψε τον σκοπόν

——————————————

1. Το πρώτο Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας συγκροτήθηκε με πρόεδρο τον Γ. Κουντουριώτη, αντιπρόεδρο τον Γ. Γεννάδιο, γραμματέα τον Ι. Κοκκώνη και συμβούλους τούς: Ι. Βούρο, Α. Πολυζωΐδη, Α. Ραγκαβή, Μ. Αποστολίδη, Γ. Αινιάνα, Κ. Σχινά, Σ. Δάρα, Γ. Καραμάνο και Ν. Κωστή (Εκατονταετηρίς της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1836-1936), Η ίδρυσίς της, η Ιστορία της, η δράσις και αι επιδιώξεις της, Αθήναι 1936, σ. 9).

2. Η λέξη "Εταιρία" διατηρεί τη γραφή των εκδόσεων της εποχής αυτής.

3. Εφημερίς της Κυβερνήσεως, αρ. 54, 7 Οκτωβρίου 1836. Διάταγμα της 28ης Αυγούστου (9 Σεπτεμβρίου) 1836.

4. Μ. Αμαριώτου, ό.π , σ. 36.

Σελ. 80
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/81.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

τούτον εις τον της προστασίας της των θηλέων ανωτέρας παιδεύσεως από πνεύματος αντιπράξεως προς το παρθεναγωγείον Χίλλ, ως διευθυνόμενον υπό προτεστάντου Αμερικανού"1. Την άποψη αυτή υποστηρίζει ο Αλέξανδρος Ραγκαβής, από τα ιδρυτικά μέλη της Εταιρείας, που γράφει ότι "Ο Κοκκώνης... υπέβλεπεν υπόπτως το πνεύμα προσηλυτισμού των οπαδών αλλοτρίων εκκλησιών ιδίως εδυσπίστη προς το των διαμαρτυρομένων ιεραποστόλων"2.

Ο Κοκκώνης φαίνεται να αντιμετωπίζει κάπως διαφορετικά το θέμα, όταν αναφέρεται στις δραστηριότητες της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας: "Αύτη", γράφει, "έχουσα μόνον σκοπόν το να βοηθή εις την διάδοσιν της στοιχειώδους εκπαιδεύσεως μεταξύ του λαού, απεδέχθη προς τοις άλλοις και έργον επωφελέστατον προς το παρόν και αναγκαιότατον το να μορφώση ιδίως διδασκαλίσσας προς εκπαίδευσιν των κορασίων"3. Την ίδρυση του Παρθεναγωγείου δηλαδή ο Κοκκώνης δεν την θεωρεί "παρέκκλιση" από τον κύριο σκοπό της Εταιρείας, αλλά μια ακόμη δραστηριότητα, κοντά στις άλλες, που εξυπηρετεί το γενικό σκοπό για τη διάδοση της Δημοτικής Εκπαίδευσης. Είχε παρατηρήσει ο Κοκκώνης ότι οι πόροι του κράτους με δυσκολία επαρκούσαν στις πρώτες και απόλυτα επείγουσες ανάγκες. Έτσι ήταν μάλλον αδύνατη, για εκείνη την εποχή, η ίδρυση κρατικού Διδασκαλείου θηλέων για να εκπαιδεύονται οι δασκάλες. Αντίθετη φαίνεται πως είναι η γνώμη του Ραγκαβή στο θέμα αυτό: Στη συνεδρίαση της Εταιρείας που ο Κοκκώνης πρότεινε την ίδρυση Παρθεναγωγείου, ο Ραγκαβής αντιτάχτηκε στην πρόταση αυτή· "εγερθείς το επολέμησα διά μακράς αγορεύσεως", γράφει, φέρνοντας ως επιχειρήματα:

——————————————

1. Π. Καρολίδης, Σύγχρονος Ιστορία των Ελλήνων και των λοιπών λαών της Ανατολής από 1821 μέχρι 1921, τ. Β', Αθήναι 1922, σ 38, υποσ. 1.

2. Αλ. Ραγκαβής, ό.π., τ. Β', σ. 25.

3. Ι. Κοκκώνης, "Περί της ενεστώσης καταστάσεως της δημοτικής εκπαιδεύσεως" (έκθεση ανέκδοτη), αρ. πρωτ. 2335/6 Μαρτίου 1839 [σ. 7], ΓΑΚ, ό.π., φ. 9.

6

Σελ. 81
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/82.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

α) ότι με την ίδρυση του Παρθεναγωγείου η Εταιρεία θα άλλαζε εντελώς σκοπό και β) το ότι η κυβέρνηση σχεδίαζε την ίδρυση ενός τέτοιου σχολείου και ο ίδιος ο Ραγκαβής είχε συντάξει τον κανονισμό του1. Η αλήθεια βέβαια είναι, όπως ομολογεί ο Ραγκαβής, ότι μετά την ίδρυση του Παρθεναγωγείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας η πολιτεία "εθεώρησεν εαυτήν απηλλαγμένην της φροντίδος ταύτης και ουδέποτε πλέον ενέκυψεν εις αυτήν"2, αλλά οπωσδήποτε για τη στάση αυτή της πολιτείας δεν μπορούμε να πούμε ότι ευθύνεται η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία.

Η "παρεκτροπή" της Εταιρείας από τον αρχικό της σκοπό "έφερε διαίρεσιν μεταξύ των μελών της Εταιρίας και επικρατησάντων των υπέρ ιδρύσεως ανωτάτου παρθεναγωγείου συνηγορούντων απεχώρησαν αυτής οι θιασώται της δημοτικής παιδεύσεως και η Εταιρία περιωρίσθη έκτοτε απλώς εις το έργον της ιδρύσεως και διατηρήσεως παρθεναγωγείων ανωτάτων"3. Η γυναικεία εκπαίδευση θα αποτελέσει στο εξής την αποκλειστική φροντίδα της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας και σκοπός της, σύμφωνα με τον "οργανισμό" της 10ης Απριλίου 1882, θα γίνει "η αγωγή και η εκπαίδευσις του λαού ιδίως δε του γυναικείου φύλου, διά συστάσεως Παρθεναγωγείων, Διδασκαλείων και σχολείων προς την στοιχειώδη και εγκύκλιον εκπαίδευσιν"4.

Αμέσως μετά τη σύσταση της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έγιναν έρανοι και προσφέρθηκαν εισφορές από τις μεγάλες πόλεις της Ελλάδας και, κυρίως, του εξωτερικού όπως από το Λιβόρνο, την Τεργέστη, Μάλτα, Βιέννη, Πέστη, Οδησσό, Μόσχα,

——————————————

1. Αλ. Ραγκαβής, ό.π., τ. Β', σ 26. Για την πρόθεση της κυβέρνησης να ιδρύσει Παρθεναγωγείο και τον "οργανισμό" που ετοίμασε ο Ραγκαβής βλ. παρακάτω σ. 111 αυτής της εργασίας

2. ό.π., σ. 27.

3. Π. Καρολίδης, ό.π., σ. 222, υποσ. 1.

4. Γ. Βενθύλος, Θεσμολόγιον..., τ. A', σ. 122 και, κυρίως. Οργανισμός της εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας συσταθείσης τω 1836 και διατελούσης υπό την προστασίαν της A.M. της βασιλίσσης τροποποιηθείς τω 1882, Αθήναι 1882, σ. 1.

Σελ. 82
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/83.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη, Αλεξάνδρεια, Κάιρο, Πίζα, Παρίσι και Λονδίνο, όπου υπήρχαν ελληνικές κοινότητες1.

Όπως είναι γνωστό, το έργο της Εταιρείας υποστήριξαν επίσης ηθικά και υλικά οι βασίλισσες Αμαλία και Όλγα2.

Το 1850 ο ηπειρώτης Απόστολος Αρσάκης, που ζούσε στη Ρουμανία, αναλαμβάνει τη δαπάνη για την ανέγερση ιδιόκτητου σχολικού κτιρίου της Εταιρείας και ως το θάνατό του ενισχύει με διάφορα ποσά το έργο της. Το ίδρυμα προς τιμή του μεγάλου αυτού ευεργέτη ονομάζεται από τότε "Αρσάκειο". Το παράδειγμα του Αρσάκη μιμήθηκαν και άλλοι πλούσιοι Έλληνες όπως ο Σπ. Βαλέτας, ο Μ. Ράλλης, ο Δ. Στίνης και πολλοί άλλοι3.

Είδη σχολείων - Κύκλος σπουδών

Το πρώτο σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας άρχισε, όπως φαίνεται και από σχετική πρόσκληση προς τους γονείς των υποψήφιων μαθητριών, να λειτουργεί το 1837, δηλαδή ένα χρόνο περίπου μετά από την ίδρυσή της.

"Το υπό της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας συστηθέν σχολείον των κορασίων είναι ήδη έτοιμον, όθεν ειδοποιούνται όσοι των γονέων επιθυμούν να παρουσιάσωσι τα τέκνα των, διά να καταγραφώσιν εις τους καταλόγους των μαθητριών. Η καταγραφή γίνεται εις το κατάστημα του σχολείου.(...)

Αι εις το κατώτερον σχολείον κατατασσόμεναι μαθήτριαι

——————————————

1. Αλέξ. Μαμμόπουλος, "Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία", Μεγάλη Παιδαγωγική Εγκυκλοπαίδεια, τ. Ε', σ. 498.

2. Σοφία Δοανίδου, "Η Βασίλισσα Αμαλία και το Αρσάκειον", Δελτίον της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, τ. ΙΘ', 1967-1970, σ. 153-166 και Αικατερίνη Βαρουξάκη, «Η εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία "Αρσάκειον"», Επετηρίς Δημοτικής Εκπαιδεύσεως, έτ. A', Αθήναι 1932, σ. 197.

3. Εκατονταετηρίς..., ό.π., σ 24-25 και Αλέξ. Μαμμόπουλος, Ο Απόστολος Αρσάκης και η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία, Βιβλιοθήκη Ηπειρωτικής Εταιρείας, αρ. 31, Αθήναι 1970, σ 53.

Σελ. 83
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/84.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

πρέπει να έχωσιν ηλικίαν υπέρ τα έξ έτη, και θέλουν διδάσκεσθαι αμισθί τα διωρισμένα εις τα δημοτικά σχολεία μαθήματα και τα χειροτεχνήματα.

Εις το ανώτερον σχολείον, όπου θέλουν διδάσκεσθαι αι μέλουσαι να γίνωσι διδασκάλισσαι υπότροφοι της Εταιρίας, ημπορούν να συνδιδάσκωνται και άλλων πολιτών κοράσια, όσα έχουν χρείαν ανωτέρας παιδείας, αλλά το περί παραδοχής τούτων θα κανονισθή μετ' ολίγον"1.

Το πρώτο αυτό σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας λειτούργησε σε δύο τμήματα: στο κατώτερο, όπου παρέχονταν δωρεάν η στοιχειώδης εκπαίδευση, και στο ανώτερο όπου φοιτούσαν κυρίως υποψήφιες δασκάλες, αλλά και όσες ενδιαφέρονταν να αποκτήσουν γενικά κάποια ανώτερη μόρφωση. Οι τελευταίες αυτές πλήρωναν βέβαια τα καθορισμένα δίδακτρα: "Αν τινες των γονέων επιθυμούν να δώσουν εις τας κόρας των την ανωτέραν τοιαύτην εκπαίδευσιν, δύνανται να τας εισάξωσιν εις το σχολείον, πληρώνοντες κατά μήνα μικρά τινά δίδακτρα· η δε Εταιρία επιφυλλάττεται το δικαίωμα να παραδέχεται αμισθί τας πτωχάς και ορφανάς των αγωνισθέντων υπέρ πατρίδος", αναφέρει ο αρχιμανδρίτης Μισαήλ Αποστολίδης στο λόγο που εκφώνησε κατά την "εγκαθίδρυση" του Σχολείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας2. Βέβαια, όπως θα δούμε και στη συνέχεια, η Εταιρεία δεν πραγματοποίησε πλήρως τις "επαγγελίες" αυτές, γιατί τα δίδακτρα των σχολείων αυτών δεν ήταν χαμηλά και γιατί επανειλημμένα εκφράστηκε η διαμαρτυρία ότι οι υποτροφίες δε δίνονταν μόνο σε μαθήτριες που είχαν πραγματικά ανάγκη. Για να καλύψει τις ανάγκες της χώρας σε διδακτικό προσωπικό για τα Δημοτικά Σχολεία, που είχαν αρχίσει να πληθαίνουν, η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία όρισε από την αρχή πρωταρχικό σκοπό του

——————————————

1. Γ Βιώνης, Λόγος εκφωνηθείς εν τη εορτή της Πεντηκονταετηρίδας της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, Αθήναι 1886, σ. 92-93.

2. Εγκαθίδρυσις τον Σχολείου των κορασίων της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, Αθήναι 1837, σ 14-15.

Σελ. 84
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/85.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΕΣ 1, 2, 3, 4

Σελ. 85
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/86.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ανώτερου σχολείου της την εκπαίδευση κοριτσιών στο επάγγελμα της δασκάλας. Παράλληλα, όμως, έδωσε τη δυνατότητα να φοιτήσουν σε αυτό και όσες κοπέλες ενδιαφέρονταν μόνο να αποκτήσουν κάποια μόρφωση. Ο διττός σκοπός του σχολείου και οι δυσκολίες που παρουσίαζε η πραγμάτωσή του φαίνεται πως απασχόλησε αρκετά τους εταίρους της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας και πως προκάλεσε ουσιαστικές αντιρρήσεις1. Στα Πρακτικά της Ε' Γενικής Συνέλευσης της Εταιρείας (1838), μετά από την αναφορά στο σχολείο που ίδρυσε η Εταιρεία "προς μόρφωσιν των διδασκαλισσών" και στο αλληλοδιδακτικό "όπου και αι διδασκάλισσαι θέλουν γυμνάζεσθαι το πρακτικόν της διδασκαλίας", διατυπώνεται, για πρώτη φορά, η σκέψη για ένα άλλο είδος ενδιάμεσου σχολείου:

"Το διοικητικόν συμβούλιον απεφάσισε να συστήση και έτερον σχολείον μεσαίον, κατ' αίτησιν πολλών γονέων, εις το οποίον θέλουσι διδάσκεσθαι των ευκαταστάτων τα κοράσια πληρώνοντα μικρά τινά δίδακτρα. Τούτο το κατάστημα είναι αναντιρρήτως το δαπανηρότερον έργον της Εταιρίας· αλλά τι το λαμπρότερον και το επωφελέστερον εις την έξάπλωσιν της παιδείας· διότι εξ αυτού μέλει να διαδοθή εις τας επαρχίας η εκπαίδευσις του Γυναικείου γένους"2.

Το σχήμα που προτείνεται στα 1838, Αλληλοδιδακτικό → Μεσαίο σχολείο → Διδασκαλείο, δυστυχώς δεν εφαρμόστηκε. Στα κατοπινά χρόνια επικρατεί το σχήμα: Αλληλοδιδακτικό σχολείο → Διδασκαλείο.

Στα Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας των δύο πρώτων ετών η διάρκεια των σπουδών στο ανώτερο σχολείο της δεν καθορίζεται με σαφήνεια. Αναφέρονται μόνο τα μαθήματα και ο αριθμός των πρώτων μαθητριών του σχολείου3. Έμμεση

——————————————

1. Βλ. σ. 142-144 αυτής της εργασίας

2. Έκθεσις γενομένη εις την Ε' Γενικήν Συνέλευσιν της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, Αθήναι 1838, σ. 7-8.

3. Έκθεσις γενομένη εις την Δ' Γενικήν Συνέλευσιν της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, Αθήναι 1837, σ. 4.

Σελ. 86
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/87.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ένδειξη για τη διάρκεια των σπουδών αποτελεί η πληροφορία ότι "επτά μαθήτριαι του ανωτέρου σχολείου, εξετασθείσαι κατά τον Νόμον, ενεκρίθησαν, ως έχουσαι τας απαιτουμένας γνώσεις εις το να λάβωσιν ένα βαθμόν διδασκαλίσσης"1. Φαίνεται λοιπόν ότι οι πρώτες δασκάλες της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας φοίτησαν δύο μόνο χρόνια, από το 1837 ως το 1839, στο ανώτερο σχολείο. Την επόμενη χρονιά όμως, στη συνεδρίαση της 7ης 'Απριλίου 1840, η Εταιρεία καθορίζει με σαφήνεια, για πρώτη φορά, τη διάρθρωση των σχολείων της: "Το κατάστημα διαιρείται εις δύο μέρη, ήγουν εις ανώτερον και κατώτερον σχολείον. Έκαστον δε τούτων διαιρείται εις κλάσεις. Το δε ανώτερον... διαιρείται εις τρεις κλάσεις, Το δε κατώτερον εις το αλληλοδιδακτικόν"2. Φαίνεται λοιπόν καθαρά ότι το ανώτερο σχολείο περιλαμβάνει τρεις τάξεις, ενώ στη σχετική βιβλιογραφία επικρατεί ασάφεια σχετικά με το θέμα αυτό3.

Ο πρώτος επίσημος κανονισμός του "εν Αθήναις Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας" κυκλοφόρησε στα 1842. Σύμφωνα με το άρθρο 1 του κανονισμού αυτού "Το εν Αθήναις Διδασκαλείον της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, είναι μεν συστημένον κυρίως προς μόρφωσιν διδασκαλισσών κατά την απόφασιν της τρίτης συνελεύσεως αυτής, δέχεται δε και έτερα κοράσια προς εκπαίδευσιν είτ' εν αυτώ διαιτώμενα είτ' έξωθεν φοιτώντα"4.

Καθιερώνεται λοιπόν από την Εταιρεία ένας τύπος σχολείου που ονομάζεται Διδασκαλείο, αλλά έχει διπλό σκοπό: πρώτα την

——————————————

1. Γενική Συνέλευσις της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας την 24 Σεπτεμβρίου 1839, σ.13.

2. Πρακτικά των Συνεδριάσεων του Διοικητικού Συμβουλίου και των Συνελεύσεων της εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1840, Αθήναι 1840, σ. 13.

3. Βλ. Ελ. Δούκα-Καραγιαννοπούλου, "Θηλέων Αγωγή", Μεγάλη Παιδαγωγική Εγκυκλοπαίδεια, τ Γ', σ. 159 και Στ. Γαλάτης, Ιστορία.. , τ. A', κεφ. Ε', σ. 14.

4. Κανονισμός του εν Αθήναις Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, Αθήναι 1842, σ. 3.

Σελ. 87
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/88.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

εκπαίδευση της δασκάλας και, κοντά σ' αυτή, τη γενική μόρφωση των κοριτσιών, με κοινό πρόγραμμα μαθημάτων. Τα χρόνια φοίτησης αυξάνονται από τρία σε τέσσερα: "Των ειρημένων μαθημάτων η περίοδος συμπληρούται εν τετραετία"1. Με τον επόμενο κανονισμό, του 1851, ο σκοπός του Διδασκαλείου μένει ο ίδιος, ενώ τα χρόνια φοίτησης αυξάνονται και πάλι από τέσσερα σε πέντε2. Ο κανονισμός του 1857 δεν ονομάζει, το ανώτερο αυτό σχολείο "Διδασκαλείο", όπως οι δυο προηγούμενοι, αλλά "Παρθεναγωγείο". Βέβαια ο σκοπός καθώς και η διάρκεια φοίτησης παραμένουν τα ίδια με εκείνα που αναφέρονται και στον κανονισμό του 1851, δηλαδή πενταετής φοίτηση, και κύριος στόχος η εκπαίδευση της δασκάλας3. Επομένως ως το τέλος της περιόδου αυτής, το σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (με την ονομασία Διδασκαλείο ή Παρθεναγωγείο4), παραμένει ένα σχολείο Επαγγελματικής και Γενικής Εκπαίδευσης. Από τις μαθήτριες του σχολείου αυτού, οι υποψήφιες δασκάλες ήταν, τα πρώτα χρόνια τουλάχιστο, οι περισσότερες υπότροφες της Εταιρείας και στη συνέχεια του κράτους και των δήμων "πτωχαί και ορφαναί των αγωνισθέντων υπέρ πατρίδος" και έμεναν στο οικοτροφείο που διατηρούσε το σχολείο. Οι υπόλοιπες εσωτερικές μαθήτριες πρέπει να προέρχονταν από τα ανώτερα στρώματα της κοινωνίας, γιατί τα δίδακτρα του σχολείου ήταν αρκετά ακριβά5.

——————————————

1. Κανονισμός .. 1842, σ. 4.

2. Κανονισμός του εν Αθήναις Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας [Αθήναι 1851], σ. 8-9.

3. Διοργανισμός της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας και κανονισμός τον Παρθεναγωγείου αυτής, Αθήναι 1857, σ. 11-12.

4. Συχνά το σχολείο χαρακτηρίζεται και Ελληνικό Σχολείο. Βλ. Πρακτικά των Συνεδριάσεων του Διοικητικού Συμβουλίου και των Συνελεύσεων της εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, Αθήναι 1844, σ. 33.

5. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι, σύμφωνα με τον κανονισμό του Σχολείου του 1857, κάθε "σύσσιτη" μαθήτρια πλήρωνε για τροφεία και δίδακτρα 80 δραχμές το μήνα (Διοργανισμός... 1857, σ. 30), τη στιγμή που o μισθός του Ελληνοδιδασκάλου Α' τάξης ήταν 100 δραχμές το μήνα, της Β' 130 και της Γ' 160 (Χ. Χριστόπουλος, Έκθεσις περιληπτική..., σ 5).

Σελ. 88
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/89.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Λειτουργία σχολείου - Αριθμός μαθητριών

Είδαμε ότι τα πρώτα "ανώτερα σχολεία κορασίων" αποτελούσαν μια βαθμίδα πιο πάνω από τα σχολεία της Δημοτικής Εκπαίδευσης και πολύ κοντά σ' αυτά. Η χρονική διάρκεια των σπουδών ήταν περιορισμένη και οι γνώσεις που πρόσφεραν στοιχειώδεις, με έμφαση στο μάθημα της γαλλικής γλώσσας1.

Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία έδωσε ιδιαίτερη προσοχή στην οργάνωση του σχολείου της, στο πρόγραμμα των μαθημάτων, καθώς και στην επιλογή του διδακτικού προσωπικού, με αποτέλεσμα να ανυψωθεί αισθητά η στάθμη των Παρθεναγωγείων. Όταν στα 1837 έγινε η "εγκαθίδρυσις" του σχολείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, καθορίστηκε ότι: "Τα εις το ανώτερον σχολείον παραδιδόμενα μαθήματα θέλουν είσθαι τα εξής: Ελληνική γλώσσα αρχαί και ιστορία, γύμνασις εις την καθομιλουμένην, Ιερά Ιστορία και κατήχησις, Αριθμητική, Γραμματική, Ιχνογραφία, Καλλιγραφία και Χειροτεχνήματα (ράψιμον, πλέξιμον και κεντήματα). Μετέπειτα θέλουν προστεθή και η Μουσική και η Γαλλική γλώσσα, ίσως δε και η ψαθοπλεκτική (των γυναικείων καπέλων, κανίστρων κ.λπ. )"2.

Ο πρώτος κανονισμός του 1842, χαρακτηρίζει, το σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, "Διδασκαλείο" και καθορίζει τα "διδασκόμενα μαθήματα" και τις ώρες διδασκαλίας στις τέσσερις τάξεις ως εξής3:

——————————————

1. Βλ. σχετικά, σ. 111 αυτής της εργασίας.

2. Έγκαθίδρυσις..., ό.π., σ. 14-15. Τα μαθήματα διδάσκονταν από δασκάλους διαφόρων ειδικοτήτων: το 1840 ο Γ. Χρυσοβέργης διδάσκει Ιστορία, ο Χ. Βάφας Αριθμητική, ο Κ. Αβραμιάδης Μουσική, ο M. Αποστολίδης την "Ιεράν Κατήχησιν", ο Γ. Βάφας και ο Ν. Κράνειος "το της γλώσσης μάθημα" και ο Βορέλης Γαλλικά (Πρακτικά... 1840, σ. 13-14).

3. Κανονισμός... 1842, σ 3-7.

Σελ. 89
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/90.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΠΙΝΑΚΑΣ 4

Πρόγραμμα των μαθημάτων τον Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας στα 1842

Ώρες διδασκαλίας κατά τάξεις

Μαθήματα Α' Β' Γ' Δ'

α Ελληνική γλώσσα 13 10 10 10

β' Γαλλική γλώσσα - 3 3 3

γ' Ιερά Ιστορία 22 - -

δ' Κατήχηση - - 2 -

ε' Χριστιανική ηθική - - - 2

ζ' Αριθμητική και τα στοιχειωδέστερα της Γεωμετρίας 32 2 -

ζ' Ελληνική και Γενική Ιστορία - 223

η' Γεωγραφία 3222

θ' Φυσιογραφία και Φυσική - 212

ι' Ωδική - 3 3 3

ια' Καλλιγραφία "1 3333

ιβ' Ιχνογραφία

ιγ' Χειροτεχνήματα ("τας λοιπάς εργασίμους ώρας")

Σύνολο 24 29 28 28

——————————————

Εκτός από τα μαθήματα που σημειώνονται στον Πίνακα αυτό διδάσκονταν "οργανικήν μουσικήν διά κυμβάλου και χορόν μόνον όσα των κορασίων πληρώνουσιν ωρισμένα δίδακτρα"1.

Στη Δ' τάξη επίσης, σύμφωνα με τον κανονισμό, "κατά την τελευταίαν εξαμηνίαν αι μελλουσαι να γίνωσι διδάσκαλοι, διδάσκονται την αλληλοδιδασκαλίαν και την εφαρμογήν αυτής"2.

Οπωσδήποτε προκαλεί εντύπωση ο μεγάλος αριθμός που καλύπτει στο πρόγραμμα αυτό η διδασκαλία της Ελληνικής γλώσσας, δηλαδή της Αρχαίας Ελληνικής κυρίως. Το γεγονός δείχνει ότι και στην εκπαίδευση των κοριτσιών επικράτησε από

——————————————

1. Κανονισμός... 1842, σ. 8. 2 ό.π., σ. 7.

Σελ. 90
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/91.gif&w=600&h=3932. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 5. Το μέγαρο του Αρσακείου

Σελ. 91
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/92.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

νωρίς το αρχαϊστικό ρεύμα που αποτελούσε, ολόκληρο το 19ο αιώνα, κύριο χαρακτηριστικό του υπόλοιπου εκπαιδευτικού συστήματος της χώρας. Στην πρώτη τάξη ειδικά, οι ώρες των Ελληνικών καλύπτουν περισσότερο από το 1/2 του συνολικού αριθμού των ωρών (13:24).

Δύο χρόνια πριν, στα 1840, είχε εκδοθεί η "Συλλογή Ελληνικών μαθημάτων... προς χρήσιν των σπουδαζουσών την αρχαίαν Ελληνικήν γλώσσαν νεανίδων", όπου ο συγγραφέας σημειώνει ότι συγκέντρωσε "εκ των αρίστων συγγραφέων και ποιητών τεμάχια εξ ων αι νεάνιδες δύνανται να ωφεληθώσι διττώς, και την αρχαίαν Ελληνικήν γλώσσαν να σπουδάζωσι, και ηθικήν τινα ωφέλειαν να προσκτώσιν αναγινώσκουσαι ταύτα"1. Η έκδοση αυτή φανερώνει πως την εποχή αυτή είχε ήδη αρχίσει να απασχολεί τους εκπαιδευτικούς ένα πρόβλημα που θα γίνει ιδιαίτερα οξύ στην επόμενη περίοδο. Πρόκειται για το "είδος" της ανώτερης μόρφωσης που είναι κατάλληλο για τις μαθήτριες, και, πιο συγκεκριμένα, για τα μαθήματα που πρέπει να διδάσκονται στα Παρθεναγωγεία. Παρακάτω θα μας απασχολήσει ο προβληματισμός αυτός καθώς και η εκπαιδευτική φιλοσοφία, που αναφέρεται στο ίδιο πρόβλημα2.

Αξιοσημείωτο είναι και το γεγονός ότι στο πρόγραμμα της τελευταίας τάξης του Διδασκαλείου, δεν διδάσκονται καθόλου Μαθηματικά (Αριθμητική ή Γεωμετρία), γιατί τα μαθήματα αυτά δεν θεωρούνται κατάλληλα για τη "φύση" και τον προορισμό της γυναίκας.

Επίσης, η σειρά των μαθημάτων που θέλει πρώτη την ελληνική γλώσσα και αμέσως μετά τη γαλλική, αποτελεί στοιχείο ενδεικτικό για το είδος της μόρφωσης που η κοινωνία θεωρούσε την εποχή αυτή "κατάλληλη" για τις κοπέλες. Την άποψη αυτή

——————————————

1. Συλλογή Ελληνικών μαθημάτων συνερρανισθείσα υπό Α.Α. προς χρήσιν των σπουδαζουσών την αρχαίαν Ελληνικήν γλώσσαν νεανίδων, Αθήναι 1840, σ γ'.

2. Βλ σ. 259-281 αυτής της εργασίας

Σελ. 92
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/93.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

την ενισχύει το γεγονός ότι από το 1859-60 η διδασκαλία της Γαλλικής αρχίζει από την A' τάξη1, καθώς και τα πολλά "διακοσμητικά" μαθήματα2 που συμπεριλαμβάνονται στο πρόγραμμα, καλύπτοντας μάλιστα ένα σημαντικό ποσοστό από τις ώρες διδασκαλίας. Τέτοια μαθήματα είναι η καλλιγραφία, η ιχνογραφία, η σκιαγραφία, τα χειροτεχνήματα, η οργανική μουσική και ο χορός.

Καθαρή εικόνα για τη μορφή που παίρνει το πρόγραμμα αυτό στην καθημερινή σχολική πράξη μάς δίνει ένα "ωρολόγιο" πρόγραμμα του σχολείου αυτού που σώθηκε στα Γενικά Αρχεία του Κράτους3.

Στον Πίνακα 5 που ακολουθεί, παρατηρούμε ότι σε σχέση με το πρόγραμμα του 1842 στην Δ' τάξη οι ώρες των Ελληνικών είναι περισσότερες απ' ό,τι προβλέπεται (15 αντί 10), ενώ άλλα μαθήματα, όπως η Φυσιογραφία - Φυσική και η Ωδική, δεν αναφέρονται καθόλου. Αυξημένες είναι, επίσης, οι ώρες των Γαλλικών, που μάλιστα διδάσκονται από την Α' τάξη. Ενδεικτικό είναι και το γεγονός ότι, εκτός από το πρωινό του Σαββάτου, που αφιερώνεται στις "οικιακές εργασίες", στο καθημερινό πρόγραμμα δυο ώρες καλύπτουν η Καλλιγραφία, η Ιχνογραφία και το Εργόχειρο, μαθήματα στα οποία δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα, την εποχή αυτή, στα σχολεία των κοριτσιών. Επομένως, στο Διδασκαλείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας επικρατεί η διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών από τη μια, και των ειδικών και πρακτικών μαθημάτων που θεωρούνται κατάλληλα για τη γυναίκα από την άλλη. Επειδή για τη διδασκαλία των τελευταίων αυτών απαιτούνταν

——————————————

1. "Αρσάκειον Παρθεναγωγείον" (Έκθεσις A. Μελά, Εισηγητού της επί των Σχολείων Επιτροπής), Πανδώρα, τ. Β', 1860-61, σ. 195.

2. Η αρνητική φόρτιση του όρου δεν έχει σχέση με την αντικειμενική αξία των συγκεκριμένων μαθημάτων, αλλά με τον τρόπο διδασκαλίας τους και τα αποτελέσματα που είχε η μη σωστή εφαρμογή τους.

3. "Ειδήσεις περί του Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας", ΓΑΚ, ό.π., φ. 25. Το έγγραφο που συνοδεύει το πρόγραμμα αυτό του σχολείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας είναι, δυστυχώς, ανυπόγραφο.

Σελ. 93
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/94.gif&w=600&h=3932. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΠΙΝΑΚΑΣ 5

Ωρολόγιο πρόγραμμα του Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής

Εταιρείας

(1849)

Ώρες Δευτέρα

Τρίτη

Τετάρτη

Πέμπτη

Παρασκευή Σάββατο

Τάξις Δ'

7-9 Ισοκράτην. " 9-10 Γαλλικά

10-11 Ιχνογραφίαν

11-12 Ανάπαυσιν

1-2 Εργόχειρον

2-3 Γεωγραφίαν 3-4 Συντακτικόν

Όμηρον ομοίως

Εργόχειρον

ομοίως μαθ. Ελλ. Ιστορίαν

Έκθεσιν

ομοίως

Ιχνογραφίαν ομοίως

Γεωγραφίαν Συντακτικόν

ομοίως ομοίως πάντοτε Εργόχειρον Ιχνογραφίαν ομοίως ομοίως " οικιακάς Ιστορίαν Γεωγραφίαν Έκθεσιν Συντακτικόν εργασίας

Τάξις Γ' 7-9 Πλούταρχον

9-10 Ιχνογραφίαν 10-11 Γαλλικά 11-12 Ανάπαυσιν

1-2 Εργόχειρον 2-3 Γεωγραφίαν

3-4 Κατήχησιν

ομοίως Εργόχειρον ομοίως

Γεν. Ιστορίαν Αριθμητικήν

και ούτω καθ' εξής

 

 

 

Σελ. 94
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/95.gif&w=600&h=3932. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Τάξις Β'

7-9 Διονύσιον Αλικαρ. ομοίως 

9-10 Εργόχειρον Ιχνογραφίαν 

10-11 Γαλλικά ομοίως

11-12 Ανάπαυσιν "

1-2 Καλλιγραφίαν Εργόχειρον

2-3 Γεωγραφίαν Αριθμητικήν

3-4 Γραφήν καθ' υπαγόρευσιν Ελλ. Ιστορίαν

Τάξις Α'

7-9 Ελλ. Χρηστομάθειαν ομοίως

Φαρμακίδου 9-10 Καλλιγραφίαν Εργόχειρον

10-11 Εργόχειρον ομοίως

11-12 Ανάπαυσιν "

1-2 Γαλλικά

2-3 Γραφήν καθ' υπαγόρευσιν

3-4 Αριθμητικήν Γεωγραφίαν

Σελ. 95
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/96.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ειδικές γνώσεις, σύμφωνα με τον κανονισμό "τα χειροτεχνήματα διδάσκονται υπό της επιμελητρίας του Διδασκαλείου"1.

Από το σχολικό έτος 1858-59 καθιερώθηκε στο σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας και το μάθημα της Γυμναστικής2, γεγονός που προκαλεί εντύπωση για μια τόσο πρώιμη εποχή. Από τις σχετικές πηγές όμως δεν γίνεται φανερό ποιο είναι, το περιεχόμενο του μαθήματος αυτού.

Το διδακτικό προσωπικό του σχολείου αποτελείται από "διδασκάλους" διαφόρων ειδικοτήτων και μόνο "την αρχαρίαν τάξιν" αναλαμβάνει δασκάλα, απόφοιτη του σχολείου της Εταιρείας3.

Η Διευθύντρια του σχολείου περιορίζεται στα διοικητικά καθήκοντα και έχει την εποπτεία του νηπιακού, του αλληλοδιδακτικού και του ανώτερου τμήματος του σχολείου4.

Στην περίοδο που εξετάζουμε ήταν διευθύντριες στο σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, με χρονολογική σειρά, οι εξής5:

1) Ελένη Πιτταδάκη από το 1837 ως το 1840

2) Βαμβώ Ιωάννου από το 1840 ως το 1841

3) Κάννων6 από το 1841 ως το 1842

4) Σεβαστή Μάνου από το 1842 ως το 1858

5) Μουσάρ Κουρβουαζιέ από το 1858 ως το 1860

6) Αμεναΐς Καβανιάρη από το 1860 ως το 1875.

Μετά την Ε. Πιτταδάκη και την Β. Ιωάννου, για τις οποίες θα γίνει λόγος και παρακάτω7, προσκαλείται να διευθύνει το σχολείο η αγγλίδα Κάννων, που έμεινε όμως μόνο δυο χρόνια, γιατί

——————————————

1. Κανονισμός... 1842, σ. 10. Για το θεσμό των επιμελητριών βλ. σ. 179 αυτής της εργασίας.

2. Πανδώρα, τ. Ι', 1859-60, σ. 185 (Έκθεση A. Μελά).

3. Κανονισμός... 1842, σ. 9.

4. ό.π., σ. 16-19.

5. Εκατονταετηρίς , σ. 93 και Στ Γαλάτης, ό.π., τ. Γ', "Προσωπικόν σχολείων", σ. 1-4.

6. Οι σχετικές πηγές δεν αναφέρουν το πλήρες όνομα της διευθύντριας αυτής.

7. Βλ. σ. 113 αυτής της εργασίας.

Σελ. 96
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/97.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

5. Σεβαστή Μάνου

Σελ. 97
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/98.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

"νομίζουσα ότι πρόκειται να αναθρέψη πλουσίων οικογενειών κοράσια, ευρέθη ηπατημένη εις τας προσδοκίας της"1. Η διαπίστωση αυτή έχει οπωσδήποτε σχέση με το χαμηλό οικονομικό επίπεδο των υποψηφίων "διδασκαλισσών", αλλά και με το γεγονός ότι οι "πλούσιες οικογένειες" της Ελλάδας μειονεκτούσαν σε σύγκριση με εκείνες της Αγγλίας.

Από το 1842 ως το 1858 διευθύνει το σχολείο η Σεβαστή Μάνου "μία των ευγενεστέρων και μάλλον μεμορφωμένων διευθυντριών", που η Εταιρεία την κατέταξε "εις την χωρείαν των ευεργετών"2. Τη Σ. Μάνου διαδέχτηκε η ελβετίδα Μ. Κουρβουαζιέ, που και αυτή έμεινε μόνο δυο χρόνια. Το 1860 ανέλαβε τη διεύθυνση του σχολείου η ελβετίδα Αμ. Καβανιάρη, της οποίας το μισθό της ανέλαβε να πληρώνει η βαρώνη Ιφιγένεια Σίνα. Στα Πρακτικά της Εταιρείας αναφέρονται συχνά εγκώμια για τη μόρφωση, τη διοικητική ικανότητα και την ευσυνειδησία της Καβανιάρη 3,

Οι μαθήτριες που σπούδαζαν στο Διδασκαλείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας ως υπότροφες της ίδιας της Εταιρείας και της κυβέρνησης είχαν την υποχρέωση, σύμφωνα με τον κανονισμό, να διδάξουν, αρχικά για τρία χρόνια4 και αργότερα για τέσσερα5, σε οποιοδήποτε "Δημοδιδασκαλείον" θα τις διόριζε το Υπουργείο.

Μαζί με τις υποψήφιες δασκάλες στο σχολείο αυτό φοιτούσαν και άλλες μαθήτριες που ενδιαφέρονταν μόνο για μια γενικότερη μόρφωση. Οι δυο κατηγορίες μαθητριών παρακολουθούσαν το ίδιο ακριβώς πρόγραμμα μαθημάτων, εκτός από τη θεωρία και την εφαρμογή της αλληλοδιδακτικής μεθόδου που, σύμφωνα με τον κανονισμό, έπρεπε να διδάσκεται, κατά το τελευταίο εξάμηνο των

——————————————

1. Στ. Γαλάτης, ό.π., τ. A', κεφ. Ε', σ. 18.

2. ό.π., τ. Β', "Προσωπικό σχολείων", σ. 2.

3. ό.π., σ. 3.

4. Κανονισμός... 1842, σ. 13

5. Κανονισμός... 1851, σ. 11.

Σελ. 98
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 79
    2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

    σχολεία κορασίων" είναι μια βαθμίδα πιο πάνω από το Δημοτικό Σχολείο που δεν έχει σχέση όμως ούτε με τη Μέση Εκπαίδευση των αγοριών, ούτε με το Διδασκαλείο. Αποτελεί ένα θεσμό δηλαδή αμέσως μετά τη Δημοτική Εκπαίδευση και πολύ κοντά σ' αυτή. Φαίνεται, επομένως, πως ποιοτικά τα σχολεία αυτά προσφέρουν λίγα παραπάνω από τα αλληλοδιδακτικά σχολεία της εποχής.

    Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία

    Αυτή ήταν η κατάσταση της γυναικείας εκπαίδευσης στα 1836, χρονιά που ιδρύθηκε η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία που θα πρωταγωνιστήσει στον τομέα αυτόν ολόκληρο το 19ο αιώνα. Εισηγητής για την ίδρυση της Εταιρείας ο Ι. Κοκκώνης, που έδωσε έτσι την αφορμή να δημιουργηθεί μια σημαντική κίνηση γύρω από την Ελληνίδα και μάλιστα με κατεύθυνση επαγγελματική, τη δασκαλοσύνη.

    Ο Κοκκώνης, ως Διευθυντής του πρώτου Διδασκαλείου και Γενικός Επιθεωρητής των Δημοτικών Σχολείων, διαπίστωσε ότι δεν υπήρχαν αρκετά σχολεία για τα κορίτσια· "τοσαύτα σχολεία είναι όλιγώτατα εις την Ελλάδα" γράφει, και κύριες αιτίες ήταν "η σημερινή κατάστασις των Δήμων και η έλλειψις διδασκαλισσών"1. Για το λόγο αυτό πίστευε ότι "Σχολείον πρότυπον εις μόρφωσιν διδασκαλισσών είναι αναγκαιότατον να συστηθή εις την πρωτεύουσαν, καθώς περί τούτου διατάττει ο νόμος προνοούμενος την εκπαίδευσιν και του γυναικείου γένους"2.

    Ο Κοκκώνης με τη συμπαράσταση του Γεώργιου Γεννάδιου, του μεγάλου δασκάλου του γένους, και του Μισαήλ Αποστολίδη, Μητροπολίτη αργότερα των Αθηνών, κατόρθωσε να δημιουργήσει τις βάσεις του μεγάλου αυτού έργου και να συγκαλέσει τον

    ——————————————

    1. Ι. Κοκκώνης, "Περί της Δημοτικής..., 1837 [σ. 2]

    2. ό.π. [σ. 7].