Συγγραφέας:Ζιώγου - Καραστεργίου, Σιδηρούλα
 
Τίτλος:Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:2
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:467
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1893
 
Περίληψη:Μελέτη της πορείας που ακολούθησε ή Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στη χώρα μας, των διαφόρων παραγόντων που επηρέασαν την πορεία αυτή, καθώς και των προβλημάτων και των κυριότερων τάσεων που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια της εξελικτικής αυτής πορείας. Η εργασία αυτή, στην πρώτη της μορφή, υποβλήθηκε ως διδακτορική διατριβή και εγκρίθηκε από τη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Δημοσιεύθηκε το 1983 ως παράρτημα (αριθμός 38) της Επιστημονικής Επετηρίδας της Φιλοσοφικής Σχολής.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 28.69 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 83-102 από: 470
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/83.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη, Αλεξάνδρεια, Κάιρο, Πίζα, Παρίσι και Λονδίνο, όπου υπήρχαν ελληνικές κοινότητες1.

Όπως είναι γνωστό, το έργο της Εταιρείας υποστήριξαν επίσης ηθικά και υλικά οι βασίλισσες Αμαλία και Όλγα2.

Το 1850 ο ηπειρώτης Απόστολος Αρσάκης, που ζούσε στη Ρουμανία, αναλαμβάνει τη δαπάνη για την ανέγερση ιδιόκτητου σχολικού κτιρίου της Εταιρείας και ως το θάνατό του ενισχύει με διάφορα ποσά το έργο της. Το ίδρυμα προς τιμή του μεγάλου αυτού ευεργέτη ονομάζεται από τότε "Αρσάκειο". Το παράδειγμα του Αρσάκη μιμήθηκαν και άλλοι πλούσιοι Έλληνες όπως ο Σπ. Βαλέτας, ο Μ. Ράλλης, ο Δ. Στίνης και πολλοί άλλοι3.

Είδη σχολείων - Κύκλος σπουδών

Το πρώτο σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας άρχισε, όπως φαίνεται και από σχετική πρόσκληση προς τους γονείς των υποψήφιων μαθητριών, να λειτουργεί το 1837, δηλαδή ένα χρόνο περίπου μετά από την ίδρυσή της.

"Το υπό της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας συστηθέν σχολείον των κορασίων είναι ήδη έτοιμον, όθεν ειδοποιούνται όσοι των γονέων επιθυμούν να παρουσιάσωσι τα τέκνα των, διά να καταγραφώσιν εις τους καταλόγους των μαθητριών. Η καταγραφή γίνεται εις το κατάστημα του σχολείου.(...)

Αι εις το κατώτερον σχολείον κατατασσόμεναι μαθήτριαι

——————————————

1. Αλέξ. Μαμμόπουλος, "Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία", Μεγάλη Παιδαγωγική Εγκυκλοπαίδεια, τ. Ε', σ. 498.

2. Σοφία Δοανίδου, "Η Βασίλισσα Αμαλία και το Αρσάκειον", Δελτίον της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, τ. ΙΘ', 1967-1970, σ. 153-166 και Αικατερίνη Βαρουξάκη, «Η εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία "Αρσάκειον"», Επετηρίς Δημοτικής Εκπαιδεύσεως, έτ. A', Αθήναι 1932, σ. 197.

3. Εκατονταετηρίς..., ό.π., σ 24-25 και Αλέξ. Μαμμόπουλος, Ο Απόστολος Αρσάκης και η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία, Βιβλιοθήκη Ηπειρωτικής Εταιρείας, αρ. 31, Αθήναι 1970, σ 53.

Σελ. 83
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/84.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

πρέπει να έχωσιν ηλικίαν υπέρ τα έξ έτη, και θέλουν διδάσκεσθαι αμισθί τα διωρισμένα εις τα δημοτικά σχολεία μαθήματα και τα χειροτεχνήματα.

Εις το ανώτερον σχολείον, όπου θέλουν διδάσκεσθαι αι μέλουσαι να γίνωσι διδασκάλισσαι υπότροφοι της Εταιρίας, ημπορούν να συνδιδάσκωνται και άλλων πολιτών κοράσια, όσα έχουν χρείαν ανωτέρας παιδείας, αλλά το περί παραδοχής τούτων θα κανονισθή μετ' ολίγον"1.

Το πρώτο αυτό σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας λειτούργησε σε δύο τμήματα: στο κατώτερο, όπου παρέχονταν δωρεάν η στοιχειώδης εκπαίδευση, και στο ανώτερο όπου φοιτούσαν κυρίως υποψήφιες δασκάλες, αλλά και όσες ενδιαφέρονταν να αποκτήσουν γενικά κάποια ανώτερη μόρφωση. Οι τελευταίες αυτές πλήρωναν βέβαια τα καθορισμένα δίδακτρα: "Αν τινες των γονέων επιθυμούν να δώσουν εις τας κόρας των την ανωτέραν τοιαύτην εκπαίδευσιν, δύνανται να τας εισάξωσιν εις το σχολείον, πληρώνοντες κατά μήνα μικρά τινά δίδακτρα· η δε Εταιρία επιφυλλάττεται το δικαίωμα να παραδέχεται αμισθί τας πτωχάς και ορφανάς των αγωνισθέντων υπέρ πατρίδος", αναφέρει ο αρχιμανδρίτης Μισαήλ Αποστολίδης στο λόγο που εκφώνησε κατά την "εγκαθίδρυση" του Σχολείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας2. Βέβαια, όπως θα δούμε και στη συνέχεια, η Εταιρεία δεν πραγματοποίησε πλήρως τις "επαγγελίες" αυτές, γιατί τα δίδακτρα των σχολείων αυτών δεν ήταν χαμηλά και γιατί επανειλημμένα εκφράστηκε η διαμαρτυρία ότι οι υποτροφίες δε δίνονταν μόνο σε μαθήτριες που είχαν πραγματικά ανάγκη. Για να καλύψει τις ανάγκες της χώρας σε διδακτικό προσωπικό για τα Δημοτικά Σχολεία, που είχαν αρχίσει να πληθαίνουν, η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία όρισε από την αρχή πρωταρχικό σκοπό του

——————————————

1. Γ Βιώνης, Λόγος εκφωνηθείς εν τη εορτή της Πεντηκονταετηρίδας της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, Αθήναι 1886, σ. 92-93.

2. Εγκαθίδρυσις τον Σχολείου των κορασίων της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, Αθήναι 1837, σ 14-15.

Σελ. 84
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/85.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΕΣ 1, 2, 3, 4

Σελ. 85
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/86.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ανώτερου σχολείου της την εκπαίδευση κοριτσιών στο επάγγελμα της δασκάλας. Παράλληλα, όμως, έδωσε τη δυνατότητα να φοιτήσουν σε αυτό και όσες κοπέλες ενδιαφέρονταν μόνο να αποκτήσουν κάποια μόρφωση. Ο διττός σκοπός του σχολείου και οι δυσκολίες που παρουσίαζε η πραγμάτωσή του φαίνεται πως απασχόλησε αρκετά τους εταίρους της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας και πως προκάλεσε ουσιαστικές αντιρρήσεις1. Στα Πρακτικά της Ε' Γενικής Συνέλευσης της Εταιρείας (1838), μετά από την αναφορά στο σχολείο που ίδρυσε η Εταιρεία "προς μόρφωσιν των διδασκαλισσών" και στο αλληλοδιδακτικό "όπου και αι διδασκάλισσαι θέλουν γυμνάζεσθαι το πρακτικόν της διδασκαλίας", διατυπώνεται, για πρώτη φορά, η σκέψη για ένα άλλο είδος ενδιάμεσου σχολείου:

"Το διοικητικόν συμβούλιον απεφάσισε να συστήση και έτερον σχολείον μεσαίον, κατ' αίτησιν πολλών γονέων, εις το οποίον θέλουσι διδάσκεσθαι των ευκαταστάτων τα κοράσια πληρώνοντα μικρά τινά δίδακτρα. Τούτο το κατάστημα είναι αναντιρρήτως το δαπανηρότερον έργον της Εταιρίας· αλλά τι το λαμπρότερον και το επωφελέστερον εις την έξάπλωσιν της παιδείας· διότι εξ αυτού μέλει να διαδοθή εις τας επαρχίας η εκπαίδευσις του Γυναικείου γένους"2.

Το σχήμα που προτείνεται στα 1838, Αλληλοδιδακτικό → Μεσαίο σχολείο → Διδασκαλείο, δυστυχώς δεν εφαρμόστηκε. Στα κατοπινά χρόνια επικρατεί το σχήμα: Αλληλοδιδακτικό σχολείο → Διδασκαλείο.

Στα Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας των δύο πρώτων ετών η διάρκεια των σπουδών στο ανώτερο σχολείο της δεν καθορίζεται με σαφήνεια. Αναφέρονται μόνο τα μαθήματα και ο αριθμός των πρώτων μαθητριών του σχολείου3. Έμμεση

——————————————

1. Βλ. σ. 142-144 αυτής της εργασίας

2. Έκθεσις γενομένη εις την Ε' Γενικήν Συνέλευσιν της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, Αθήναι 1838, σ. 7-8.

3. Έκθεσις γενομένη εις την Δ' Γενικήν Συνέλευσιν της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, Αθήναι 1837, σ. 4.

Σελ. 86
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/87.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ένδειξη για τη διάρκεια των σπουδών αποτελεί η πληροφορία ότι "επτά μαθήτριαι του ανωτέρου σχολείου, εξετασθείσαι κατά τον Νόμον, ενεκρίθησαν, ως έχουσαι τας απαιτουμένας γνώσεις εις το να λάβωσιν ένα βαθμόν διδασκαλίσσης"1. Φαίνεται λοιπόν ότι οι πρώτες δασκάλες της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας φοίτησαν δύο μόνο χρόνια, από το 1837 ως το 1839, στο ανώτερο σχολείο. Την επόμενη χρονιά όμως, στη συνεδρίαση της 7ης 'Απριλίου 1840, η Εταιρεία καθορίζει με σαφήνεια, για πρώτη φορά, τη διάρθρωση των σχολείων της: "Το κατάστημα διαιρείται εις δύο μέρη, ήγουν εις ανώτερον και κατώτερον σχολείον. Έκαστον δε τούτων διαιρείται εις κλάσεις. Το δε ανώτερον... διαιρείται εις τρεις κλάσεις, Το δε κατώτερον εις το αλληλοδιδακτικόν"2. Φαίνεται λοιπόν καθαρά ότι το ανώτερο σχολείο περιλαμβάνει τρεις τάξεις, ενώ στη σχετική βιβλιογραφία επικρατεί ασάφεια σχετικά με το θέμα αυτό3.

Ο πρώτος επίσημος κανονισμός του "εν Αθήναις Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας" κυκλοφόρησε στα 1842. Σύμφωνα με το άρθρο 1 του κανονισμού αυτού "Το εν Αθήναις Διδασκαλείον της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, είναι μεν συστημένον κυρίως προς μόρφωσιν διδασκαλισσών κατά την απόφασιν της τρίτης συνελεύσεως αυτής, δέχεται δε και έτερα κοράσια προς εκπαίδευσιν είτ' εν αυτώ διαιτώμενα είτ' έξωθεν φοιτώντα"4.

Καθιερώνεται λοιπόν από την Εταιρεία ένας τύπος σχολείου που ονομάζεται Διδασκαλείο, αλλά έχει διπλό σκοπό: πρώτα την

——————————————

1. Γενική Συνέλευσις της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας την 24 Σεπτεμβρίου 1839, σ.13.

2. Πρακτικά των Συνεδριάσεων του Διοικητικού Συμβουλίου και των Συνελεύσεων της εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1840, Αθήναι 1840, σ. 13.

3. Βλ. Ελ. Δούκα-Καραγιαννοπούλου, "Θηλέων Αγωγή", Μεγάλη Παιδαγωγική Εγκυκλοπαίδεια, τ Γ', σ. 159 και Στ. Γαλάτης, Ιστορία.. , τ. A', κεφ. Ε', σ. 14.

4. Κανονισμός του εν Αθήναις Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, Αθήναι 1842, σ. 3.

Σελ. 87
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/88.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

εκπαίδευση της δασκάλας και, κοντά σ' αυτή, τη γενική μόρφωση των κοριτσιών, με κοινό πρόγραμμα μαθημάτων. Τα χρόνια φοίτησης αυξάνονται από τρία σε τέσσερα: "Των ειρημένων μαθημάτων η περίοδος συμπληρούται εν τετραετία"1. Με τον επόμενο κανονισμό, του 1851, ο σκοπός του Διδασκαλείου μένει ο ίδιος, ενώ τα χρόνια φοίτησης αυξάνονται και πάλι από τέσσερα σε πέντε2. Ο κανονισμός του 1857 δεν ονομάζει, το ανώτερο αυτό σχολείο "Διδασκαλείο", όπως οι δυο προηγούμενοι, αλλά "Παρθεναγωγείο". Βέβαια ο σκοπός καθώς και η διάρκεια φοίτησης παραμένουν τα ίδια με εκείνα που αναφέρονται και στον κανονισμό του 1851, δηλαδή πενταετής φοίτηση, και κύριος στόχος η εκπαίδευση της δασκάλας3. Επομένως ως το τέλος της περιόδου αυτής, το σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (με την ονομασία Διδασκαλείο ή Παρθεναγωγείο4), παραμένει ένα σχολείο Επαγγελματικής και Γενικής Εκπαίδευσης. Από τις μαθήτριες του σχολείου αυτού, οι υποψήφιες δασκάλες ήταν, τα πρώτα χρόνια τουλάχιστο, οι περισσότερες υπότροφες της Εταιρείας και στη συνέχεια του κράτους και των δήμων "πτωχαί και ορφαναί των αγωνισθέντων υπέρ πατρίδος" και έμεναν στο οικοτροφείο που διατηρούσε το σχολείο. Οι υπόλοιπες εσωτερικές μαθήτριες πρέπει να προέρχονταν από τα ανώτερα στρώματα της κοινωνίας, γιατί τα δίδακτρα του σχολείου ήταν αρκετά ακριβά5.

——————————————

1. Κανονισμός .. 1842, σ. 4.

2. Κανονισμός του εν Αθήναις Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας [Αθήναι 1851], σ. 8-9.

3. Διοργανισμός της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας και κανονισμός τον Παρθεναγωγείου αυτής, Αθήναι 1857, σ. 11-12.

4. Συχνά το σχολείο χαρακτηρίζεται και Ελληνικό Σχολείο. Βλ. Πρακτικά των Συνεδριάσεων του Διοικητικού Συμβουλίου και των Συνελεύσεων της εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, Αθήναι 1844, σ. 33.

5. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι, σύμφωνα με τον κανονισμό του Σχολείου του 1857, κάθε "σύσσιτη" μαθήτρια πλήρωνε για τροφεία και δίδακτρα 80 δραχμές το μήνα (Διοργανισμός... 1857, σ. 30), τη στιγμή που o μισθός του Ελληνοδιδασκάλου Α' τάξης ήταν 100 δραχμές το μήνα, της Β' 130 και της Γ' 160 (Χ. Χριστόπουλος, Έκθεσις περιληπτική..., σ 5).

Σελ. 88
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/89.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Λειτουργία σχολείου - Αριθμός μαθητριών

Είδαμε ότι τα πρώτα "ανώτερα σχολεία κορασίων" αποτελούσαν μια βαθμίδα πιο πάνω από τα σχολεία της Δημοτικής Εκπαίδευσης και πολύ κοντά σ' αυτά. Η χρονική διάρκεια των σπουδών ήταν περιορισμένη και οι γνώσεις που πρόσφεραν στοιχειώδεις, με έμφαση στο μάθημα της γαλλικής γλώσσας1.

Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία έδωσε ιδιαίτερη προσοχή στην οργάνωση του σχολείου της, στο πρόγραμμα των μαθημάτων, καθώς και στην επιλογή του διδακτικού προσωπικού, με αποτέλεσμα να ανυψωθεί αισθητά η στάθμη των Παρθεναγωγείων. Όταν στα 1837 έγινε η "εγκαθίδρυσις" του σχολείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, καθορίστηκε ότι: "Τα εις το ανώτερον σχολείον παραδιδόμενα μαθήματα θέλουν είσθαι τα εξής: Ελληνική γλώσσα αρχαί και ιστορία, γύμνασις εις την καθομιλουμένην, Ιερά Ιστορία και κατήχησις, Αριθμητική, Γραμματική, Ιχνογραφία, Καλλιγραφία και Χειροτεχνήματα (ράψιμον, πλέξιμον και κεντήματα). Μετέπειτα θέλουν προστεθή και η Μουσική και η Γαλλική γλώσσα, ίσως δε και η ψαθοπλεκτική (των γυναικείων καπέλων, κανίστρων κ.λπ. )"2.

Ο πρώτος κανονισμός του 1842, χαρακτηρίζει, το σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, "Διδασκαλείο" και καθορίζει τα "διδασκόμενα μαθήματα" και τις ώρες διδασκαλίας στις τέσσερις τάξεις ως εξής3:

——————————————

1. Βλ. σχετικά, σ. 111 αυτής της εργασίας.

2. Έγκαθίδρυσις..., ό.π., σ. 14-15. Τα μαθήματα διδάσκονταν από δασκάλους διαφόρων ειδικοτήτων: το 1840 ο Γ. Χρυσοβέργης διδάσκει Ιστορία, ο Χ. Βάφας Αριθμητική, ο Κ. Αβραμιάδης Μουσική, ο M. Αποστολίδης την "Ιεράν Κατήχησιν", ο Γ. Βάφας και ο Ν. Κράνειος "το της γλώσσης μάθημα" και ο Βορέλης Γαλλικά (Πρακτικά... 1840, σ. 13-14).

3. Κανονισμός... 1842, σ 3-7.

Σελ. 89
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/90.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΠΙΝΑΚΑΣ 4

Πρόγραμμα των μαθημάτων τον Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας στα 1842

Ώρες διδασκαλίας κατά τάξεις

Μαθήματα Α' Β' Γ' Δ'

α Ελληνική γλώσσα 13 10 10 10

β' Γαλλική γλώσσα - 3 3 3

γ' Ιερά Ιστορία 22 - -

δ' Κατήχηση - - 2 -

ε' Χριστιανική ηθική - - - 2

ζ' Αριθμητική και τα στοιχειωδέστερα της Γεωμετρίας 32 2 -

ζ' Ελληνική και Γενική Ιστορία - 223

η' Γεωγραφία 3222

θ' Φυσιογραφία και Φυσική - 212

ι' Ωδική - 3 3 3

ια' Καλλιγραφία "1 3333

ιβ' Ιχνογραφία

ιγ' Χειροτεχνήματα ("τας λοιπάς εργασίμους ώρας")

Σύνολο 24 29 28 28

——————————————

Εκτός από τα μαθήματα που σημειώνονται στον Πίνακα αυτό διδάσκονταν "οργανικήν μουσικήν διά κυμβάλου και χορόν μόνον όσα των κορασίων πληρώνουσιν ωρισμένα δίδακτρα"1.

Στη Δ' τάξη επίσης, σύμφωνα με τον κανονισμό, "κατά την τελευταίαν εξαμηνίαν αι μελλουσαι να γίνωσι διδάσκαλοι, διδάσκονται την αλληλοδιδασκαλίαν και την εφαρμογήν αυτής"2.

Οπωσδήποτε προκαλεί εντύπωση ο μεγάλος αριθμός που καλύπτει στο πρόγραμμα αυτό η διδασκαλία της Ελληνικής γλώσσας, δηλαδή της Αρχαίας Ελληνικής κυρίως. Το γεγονός δείχνει ότι και στην εκπαίδευση των κοριτσιών επικράτησε από

——————————————

1. Κανονισμός... 1842, σ. 8. 2 ό.π., σ. 7.

Σελ. 90
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/91.gif&w=600&h=3932. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 5. Το μέγαρο του Αρσακείου

Σελ. 91
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/92.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

νωρίς το αρχαϊστικό ρεύμα που αποτελούσε, ολόκληρο το 19ο αιώνα, κύριο χαρακτηριστικό του υπόλοιπου εκπαιδευτικού συστήματος της χώρας. Στην πρώτη τάξη ειδικά, οι ώρες των Ελληνικών καλύπτουν περισσότερο από το 1/2 του συνολικού αριθμού των ωρών (13:24).

Δύο χρόνια πριν, στα 1840, είχε εκδοθεί η "Συλλογή Ελληνικών μαθημάτων... προς χρήσιν των σπουδαζουσών την αρχαίαν Ελληνικήν γλώσσαν νεανίδων", όπου ο συγγραφέας σημειώνει ότι συγκέντρωσε "εκ των αρίστων συγγραφέων και ποιητών τεμάχια εξ ων αι νεάνιδες δύνανται να ωφεληθώσι διττώς, και την αρχαίαν Ελληνικήν γλώσσαν να σπουδάζωσι, και ηθικήν τινα ωφέλειαν να προσκτώσιν αναγινώσκουσαι ταύτα"1. Η έκδοση αυτή φανερώνει πως την εποχή αυτή είχε ήδη αρχίσει να απασχολεί τους εκπαιδευτικούς ένα πρόβλημα που θα γίνει ιδιαίτερα οξύ στην επόμενη περίοδο. Πρόκειται για το "είδος" της ανώτερης μόρφωσης που είναι κατάλληλο για τις μαθήτριες, και, πιο συγκεκριμένα, για τα μαθήματα που πρέπει να διδάσκονται στα Παρθεναγωγεία. Παρακάτω θα μας απασχολήσει ο προβληματισμός αυτός καθώς και η εκπαιδευτική φιλοσοφία, που αναφέρεται στο ίδιο πρόβλημα2.

Αξιοσημείωτο είναι και το γεγονός ότι στο πρόγραμμα της τελευταίας τάξης του Διδασκαλείου, δεν διδάσκονται καθόλου Μαθηματικά (Αριθμητική ή Γεωμετρία), γιατί τα μαθήματα αυτά δεν θεωρούνται κατάλληλα για τη "φύση" και τον προορισμό της γυναίκας.

Επίσης, η σειρά των μαθημάτων που θέλει πρώτη την ελληνική γλώσσα και αμέσως μετά τη γαλλική, αποτελεί στοιχείο ενδεικτικό για το είδος της μόρφωσης που η κοινωνία θεωρούσε την εποχή αυτή "κατάλληλη" για τις κοπέλες. Την άποψη αυτή

——————————————

1. Συλλογή Ελληνικών μαθημάτων συνερρανισθείσα υπό Α.Α. προς χρήσιν των σπουδαζουσών την αρχαίαν Ελληνικήν γλώσσαν νεανίδων, Αθήναι 1840, σ γ'.

2. Βλ σ. 259-281 αυτής της εργασίας

Σελ. 92
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/93.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

την ενισχύει το γεγονός ότι από το 1859-60 η διδασκαλία της Γαλλικής αρχίζει από την A' τάξη1, καθώς και τα πολλά "διακοσμητικά" μαθήματα2 που συμπεριλαμβάνονται στο πρόγραμμα, καλύπτοντας μάλιστα ένα σημαντικό ποσοστό από τις ώρες διδασκαλίας. Τέτοια μαθήματα είναι η καλλιγραφία, η ιχνογραφία, η σκιαγραφία, τα χειροτεχνήματα, η οργανική μουσική και ο χορός.

Καθαρή εικόνα για τη μορφή που παίρνει το πρόγραμμα αυτό στην καθημερινή σχολική πράξη μάς δίνει ένα "ωρολόγιο" πρόγραμμα του σχολείου αυτού που σώθηκε στα Γενικά Αρχεία του Κράτους3.

Στον Πίνακα 5 που ακολουθεί, παρατηρούμε ότι σε σχέση με το πρόγραμμα του 1842 στην Δ' τάξη οι ώρες των Ελληνικών είναι περισσότερες απ' ό,τι προβλέπεται (15 αντί 10), ενώ άλλα μαθήματα, όπως η Φυσιογραφία - Φυσική και η Ωδική, δεν αναφέρονται καθόλου. Αυξημένες είναι, επίσης, οι ώρες των Γαλλικών, που μάλιστα διδάσκονται από την Α' τάξη. Ενδεικτικό είναι και το γεγονός ότι, εκτός από το πρωινό του Σαββάτου, που αφιερώνεται στις "οικιακές εργασίες", στο καθημερινό πρόγραμμα δυο ώρες καλύπτουν η Καλλιγραφία, η Ιχνογραφία και το Εργόχειρο, μαθήματα στα οποία δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα, την εποχή αυτή, στα σχολεία των κοριτσιών. Επομένως, στο Διδασκαλείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας επικρατεί η διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών από τη μια, και των ειδικών και πρακτικών μαθημάτων που θεωρούνται κατάλληλα για τη γυναίκα από την άλλη. Επειδή για τη διδασκαλία των τελευταίων αυτών απαιτούνταν

——————————————

1. "Αρσάκειον Παρθεναγωγείον" (Έκθεσις A. Μελά, Εισηγητού της επί των Σχολείων Επιτροπής), Πανδώρα, τ. Β', 1860-61, σ. 195.

2. Η αρνητική φόρτιση του όρου δεν έχει σχέση με την αντικειμενική αξία των συγκεκριμένων μαθημάτων, αλλά με τον τρόπο διδασκαλίας τους και τα αποτελέσματα που είχε η μη σωστή εφαρμογή τους.

3. "Ειδήσεις περί του Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας", ΓΑΚ, ό.π., φ. 25. Το έγγραφο που συνοδεύει το πρόγραμμα αυτό του σχολείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας είναι, δυστυχώς, ανυπόγραφο.

Σελ. 93
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/94.gif&w=600&h=3932. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΠΙΝΑΚΑΣ 5

Ωρολόγιο πρόγραμμα του Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής

Εταιρείας

(1849)

Ώρες Δευτέρα

Τρίτη

Τετάρτη

Πέμπτη

Παρασκευή Σάββατο

Τάξις Δ'

7-9 Ισοκράτην. " 9-10 Γαλλικά

10-11 Ιχνογραφίαν

11-12 Ανάπαυσιν

1-2 Εργόχειρον

2-3 Γεωγραφίαν 3-4 Συντακτικόν

Όμηρον ομοίως

Εργόχειρον

ομοίως μαθ. Ελλ. Ιστορίαν

Έκθεσιν

ομοίως

Ιχνογραφίαν ομοίως

Γεωγραφίαν Συντακτικόν

ομοίως ομοίως πάντοτε Εργόχειρον Ιχνογραφίαν ομοίως ομοίως " οικιακάς Ιστορίαν Γεωγραφίαν Έκθεσιν Συντακτικόν εργασίας

Τάξις Γ' 7-9 Πλούταρχον

9-10 Ιχνογραφίαν 10-11 Γαλλικά 11-12 Ανάπαυσιν

1-2 Εργόχειρον 2-3 Γεωγραφίαν

3-4 Κατήχησιν

ομοίως Εργόχειρον ομοίως

Γεν. Ιστορίαν Αριθμητικήν

και ούτω καθ' εξής

 

 

 

Σελ. 94
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/95.gif&w=600&h=3932. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Τάξις Β'

7-9 Διονύσιον Αλικαρ. ομοίως 

9-10 Εργόχειρον Ιχνογραφίαν 

10-11 Γαλλικά ομοίως

11-12 Ανάπαυσιν "

1-2 Καλλιγραφίαν Εργόχειρον

2-3 Γεωγραφίαν Αριθμητικήν

3-4 Γραφήν καθ' υπαγόρευσιν Ελλ. Ιστορίαν

Τάξις Α'

7-9 Ελλ. Χρηστομάθειαν ομοίως

Φαρμακίδου 9-10 Καλλιγραφίαν Εργόχειρον

10-11 Εργόχειρον ομοίως

11-12 Ανάπαυσιν "

1-2 Γαλλικά

2-3 Γραφήν καθ' υπαγόρευσιν

3-4 Αριθμητικήν Γεωγραφίαν

Σελ. 95
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/96.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ειδικές γνώσεις, σύμφωνα με τον κανονισμό "τα χειροτεχνήματα διδάσκονται υπό της επιμελητρίας του Διδασκαλείου"1.

Από το σχολικό έτος 1858-59 καθιερώθηκε στο σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας και το μάθημα της Γυμναστικής2, γεγονός που προκαλεί εντύπωση για μια τόσο πρώιμη εποχή. Από τις σχετικές πηγές όμως δεν γίνεται φανερό ποιο είναι, το περιεχόμενο του μαθήματος αυτού.

Το διδακτικό προσωπικό του σχολείου αποτελείται από "διδασκάλους" διαφόρων ειδικοτήτων και μόνο "την αρχαρίαν τάξιν" αναλαμβάνει δασκάλα, απόφοιτη του σχολείου της Εταιρείας3.

Η Διευθύντρια του σχολείου περιορίζεται στα διοικητικά καθήκοντα και έχει την εποπτεία του νηπιακού, του αλληλοδιδακτικού και του ανώτερου τμήματος του σχολείου4.

Στην περίοδο που εξετάζουμε ήταν διευθύντριες στο σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, με χρονολογική σειρά, οι εξής5:

1) Ελένη Πιτταδάκη από το 1837 ως το 1840

2) Βαμβώ Ιωάννου από το 1840 ως το 1841

3) Κάννων6 από το 1841 ως το 1842

4) Σεβαστή Μάνου από το 1842 ως το 1858

5) Μουσάρ Κουρβουαζιέ από το 1858 ως το 1860

6) Αμεναΐς Καβανιάρη από το 1860 ως το 1875.

Μετά την Ε. Πιτταδάκη και την Β. Ιωάννου, για τις οποίες θα γίνει λόγος και παρακάτω7, προσκαλείται να διευθύνει το σχολείο η αγγλίδα Κάννων, που έμεινε όμως μόνο δυο χρόνια, γιατί

——————————————

1. Κανονισμός... 1842, σ. 10. Για το θεσμό των επιμελητριών βλ. σ. 179 αυτής της εργασίας.

2. Πανδώρα, τ. Ι', 1859-60, σ. 185 (Έκθεση A. Μελά).

3. Κανονισμός... 1842, σ. 9.

4. ό.π., σ. 16-19.

5. Εκατονταετηρίς , σ. 93 και Στ Γαλάτης, ό.π., τ. Γ', "Προσωπικόν σχολείων", σ. 1-4.

6. Οι σχετικές πηγές δεν αναφέρουν το πλήρες όνομα της διευθύντριας αυτής.

7. Βλ. σ. 113 αυτής της εργασίας.

Σελ. 96
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/97.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

5. Σεβαστή Μάνου

Σελ. 97
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/98.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

"νομίζουσα ότι πρόκειται να αναθρέψη πλουσίων οικογενειών κοράσια, ευρέθη ηπατημένη εις τας προσδοκίας της"1. Η διαπίστωση αυτή έχει οπωσδήποτε σχέση με το χαμηλό οικονομικό επίπεδο των υποψηφίων "διδασκαλισσών", αλλά και με το γεγονός ότι οι "πλούσιες οικογένειες" της Ελλάδας μειονεκτούσαν σε σύγκριση με εκείνες της Αγγλίας.

Από το 1842 ως το 1858 διευθύνει το σχολείο η Σεβαστή Μάνου "μία των ευγενεστέρων και μάλλον μεμορφωμένων διευθυντριών", που η Εταιρεία την κατέταξε "εις την χωρείαν των ευεργετών"2. Τη Σ. Μάνου διαδέχτηκε η ελβετίδα Μ. Κουρβουαζιέ, που και αυτή έμεινε μόνο δυο χρόνια. Το 1860 ανέλαβε τη διεύθυνση του σχολείου η ελβετίδα Αμ. Καβανιάρη, της οποίας το μισθό της ανέλαβε να πληρώνει η βαρώνη Ιφιγένεια Σίνα. Στα Πρακτικά της Εταιρείας αναφέρονται συχνά εγκώμια για τη μόρφωση, τη διοικητική ικανότητα και την ευσυνειδησία της Καβανιάρη 3,

Οι μαθήτριες που σπούδαζαν στο Διδασκαλείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας ως υπότροφες της ίδιας της Εταιρείας και της κυβέρνησης είχαν την υποχρέωση, σύμφωνα με τον κανονισμό, να διδάξουν, αρχικά για τρία χρόνια4 και αργότερα για τέσσερα5, σε οποιοδήποτε "Δημοδιδασκαλείον" θα τις διόριζε το Υπουργείο.

Μαζί με τις υποψήφιες δασκάλες στο σχολείο αυτό φοιτούσαν και άλλες μαθήτριες που ενδιαφέρονταν μόνο για μια γενικότερη μόρφωση. Οι δυο κατηγορίες μαθητριών παρακολουθούσαν το ίδιο ακριβώς πρόγραμμα μαθημάτων, εκτός από τη θεωρία και την εφαρμογή της αλληλοδιδακτικής μεθόδου που, σύμφωνα με τον κανονισμό, έπρεπε να διδάσκεται, κατά το τελευταίο εξάμηνο των

——————————————

1. Στ. Γαλάτης, ό.π., τ. A', κεφ. Ε', σ. 18.

2. ό.π., τ. Β', "Προσωπικό σχολείων", σ. 2.

3. ό.π., σ. 3.

4. Κανονισμός... 1842, σ. 13

5. Κανονισμός... 1851, σ. 11.

Σελ. 98
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/99.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

σπουδών. Τα πράγματα όμως δείχνουν πως στην πράξη η ρύθμιση αυτή δεν εφαρμόστηκε αποτελεσματικά1.

Το πρόγραμμα των μαθημάτων δείχνει καθαρά ότι η σύνθεση των μαθητριών στο σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας επηρέασε τον προσανατολισμό του σχολείου, και είχε οπωσδήποτε σημαντικές επιπτώσεις στην εκπαίδευση της ελληνίδας δασκάλας2. Η εκπαίδευση της δασκάλας και η μόρφωση της "οικοδέσποινας", μιας ορισμένης μάλιστα κοινωνικής τάξης, είναι δυο σκοποί που διαφέρουν σε ουσιαστικά μεταξύ τους σημεία και είναι δύσκολο το ίδιο σχολείο να πετύχει, με κοινό πρόγραμμα μαθημάτων και τους δυο αυτούς σκοπούς. Έτσι, ενώ εξαρχής κύριος σκοπός της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας υπήρξε η εκπαίδευση της δασκάλας, το πρόγραμμα των μαθημάτων του σχολείου της προσαρμόζεται, σε πολλά σημεία, στις απαιτήσεις των μαθητριών που προέρχονταν κυρίως από τα ανώτερα κοινωνικά-οικονομικά στρώματα και δεν ενδιαφέρονταν για το δίπλωμα της δασκάλας.

Το πρόβλημα αυτό, που δημιουργήθηκε κυρίως από την έλλειψη ειδικού σχολείου για την εκπαίδευση της δασκάλας, το επισήμανε ήδη από το 1850 ακόμα ο Γεώργιος Γεννάδιος και είναι το σημείο στο οποίο θα επιμείνουν ιδιαίτερα, όπως θα δούμε και παρακάτω, και άλλοι λόγιοι και διανοούμενοι της εποχής. Στη Συνέλευση της 7ης Μαΐου 1850, ο Γ. Γεννάδιος εκφράζει τη γνώμη πως δεν είναι σωστό "να ανατρέφονται όλα τα παιδευόμενα κοράσια ως τέκνα πλουσίων", επειδή, "δυσκόλως θέλουν συμμορφωθή με την τυχόν περιμένουσαν αυτά πενιχράν μετά ταύτα δίαιταν"3.

ΑΡΙΘΜΟΣ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ. Κατά τους πρώτους μήνες της λειτουργίας

——————————————

1. Στ. Γαλάτης, ό.π., τ. Β', κεφ. Ε', σ. 8 Βλ. και σ. 161-162 αυτής της εργασίας.

2. Βλ. σχετικά και σ. 155-161 αυτής της εργασίας.

3. Στ. Γαλάτης, ό.π., τ. B', κεφ. Ε', σ. 21β. Βλ σχετικά και σ. 142-144 αυτής της εργασίας.

Σελ. 99
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/100.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

του σχολείου φοιτούσαν στο "ανώτερο" τμήμα 13 μαθήτριες, από τις οποίες οι 5 ήταν υπότροφες της Εταιρείας. Πρέπει να επισημάνουμε εδώ το γεγονός ότι η Εταιρεία πρόσφερε 10 θέσεις υποτρόφων, αλλά δεν παρουσιάστηκαν άλλες κοπέλες που να έχουν "τας απαιτουμένας γνώσεις"1. Το γεγονός αυτό δείχνει, τόσο το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο των Ελληνίδων την εποχή αυτή, και ειδικότερα των κοριτσιών που ανήκαν στις κατώτερες οικονομικά τάξεις της χώρας, όσο και την επιφυλακτική στάση της κοινωνίας απέναντι στην εργασία της γυναίκας.

Στα 1840, τρία χρόνια μετά την ίδρυση του σχολείου, ο αριθμός των μαθητριών έχει φτάσει τις 642. Η αύξηση συνεχίζεται και κατά τα επόμενα χρόνια με ανάλογους ρυθμούς. Όπως φαίνεται καθαρά και από τον Πίνακα 6, από το 1847 ως το 1858 o αριθμός των μαθητριών, τόσο στο αλληλοδιδακτικό όσο και στο ανώτερο τμήμα, είχε σχεδόν τριπλασιαστεί. Στις αρχές του σχολικού έτους 1847-48 μάλιστα, το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας αναγκάστηκε να δηλώσει στις εφημερίδες ότι δεν μπορεί να δεχτεί άλλες μαθήτριες "δι' έλλειψιν τόπου"3.

Εκείνο που ενδιαφέρει ιδιαίτερα την εργασία αυτή είναι η κίνηση των μαθητριών στο ανώτερο τμήμα του σχολείου. Ενώ ο συνολικός αριθμός των μαθητριών αυξάνεται σημαντικά: 13 (1837), 64 (1840), 142 (1847), 179 (1848), 396 (1859), ο αριθμός των μαθητριών κατά τάξη μειώνεται αισθητά, από τις μικρότερες προς τις μεγαλύτερες. Οι υπεύθυνοι του Παρθεναγωγείου συχνά τονίζουν την αυστηρότητα του σχολείου στο θέμα των βαθμών. Η μείωση των μαθητριών επομένως οφείλεται, κατά ένα μεγάλο ποσοστό, στην αποτυχία των μαθητριών στις εξετάσεις, αλλά ίσως και στο γεγονός ότι για πολλούς γονείς η φοίτηση δυο και τριών χρόνων σε ένα ανώτερο σχολείο είναι "αρκετή" για μια κοπέλα, μια και το απολυτήριο του σχολείου δεν έχει,

——————————————

1. Έκθεσις... 1837, σ. 4.

2. Πρακτικά... 1840, σ. 13.

3. Πρακτικά... 1847, σ. 26.

Σελ. 100
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/101.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΠΙΝΑΚΑΣ 6

Αριθμός μαθητριών στα σχολεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1847*, 1848* και 1859**)

1846-47 1847-48 1858-59

Αριθμός Αριθμός Αριθμός

μαθητριών μαθητριών μαθητριών

α.) Αλληλοδιδακτικό σχολείο: 84 115 233

β) Διδασκαλείο.·

A' τάξη 48 67 107

Β' τάξη 43 53 104

Γ' τάξη 30 39 76

Δ' τάξη 21 20 74

Ε' τάξη - - 35

Σύνολο 142 179 396

Γενικό σύνολο 226 294 629

ΠΗΓΕΣ:

* Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1848, σ. 14 και 17.

** "Αρσάκειον Παρθεναγωγείον" (Έκθεσις Λ. Μελά, εισηγητού της επί των Σχολείων Επιτροπής), Πανδώρα, τ. Ι', 1859-60, σ 185.

——————————————

την εποχή αυτή, καμιά ουσιαστική χρησιμότητα. Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι στον κανονισμό του 1842 δεν υπάρχει κανένα άρθρο που να αναφέρεται σε απολυτήριες εξετάσεις των μαθητριών· μόνο με τον κανονισμό του 1851 καθορίζεται ότι "μετά την πενταετίαν όσαι έξετασθείσαι κριθώσιν άξιαι λαμβάνουσιν απολυτήριον, εμφαίνον την ικανότητα εκάστης"1. Επομένως ως το 1851, οι μαθήτριες δεν έπαιρναν ούτε απολυτήριο, και η καθεμιά φοιτούσε από ένα ως τέσσερα χρόνια, ανάλογα με τις δυνατότητες και τη διάθεσή της. Από τον Πίνακα 6 γίνεται φανερό πως για τις περισσότερες δυο χρόνια φοίτησης θεωρούνται, την εποχή αυτή, αρκετά. Έτσι, από τη δεύτερη στην τρίτη τάξη, η μείωση των μαθητριών είναι πιο αισθητή, παρά από την πρώτη στη δεύτερη,

——————————————

1. Κανονισμός... 1851, σ. 12.

Σελ. 101
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/102.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ενώ το ποσοστό μείωσης από την τρίτη προς την τέταρτη τάξη πλησιάζει το 50 %. Στα 1858-59, όταν το σχολείο έχει πέντε τάξεις, η μείωση αυτή μετατοπίζεται από την τέταρτη στην πέμπτη τάξη.

Φαίνεται λοιπόν ότι, στην τελευταία τάξη του σχολείου, φοιτούσαν υποχρεωτικά οι υποψήφιες δασκάλες και ένα ποσοστό μόνο από τις υπόλοιπες μαθήτριες. Τη σχολική χρονιά 1846-47, από τις 21 μαθήτριες της Δ' τάξης έδωσαν εξετάσεις και πήραν δίπλωμα δασκάλας οι 11 1. Μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο πρέπει να τοποθετήσουμε τα στατιστικά δεδομένα που δείχνουν πως ο μεγαλύτερος αριθμός από τις απόφοιτες του Παρθεναγωγείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας γίνονται δασκάλες. Η σύγκριση αύτη περιορίζεται μόνο στους αριθμούς των μαθητριών της τελευταίας τάξης του σχολείου, γιατί, όπως φαίνεται από τον Πίνακα 6, στις προηγούμενες τάξεις οι αριθμοί είναι εντελώς διαφορετικοί. Σύμφωνα με τα στοιχεία που μας δίνει ο Γ. Βιώνης, στα δέκα πρώτα χρόνια από την ίδρυση της Εταιρείας (1837-1847), 135 μαθήτριες συμπλήρωσαν τις σπουδές τους στο Παρθεναγωγείο της Αθήνας και από αυτές οι 90 πήραν το δίπλωμα της δασκάλας2. Στη δεύτερη δεκαετία (1847-1857), από τις 162 απόφοιτες του σχολείου οι 102 έγιναν δασκάλες και οι υπόλοιπες 60 επέστρεψαν στα σπίτια τους "καύχημα και αγλάισμα των οικογενειών αυτών"3.

Νομίζουμε πως έχει, ιδιαίτερη σημασία, το γεγονός ότι, οι δασκάλες αυτές δεν σπούδαζαν όλες με υποτροφίες της κυβέρνησης, των δήμων και της Εταιρείας. Από τις 90 δασκάλες της δεκαετίας 1837-1847 οι 36 ήταν υπότροφες της Εταιρείας, οι 25 της κυβέρνησης και οι 29, το ένα τρίτο δηλαδή, εκπαιδεύτηκαν "ιδία δαπάνη"4. Στη δεκαετία 1847-1857 οι υπότροφες της Εταιρείας είναι 27, και της κυβέρνησης 7, ενώ εκείνες που πλήρωναν

——————————————

1. Πρακτικά... 1848, σ. 15.

2. Γ. Βιώνης, Λόγος..., σ. 30.

3. ό.π.

4. ό.π.

Σελ. 102
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 83
    2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

    Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη, Αλεξάνδρεια, Κάιρο, Πίζα, Παρίσι και Λονδίνο, όπου υπήρχαν ελληνικές κοινότητες1.

    Όπως είναι γνωστό, το έργο της Εταιρείας υποστήριξαν επίσης ηθικά και υλικά οι βασίλισσες Αμαλία και Όλγα2.

    Το 1850 ο ηπειρώτης Απόστολος Αρσάκης, που ζούσε στη Ρουμανία, αναλαμβάνει τη δαπάνη για την ανέγερση ιδιόκτητου σχολικού κτιρίου της Εταιρείας και ως το θάνατό του ενισχύει με διάφορα ποσά το έργο της. Το ίδρυμα προς τιμή του μεγάλου αυτού ευεργέτη ονομάζεται από τότε "Αρσάκειο". Το παράδειγμα του Αρσάκη μιμήθηκαν και άλλοι πλούσιοι Έλληνες όπως ο Σπ. Βαλέτας, ο Μ. Ράλλης, ο Δ. Στίνης και πολλοί άλλοι3.

    Είδη σχολείων - Κύκλος σπουδών

    Το πρώτο σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας άρχισε, όπως φαίνεται και από σχετική πρόσκληση προς τους γονείς των υποψήφιων μαθητριών, να λειτουργεί το 1837, δηλαδή ένα χρόνο περίπου μετά από την ίδρυσή της.

    "Το υπό της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας συστηθέν σχολείον των κορασίων είναι ήδη έτοιμον, όθεν ειδοποιούνται όσοι των γονέων επιθυμούν να παρουσιάσωσι τα τέκνα των, διά να καταγραφώσιν εις τους καταλόγους των μαθητριών. Η καταγραφή γίνεται εις το κατάστημα του σχολείου.(...)

    Αι εις το κατώτερον σχολείον κατατασσόμεναι μαθήτριαι

    ——————————————

    1. Αλέξ. Μαμμόπουλος, "Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία", Μεγάλη Παιδαγωγική Εγκυκλοπαίδεια, τ. Ε', σ. 498.

    2. Σοφία Δοανίδου, "Η Βασίλισσα Αμαλία και το Αρσάκειον", Δελτίον της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, τ. ΙΘ', 1967-1970, σ. 153-166 και Αικατερίνη Βαρουξάκη, «Η εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία "Αρσάκειον"», Επετηρίς Δημοτικής Εκπαιδεύσεως, έτ. A', Αθήναι 1932, σ. 197.

    3. Εκατονταετηρίς..., ό.π., σ 24-25 και Αλέξ. Μαμμόπουλος, Ο Απόστολος Αρσάκης και η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία, Βιβλιοθήκη Ηπειρωτικής Εταιρείας, αρ. 31, Αθήναι 1970, σ 53.