Συγγραφέας:Ζιώγου - Καραστεργίου, Σιδηρούλα
 
Τίτλος:Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:2
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:467
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1893
 
Περίληψη:Μελέτη της πορείας που ακολούθησε ή Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στη χώρα μας, των διαφόρων παραγόντων που επηρέασαν την πορεία αυτή, καθώς και των προβλημάτων και των κυριότερων τάσεων που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια της εξελικτικής αυτής πορείας. Η εργασία αυτή, στην πρώτη της μορφή, υποβλήθηκε ως διδακτορική διατριβή και εγκρίθηκε από τη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Δημοσιεύθηκε το 1983 ως παράρτημα (αριθμός 38) της Επιστημονικής Επετηρίδας της Φιλοσοφικής Σχολής.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 28.69 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 89-108 από: 470
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/89.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Λειτουργία σχολείου - Αριθμός μαθητριών

Είδαμε ότι τα πρώτα "ανώτερα σχολεία κορασίων" αποτελούσαν μια βαθμίδα πιο πάνω από τα σχολεία της Δημοτικής Εκπαίδευσης και πολύ κοντά σ' αυτά. Η χρονική διάρκεια των σπουδών ήταν περιορισμένη και οι γνώσεις που πρόσφεραν στοιχειώδεις, με έμφαση στο μάθημα της γαλλικής γλώσσας1.

Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία έδωσε ιδιαίτερη προσοχή στην οργάνωση του σχολείου της, στο πρόγραμμα των μαθημάτων, καθώς και στην επιλογή του διδακτικού προσωπικού, με αποτέλεσμα να ανυψωθεί αισθητά η στάθμη των Παρθεναγωγείων. Όταν στα 1837 έγινε η "εγκαθίδρυσις" του σχολείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, καθορίστηκε ότι: "Τα εις το ανώτερον σχολείον παραδιδόμενα μαθήματα θέλουν είσθαι τα εξής: Ελληνική γλώσσα αρχαί και ιστορία, γύμνασις εις την καθομιλουμένην, Ιερά Ιστορία και κατήχησις, Αριθμητική, Γραμματική, Ιχνογραφία, Καλλιγραφία και Χειροτεχνήματα (ράψιμον, πλέξιμον και κεντήματα). Μετέπειτα θέλουν προστεθή και η Μουσική και η Γαλλική γλώσσα, ίσως δε και η ψαθοπλεκτική (των γυναικείων καπέλων, κανίστρων κ.λπ. )"2.

Ο πρώτος κανονισμός του 1842, χαρακτηρίζει, το σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, "Διδασκαλείο" και καθορίζει τα "διδασκόμενα μαθήματα" και τις ώρες διδασκαλίας στις τέσσερις τάξεις ως εξής3:

——————————————

1. Βλ. σχετικά, σ. 111 αυτής της εργασίας.

2. Έγκαθίδρυσις..., ό.π., σ. 14-15. Τα μαθήματα διδάσκονταν από δασκάλους διαφόρων ειδικοτήτων: το 1840 ο Γ. Χρυσοβέργης διδάσκει Ιστορία, ο Χ. Βάφας Αριθμητική, ο Κ. Αβραμιάδης Μουσική, ο M. Αποστολίδης την "Ιεράν Κατήχησιν", ο Γ. Βάφας και ο Ν. Κράνειος "το της γλώσσης μάθημα" και ο Βορέλης Γαλλικά (Πρακτικά... 1840, σ. 13-14).

3. Κανονισμός... 1842, σ 3-7.

Σελ. 89
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/90.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΠΙΝΑΚΑΣ 4

Πρόγραμμα των μαθημάτων τον Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας στα 1842

Ώρες διδασκαλίας κατά τάξεις

Μαθήματα Α' Β' Γ' Δ'

α Ελληνική γλώσσα 13 10 10 10

β' Γαλλική γλώσσα - 3 3 3

γ' Ιερά Ιστορία 22 - -

δ' Κατήχηση - - 2 -

ε' Χριστιανική ηθική - - - 2

ζ' Αριθμητική και τα στοιχειωδέστερα της Γεωμετρίας 32 2 -

ζ' Ελληνική και Γενική Ιστορία - 223

η' Γεωγραφία 3222

θ' Φυσιογραφία και Φυσική - 212

ι' Ωδική - 3 3 3

ια' Καλλιγραφία "1 3333

ιβ' Ιχνογραφία

ιγ' Χειροτεχνήματα ("τας λοιπάς εργασίμους ώρας")

Σύνολο 24 29 28 28

——————————————

Εκτός από τα μαθήματα που σημειώνονται στον Πίνακα αυτό διδάσκονταν "οργανικήν μουσικήν διά κυμβάλου και χορόν μόνον όσα των κορασίων πληρώνουσιν ωρισμένα δίδακτρα"1.

Στη Δ' τάξη επίσης, σύμφωνα με τον κανονισμό, "κατά την τελευταίαν εξαμηνίαν αι μελλουσαι να γίνωσι διδάσκαλοι, διδάσκονται την αλληλοδιδασκαλίαν και την εφαρμογήν αυτής"2.

Οπωσδήποτε προκαλεί εντύπωση ο μεγάλος αριθμός που καλύπτει στο πρόγραμμα αυτό η διδασκαλία της Ελληνικής γλώσσας, δηλαδή της Αρχαίας Ελληνικής κυρίως. Το γεγονός δείχνει ότι και στην εκπαίδευση των κοριτσιών επικράτησε από

——————————————

1. Κανονισμός... 1842, σ. 8. 2 ό.π., σ. 7.

Σελ. 90
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/91.gif&w=600&h=3932. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 5. Το μέγαρο του Αρσακείου

Σελ. 91
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/92.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

νωρίς το αρχαϊστικό ρεύμα που αποτελούσε, ολόκληρο το 19ο αιώνα, κύριο χαρακτηριστικό του υπόλοιπου εκπαιδευτικού συστήματος της χώρας. Στην πρώτη τάξη ειδικά, οι ώρες των Ελληνικών καλύπτουν περισσότερο από το 1/2 του συνολικού αριθμού των ωρών (13:24).

Δύο χρόνια πριν, στα 1840, είχε εκδοθεί η "Συλλογή Ελληνικών μαθημάτων... προς χρήσιν των σπουδαζουσών την αρχαίαν Ελληνικήν γλώσσαν νεανίδων", όπου ο συγγραφέας σημειώνει ότι συγκέντρωσε "εκ των αρίστων συγγραφέων και ποιητών τεμάχια εξ ων αι νεάνιδες δύνανται να ωφεληθώσι διττώς, και την αρχαίαν Ελληνικήν γλώσσαν να σπουδάζωσι, και ηθικήν τινα ωφέλειαν να προσκτώσιν αναγινώσκουσαι ταύτα"1. Η έκδοση αυτή φανερώνει πως την εποχή αυτή είχε ήδη αρχίσει να απασχολεί τους εκπαιδευτικούς ένα πρόβλημα που θα γίνει ιδιαίτερα οξύ στην επόμενη περίοδο. Πρόκειται για το "είδος" της ανώτερης μόρφωσης που είναι κατάλληλο για τις μαθήτριες, και, πιο συγκεκριμένα, για τα μαθήματα που πρέπει να διδάσκονται στα Παρθεναγωγεία. Παρακάτω θα μας απασχολήσει ο προβληματισμός αυτός καθώς και η εκπαιδευτική φιλοσοφία, που αναφέρεται στο ίδιο πρόβλημα2.

Αξιοσημείωτο είναι και το γεγονός ότι στο πρόγραμμα της τελευταίας τάξης του Διδασκαλείου, δεν διδάσκονται καθόλου Μαθηματικά (Αριθμητική ή Γεωμετρία), γιατί τα μαθήματα αυτά δεν θεωρούνται κατάλληλα για τη "φύση" και τον προορισμό της γυναίκας.

Επίσης, η σειρά των μαθημάτων που θέλει πρώτη την ελληνική γλώσσα και αμέσως μετά τη γαλλική, αποτελεί στοιχείο ενδεικτικό για το είδος της μόρφωσης που η κοινωνία θεωρούσε την εποχή αυτή "κατάλληλη" για τις κοπέλες. Την άποψη αυτή

——————————————

1. Συλλογή Ελληνικών μαθημάτων συνερρανισθείσα υπό Α.Α. προς χρήσιν των σπουδαζουσών την αρχαίαν Ελληνικήν γλώσσαν νεανίδων, Αθήναι 1840, σ γ'.

2. Βλ σ. 259-281 αυτής της εργασίας

Σελ. 92
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/93.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

την ενισχύει το γεγονός ότι από το 1859-60 η διδασκαλία της Γαλλικής αρχίζει από την A' τάξη1, καθώς και τα πολλά "διακοσμητικά" μαθήματα2 που συμπεριλαμβάνονται στο πρόγραμμα, καλύπτοντας μάλιστα ένα σημαντικό ποσοστό από τις ώρες διδασκαλίας. Τέτοια μαθήματα είναι η καλλιγραφία, η ιχνογραφία, η σκιαγραφία, τα χειροτεχνήματα, η οργανική μουσική και ο χορός.

Καθαρή εικόνα για τη μορφή που παίρνει το πρόγραμμα αυτό στην καθημερινή σχολική πράξη μάς δίνει ένα "ωρολόγιο" πρόγραμμα του σχολείου αυτού που σώθηκε στα Γενικά Αρχεία του Κράτους3.

Στον Πίνακα 5 που ακολουθεί, παρατηρούμε ότι σε σχέση με το πρόγραμμα του 1842 στην Δ' τάξη οι ώρες των Ελληνικών είναι περισσότερες απ' ό,τι προβλέπεται (15 αντί 10), ενώ άλλα μαθήματα, όπως η Φυσιογραφία - Φυσική και η Ωδική, δεν αναφέρονται καθόλου. Αυξημένες είναι, επίσης, οι ώρες των Γαλλικών, που μάλιστα διδάσκονται από την Α' τάξη. Ενδεικτικό είναι και το γεγονός ότι, εκτός από το πρωινό του Σαββάτου, που αφιερώνεται στις "οικιακές εργασίες", στο καθημερινό πρόγραμμα δυο ώρες καλύπτουν η Καλλιγραφία, η Ιχνογραφία και το Εργόχειρο, μαθήματα στα οποία δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα, την εποχή αυτή, στα σχολεία των κοριτσιών. Επομένως, στο Διδασκαλείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας επικρατεί η διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών από τη μια, και των ειδικών και πρακτικών μαθημάτων που θεωρούνται κατάλληλα για τη γυναίκα από την άλλη. Επειδή για τη διδασκαλία των τελευταίων αυτών απαιτούνταν

——————————————

1. "Αρσάκειον Παρθεναγωγείον" (Έκθεσις A. Μελά, Εισηγητού της επί των Σχολείων Επιτροπής), Πανδώρα, τ. Β', 1860-61, σ. 195.

2. Η αρνητική φόρτιση του όρου δεν έχει σχέση με την αντικειμενική αξία των συγκεκριμένων μαθημάτων, αλλά με τον τρόπο διδασκαλίας τους και τα αποτελέσματα που είχε η μη σωστή εφαρμογή τους.

3. "Ειδήσεις περί του Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας", ΓΑΚ, ό.π., φ. 25. Το έγγραφο που συνοδεύει το πρόγραμμα αυτό του σχολείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας είναι, δυστυχώς, ανυπόγραφο.

Σελ. 93
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/94.gif&w=600&h=3932. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΠΙΝΑΚΑΣ 5

Ωρολόγιο πρόγραμμα του Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής

Εταιρείας

(1849)

Ώρες Δευτέρα

Τρίτη

Τετάρτη

Πέμπτη

Παρασκευή Σάββατο

Τάξις Δ'

7-9 Ισοκράτην. " 9-10 Γαλλικά

10-11 Ιχνογραφίαν

11-12 Ανάπαυσιν

1-2 Εργόχειρον

2-3 Γεωγραφίαν 3-4 Συντακτικόν

Όμηρον ομοίως

Εργόχειρον

ομοίως μαθ. Ελλ. Ιστορίαν

Έκθεσιν

ομοίως

Ιχνογραφίαν ομοίως

Γεωγραφίαν Συντακτικόν

ομοίως ομοίως πάντοτε Εργόχειρον Ιχνογραφίαν ομοίως ομοίως " οικιακάς Ιστορίαν Γεωγραφίαν Έκθεσιν Συντακτικόν εργασίας

Τάξις Γ' 7-9 Πλούταρχον

9-10 Ιχνογραφίαν 10-11 Γαλλικά 11-12 Ανάπαυσιν

1-2 Εργόχειρον 2-3 Γεωγραφίαν

3-4 Κατήχησιν

ομοίως Εργόχειρον ομοίως

Γεν. Ιστορίαν Αριθμητικήν

και ούτω καθ' εξής

 

 

 

Σελ. 94
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/95.gif&w=600&h=3932. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Τάξις Β'

7-9 Διονύσιον Αλικαρ. ομοίως 

9-10 Εργόχειρον Ιχνογραφίαν 

10-11 Γαλλικά ομοίως

11-12 Ανάπαυσιν "

1-2 Καλλιγραφίαν Εργόχειρον

2-3 Γεωγραφίαν Αριθμητικήν

3-4 Γραφήν καθ' υπαγόρευσιν Ελλ. Ιστορίαν

Τάξις Α'

7-9 Ελλ. Χρηστομάθειαν ομοίως

Φαρμακίδου 9-10 Καλλιγραφίαν Εργόχειρον

10-11 Εργόχειρον ομοίως

11-12 Ανάπαυσιν "

1-2 Γαλλικά

2-3 Γραφήν καθ' υπαγόρευσιν

3-4 Αριθμητικήν Γεωγραφίαν

Σελ. 95
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/96.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ειδικές γνώσεις, σύμφωνα με τον κανονισμό "τα χειροτεχνήματα διδάσκονται υπό της επιμελητρίας του Διδασκαλείου"1.

Από το σχολικό έτος 1858-59 καθιερώθηκε στο σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας και το μάθημα της Γυμναστικής2, γεγονός που προκαλεί εντύπωση για μια τόσο πρώιμη εποχή. Από τις σχετικές πηγές όμως δεν γίνεται φανερό ποιο είναι, το περιεχόμενο του μαθήματος αυτού.

Το διδακτικό προσωπικό του σχολείου αποτελείται από "διδασκάλους" διαφόρων ειδικοτήτων και μόνο "την αρχαρίαν τάξιν" αναλαμβάνει δασκάλα, απόφοιτη του σχολείου της Εταιρείας3.

Η Διευθύντρια του σχολείου περιορίζεται στα διοικητικά καθήκοντα και έχει την εποπτεία του νηπιακού, του αλληλοδιδακτικού και του ανώτερου τμήματος του σχολείου4.

Στην περίοδο που εξετάζουμε ήταν διευθύντριες στο σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, με χρονολογική σειρά, οι εξής5:

1) Ελένη Πιτταδάκη από το 1837 ως το 1840

2) Βαμβώ Ιωάννου από το 1840 ως το 1841

3) Κάννων6 από το 1841 ως το 1842

4) Σεβαστή Μάνου από το 1842 ως το 1858

5) Μουσάρ Κουρβουαζιέ από το 1858 ως το 1860

6) Αμεναΐς Καβανιάρη από το 1860 ως το 1875.

Μετά την Ε. Πιτταδάκη και την Β. Ιωάννου, για τις οποίες θα γίνει λόγος και παρακάτω7, προσκαλείται να διευθύνει το σχολείο η αγγλίδα Κάννων, που έμεινε όμως μόνο δυο χρόνια, γιατί

——————————————

1. Κανονισμός... 1842, σ. 10. Για το θεσμό των επιμελητριών βλ. σ. 179 αυτής της εργασίας.

2. Πανδώρα, τ. Ι', 1859-60, σ. 185 (Έκθεση A. Μελά).

3. Κανονισμός... 1842, σ. 9.

4. ό.π., σ. 16-19.

5. Εκατονταετηρίς , σ. 93 και Στ Γαλάτης, ό.π., τ. Γ', "Προσωπικόν σχολείων", σ. 1-4.

6. Οι σχετικές πηγές δεν αναφέρουν το πλήρες όνομα της διευθύντριας αυτής.

7. Βλ. σ. 113 αυτής της εργασίας.

Σελ. 96
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/97.gif&w=600&h=915 2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

5. Σεβαστή Μάνου

Σελ. 97
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/98.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

"νομίζουσα ότι πρόκειται να αναθρέψη πλουσίων οικογενειών κοράσια, ευρέθη ηπατημένη εις τας προσδοκίας της"1. Η διαπίστωση αυτή έχει οπωσδήποτε σχέση με το χαμηλό οικονομικό επίπεδο των υποψηφίων "διδασκαλισσών", αλλά και με το γεγονός ότι οι "πλούσιες οικογένειες" της Ελλάδας μειονεκτούσαν σε σύγκριση με εκείνες της Αγγλίας.

Από το 1842 ως το 1858 διευθύνει το σχολείο η Σεβαστή Μάνου "μία των ευγενεστέρων και μάλλον μεμορφωμένων διευθυντριών", που η Εταιρεία την κατέταξε "εις την χωρείαν των ευεργετών"2. Τη Σ. Μάνου διαδέχτηκε η ελβετίδα Μ. Κουρβουαζιέ, που και αυτή έμεινε μόνο δυο χρόνια. Το 1860 ανέλαβε τη διεύθυνση του σχολείου η ελβετίδα Αμ. Καβανιάρη, της οποίας το μισθό της ανέλαβε να πληρώνει η βαρώνη Ιφιγένεια Σίνα. Στα Πρακτικά της Εταιρείας αναφέρονται συχνά εγκώμια για τη μόρφωση, τη διοικητική ικανότητα και την ευσυνειδησία της Καβανιάρη 3,

Οι μαθήτριες που σπούδαζαν στο Διδασκαλείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας ως υπότροφες της ίδιας της Εταιρείας και της κυβέρνησης είχαν την υποχρέωση, σύμφωνα με τον κανονισμό, να διδάξουν, αρχικά για τρία χρόνια4 και αργότερα για τέσσερα5, σε οποιοδήποτε "Δημοδιδασκαλείον" θα τις διόριζε το Υπουργείο.

Μαζί με τις υποψήφιες δασκάλες στο σχολείο αυτό φοιτούσαν και άλλες μαθήτριες που ενδιαφέρονταν μόνο για μια γενικότερη μόρφωση. Οι δυο κατηγορίες μαθητριών παρακολουθούσαν το ίδιο ακριβώς πρόγραμμα μαθημάτων, εκτός από τη θεωρία και την εφαρμογή της αλληλοδιδακτικής μεθόδου που, σύμφωνα με τον κανονισμό, έπρεπε να διδάσκεται, κατά το τελευταίο εξάμηνο των

——————————————

1. Στ. Γαλάτης, ό.π., τ. A', κεφ. Ε', σ. 18.

2. ό.π., τ. Β', "Προσωπικό σχολείων", σ. 2.

3. ό.π., σ. 3.

4. Κανονισμός... 1842, σ. 13

5. Κανονισμός... 1851, σ. 11.

Σελ. 98
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/99.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

σπουδών. Τα πράγματα όμως δείχνουν πως στην πράξη η ρύθμιση αυτή δεν εφαρμόστηκε αποτελεσματικά1.

Το πρόγραμμα των μαθημάτων δείχνει καθαρά ότι η σύνθεση των μαθητριών στο σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας επηρέασε τον προσανατολισμό του σχολείου, και είχε οπωσδήποτε σημαντικές επιπτώσεις στην εκπαίδευση της ελληνίδας δασκάλας2. Η εκπαίδευση της δασκάλας και η μόρφωση της "οικοδέσποινας", μιας ορισμένης μάλιστα κοινωνικής τάξης, είναι δυο σκοποί που διαφέρουν σε ουσιαστικά μεταξύ τους σημεία και είναι δύσκολο το ίδιο σχολείο να πετύχει, με κοινό πρόγραμμα μαθημάτων και τους δυο αυτούς σκοπούς. Έτσι, ενώ εξαρχής κύριος σκοπός της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας υπήρξε η εκπαίδευση της δασκάλας, το πρόγραμμα των μαθημάτων του σχολείου της προσαρμόζεται, σε πολλά σημεία, στις απαιτήσεις των μαθητριών που προέρχονταν κυρίως από τα ανώτερα κοινωνικά-οικονομικά στρώματα και δεν ενδιαφέρονταν για το δίπλωμα της δασκάλας.

Το πρόβλημα αυτό, που δημιουργήθηκε κυρίως από την έλλειψη ειδικού σχολείου για την εκπαίδευση της δασκάλας, το επισήμανε ήδη από το 1850 ακόμα ο Γεώργιος Γεννάδιος και είναι το σημείο στο οποίο θα επιμείνουν ιδιαίτερα, όπως θα δούμε και παρακάτω, και άλλοι λόγιοι και διανοούμενοι της εποχής. Στη Συνέλευση της 7ης Μαΐου 1850, ο Γ. Γεννάδιος εκφράζει τη γνώμη πως δεν είναι σωστό "να ανατρέφονται όλα τα παιδευόμενα κοράσια ως τέκνα πλουσίων", επειδή, "δυσκόλως θέλουν συμμορφωθή με την τυχόν περιμένουσαν αυτά πενιχράν μετά ταύτα δίαιταν"3.

ΑΡΙΘΜΟΣ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ. Κατά τους πρώτους μήνες της λειτουργίας

——————————————

1. Στ. Γαλάτης, ό.π., τ. Β', κεφ. Ε', σ. 8 Βλ. και σ. 161-162 αυτής της εργασίας.

2. Βλ. σχετικά και σ. 155-161 αυτής της εργασίας.

3. Στ. Γαλάτης, ό.π., τ. B', κεφ. Ε', σ. 21β. Βλ σχετικά και σ. 142-144 αυτής της εργασίας.

Σελ. 99
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/100.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

του σχολείου φοιτούσαν στο "ανώτερο" τμήμα 13 μαθήτριες, από τις οποίες οι 5 ήταν υπότροφες της Εταιρείας. Πρέπει να επισημάνουμε εδώ το γεγονός ότι η Εταιρεία πρόσφερε 10 θέσεις υποτρόφων, αλλά δεν παρουσιάστηκαν άλλες κοπέλες που να έχουν "τας απαιτουμένας γνώσεις"1. Το γεγονός αυτό δείχνει, τόσο το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο των Ελληνίδων την εποχή αυτή, και ειδικότερα των κοριτσιών που ανήκαν στις κατώτερες οικονομικά τάξεις της χώρας, όσο και την επιφυλακτική στάση της κοινωνίας απέναντι στην εργασία της γυναίκας.

Στα 1840, τρία χρόνια μετά την ίδρυση του σχολείου, ο αριθμός των μαθητριών έχει φτάσει τις 642. Η αύξηση συνεχίζεται και κατά τα επόμενα χρόνια με ανάλογους ρυθμούς. Όπως φαίνεται καθαρά και από τον Πίνακα 6, από το 1847 ως το 1858 o αριθμός των μαθητριών, τόσο στο αλληλοδιδακτικό όσο και στο ανώτερο τμήμα, είχε σχεδόν τριπλασιαστεί. Στις αρχές του σχολικού έτους 1847-48 μάλιστα, το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας αναγκάστηκε να δηλώσει στις εφημερίδες ότι δεν μπορεί να δεχτεί άλλες μαθήτριες "δι' έλλειψιν τόπου"3.

Εκείνο που ενδιαφέρει ιδιαίτερα την εργασία αυτή είναι η κίνηση των μαθητριών στο ανώτερο τμήμα του σχολείου. Ενώ ο συνολικός αριθμός των μαθητριών αυξάνεται σημαντικά: 13 (1837), 64 (1840), 142 (1847), 179 (1848), 396 (1859), ο αριθμός των μαθητριών κατά τάξη μειώνεται αισθητά, από τις μικρότερες προς τις μεγαλύτερες. Οι υπεύθυνοι του Παρθεναγωγείου συχνά τονίζουν την αυστηρότητα του σχολείου στο θέμα των βαθμών. Η μείωση των μαθητριών επομένως οφείλεται, κατά ένα μεγάλο ποσοστό, στην αποτυχία των μαθητριών στις εξετάσεις, αλλά ίσως και στο γεγονός ότι για πολλούς γονείς η φοίτηση δυο και τριών χρόνων σε ένα ανώτερο σχολείο είναι "αρκετή" για μια κοπέλα, μια και το απολυτήριο του σχολείου δεν έχει,

——————————————

1. Έκθεσις... 1837, σ. 4.

2. Πρακτικά... 1840, σ. 13.

3. Πρακτικά... 1847, σ. 26.

Σελ. 100
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/101.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΠΙΝΑΚΑΣ 6

Αριθμός μαθητριών στα σχολεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1847*, 1848* και 1859**)

1846-47 1847-48 1858-59

Αριθμός Αριθμός Αριθμός

μαθητριών μαθητριών μαθητριών

α.) Αλληλοδιδακτικό σχολείο: 84 115 233

β) Διδασκαλείο.·

A' τάξη 48 67 107

Β' τάξη 43 53 104

Γ' τάξη 30 39 76

Δ' τάξη 21 20 74

Ε' τάξη - - 35

Σύνολο 142 179 396

Γενικό σύνολο 226 294 629

ΠΗΓΕΣ:

* Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας του έτους 1848, σ. 14 και 17.

** "Αρσάκειον Παρθεναγωγείον" (Έκθεσις Λ. Μελά, εισηγητού της επί των Σχολείων Επιτροπής), Πανδώρα, τ. Ι', 1859-60, σ 185.

——————————————

την εποχή αυτή, καμιά ουσιαστική χρησιμότητα. Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι στον κανονισμό του 1842 δεν υπάρχει κανένα άρθρο που να αναφέρεται σε απολυτήριες εξετάσεις των μαθητριών· μόνο με τον κανονισμό του 1851 καθορίζεται ότι "μετά την πενταετίαν όσαι έξετασθείσαι κριθώσιν άξιαι λαμβάνουσιν απολυτήριον, εμφαίνον την ικανότητα εκάστης"1. Επομένως ως το 1851, οι μαθήτριες δεν έπαιρναν ούτε απολυτήριο, και η καθεμιά φοιτούσε από ένα ως τέσσερα χρόνια, ανάλογα με τις δυνατότητες και τη διάθεσή της. Από τον Πίνακα 6 γίνεται φανερό πως για τις περισσότερες δυο χρόνια φοίτησης θεωρούνται, την εποχή αυτή, αρκετά. Έτσι, από τη δεύτερη στην τρίτη τάξη, η μείωση των μαθητριών είναι πιο αισθητή, παρά από την πρώτη στη δεύτερη,

——————————————

1. Κανονισμός... 1851, σ. 12.

Σελ. 101
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/102.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

ενώ το ποσοστό μείωσης από την τρίτη προς την τέταρτη τάξη πλησιάζει το 50 %. Στα 1858-59, όταν το σχολείο έχει πέντε τάξεις, η μείωση αυτή μετατοπίζεται από την τέταρτη στην πέμπτη τάξη.

Φαίνεται λοιπόν ότι, στην τελευταία τάξη του σχολείου, φοιτούσαν υποχρεωτικά οι υποψήφιες δασκάλες και ένα ποσοστό μόνο από τις υπόλοιπες μαθήτριες. Τη σχολική χρονιά 1846-47, από τις 21 μαθήτριες της Δ' τάξης έδωσαν εξετάσεις και πήραν δίπλωμα δασκάλας οι 11 1. Μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο πρέπει να τοποθετήσουμε τα στατιστικά δεδομένα που δείχνουν πως ο μεγαλύτερος αριθμός από τις απόφοιτες του Παρθεναγωγείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας γίνονται δασκάλες. Η σύγκριση αύτη περιορίζεται μόνο στους αριθμούς των μαθητριών της τελευταίας τάξης του σχολείου, γιατί, όπως φαίνεται από τον Πίνακα 6, στις προηγούμενες τάξεις οι αριθμοί είναι εντελώς διαφορετικοί. Σύμφωνα με τα στοιχεία που μας δίνει ο Γ. Βιώνης, στα δέκα πρώτα χρόνια από την ίδρυση της Εταιρείας (1837-1847), 135 μαθήτριες συμπλήρωσαν τις σπουδές τους στο Παρθεναγωγείο της Αθήνας και από αυτές οι 90 πήραν το δίπλωμα της δασκάλας2. Στη δεύτερη δεκαετία (1847-1857), από τις 162 απόφοιτες του σχολείου οι 102 έγιναν δασκάλες και οι υπόλοιπες 60 επέστρεψαν στα σπίτια τους "καύχημα και αγλάισμα των οικογενειών αυτών"3.

Νομίζουμε πως έχει, ιδιαίτερη σημασία, το γεγονός ότι, οι δασκάλες αυτές δεν σπούδαζαν όλες με υποτροφίες της κυβέρνησης, των δήμων και της Εταιρείας. Από τις 90 δασκάλες της δεκαετίας 1837-1847 οι 36 ήταν υπότροφες της Εταιρείας, οι 25 της κυβέρνησης και οι 29, το ένα τρίτο δηλαδή, εκπαιδεύτηκαν "ιδία δαπάνη"4. Στη δεκαετία 1847-1857 οι υπότροφες της Εταιρείας είναι 27, και της κυβέρνησης 7, ενώ εκείνες που πλήρωναν

——————————————

1. Πρακτικά... 1848, σ. 15.

2. Γ. Βιώνης, Λόγος..., σ. 30.

3. ό.π.

4. ό.π.

Σελ. 102
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/103.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

τα δίδακτρα 681. Έχουμε δηλαδή μια πολύ μεγάλη αύξηση του αριθμού των κοριτσιών που σπουδάζουν για να πάρουν το δίπλωμα της δασκάλας με έξοδα της οικογενείας τους, Η παρατήρηση αυτή θα επαληθευθεί και από τα δεδομένα της κατοπινής περιόδου, αλλά επισημαίνουμε ότι αρχίζει από τώρα μια σημαντική στροφή των μαθητριών προς την εκπαίδευση που δίνει τη δυνατότητα για την άσκηση κάποιου επαγγέλματος. Την εποχή αυτή παρατηρείται μεγάλη έλλειψη από δασκάλες, και η ζήτηση δεν περιορίζεται μόνο στο ελεύθερο κράτος, αλλά επεκτείνεται και στον υπόδουλο ελληνισμό. Η προοπτική της επαγγελματικής αποκατάστασης και της οικονομικής ανεξαρτησίας προσελκύει πολλές κοπέλες της εποχής, με αποτέλεσμα να καλυφθούν, ως το 1861, τα κενά που υπήρχαν και επιπλέον να αρχίσει να δημιουργείται πρόβλημα απασχόλησης2.

Συχνά οι μαθήτριες που παίρνουν πτυχίο δασκάλας είναι περισσότερες από τους μαθητές. Για παράδειγμα, το σχολικό έτος 1855-56, πήραν πτυχίο 30 δασκάλες και 29 δάσκαλοι3, ενώ στα επόμενα χρόνια η διαφορά είναι μεγαλύτερη.

Οι κοπέλες που έπαιρναν το δίπλωμα της δασκάλας, εκτός από ένα μικρό ποσοστό που δεν απέβλεπε στην άσκηση του επαγγέλματος, αλλά θεωρούσε το δίπλωμα ως επιπλέον "προσόν", είχαν την εποχή αυτή τις εξής δυνατότητες για εργασία: να διδάξουν και να διευθύνουν Παρθεναγωγεία στο ελεύθερο κράτος, στον υπόδουλο ελληνισμό και στις ελληνικές κοινότητες της διασποράς και να δουλέψουν ως ιδιωτικές δασκάλες σε πλούσιες οικογένειες.

——————————————

1. ό.π.

2. Βλ. σ. 167-172 αυτής της εργασίας.

3. Χ. Χριστόπουλος, Γενική Έκθεσις προς την A.M. περί της καταστάσεως της δημοσίας εκπαιδεύσεως κατά το λήξαν σχολικόν έτος 1855-56, Αθήναι 1857, σ. 5.

Σελ. 103
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/104.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

Πολιτεία και εκπαίδευση κοριτσιών: διατάγματα και εγκύκλιοι που ρυθμίζουν την εκπαίδευση

Με το πέρασμα του χρόνου κατανοείται, έστω και με αργό ρυθμό, η ανάγκη της εκπαίδευσης των κοριτσιών. Ολοένα περισσότεροι δήμοι της χώρας αρχίζουν να ενδιαφέρονται για την ίδρυση σχολείων, με αποτέλεσμα να παρατηρείται μεγάλη έλλειψη από δασκάλες.

Σύμφωνα με την έκθεση του Κοκκώνη, το 1837 ζητούσαν δασκάλες οι δήμοι της Τρίπολης, της Χαλκίδας και του Πειραιά1. Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι το σχολείο της Χαλκίδας "προ καιρού ετοιμασθέν, έμενε κλειστόν δι' έλλειψιν διδασκαλίσσης" και άρχισε να λειτουργεί στα 1839, δηλαδή δυο χρόνια αργότερα2. Σε έγγραφο με ημερομηνία 27 Ιανουαρίου 1839, ο τότε "Γραμματεύς" (υπουργός) Παιδείας Γ. Γλαράκης ζητάει από τον Όθωνα να εγκρίνει το διορισμό δασκάλας στο σχολείο της Ύδρας και αναφέρει πως είχε από καιρό σχετική αίτηση του δήμου της Ύδρας αλλά, όπως τονίζει, "ηναγκαζόμην από την παντελή έλλειψιν των δημοδιδασκαλισσών να την αναβάλω έως σήμερον, καθώς και άλλων δήμων όμοιαι αιτήσεις αναβάλλονται"3.

Με την ίδρυση του Διδασκαλείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας αρχίζει να καταβάλλεται συστηματική προσπάθεια για να αντιμετωπιστούν, όσο ήταν δυνατό, οι ανάγκες της χώρας σε διδακτικό προσωπικό. Ήδη το 1840, τρία χρόνια δηλαδή από την ίδρυση του Διδασκαλείου, διορίζονται οχτώ απόφοιτες του σχολείου αυτού. Όπως φαίνεται από το σχετικό έγγραφο του "Γραμματέως" Παιδείας N. Θεοχάρη οι δασκάλες αυτές τοποθετούνται, στα παρακάτω σχολεία: της Ύδρας (Β' Σχολείο), της Λεβαδιάς,

——————————————

1. Ι. Κοκκώνης, "Περί της δημοτικής...", 1837, βλ. πίνακα [σ. 6].

2. "Σύστασις σχολείου κορασίων εις Χαλκίδα", Ο Παιδαγωγός, έτ. Α', 1839, σ. 95.

3. Γ. Γλαράκης, "Περί διορισμού διδασκαλίσσης εις Ύδραν", αρ. 24182/27 Ιανουαρίου 1839, ΓΑΚ, ό.π., φ. 27 [σ. 3].

Σελ. 104
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/105.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

της Ερμούπολης (Β' Σχολείο), της Πάτρας, της Λαμίας, του Άργους και δύο στο σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας1. Τα πράγματα δείχνουν πως, επειδή οι συνθήκες εργασίας για τις νέες δασκάλες δεν ήταν καθόλου εύκολες, οι περισσότερες προτιμούσαν να τοποθετηθούν σε κάποια μεγάλη πόλη. Έτσι, το πρόβλημα της έλλειψης διδακτικού προσωπικού παρουσιάζεται οξύτερο για τους μικρούς και απομακρυσμένους δήμους της χώρας, επειδή "όλες περιωρίζοντο να ζητώσιν Αθήνας, Σύρον, Πάτραν και Ναύπλιον"2. Από το 1844 η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία άρχισε να στέλνει δασκάλες και στον υπόδουλο ελληνισμό3, απ' όπου οι αιτήσεις συνέχεια πληθαίνουν. Φαίνεται πως οι δύσκολες, ιδιαίτερα για μια νέα γυναίκα, συνθήκες διαβίωσης, στις περισσότερες επαρχίες του ελληνικού κράτους, ανάγκαζαν τις δασκάλες να προτιμούν το διορισμό σε κέντρα του υπόδουλου ελληνισμού. Έτσι, στα 1855, όπως τονίζεται σε σχετική συζήτηση στη Βουλή, "τα 2/5 του όλου αριθμού εισίν απησχολημέναι εκτός του κράτους, όπου ευρίσκουσιν ανετώτερον βίον και συνδρομήν"*.

Το ενδιαφέρον της πολιτείας για την εκπαίδευση των κοριτσιών εκδηλώνεται με συγκεκριμένες ενέργειες μετά το 1850. Στη δεκαετία του 1840-1850 αξιοσημείωτα γεγονότα για το θέμα που μας ενδιαφέρει εδώ μπορούν να θεωρηθούν οι προτάσεις που υπέβαλαν στον Όθωνα οι "Γραμματείς" της Παιδείας Ν. Θεοχάρης (ημερ. εγγράφου 8 Μαρτίου 1840) και Ιακ. Ρίζος Νερουλός (ημερ. εγγράφου 3 Ιουνίου 1842)5 για την ίδρυση από το κράτος "ανωτέρου" σχολείου για κορίτσια. Μετά το 1850 την

——————————————

1. Ν. Θεοχάρης, "Περί διορισμού διδασκαλισσών μισθοδοτουμένων εκ των δημοτικών ταμείων", αρ. 1799/9 Μαΐου 1840, ΓΑΚ, ό.π., φ. 27.

2. Στ. Γαλάτης, ό.π., τ. Β', κεφ. Ε', σ. 5.

3. ό.π., σ. 31.

4. Πρακτικά των Συνεδριάσεων της Βουλής, Αθήναι 1855, τ. Β', σ 585 (Συνεδρίαση ΟΖ' της 25ης Ιουνίου 1855).

5. Λεπτομέρειες για τις προτάσεις αυτές βλ. σ. 112-116 αυτής της εργασίας.

Σελ. 105
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/106.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

πολιτεία απασχολεί έντονα το θέμα της συνεκπαίδευσης. Είδαμε ότι ο νόμος του 1834 καθόριζε ότι τα κορίτσια έπρεπε να φοιτούν, "όπου τούτο ήναι δυνατόν", σε χωριστά σχολεία. Επειδή η εφαρμογή του άρθρου αυτού όμως ήταν, στις περισσότερες περιπτώσεις, πολύ δύσκολη, αν όχι αδύνατη, φαίνεται πως σε πολλές περιπτώσεις η συνεκπαίδευση καθιερώθηκε1. Το Υπουργείο Παιδείας σε σχετική εγκύκλιο του Υπουργού2 Σ. Βλάχου, με ημερομηνία 10 Σεπτεμβρίου 1852, κρίνει "ωφέλιμον... ίνα απαγορευθή του λοιπού η τοιαύτη συνήθεια" επειδή πιστεύει ότι "η τοιαύτη επιμιξία προκαταβάλλει σπέρματα δυσάρεστων συνεπειών", και σαφώς τονίζει: "Ουδείς δύναται του λοιπού εν τω αυτώ οικήματι να διατηρή διδακτήριον αρρένων και κορασίων, καίπερ αυλίζομένων δι' ετέρας εισόδου και διαμενόντων εις διάφορον οροφήν"3. Όχι μόνο λοιπόν τη συμφοίτηση δεν μπορεί να δεχτεί η πολιτεία, αλλά ούτε και την απλή συστέγαση. Στην ίδια εγκύκλιο τονίζεται ρητά πως πρέπει να "απαγορευθή του λοιπού η τοιαύτη συνήθεια", πράγμα που αρχίζει να εφαρμόζεται, στο εξής, ακόμα και στα νηπιαγωγεία. Έτσι ενώ στις εκθέσεις του Κοκκώνη, το 1837 και το 1839, απλώς επισημαίνεται το γεγονός της συνεκπαίδευσης αγοριών και κοριτσιών, στην έκθεση του Χρυσοβέργη για τα σχολεία της Σύρου, το 1853, ένα χρόνο δηλαδή μετά την παραπάνω εγκύκλιο, αναφέρεται ότι ο Hildner υποχρεώθηκε να χωρίσει τα αγόρια και τα κορίτσια που φοιτούσαν στο ίδιο νηπιαγωγείο4. Η προσπάθεια για πιστή εφαρμογή της παραπάνω εγκυκλίου

——————————————

1. Βλ. Ι. Κοκκώνης, "Περί της Δημοτικής...", ό.π. [σ. 2.].

2. Από το 1831 ως το 1843 έχουμε Γραμματείς "επί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως"· από το 1844 ως το 1862 Υπουργούς "επί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως" και από το 1863 και εξής Υπουργούς "των Εκκλησιαστικών και της Παιδείας". Βλ. σχετικά Γ. Κελεμένης, "Υπουργείον Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων", Μεγάλη Παιδαγωγική Εγκυκλοπαίδεια, τ. E', σ. 467-468.

3. Γ. Βενθύλος, Θεσμολόγιον..., τ. A', μέρος Γ', σ. 199.

4. Γ. Χρυσοβέργης, "Έκθεσις...", ό.π., σ. 139.

Σελ. 106
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/107.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

πιστοποιείται και από κατοπινές εκθέσεις επιθεωρητών1. Βέβαια η απαγόρευση της συνεκπαίδευσης έκανε ακόμα πιο οξύ το πρόβλημα της γυναικείας εκπαίδευσης. Κατά τις δυο πρώτες δεκαετίες του ελεύθερου κράτους ακόμα και η Δημοτική 'Εκπαίδευση είναι μονόπλευρη -αρρένων μόνον- και δεν υπάρχει ιδιαίτερη φροντίδα για την εκπαίδευση του γυναικείου πληθυσμού. Το γεγονός αυτό άρχισε να προβληματίζει σοβαρά το Υπουργείο μετά την πρώτη εικοσαετία, όπως δείχνει καθαρά εγκύκλιος του Υπουργού Σ. Βλάχου προς τους νομάρχες του κράτους, με ημερομηνία 4 Νοεμβρίου 1852, στην οποία επισημαίνεται η μονομέρεια της εκπαίδευσης και προτείνεται η σύσταση σχολείων για κορίτσια:

 "...θεωρούντες ότι εις τους πλείστους των Δήμων του κράτους, παραμελουμένης της εκπαιδεύσεως των κορασίων η προεκπαίδευσις της νεολαίας γίνεται ετεροζύγως, κρίνομεν πρέπον και αναγκαίον άμα να επιστήσωμεν την προσοχήν υμών, ίνα προσπαθήσητε περί της βαθμηδόν συστάσεως σχολείων κορασίων ου μόνον εις τας πρωτευούσας των επαρχιών, αλλά και εις αυτούς τους πολυπληθεστέρους δήμους"2.

Είναι βέβαια φανερό πως με απλές συστατικές εγκυκλίους δεν μπορούσε ποτέ να λυθεί το εκπαιδευτικό αυτό πρόβλημα αποτελεσματικά.

Λίγα χρόνια αργότερα, το θέμα της εκπαίδευσης των κοριτσιών επαναφέρεται με εγκύκλιο του Υπουργού Χ. Χριστόπουλου (12 Μαρτίου 1856), στην οποία αναφέρεται ότι κατανόησαν "την ανάγκη της του γυναικείου φύλου εκπαιδεύσεως και σχολεία κορασίων συνέστησαν" περισσότεροι δήμοι απ' όσους φαίνεται πως είχε υπολογίσει η κυβέρνηση και έτσι παρουσιάζεται μεγάλη έλλειψη "δημοδιδασκαλισσών"3. Για να ξεπεραστεί η δυσκολία, ο Χριστόπουλος προτείνει να στείλουν οι δήμοι από μία μαθήτρια στο Διδασκαλείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, με την υποχρέωση,

——————————————

1. Βλ. σ. 282-283 αυτής της εργασίας.

2. Γ. Βενθύλος, Θεσμολόγιον..., τ. Α', μέρος Γ', σ. 199-200

3. ό.π., σ. 201-202.

Σελ. 107
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/1/gif/108.gif&w=600&h=9152. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

μετά το τέλος των σπουδών της, να διδάξει για τρία χρόνια στο σχολείο της πατρίδας της. Έτσι μόνο θα λυνόταν το πρόβλημα των απομακρυσμένων χωριών και κωμοπόλεων, όπου δεν πήγαιναν εύκολα δασκάλες. Με την ίδια εγκύκλιο τονίζεται ότι οι νομάρχες πρέπει να φροντίσουν να γίνει κατανοητή σε ολους τους πολίτες ή "αναπόφευκτος εις το εξής ανάγκη της εκπαιδεύσεως του γυναικείου φύλου" και να τους πείσουν "ότι ή εκπαιδευθείσα κόρη και θυγάτηρ έσται φιλοστοργοτέρα, και σύζυγος μάλλον περιζήτητος, και μήτηρ αξιοτιμωτέρα και οικονόμος χρησι μωτέρα"1. Επομένως, ως τα μέσα του 19ου αιώνα, ή εκπαίδευση των κοριτσιών αποβλέπει γενικά στη βελτίωση του ρόλου της γυναίκας ως μητέρας, κόρης, συζύγου και οικονόμου, είναι δηλαδή απόλυτα εναρμονισμένη προς τις επικρατούσες ιδέες.

Το κράτος προσπαθεί να καλύψει την έλλειψη διδασκαλισσών και γι' αυτό παραχωρεί διάφορες διευκολύνσεις. Για όσες υποψήφιες δασκάλες ήταν δύσκολο να ταξιδέψουν από μακρινές επαρχίες στην Αθήνα, όπου ήταν και ή έδρα της εκπαιδευτικής επιτροπής, δόθηκε το δικαίωμα, με το νομοθετικό διάταγμα της 11ης 'Ιουλίου 1856, να δίνουν πτυχιακές εξετάσεις σε τοπικές επιτροπές με μέλη: έναν καθηγητή, έναν "ελληνοδιδάσκαλο", έναν δάσκαλο, μία δασκάλα του νομού (για τα χειροτεχνήματα μόνο) και έναν ιερωμένο για το μάθημα των θρησκευτικών2. Ο Χριστόπουλος, για τον οποίο φαίνεται, πως το θέμα της εκπαίδευσης των κοριτσιών έχει ξεχωριστή σημασία, δεν περιορίστηκε μόνο στα προηγούμενα μέτρα. Με μία άλλη εγκύκλιο του (25 Φεβρουαρίου 1857) προς τους νομάρχες επανέρχεται και πάλι στο πρόβλημα της έλλειψης "δημοδιδασκαλισσών"3. "Όπως φαίνεται μάλιστα από το κείμενο αυτό, ανάμεσα στην πρώτη εγκύκλιο της 12ης Μαρτίου 1856 και στην τελευταία, μεσολάβησαν και άλλες

——————————————

1. Γ. Βενθύλος, ό.π.

2. Εφημερίς της Κυβερνήσεως, αρ. 36, 4 Αυγούστου 1856.

3. ΓΑΚ, Ιστορικά Αρχεία Γιάννη Βλαχογιάννη, φ. 176, 1862-1878, εγκύκλιος 12, αρ. 1155.

Σελ. 108
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 89
    2. Ζιώγου, Εκπαίδευση κοριτσιών

    Λειτουργία σχολείου - Αριθμός μαθητριών

    Είδαμε ότι τα πρώτα "ανώτερα σχολεία κορασίων" αποτελούσαν μια βαθμίδα πιο πάνω από τα σχολεία της Δημοτικής Εκπαίδευσης και πολύ κοντά σ' αυτά. Η χρονική διάρκεια των σπουδών ήταν περιορισμένη και οι γνώσεις που πρόσφεραν στοιχειώδεις, με έμφαση στο μάθημα της γαλλικής γλώσσας1.

    Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία έδωσε ιδιαίτερη προσοχή στην οργάνωση του σχολείου της, στο πρόγραμμα των μαθημάτων, καθώς και στην επιλογή του διδακτικού προσωπικού, με αποτέλεσμα να ανυψωθεί αισθητά η στάθμη των Παρθεναγωγείων. Όταν στα 1837 έγινε η "εγκαθίδρυσις" του σχολείου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, καθορίστηκε ότι: "Τα εις το ανώτερον σχολείον παραδιδόμενα μαθήματα θέλουν είσθαι τα εξής: Ελληνική γλώσσα αρχαί και ιστορία, γύμνασις εις την καθομιλουμένην, Ιερά Ιστορία και κατήχησις, Αριθμητική, Γραμματική, Ιχνογραφία, Καλλιγραφία και Χειροτεχνήματα (ράψιμον, πλέξιμον και κεντήματα). Μετέπειτα θέλουν προστεθή και η Μουσική και η Γαλλική γλώσσα, ίσως δε και η ψαθοπλεκτική (των γυναικείων καπέλων, κανίστρων κ.λπ. )"2.

    Ο πρώτος κανονισμός του 1842, χαρακτηρίζει, το σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, "Διδασκαλείο" και καθορίζει τα "διδασκόμενα μαθήματα" και τις ώρες διδασκαλίας στις τέσσερις τάξεις ως εξής3:

    ——————————————

    1. Βλ. σχετικά, σ. 111 αυτής της εργασίας.

    2. Έγκαθίδρυσις..., ό.π., σ. 14-15. Τα μαθήματα διδάσκονταν από δασκάλους διαφόρων ειδικοτήτων: το 1840 ο Γ. Χρυσοβέργης διδάσκει Ιστορία, ο Χ. Βάφας Αριθμητική, ο Κ. Αβραμιάδης Μουσική, ο M. Αποστολίδης την "Ιεράν Κατήχησιν", ο Γ. Βάφας και ο Ν. Κράνειος "το της γλώσσης μάθημα" και ο Βορέλης Γαλλικά (Πρακτικά... 1840, σ. 13-14).

    3. Κανονισμός... 1842, σ 3-7.