Συγγραφέας:Παπαθανασίου, Ιωάννα
 
Τίτλος:Η Νεολαία Λαμπράκη τη δεκαετία του 1960
 
Υπότιτλος:Αρχειακές τεκμηριώσεις και αυτοβιογραφικές καταθέσεις
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:47
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2008
 
Σελίδες:679
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος + 1 CD-ROM
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Νεανικές οργανώσεις
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:Δεκαετία 1960
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί απόπειρα συγκρότησης ενός σταθερού τεκμηριωτικού πλαισίου για την ιστορία της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη και διαρθρώνεται σε τέσσερα μέρη, που έχουν ως αφετηρία και σημείο αναφοράς τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ) και τις συλλογές τους, προεκτείνονται πέρα από αυτά, και είναι τα εξής: 1) Αναλυτική παρουσίαση του αρχείου του Κεντρικού Συμβουλίου της οργάνωσης, 2) Συστηματική καταγραφή του συνόλου των εντύπων της και στην αποδελτίωση των σειρών του περιοδικού Τετράδια της Δημοκρατίας και της εφημερίδας Η Γενιά μας, 3) Εξαντλητικές αποδελτιώσεις της εφημερίδας Η Αυγή σε θέματα που αφορούν τις δραστηριότητες της οργάνωσης όπως και σε αναφορές που σχετίζονται με τις εκτιμήσεις του κόμματος της ΕΔΑ και των πολιτικών αντιπάλων της για τη ΔΝΛ και 4) Παρουσίαση σύντομων αυτοβιογραφικών συνεντεύξεων με τα μέλη του Κεντρικού Συμβουλίου και της Εξελεγκτικής Επιτροπής της οργάνωσης. Ένα εξαντλητικό χρονολόγιο, για την περίοδο Ιανουάριος 1963-Απρίλιος 1967, ακολουθεί τις θεματικές ενότητες και, συγκροτούμενο σε τρία επίπεδα -δραστηριότητες της νεολαίας, ελληνική πολιτική σκηνή και διεθνές πολιτικό πλαίσιο—, φιλοδοξεί να συστοιχίσει τα δεδομένα της εποχής και να ευκολύνει το χρήστη.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 45.04 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 61-80 από: 684
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/61.gif&w=600&h=915

2. Η Ν.ΕΔΑ ΤΩΝ ΚΙΝΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ Η ΔΚΝΓΛ: ΟΙ ΟΡΟΙ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ

«Πυκνός χρόνος της ιστορίας» η πενταετία 1962-1967 κλείνει μέσα της σημαντικότατες στιγμές για την ιστορία και την ιστοριογραφία των νεολαιίστικων κινημάτων στην ελληνική και στη διεθνή τους διάσταση. Ουσιαστικά πρόκειται για μια συγκυρία στο πλαίσιο της οποίας η νεολαία μετατρέπεται σε «αυτόνομο πολιτικό υποκείμενο» και διεκδικεί πρωταγωνιστικό και ιδιαίτερο ρόλο στο πολιτικό και κοινωνικό γίγνεσθαι. Απαλλαγμένη από την εμπειρία του πολέμου, η πρώτη αμιγώς μεταπολεμική γενιά προσπαθεί να ξορκίσει τις συνέπειες και τις μνήμες του. Ορθώνει σε όλο τον κόσμο ένα ισχυρό κίνημα διαμαρτυρίας και αμφισβήτησης απέναντι σε όσα εκφράζουν την «καθεστηκυία τάξη πραγμάτων» και τους εκπροσώπους της και καλλιεργεί έναν πολυσήμαντο λόγο με αντιπολεμικό, αντιαποικιοκρατικό και πολιτικό περιεχόμενο, το οποίο θα ορίσει τις συντεταγμένες του από τη μια πλευρά στην αντίδραση στον πόλεμο του Βιετνάμ και από την άλλη στον «γαλλικό Μάη».

Στην ελληνική της διάσταση, η έκρηξη του νεολαιίστικου κινήματος δεν προσδιορίζεται μόνον από το μέγεθος της συμμετοχής, ούτε εγκλωβίζεται στην αναπαραγωγή του διεθνούς πλαισίου. Φαινόμενο «αυτοφυές», εγγράφεται στις νέες κοινωνικές και πολιτικές πραγματικότητες της ελληνικής κοινωνίας, συναντά τις διεθνείς του προεκτάσεις και σηματοδοτείται από υπερβάσεις που του προσδίδουν νέα ποιοτικά στοιχεία και αυτοτελή χαρακτηριστικά. Πρωταγωνιστές στην υπόθεση αυτή ήταν και πάλι οι φοιτητές , που απάντησαν στην τρομοκρατία της ΕΚΟΦ, αλλά και η εργαζόμενη νεολαία του ΔΣΚ και του ΣΕΦΣ και οι νυχτερινοί μαθητές με τα δικά τους αιτήματα. Μέσα από τις νέες παραμέτρους που αναδύονται, οι πολιτικές νεολαίες, ειδικά αυτές της Αριστεράς, κλήθηκαν να κρατήσουν τη θέση του εμψυχωτή και απέκτησαν μια δυναμική που τις ώθησε στην υπέρβαση των προδιαγεγραμμένων. Αντίστοιχα, μέσα από τις αμφισβητήσεις, υποχρεώθηκαν να συγχρονισθούν με την εποχή, να αποκτήσουν στόχους επικεντρωμένους στα νεολαιίστικα αιτήματα, να αναπτύξουν αυτόνομο λόγο και προσανατολισμό. Από τα τέλη του 1963, η Ν.ΕΔΑ των νέων κινημάτων ήταν ώριμη να μετεξελιχθεί στον νέο φορέα της αριστερής νεολαίας.

2.1. Η νεολαία στο προσκήνιο τη δεκαετία του '60

Αν η δημιουργία της Ενώσεως Κέντρου υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου, τις παραμονές της εκλογικής αναμέτρησης του 1961, όπως και η νίκη της παράταξης, στις κοινοβουλευτικές εκλογές του 1963 και του 1964, αποτελούν

Σελ. 61
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/62.gif&w=600&h=915

κομβικά σημεία για την ελληνική πολιτική ζωή και ειδικότερα για την πορεία της Αριστεράς, οι εξελίξεις στο χώρο της νεολαίας επικαθορίστηκαν από αυτές τις πραγματικότητες αλλά και ακολούθησαν, τουλάχιστον μέχρι ένα σημείο, αυτόνομες τροχιές.

Για τη νεολαία, ο διπλός «ανένδοτος» αγώνας, εναντίον της «επαράτου» Δεξιάς και της αυταρχικής κυβέρνησης Καραμανλή αλλά και εναντίον της Αριστεράς, που κηρύσσει ο Γ. Παπανδρέου τον Μάρτιο του 1962, παραμένει γράμμα κενό περιεχομένου πρακτικά ως προς τη μία του διάσταση , τουλάχιστον μέχρι την εξαγγελία του Γεωργίου Παπανδρέου, στις 13 Δεκεμβρίου 1964, για τις προετοιμαζόμενες αλλαγές στη Νεολαία του Κέντρου και τη δημιουργία της ΕΔΗΝ (Ελληνική Δημοκρατική Νεολαία) τον Μάιο της επόμενης χρονιάς. Η ΟΝΕΚ (Οργάνωσις Νέων της Ενώσεως Κέντρου) είχε κάνει, βεβαίως, την εμφάνιση της, ως Νεολαία του Κέντρου, την επομένη της συγκρότησης της παράταξης επηρεάζοντας το τοπίο των πολιτικών νεολαιών. Ωστόσο, ο «ανένδοτος» της νεολαίας παραμένει κοινός και μονόπλευρος καθώς στοχεύει αποκλειστικά το «αντιδημοκρατικό στρατόπεδο». Έτσι, παρά τα όποια εσωτερικά προβλήματα εντοπίζουμε, υποκινούμενα συχνά από τους κομματικούς ανταγωνισμούς,54 στις σχέσεις των δύο πολιτικών νεολαιών, της Ν.ΕΔΑ και της ΟΝΕΚ, οι βίοι τους καθίστανται παράλληλοι για μεγάλο διάστημα. Δίπλα τους η ΠΕΝ κράτησε, μέχρι το τέλος της θητείας της, σταθερά το ρόλο του συνοδοιπόρου. Η αφανής παρουσία στις γραμμές της νεολαίων της ΕΔΑ -γνωστών ως «υποβρυχίων»-55 διευκολύνει τις συγκλίσεις θέσεων και απόψεων με τις αντίστοιχες της Ν.ΕΔΑ όσον αφορά τουλάχιστον το μαζικό νεολαιίστικο κίνημα. Άλλωστε, παρά τις συνδικαλιστικές τακτικές, η Αριστερά για τον κόσμο της νεολαίας αποτελεί ακόμα την κυρίαρχη δύναμη του «δημοκρατικού στρατοπέδου», ενός στρατοπέδου που συγκροτείται και συσπειρώνεται, εκ των πραγμάτων, γύρω από το αίτημα της «ενότητας».

54. Η συγκρότηση του ΣΥΔΝΕ (Σύνδεσμος Δημοκρατικής Νεολαίας Ελλάδος) -μια πρωτοβουλία του Γ. Παπανδρέου με έντονο αντικομμουνιστικό χαρακτήρα-συνάντησε, την άνοιξη του 1962, τις αντιστάσεις της ΟΝΕΚ, που εξακολουθεί παρ' όλα αυτά να διαδηλώνει από κοινού με τη Ν.ΕΔΑ: «Ενότητα, ενότητα. Κάτω ο Καραμανλής!» Βλ. Η Αυγή, 6.3.1962. Στα προσκόμματα που θέτουν οι κομματικοί ανταγωνισμοί αναφέρεται αναλυτικά στη συνέντευξη του στην υπογράφουσα και ο Θ. Μαλικιώσης, στις 25 Απριλίου 2008, εξιστορώντας το χρονικό της κοινής συγκέντρωσης των δύο πολιτικών νεολαιών σε κεντρικό θέατρο της Αθήνας, στις 5 Μαρτίου 1962.

55. Στην πολιτική ορολογία της εποχής αναφέρονται με το χαρακτηρισμό «υποβρύχια» τα στελέχη εκείνα που, αν και ανήκουν σε κάποια οργάνωση, μεταπηδούν σε κάποια άλλη με την εντολή να επηρεάσουν τη διαμόρφωση των πολιτικών της θέσεων. Τα παραδείγματα από τέτοιου τύπου μετακινήσεις που κατέληξαν συχνά σε πραγματικές πολιτικές μεταγραφές είναι για εκείνα τα χρόνια αρκετά.

Σελ. 62
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/63.gif&w=600&h=915

Οι πρώτες ακτίνες ανάκαμψης είχαν ήδη φανεί στον ορίζοντα πριν από τις ανακατατάξεις στην πολιτική ζωή. Διαφαίνονται ως αλλαγές στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα που θα δώσει το στίγμα της νέας εποχής. Η έκδοση μιας τετρασέλιδης εφημερίδας από την ΕΕΔΥΕ (Ελληνική Επιτροπή διά την Διεθνή Ύφεσιν και την Ειρήνην), το 1958, με τον τίτλο Δρόμοι της Ειρήνης56 άνοιγε τον Φεβρουάριο του 1960 το δρόμο για την έκδοση του ομώνυμου περιοδικού, που θα συνέδεε την πορεία του με το αίτημα του αφοπλισμού και της ειρήνης. Την ίδια εποχή, παρά την «εκοφίτικη λαίλαπα»,57 δρομολογούνται περιοδικές εκδόσεις κυρίως των διαφόρων φοιτητικών και επιμορφωτικών συλλόγων58 με δημοκρατικό προσανατολισμό και περιεχόμενο, ενώ η διεύρυνση της εκδοτικής ομάδας της εφημερίδας Πανσπουδαστική και η αλλαγή των γραφείων της, το 1961, μετατρέπουν το περιοδικό σε τόπο ζύμωσης και συνεύρεσης των αριστερών φοιτητών.59 Δίπλα στους τόπους καθημερινής συνάντησης στα πανεπιστήμια, στις ανώτατες και ανώτερες σχολές, νέοι και διαφορετικού τύπου χώροι μπαίνουν στη ζωή της νεολαίας. Αν στη Θεσσαλονίκη το «καφέ Ντορέ» εγκαινιάζεται ως το μεταμεσονύκτιο στέκι60 των δημοκρατικών νέων με όλες τις παρακολουθήσεις που οι επαφές συνεπάγονταν, στην Αθήνα αρχίζουν οι λαϊκές συναυλίες,

56. Για την ΕΕΔΥΕ, τις δραστηριότητες και εκστρατείες της, το Τμήμα Νέων της, καθώς και για τις επαφές της με το διεθνές κίνημα για την ειρήνη, πλούσια στοιχεία συνάγονται από τη σειρά των τεκμηρίων που υπάρχουν στο Αρχείο ΕΔΑ, κ. 256.1 - κ. 267. Στα ΑΣΚΙ, έχει επίσης αποκατασταθεί σειρά του περιοδικού Δρόμοι της Ειρήνης, το οποίο, αν και αποτελεί ένα από τα σημαντικά έντυπα της εποχής, δεν έχει ακόμα αποτελέσει αντικείμενο ιδιαίτερης επεξεργασίας.

57. Βλ. τα ενδιαφέροντα τεκμήρια της ΕΚΟΦ που δημοσιεύονται στο πλαίσιο του αφιερώματος του Π. Μακρή «Η γενιά του 114 », Ελευθεροτυπία, 15.3.1982.

58. Αν και ο πλήρης κατάλογος αυτών των εκδόσεων δεν είναι εύκολο να οριστικοποιηθεί, βλ. κάποια χαρακτηριστικά όπως Το Αύριο, μηνιαίο περιοδικό που εκδίδεται από αριστερούς και άλλους νέους στον Πειραιά, αρ. φ. 1, Δεκέμβριος 1959, Το Φώς, μηνιαία έκδοση του Μορφωτικού και Εκπολιτιστικού Συλλόγου Ελευσίνας, αρ. φ. 1, Φεβρουάριος 1960, Πρωτοπορία, περιοδικαί εκδόσεις του Συλλόγου Φοιτητών Νέας Ιωνίας και Ηρακλείου Αττικής, αρ. φ. 1, φθινόπωρο 1962. Χωρίς να αποτελεί προνομιακό χώρο μόνο των προοδευτικών δυνάμεων, το εκδοτικό τοπίο συμπληρώνεται με εκδόσεις που πρόσκεινται στη Δεξιά και συχνά στην ΕΚΟΦ, όπως Ηχώ των Σπουδαστών ή 21ος Αιών.

59. Βλ. τη συνέντευξη του Γ. Καλεώδη στο αφιέρωμα του Π. Μακρή «Η γενιά του ili», Ελευθεροτυπία, 20.3.1982 αλλά και τις μάλλον αιρετικές απόψεις του Στ. Ράμφου, «Η γενιά του 114 και του 15%», Αντί, τχ. 209,9 Ιουνίου 1989, σ. 28-30. Για την τελευταία φάση του περιοδικού βλ. επίσης την «αυτοβιογραφική» συνέντευξη του Δ. Γιάννου στο έκτο μέρος του παρόντος τόμου.

60. Βλ. την προσωπική κατάθεση του Β. Νέτα,«Ανένδοτος,'Καφέ Ντορέ' και 1-1-4», εφ. Ελευθεροτυπία, 9.3.1982. Για το φοιτητικό κίνημα στη Θεσσαλονίκη βλ. επίσης Γ. Γιάνναρης, Φοιτητικά κινήματα και ελληνική παιδεία, ό.π., σ. 200-201.

Σελ. 63
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/64.gif&w=600&h=915

που καταλήγουν συχνά σε πετροπόλεμο της νεολαίας με την αστυνομία, και ανοίγουν τις πόρτες τους οι πρώτες μπουάτ. Το τοπίο από τις αρχές του 1960 συμπλήρωνε η μουσική. Επιστρέφοντας από το Παρίσι στην Αθήνα με τον Επιτάφιο του Γιάννη Ρίτσου στις αποσκευές του, ο Μίκης Θεοδωράκης καθιερώνεται αυτόματα ως ο συνθέτης της νεολαίας και της Αριστεράς. Μια «μαχόμενη» κουλτούρα με προτάσεις για την τέχνη, τα γράμματα και τον πολιτισμό διαμορφώνεται μαζί και παράλληλα με τις οικονομικές διεκδικήσεις και τα πολιτικά αιτήματα της νεολαίας.

Συμπιεσμένα, από τα προηγούμενα χρόνια, αιτήματα του φοιτητικού κόσμου βρίσκουν μια πρώτη εκτόνωση μέσα από τις κινητοποιήσεις, τις απεργίες πείνας και τις καταλήψεις των σχολών, στα τέλη του 1961 και το 1962. Τα αιτήματα είναι σαφή και δεν είναι μόνον πολιτικά. Αν οι καταγγελίες για τις εκλογικές διαδικασίες του 1961 συναντούν τις συνεχείς διαμαρτυρίες για τις τακτικές της ΕΚΟΦ και τις διασυνδέσεις της με το Υπουργείο Παιδείας και το στρατό, η επαγγελματική εξασφάλιση και τα άμεσα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι φοιτητές στα δύο πανεπιστημιακά ιδρύματα της χώρας, στο ΕΜΠ και στις άλλες ανώτατες σχολές συνθέτουν τον καμβά των κινητοποιήσεων. Διεκδικούν την ολοκλήρωση της μεταφοράς των μαθημάτων, την άμεση κατοχύρωση και τον επαναπροσδιορισμό των ατελειών, τη βελτίωση του συσσιτίου, τη μείωση των διδάκτρων και των εισιτηρίων, τη θέσπιση υποτροφιών, τη δημιουργία φοιτητικού οίκου και κατασκηνώσεων. Καταγγέλλονται τα αναχρονιστικά προγράμματα σπουδών, τα κακά συγγράμματα, η έλλειψη επιστημονικού προσωπικού και οι κενές έδρες, η απουσία εργαστηρίων και εποπτικών μέσων, τα κτιριακά προβλήματα και η ανεπάρκεια αιθουσών. Οι εξωτερικές παρεμβάσεις στις σχολές, η παραβίαση του πανεπιστημιακού ασύλου και η γενικότερη κατάσταση στην εκπαίδευση σε συνδυασμό με τα πολιτικά δρώμενα προσθέτουν νέες παραμέτρους στη φοιτητική αντιπαράθεση. Στον αναβρασμό που επικρατεί, το πολιτικό θερμόμετρο θα καταγράψει το 1962 ως έναν εξαιρετικά «θερμό» χρόνο στη διάρκεια του οποίου η νεολαία -πρωτίστως η σπουδάζουσα- έμπαινε στο πολιτικό προσκήνιο με καθαρές προτάσεις και συγκεκριμένο περιεχόμενο .61

Δύο συνθήματα, το «1-1-4» και το «15% στην παιδεία», που γεννήθηκαν και καθιερώθηκαν το 1962, καθώς και η ίδρυση του «Συνδέσμου Νέων διά τον Πυρηνικόν Αφοπλισμόν "Bertrand Russell"» σηματοδοτούν τις αλλαγές και λειτουργούν ως αφετηρία στους νέους δρόμους που ανοίγονταν για τη νεολαία.

61. Ένα αναλυτικό ημερολόγιο των φοιτητικών κινητοποιήσεων στο Γ. Γιάνναρης, Φοιτητικά κινήματα και ελληνική παιδεία, ό.π., σ. 212-219.

Σελ. 64
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/65.gif&w=600&h=915

Η επίκληση του ακροτελεύτιου άρθρου του Ελληνικού Συντάγματος, του 114, συνδέθηκε με τον αγώνα για τη δημοκρατία, με έναν «ανένδοτο» που ανήκει αποκλειστικά στη νεολαία και τον οποίο υιοθέτησε η Αριστερά. Κατάπληκτη η αθηναϊκή κοινωνία αντίκρισε, το πρωί της 2ας Απριλίου , τον τριψήφιο αριθμό στους τοίχους των σπιτιών της, στους οποίους δεν είχαν γραφεί συνθήματα από τον καιρό της γερμανικής Κατοχής και της Απελευθέρωσης. Η αστυνομία θεώρησε ότι επρόκειτο για κάποια καινούρια μυστική οργάνωση και η ηγεσία της ΕΔΑ έμεινε, για ένα διάστημα, αμήχανα επιφυλακτική απέναντι στη χρήση ενός άρθρου του Συντάγματος του 1952. Το σύνθημα, την πατρότητα του οποίου διεκδικεί μια ομάδα φοιτητών, μελών της Ν.ΕΔΑ,62 ακολούθησε διαφορετική διαδρομή από εκείνη της κίνησης ΔΑΣ (Δημοκρατική Αντίσταση Σπουδαστών) στην οποία ανήκαν οι βασικοί εμπνευστές του. Αν και η ΔΑΣ το ενσωμάτωσε αμέσως στον τίτλο της,63 το σύνθημα την υπερέβη. Έγινε σύμβολο στους φοιτητικούς πολιτικούς αγώνες που ακολούθησαν και καταξιώθηκε ως θεσμικό πρόταγμα στις ημέρες των «Ιουλιανών».

Αντίστοιχα, ο αγώνας για το «15% προίκα στην παιδεία και όχι στη Σοφία», όπως ήταν το πλήρες σύνθημα, πυροδοτήθηκε από μια κραυγαλέα αντίφαση. Η κυβερνητική απόφαση για την προικοδότηση της πριγκίπισσας Σοφίας με 9.000.000 δρχ., τον Μάιο του 1962, από χρήματα του δημοσίου και η μείωση του προβλεπόμενου στον κρατικό προϋπολογισμό ποσού για την παιδεία οδήγησε στις φοιτητικές καταγγελίες με ένα σύνθημα που «έδειχνε λιγότερο πολιτικό από το 1-1-4»,64 ενώ ταυτόχρονα αναδείκνυε «μια άλλη δημοσιονομική αντίληψη και, προφανώς, μια άλλη επενδυτική πολιτική : με κέντρο τον άνθρωπο, τον πνευματικό εξοπλισμό του, την ανάπτυξη των δυνατοτήτων του, την εύρυνση των οριζόντων του».65 Αν η Ένωση Κέντρου, αρχικά, τήρησε σιωπή για το ζήτημα αυτό,

62. Βλ. τη μαρτυρία του Ν. Καραμανλή με τίτλο «Πρόσωπα και αναμνήσεις από το κίνημα του IH», Δρόμοι της Νεολαίας στη δεκαετία του '60, ό.π., σ. 138-142, όπως και την κατάθεση ενός ακόμη πρωταγωνιστή, του Θ. Πάγκαλου, στην «αυτοβιογραφική» συνεντευξή του στο έκτο μέρος του παρόντος τόμου. Για την προϊστορία του συνθήματος βλ. επίσης Γ. Γιάνναρης, Φοιτητικά κινήματα και ελληνική παιδεία, ό.π., σ. 210-211.

63. Σημαντικές πληροφορίες για τη δραστηριότητα της «ΔΑΣ-114» παρέχονται στο αρχείο της οργάνωσης το οποίο έχει κατατεθεί στα ΑΣΚΙ και εμπεριέχεται στο αρχείο Ντ. Κουσίδου - Στ. Σταυρόπουλου, κ. 3.

64. Από την παρέμβαση του Γ. Γιανουλόπουλου στη σειρά του Π. Μακρή «Η γενιά του 114» στην εφ. Ελευθεροτυπία, 7.4.1982. Βλ. επίσης τη συνέντευξη του Ανδρ. Λεντάκη στην εφ. Ελευθεροτυπία, 13.5.1976 αλλά και ένα από τα χαρακτηριστικά πρωτοσέλιδα της εφ. Η Αυγή, «Με το σύνθημα Προίκα στην παιδεία οι φοιτητές ξεχύνονται στους δρόμους», 6.12.1962.

65. Στ. Στεφάνου, «Η νεολαία το 1963: 40 χρόνια τώρα...». Το δελτίο της ΕΜΙΑΝ, τχ.

Σελ. 65
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/66.gif&w=600&h=915

μεταθέτοντας την επίλυση του στην άνοδό της στην εξουσία, η Αριστερά το επανέφερε στο πρόγραμμα για την «αναγέννηση στην Παιδεία» και του έδωσε τον ακριβή προσανατολισμό ,66 Η συγκέντρωση υπογραφών υπό την αιγίδα της ΔΕΣΠΑ, που ξεπέρασαν το 1.000.000 στις αρχές Φεβρουαρίου του 1963, και τα «πούλμαν της Παιδείας» που «όργωσαν» την ελληνική επαρχία στο μεσοδιάστημα δεν έφεραν μόνο τους νεολαίους-επιβάτες τους πιο κοντά μεταξύ τους.67 Συνέδεσαν το πολιτικό αίτημα των φοιτητών για την εκπαίδευση με το μαζικό κίνημα και την κοινωνία.

Τέλος, από τον Μάρτιο του 1962, η ίδρυση του Συνδέσμου «Bertrand Russell» -από το όνομα του νομπελίστα βρετανού φιλοσόφου- μετέθεσε την υπόθεση της ειρήνης από «ακαδημαϊκή υπόθεση» υπό τη διαχείριση της ΕΕΔΥΕ σε μαζική εκστρατεία για τον πυρηνικό αφοπλισμό και την «ειρηνική συνύπαρξη», τη συνέδεσε με τα αντίστοιχα κινήματα ιδιαίτερα της Δυτικής Ευρώπης και την επανέφερε στο επίκεντρο των αιτημάτων της νεολαίας. Ο ετήσιος εορτασμός της επετείου του ολοκαυτώματος στη Χιροσίμα και κυρίως οι «μαραθώνιες πορείες ειρήνης» που εγκαινιάζονται από το 1963 δημιούργησαν μια νέα μετωπική δυναμική για την Αριστερά.68 Πεζοπόρος της ειρήνης, ο βαλκανιονίκης γιατρός Γρ. Λαμπράκης πραγματοποίησε πρακτικά μόνος -λόγω των αστυνομικών απαγορεύσεων- την πρώτη πορεία, βαδίζοντας από τον Τύμβο του Μαραθώνα προς την Αθήνα, στις 21 Απριλίου του 1963. Με τη δολοφονία του από παρακρατικούς στη Θεσσαλονίκη, ένα μήνα αργότερα, γίνεται το σύμβολο του νεολαιίστικου κινήματος. Προσωποποίησε την αντίσταση απέναντι στον αυταρχισμό και την τρομοκρατία, τη φωνή για ειρήνη απέναντι στη βία και την καταστολή

1, Φεβρουάριος 2005, σ. 8.

66. Το αίτημα του 15% είχε ήδη τεθεί από τον εκλογικό συνδυασμό του ΠΑΜΕ στην προεκλογική εκστρατεία του 1961 ως εξής: «Να αυξηθή το κονδύλι για την παιδεία από 6.8% που είναι σήμερα στα 15%». Βλ. τα σχετικά προεκλογικά πολύπτυχα του ΠΑΜΕ για τους φοιτητές και τους νέους επιστήμονες, ΕΜΙΑΝ, Συλλογή Στ. Στεφάνου και Αλ. Γρίμπα. Στις 7.12.1962, ο πρόεδρος της ΕΔΑ, Γ. Πασαλίδης, δήλωνε : «Η πάλη των φοιτητών - μαθητών για τη σωτηρία και την αναγέννηση της Παιδείας χαράσει τις διαστάσεις ενός αληθινά Εθνικού Κινήματος». Στη συνέχεια, η EE του κόμματος στη συνεδρίαση της στις 31.12 της ίδιας χρονιάς αποφάσιζε ότι «το αίτημα [του 15%] είναι πραγματοποιήσιμο» και ότι αποτελεί υπόθεση του κόμματος, πανεθνική, και όχι μόνο των φοιτητών. Βλ. Αρχείο ΕΔΑ, κ.18.

67. Βλ. την «αυτοβιογραφική» συνέντευξη του Μ. Μανωλάκου στο έκτο μέρος του παρόντος τόμου.

68. Μια πλουσιότατη σειρά τεκμηρίων για τον Σύνδεσμο «Bertrand Russell» και κυρίως για τις 4 μαραθώνιες πορείες ειρήνης (1963,1964,1965, 1966), καθώς και για εκείνη που αναβλήθηκε το 1967, φυλάσσεται στα ΑΣΚΙ σε δύο αρχειακές συλλογές : στο Αρχείο ΕΔΑ, κ. 263, και στο Αρχείο Ντ. Κουσίδου - Στ. Σταυρόπουλου, κ. 5.

Σελ. 66
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/67.gif&w=600&h=915

και δάνεισε το όνομά του αρχικά σε μια κίνηση νέων και αργότερα στη μαζικότερη , μετά την ΕΠΟΝ, ελληνική πολιτική νεολαία.

2.2. Η Ν.ΕΔΑ των κινημάτων: Αγκυλώσεις και προσαρμογές

Τρεις διαφορετικές εικόνες απαντούν στο ερώτημα για το πώς μια διωκόμενη, αλλά και υπό κομματική κηδεμονία, πολιτική νεολαία διαχειρίστηκε την έκρηξη του νεολαιίστικου κινήματος και διευθέτησε τα εσωτερικά ζητήματά της.

Η πρώτη εικόνα προέρχεται από το Α' Συνέδριο της ΕΔΑ και αφορά τη Ν.ΕΔΑ, στα τέλη του 1959. Σε χειρόγραφο προσχέδιο έκθεσης του Β. Μπρακατσούλια, με τίτλο «Γενικά χαρακτηριστικά της κατάστασης της Νεολαίας της ΕΔΑ», καταγράφονται οι δυνάμεις της Νεολαίας και οι εσωτερικές της δυναμικές :

«1. Υπάρχει ένας σκελετός οργάνωσης διακλαδισμένος σ' όλες σχεδόν τις συνοικίες των πόλεων Αθήνας και Πειραιά. Τα μέλη που πήραν μέρος στις προσυνεδριακές συνελεύσεις της Αθήνας ήταν 630 και στον Πειραιά 120. Στις πόλεις της υπαίθρου οι οργανώσεις ήταν ακόμα πιο αδύνατες σε σημείο που δεν έχουν ακόμα διαμορφωθεί σε οργανώσεις με δική τους νεολαιίστικη οντότητα και συγκρότηση. Εξαίρεση αποτελούν οι οργανώσεις Θεσσαλονίκης, Αγρινίου, Βόλου, Καβάλλας, Ελευσίνας κλπ.

2. Ξεχωριστή θέση έχουν οι φοιτητικές οργανώσεις της Αθήνας που είναι οργανώσεις γερές, έμπειρες και με ένα υποδειγματικά ορθό προσανατολισμό και από πλευράς περιεχομένου και από πλευράς πρακτικών τρόπων και μεθόδων δράσης. Επηρεάζουν αποφασιστικά 3 εκ των 6 πανεπιστημιακών σχολών και από τις μη πανεπιστημιακές το σύλλογο του Πολυτεχνείου και [το σύλλογο] της Γεωπονικής.

3. Υπάρχει ένα σύνολο νέων στελεχών ικανών να κρατήσουν και να αναπτύξουν τη δουλειά αν βοηθηθούν και σωστά προσανατολιστούν στο περιεχόμενο και στους τρόπους της νεολαιίστικης δουλειάς».69

Η απόκλιση των οργανωμένων δυνάμεων στον άξονα κέντρο-περιφέρεια, η ιδιαίτερη θέση και δυναμική της Σπουδάζουσας και ο ικανός αριθμός ενός στελεχικού δυναμικού στις οργανώσεις αποτυπώνονται ευκρινώς στην έκθεση, παράλληλα με την έμμεση επισήμανση για την ανάγκη ενός «σωστού προσανατολισμού» από το κόμμα, μιας καθοδήγησης «στο περιεχόμενο και στον τρόπο της νεολαιίστικης δουλειάς».

Παρά τις αποφάσεις του Α' Συνεδρίου για επικέντρωση στα ζητήματα

69. Β. Μπρακατσούλιας, «Γενικά χαρακτηριστικά της κατάστασης της Νεολαίας της ΕΔΑ», Αρχείο Ν.ΕΔΑ, κ. 269.25, σ. 1.

Σελ. 67
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/68.gif&w=600&h=915

της νεολαίας και τη «στροφή στη μαζική δουλειά των νέων», οι αναμενόμενες ουσιαστικές αλλαγές δεν φαίνεται να καταγράφονται τρία χρόνια αργότερα. Το πιστοποιεί η δεύτερη εικόνα, η οποία προέρχεται και πάλι από την παρουσία της Ν.ΕΔΑ, στα τέλη του 1962, στο ανώτερο κομματικό «σώμα» της ΕΔΑ και συγκεκριμένα στο Β' Συνέδριο της. Πενήντα δύο νέοι -43 τακτικοί και 9 αναπληρωματικοί-καλούνται να εκπροσωπήσουν τη Ν.ΕΔΑ σε ένα σύνολο 354 συνέδρων.70 Ο αριθμός, πρακτικά ισοδύναμος με εκείνον του Α' Συνεδρίου (49 αντιπρόσωποι στους 355 συνέδρους), συμπληρώνεται από τη σχετικά διευρυμένη παρουσία ομιλητών, εκπροσώπων της νεολαίας, «η ορμητική είσοδος» της οποίας «στο στίβο της πάλης» χαιρετίζεται ήδη από τη Διοικούσα Επιτροπή του κόμματος στις προσυνεδριακές θέσεις της. Όπως τονίζεται στην ομιλία του Στ. Στεφάνου «το Συνέδριο [πραγματοποιείται] με τον αχό των μεγάλων νεολαιίστικων διαδηλώσεων της άνοιξης στη μνήμη του και ζώντας την ατμόσφαιρα των αγωνιστικών κινητοποιήσεων των φοιτητών, των νυχτερινών μαθητών και των σπουδαστών των τεχνικών σχολών για την αναγέννηση της Παιδείας, τις μαζικές απεργίες που τείνουν ν' αγκαλιάσουν όλη τη χώρα και που γίνονται κάτω από την καθοδήγηση της οργάνωσης της Νεολαίας της ΕΔΑ».71

Τους διθυράμβους και τους επαίνους ακολουθούν τα προβλήματα. «Δεν είμαι σε θέση να μεταφέρω τον χαιρετισμό των νέων», έλεγε ο Θόδωρος Καζέλης, αντιπρόσωπος της Ν.ΕΔΑ Σερρών, «διότι παρ' όλες τις προσπάθειές μας, δεν μπορέσαμε να αναπτύξουμε οργανωτική δραστηριότητα, όσο έπρεπε, όσο ήταν δυνατόν και όσο μπορούσαμε. Εκτός από το κλίμα τρόμου, βίας και φοβίας, έλειψε και ο υποκειμενικός παράγοντας».72 Το πρόβλημα δεν εντοπίζεται μόνο στη Μακεδονία και στις «επιτηρούμενες ζώνες», όπου όντως είναι μεγαλύτερο. Οι αποστάσεις κέντρου και περιφέρειας, όπως και μεταξύ αστικών κέντρων και αγροτικών περιοχών, εξακολουθούν να ταλανίζουν τη Ν.ΕΔΑ μαζί με μια σειρά από εσωτερικά ζητήματα, τα οποία συνοψίζονται στη σύσκεψη των συνέδρων αντιπροσώπων της Νεολαίας που οργανώνεται στο πλαίσιο του Συνεδρίου :

«Η οργάνωση της νεολαίας και η δράση της δεν βρίσκονται στο ύψος των αγωνιστικών διαθέσεων της νεολαίας, δεν βρίσκονται στο ύψος της

70. Βλ. το χφ. σημείωμα του Τ. Μπενάγια τη σύνθεση της αντιπροσωπείας της Ν.ΕΔΑ Αρχείο Ν.ΕΔΑ, κ. 269.32. Τα αριθμητικά δεδομένα προέρχονται από τις πληροφορίες για τη «σύνθεση» των δύο συνεδρίων που παρατίθενται στα Το Α Πανελλαδικό Συνέδριο της ΕΔΑ, 28/1 έως 2/12/1959, ΕΔΑ, Αθήνα, 1960, σ. 3 και Το Ε Πανελλαδικό Συνέδριο της ΕΔΑ, 8-15 Δεκεμβρίου 1962, ΕΔΑ, 1963, σ. 7.

71. Ομιλία του Στ. Στεφάνου στο Β' Συνέδριο της ΕΔΑ, 15-18.12.1962. Αρχείο ΕΔΑ, κ. 7.3, σ. 9.

72. Από την ομιλία του Θ. Καζέλη, Αρχείο ΕΔΑ, κ. 7.7, σ. 1.

Σελ. 68
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/69.gif&w=600&h=915

οξύτητας των προβλημάτων της. [...] Η οργάνωση της Ν.ΕΔΑ καθυστερεί σοβαρά από του να μπορέσει να εκπληρώσει τη βασική αποστολή της. Την ανάπτυξη και καθοδήγηση των αγώνων της νεολαίας, την αποφασιστική συμπαράσταση της σ' αυτούς τους αγώνες. [...] λείπει απ' τη δουλειά της [...] το νεολαιίστικο χρώμα και περιεχόμενο. Λείπουν οι ειδικές μορφές που συγκινούν και κινητοποιούν ευκολώτερα τη νεολαία [...] Δεν μπόρεσε να αποβάλει ακόμα το στενό χαρακτήρα της. Να δρα αυτοτελώς και πρωτόβουλα σαν οργάνωση που κινείται σ' ένα ιδιαίτερο χώρο με ιδιαίτερα προβλήματα. Περιορίζεται βασικά, παρ' ότι τελευταία τείνει να ξεπεραστεί, στο ρόλο επιτροπών, τμημάτων, δίπλα στις άλλες οργανώσεις της ΕΔΑ».73

Ο «στενός» χαρακτήρας της οργάνωσης, η έλλειψη αυτοτέλειας και πρωτοβουλιών, ο ρόλος της σε σχέση με την ΕΔΑ και τις κομματικές οργανώσεις, όσα επισημαίνονται, διαιωνίζονται πρακτικά από την εμφάνιση της Ν .ΕΔΑ, το 1956, και δεν συνδέονται αποκλειστικά με το πολιτικό κλίμα της εποχής. Εγγραφόμενα ως εσωτερικά προβλήματα της οργάνωσης, ακουμπούν τις σχέσεις της με το κόμμα της ΕΔΑ και συνιστούν, εντέλει, πτυχές του ευρύτερου ζητήματος των σχέσεων εντός της Αριστεράς. Με άλλα λόγια, αν τα προβλήματα και η «καθυστέρηση» στην οργανωτική συγκρότηση οφείλονται εν πολλοίς σε εξωγενείς παράγοντες, οι άλλες ελλείψεις που υπογραμμίζονται, με ιδιαίτερη έμφαση στα τέλη του 1962, αποτελούν προεκτάσεις ενδογενών αντιφάσεων που μεταφέρονται και στη Ν.ΕΔΑ, καθώς αφορούν συστήματα νοοτροπιών και αντιλήψεων που χαρακτήρισαν τους όρους του πολιτικού σχεδιασμού αλλά και τις ιεραρχήσεις των σχέσεων σε όλο το αριστερό οικοδόμημα. Η επισήμανση τους, ωστόσο, από τα στελέχη της Ν.ΕΔΑ, ή καλύτερα η δημόσια έκθεσή τους, αποτελούσε, μετά τις συνειδητοποιήσεις, το πρώτο βήμα για την κατά το δυνατόν πολιτική τους υπέρβαση.

Είναι γεγονός ότι το ζήτημα του στελεχικού δυναμικού επιλύθηκε σχετικά εύκολα. Σε μια πρώτη φάση οι «χρυσές» παρακαταθήκες της παράνομης ΕΠΟΝ αναλαμβάνουν, στο μεγαλύτερο ποσοστό τους, επισήμως από το 1959, θέσεις στο ΚΣ της Ν.ΕΔΑ και στο Γραφείο του. Σε μια δεύτερη φάση η οποία συνδέεται με το μεγάλο κύμα απολύσεων πολιτικών κρατουμένων και εξόριστων, δόκιμα στελέχη της ΕΠΟΝ από την περίοδο της Κατοχής και της Απελευθέρωσης, μετά τη θητεία τους στις φυλακές και στο στρατόπεδο του Αϊ-Στράτη, καλούνται να διασφαλίσουν τη λειτουργία της οργάνωσης και την καθοδήγηση της. Στη φάση αυτή, ο Τάκης Μπενάς παίρνει τη σκυτάλη από τον Θόδωρο Μαλικιώση στη θέση του

73. Σύσκεψη των συνέδρων αντιπροσώπων της Νεολαίας στο πλαίσιο του Β' Συνεδρίου της ΕΔΑ, Αρχείο Ν.ΕΔΑ, κ. 269.34, σ. 2-3.

Σελ. 69
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/70.gif&w=600&h=915

γραμματέα της Ν.ΕΔΑ στις αρχές του 1961. Στη συνέχεια, οι νέες εντάξεις στο ΚΣ και οι αλλαγές νομιμοποιούνται στο πλαίσιο του Β' Συνεδρίου.74 Δύο γενιές επονιτών συνυπάρχουν στα κεντρικά όργανα της νεολαίας με σεβασμό στις ηλικιακές διαφορές και με κριτήριο την πολιτική και κομματική εμπειρία που παρέχει, ως εγγύηση, ο χρόνος κράτησης. Πλαισιώνονται από μια σειρά νεότερων στελεχών που προέρχονται από το φοιτητικό κίνημα, την εργαζόμενη νεολαία η οποία πυκνώνει τις γραμμές του ΔΣΚ, τους υπεύθυνους των συνοικιών και του ημιπαράνομου μαθητικού τομέα. Στο σημείο αυτό αρχίζουν οι αντιφάσεις που αφορούν τις εσωτερικές σχέσεις και τις νοοτροπίες. Παρά τις ασφαλιστικές καθοδηγητικές δικλείδες, η επιζητούμενη «αυτοτέλεια» της οργάνωσης προσκρούει στην αντίληψη περί κομματικής νεολαίας, που υπερβαίνει τα όρια της διπλής εποπτείας της οργάνωσης από ένα μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΕΔΑ, το οποίο ανήκει παράλληλα στο Γραφείο Εσωτερικού του ΚΚΕ.75 Ενυπάρχουσα ως νοοτροπία στην κομματική βάση, κυρίως στις νομαρχιακές επιτροπές, η λογική αυτή ευνοεί τις «εργαλειακές» σχέσεις μεταξύ κόμματος και νεολαίας, μεγεθύνοντας τα προβλήματα που εντόπιζε η Γιούλια Λιναρδάτου ήδη από το Α' Συνέδριο του 1959: «Οι περισσότερες οργανώσεις μας ασχολούνται με τα γενικά πολιτικά καθήκοντα και παραμελούν τα προβλήματα της νεολαίας. Αυτό οφείλεται στο ότι οι οργανώσεις των μεγάλων χρησιμοποιούν τους νέους σχεδόν αποκλειστικά για τα γενικά κα-

74. Χωρίς να καθίσταται εφικτή η πλήρης αποκατάσταση του καταλόγου των ονομάτων που συγκρότησαν το ΚΣ της Ν .ΕΔΑ μετά το 1962, οι μαρτυρίες συγκλίνουν σε κάποια πρόσωπα που αποτέλεσαν το σταθερό πολιτικό προσωπικό της οργάνωσης : Ν. Αρβανίτης (Εύβοια), Σπ. Ανδρεάδης (Αθλητισμός), Γρ. Γιάνναρος (Σπουδάζουσα), Γ. Γιωτόπουλος (Πειραιάς), Μπ. Θεοδωρίδης (Αθήνα), Ζ. Θέος, Ν. Καραμανλής, Μ. Καράμπελας (Λιβαδειά), Τ. Καράμπελας (Πειραιάς), Τ. Καρέλλος (Αιτωλοακαρνανία), Γ. Κατηφόρης (Σπουδάζουσα), Θ. Κοκλάνης (Αθήνα), Π. Κομματάς (Αχαΐα), Τ. Κουλάνδρου (Σπουδάζουσα Θεσσαλονίκης), Ανδρ. Λεντάκης (Πολιτισμός-μαζικό κίνημα), Αρ. Μανωλάκος (Σπουδάζουσα), Χρ. Μισσιος (Θεσσαλονίκη), Τ. Μπενάς, Ευδοξία Μουτσίου (μαθητές), Γ. Μπανιάς (Σπουδάζουσα), I. Μπούζεμπεργκ, Γ. Πατρινός, Γ. Πετρόπουλος, Χρ. Ρεκλείτης, Μιχ. Σεπετίδης (Θεσσαλονίκη), Αλ. Σόφης (Ήπειρος-Επτάνησα), Ηλ. Στάβερης,Στ. Στεφάνου, Καίτη Τσαρουχά (Θεσσαλονίκη), Τ. Τρίκκας (Αθήνα), Μ. Τρικούκης (Θεσσαλονίκη), Κ. Τσουράκης (Πειραιάς), Στέλλα Πασβάνη-Φουρτούνη, Βαγγ. Φυτράκης (Σπουδάζουσα), Β. Χατζηζήσης (Λάρισα), Γ. Χριστοφιλόπουλος.

75. Τον επίσημο ρόλο του συνδέσμου μεταξύ κόμματος και νεολαίας ανέλαβε, από το 1961, ο Πότης Παρασκευόπουλος. Τον διαδέχτηκε για σύντομο χρονικό διάστημα ο Λ. Κύρκος και στη συνέχεια το ρόλο ανέλαβε ο Ν. Καρράς, ο οποίος τον διατήρησε και στα χρόνια της ΔΝΛ. Ανεπίσημα, ο Αντ. Μπριλλάκης και ο Π. Κατερίνης, στην οργάνωση του Πειραιά, δεν φαίνεται να λησμόνησαν την ιδιαίτερη σχέση που καλλιέργησαν με τη νεολαία από τα χρόνια της εμπλοκής του «νέου κέντρου Μακρονησιωτών» στην ΕΔΝΕ.

Σελ. 70
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/71.gif&w=600&h=915

καθήκοντα π.χ. εκλογές, εξορμήσεις και ακόμα περισσότερο δεν τους βοηθάνε για να προσανατολιστούν στους τόπους όπου συγκεντρώνονται και στα προβλήματά τους».76

Η εικόνα διαφοροποιείται εμφανώς από τα μέσα του 1963. Χωρίς να απολέσει το χαρακτήρα της κομματικής νεολαίας, η Ν.ΕΔΑ πραγματοποιεί την υπέρβαση, αναπροσαρμοζόμενη σε δύο κατευθύνσεις. Η πρώτη αφορά τη μαζικοποίησή της, η δεύτερη τις στοχοθεσίες και την πολιτική φυσιογνωμία της. Η αλλαγή του πολιτικού κλίματος μετά τη δολοφονία του Γρ. Λαμπράκη, η παραίτηση του Κ. Καραμανλή και η άνοδος της Ενώσεως Κέντρου στην εξουσία οδηγούν στο λιώσιμο των πάγων και στην άρση των επιφυλάξεων. Το φαινόμενο της οργανωτικής άνθησης και της ενίσχυσης της αριθμητικής εμβέλειας της Αριστεράς δεν περιορίζεται μόνο στη νεολαία αλλά αγκαλιάζει όλο τον κόσμο της ΕΔΑ. Η μαζικοποίηση του κομματικού οργανισμού βαίνει στη φάση αυτή αντιστρόφως με την πτωτική τάση της εκλογικής επιρροής της ΕΔΑ και τις διαρροές των ψηφοφόρων της προς το Κέντρο. Για τη νεολαία, ωστόσο, η παρατηρούμενη άνθηση δεν οφείλεται αποκλειστικά στην αλλαγή του πολιτικού κλίματος. Συστοιχεί με την εγγενή αυτόνομη δυναμική του νεολαιίστικου κινήματος και με όσα εξωτερικεύτηκαν το 1962. Τον Ιούνιο του 1963 κυκλοφορεί η εφημερίδα της Ν.ΕΔΑ Αθήνας Πρωτοπόρος,77 ενώ τον Σεπτέμβριο, οι οργανώσεις της Ν.ΕΔΑ μόνον στην πρωτεύουσα υπερβαίνουν τα 5.000 μέλη.78 Πανελλαδικά το άνοιγμα της οργανωτικής «ψαλίδας» αρχίζει να μειώνεται. Η Ν.ΕΔΑ «βγαίνει» από τα κομματικά γραφεία, αποκτά λόγο και υπόσταση στους μαζικούς χώρους και εξαπλώνει τις δυνάμεις της στην περιφέρεια, έχοντας ως βάση περιοχές που χαρακτηρίστηκαν από την ισχυρή κομμουνιστική παρουσία αλλά και από την παράδοση του ΕΑΜ που καλλιεργούσε η ΕΔΑ. Το μαρτυρούν τα πλάνα οικοδόμησης της οργάνωσης και το ερμηνεύουν, πλην των άλλων, οι νέοι προσανατολισμοί και οι αναπροσαρμογές στην πολιτική χάραξη.79

76. Από την ομιλία της Γιούλιας Λιναρδάτου στο Α' Συνέδριο της ΕΔΑ 28.11.2.12.1959, Αρχείο ΕΔΑ, κ. 4.2, σ. 7.

77. Η εφημ. Πρωτοπόρος, δεκαπενθήμερη έκδοση της Ν.ΕΔΑ Αθήνας με εκδότη τον Τ. Τρίκκα, κυκλοφόρησε σταθερά από τις 26.6.1963 μέχρι τη συγχώνευση της Ν.ΕΔΑ με τη ΔΚΝΓΛ και τη δημιουργία της ΔΝΛ. Το σώμα του εντύπου έχει αποκατασταθεί και φυλάσσεται στα ΑΣΚΙ.

78. Βλ. τη χφ. «Έκθεση νεολαίας» του γραμματέα της Ν.ΕΔΑ Αθήνας, Θ. Κοκλάνη, με ημερομηνία 11.11.1963, Αρχείο Ν.ΕΔΑ, κ. 271.2.10, σ. 1. Σύμφωνα με το γραμματέα της οργάνωσης Αθήνας της Ν.ΕΔΑ, η «δύναμη» κατανέμεται ως εξής: Συνοικίες 3.500, εργάτες 740, νυχτ. γυμνάσια 420, ημερήσια 610, τεχνικές σχολές 90.

79. Οι αλλαγές διαγράφονται με σαφήνεια στη χφ. εισήγηση των Τ. Μπενά και Στ.

Σελ. 71
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/72.gif&w=600&h=915

Κομιστές του πνεύματος της ΕΠΟΝ, διαπαιδαγωγημένοι στα ιδανικά της αυτόνομης και πρωτοπόρας νεολαίας, οι παλιοί επονίτες ζυμώθηκαν με την εμπειρία των τελευταίων και ετεροχρονισμένων παράνομων και με τα στελέχη των μαζικών χώρων για να ανταποκριθούν, κατά το δυνατόν και παρά τις όποιες κομματικές αγκυλώσεις, στα νέα αιτούμενα των καιρών. Δεν είναι ίσως της παρούσης να αναπτυχθεί το πώς και σε ποιο βαθμό η ηγεσία της οργάνωσης κατανόησε τα νέα κινήματα που όφειλε να διαχειριστεί. Σημασία έχει ότι καλλιεργήθηκε μια συγκλίνουσα προοπτική, η οποία επέτρεψε στη Ν.ΕΔΑ και την ηγεσία της να διευρύνουν τους ορίζοντες τους. Οι προτάσεις για την ανώτατη και την τεχνική εκπαίδευση, για τον πολιτισμό και την κουλτούρα των νέων, οι αποφάσεις για τη δραστηριοποίηση των ειδικών τμημάτων για τα νέα κορίτσια, τους εργαζόμενους νέους και τον αθλητισμό, η μέριμνα για την αγροτική νεολαία, η ίδρυση λεσχών της νεολαίας, που εγκρίθηκαν από τη Β' Σύνοδο του Κεντρικού Συμβουλίου της,80 τον Ιούνιο του 1963, βαίνουν παράλληλα με την επέκταση της επιρροής της οργάνωσης και με την υποστήριξη που παρέχει στις κινήσεις και τις πρωτοβουλίες που εκδηλώνονται στην περιφέρειά της.

Την ίδια εποχή, η Σπουδάζουσα της Ν.ΕΔΑ αρχίζει να αντιμετωπίζει τους πρώτους εσωτερικούς τριγμούς. Ως παλμογράφος του νεολαιίστικου κινήματος, το σπουδαστικό τμήμα επιβαρύνεται με τους κραδασμούς από την εμφάνιση αντιπολίτευσης στην αριστερή πτέρυγα της οργάνωσης. Αν οι θέσεις των τροτσκιστών αποκτούν ξανά αίγλη ,81 η οποία δεν συγκρίνεται με τη μεσοπολεμική επιρροή τους, η σοβιετοκινεζική διαμάχη δημιουργεί τις προϋποθέσεις για νέες ιδεολογικές διαφωνίες και αποστασιοποιήσεις εντός της κομμουνιστικής Αριστεράς και στην Ελλάδα. Οι «κινεζόφιλοι» -όπως εκφράζονται μέσα από την «Κίνηση Φίλων Νέων Χωρών»-82 και οι πρώτες ομάδες που εκκινούν από μια αντίληψη περί «Νέας Αριστεράς»83

Στεφάνου με τίτλο «Εμπρός για τον αντιφασιστικό συναγερμό της ελληνικής νεολαίας. Νέα κατάσταση -νέα καθήκοντα» στη Β' Σύνοδο του ΚΣ της Ν.ΕΔΑ, τον Ιούνιο του 1963. Αρχείο Ν.ΕΔΑ, κ. 268.1, σ. 1-37.

80. Βλ. τον μεγάλο αριθμό ανακοινώσεων, οδηγιών και εγκυκλίων προς τις τοπικές οργανώσεις για την εφαρμογή των αποφάσεων όπως και τις επεξεργασίες για τα διάφορα ζητήματα στο Γραφείο του ΚΣ, Αρχείο Ν .ΕΔΑ, κ. 268.60- 73.

81. Βλ. για παράδειγμα διάφορες καταγγελίες για τη δράση τροτσκιστικών ομάδων που κατατίθενται στο Γραφείο Σπουδάζουσας, Αρχείο Ν.ΕΔΑ, κ. 271.1.38 και 47.

82. Η σειρά του περιοδικού Φίλοι Νέων Χωρών της ομώνυμης Κίνησης, που κυκλοφόρησε αρχικά σε πολυγραφημένα αντίτυπα και στη συνέχεια, από τον Ιανουάριο του 1965, σε έντυπη μορφή, φυλάσσεται στα ΑΣΚΙ, στη συλλογή Γ. Χατζόπουλου.

83. Αναφέρομαι σε ένα ζήτημα για το οποίο, όσο γνωρίζω, δεν έχουν ακόμη κατατεθεί δημόσια μαρτυρίες. Η δυσχερής οικονομική κατάσταση των φοιτητών η οποία οδηγούσε

Σελ. 72
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/73.gif&w=600&h=915

βρίσκουν τον απόηχό τους στο εσωτερικό της Σπουδάζουσας. Η κινητικότητα και οι ζυμώσεις που προκαλεί η απόφαση για τη δημιουργία της ΕΦΕΕ στο πλαίσιο του Δ' Πανσπουδαστικού Συνεδρίου,84 τον Απρίλιο του 1963, τα ζέοντα εσωτερικά ζητήματα του φοιτητικού κινήματος μεταθέτουν για απώτερο χρόνο τις πολιτικές αντιπαραθέσεις στο εσωτερικό μέτωπο της Αριστεράς. Η υποφώσκουσα κρίση, ωστόσο, δεν άργησε να εκδηλωθεί. Την άνοιξη του 1964, «κατά τη διαδικασία σύγκλησης της Πανσπουδαστικής Συνδιάσκεψης [της Ν.ΕΔΑ] παρουσιάστηκε και αποκαλύφτηκε η ύπαρξη φραξιονιστικής δουλειάς μέσα στην σπουδαστική οργάνωση με αριστερίστικες τάσεις».85 Ό, τι κι αν ισχύει, λύση ανάγκης ή πολιτική απόφαση, η τακτική της αναμονής που υιοθετήθηκε σε μια αμοιβαία πίστωση χρόνου απέναντι στο «φραξιονισμένο» γραφείο της Σπουδάζουσας επιτρέπει μια πρόσθετη διαπίστωση. Σε αντίθεση με όσα χτίστηκαν μέσα στο χρόνο,86 η κατάσταση στη Σπουδάζουσα αποτελούσε πλέον «κρίσιμο θέμα» προς αντιμετώπιση για την ηγεσία της οργάνωσης.

Στον αντίποδα, η εργαζόμενη νεολαία αναβαθμίζεται κομματικά. «Η εργατική νεολαία είναι η ραχοκοκαλιά του νεολαιίστικου δημοκρατικού κινήματος, η πιο συνεπής δύναμη τόσο στο σημερινό στάδιο του αγώνα όσο και μακροπρόθεσμα για την πραγματοποίηση της εθνικής δημοκρατικής αλλαγής» υπογραμμίζεται στη «Συνεισήγηση» -πιθανώς του Γιώργη Χριστοφιλόπουλου— με θέμα «Η δουλειά μας στην Εργατική Νεολαία» που παρουσιάζεται στο πλαίσιο της Γ' Συνόδου του ΚΣ, τον Ιούνιο του

ανέκαθεν σε υποχρεωτικές συγκατοικήσεις για τη μείωση των εξόδων τους προεκτάθηκε στις αρχές της δεκαετίας του '60 σε μια κοινοβιακού τόπου συμβίωση. Η εγγύτητα των σχέσεων, το κοινό ταμείο και ο εσωτερικός καταμερισμός των καθημερινών εργασιών στο «κοινόβιο» ενισχύθηκαν από τις κοινές ιδεολογικές αναφορές. Ένας ακραίος ιδεολογικός λόγος καλλιεργήθηκε στην κατεύθυνση μιας «μαχητικής Αριστεράς», που υπερέβαινε τα όρια της κομμουνιστικής ορθοδοξίας και προσανατολιζόταν σε πρότυπα ένοπλων επαναστατικών κινημάτων. Από το χώρο αυτό, μετά τη δολοφονία του Σ. Πέτρουλα, θα αναπηδήσει. η ΠΑΝΔΗΚ-Σωτήρης Πέτρουλας.

84. Για την ίδρυση της ΕΦΕΕ και το Δ' Πανσπουδαστικό Συνέδριο βλ. τις συνεντεύξεις του Γ. Καλεώδη (Καλιόρη) στο αφιέρωμα του Π. Μακρή «Η γενιά του 114», εφ. Ελευθεροτυπία, 20.3.1982 και του Στ. Ράμφου στο Αντί, ό.π., σ. 28. Βλ. επίσης τα υλικά για την προετοιμασία και τη διεξαγωγή του Συνεδρίου στο Αρχείο ΕΔΑ, τεκμήρια του φοιτητικού κινήματος, κ. 290.22-34.

85. Από την εισήγηση του Τ. Μπενά στην «Έκτακτη Συνεδρίαση του Γραφείου του ΚΣ της Νεολαίας», 20.5.1964. Βλ. Αρχείο Ν.ΕΔΑ, κ. 268.43. Ο εισηγητής συνδέει τη «φράξια» στη Σπουδάζουσα με τους «κινεζόφιλους» και συγκεκριμένα με τον «όμιλο Φίλων Νέων Χωρών (Ψυρούκης) στα γραφεία του οποίου γίνονταν οι συγκεντρώσεις».

86. Κ. Ρούσος, «Σπουδάζουσα της Νεολαίας ΕΔΑ (1956-1962)», Το δελτίο της EMIΑΝ, τχ. 1, Φεβρουάριος 2005, σ. 22-24.

Σελ. 73
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/74.gif&w=600&h=915

1964.87 Η αναβάθμιση δεν εκπορεύεται αποκλειστικά από τα «ηχηρά» διεκδικητικά κινήματα που συσπειρώνονται από τη ΣΕΕΝΕ (Συντονιστική Επιτροπή Εργαζομένων Νέων Ελλάδας), τον ΣΕΜΜΕ (Σύλλογος Εργαζομένων Μαθητών Μέσης Εκπαίδευσης) και τους σπουδαστές των μέσων σχολών τεχνικής εκπαίδευσης, ούτε από τις διεκδικήσεις για τη βελτίωση των άθλιων συνθηκών δουλειάς των νέων (παραβίαση του 8ώρου, καταπάτηση των ασφαλιστικών δικαιωμάτων, εργατικά ατυχήματα λόγω έλλειψης μέτρων ασφάλειας, αγγαρείες κ.ά.).88 Συναρτάται άμεσα με την αφύπνιση των κομμουνιστικών αντιλήψεων περί εργατισμού που διαπερνούν τις γραμμές της ΕΔΑ σε μια διαδικασία παράλληλη με την κομμουνιστικοποίησή της και εκτείνονται ώς τη νεολαία. Έτσι άλλωστε ερμηνεύεται και η αυτοκριτική του ΚΣ της Ν.ΕΔΑ τη στιγμή που το τριπολικό κίνημα της εργαζόμενης νεολαίας έκανε σαφή τη δυναμική παρουσία του και ενώ η κομματική «διείσδυση» στις γραμμές του διαγραφόταν θετικά: «Στη ρίζα της όλης κατάστασης βρίσκεται η μη αφομοίωση της γραμμής του κόμματος, η απαράδεκτη υποτίμηση της δουλειάς στην Εργατική τάξη και την Εργατική Νεολαία. Την πρώτη ευθύνη γι' αυτό την έχει το ίδιο το Κ.Σ. που δεν μπόρεσε [...] να εξασφαλίσει σταθερή και επαρκή καθοδήγηση στο χώρο της Εργατικής δουλειάς».89

Στις διαφοροποιήσεις αυτές της εικόνας της Ν.ΕΔΑ προστίθεται, τέλος, η διεύρυνση των σχέσεών της και των επαφών στο εξωτερικό. Σταθερό σημείο αναφοράς για τις κομμουνιστικές, κυρίως, νεολαίες, από το 1947, η ΠΟΔΝ (Παγκόσμια Ομοσπονδία Δημοκρατικής Νεολαίας) λειτούργησε για τη Ν.ΕΔΑ από το 1956 ως βασικός συντονιστής στις ελεγχόμενες από τις αρχές και ως εκ τούτου περιορισμένες επαφές και διασυνδέσεις της. Στο νέο πλαίσιο που δημιουργείται από τη «φιλελευθεροποίηση» του καθεστώτος στη χώρα, το άνοιγμα στο εξωτερικό συνδέεται, όπως είναι φυσικό, με την εσωτερική κατάσταση που επιτρέπει τις ανταλλαγές.90 Δεν παύει

87. «Συνεισήγηση» με θέμα «Η δουλειά μας στην Εργατική Νεολαία» στο πλαίσιο της Γ' Συνόδου του ΚΣ, Ιούνιος 1964, Αρχείο Ν.ΕΔΑ, κ. 271.1.58, σ. 1.

88. Για τα αιτήματα των εργαζόμενων νέων βλ. τις μακρές σειρές υπομνημάτων και τις άλλες δραστηριότητές τους (π.χ. την εβδομάδα εργατικού ατυχήματος) που οργανώνονται από τη ΣΕΕΝΕ, τη ΣΕΕΝΑ αλλά και τον ΣΕΜΜΕ. Αρχείο ΕΔΑ, τεκμήρια της εργαζόμενης νεολαίας κ. 304-306. Βλ. επίσης τις «αυτοβιογραφικές» συνεντεύξεις του Θ. Τσουκνίδα, προέδρου της ΣΕΕΝΕ, και του Χρ. Ρεκλείτη, που διετέλεσε ο πρώτος πρόεδρος του ΣΕΜΜΕ, στο έκτο μέρος του παρόντος τόμου.

89. Από τη «συνεισήγηση» με θέμα «Η δουλειά μας στην Εργατική Νεολαία», Γ' Σύνοδος του ΚΣ, τον Ιούνιο του 1964, ό.π., σ. 7.

90. Η απόσταση που διανύθηκε στις σχέσεις μεταξύ Ν.ΕΔΑ και ΠΟΔΝ από την πρώτη επίσκεψη ελληνικής αντιπροσωπείας στη Μόσχα στο πλαίσιο του Παγκοσμίου Φεστιβάλ

Σελ. 74
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/75.gif&w=600&h=915

ει όμως ταυτόχρονα να απηχεί τις ευρύτερες ανακατατάξεις και τα νεολαιίστικα αιτήματα στις περισσότερες χώρες που ακολουθούν την αφύπνιση της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς και τη δυναμική είσοδό της στο κοινωνικό και πολιτικό προσκήνιο.

Αυτή η ίδια γενιά έμπαινε και στην Ελλάδα στον δημόσιο στίβο διεκδικώντας την αυτόνομη παρουσία της. Μετά τη «ΔΑΣ 114» και το Σύνδεσμο «Bertrand Russell», ΔΚΝΓΛ (Δημοκρατική Κίνηση Νέων «Γρηγόρης Λαμπράκης») με την ίδρυση της επικαθόριζε το τοπίο της ελληνικής νεολαίας.

2.3. Η Δημοκρατική Κίνηση Νέων 'Γρηγόρης Λαμπράκης', όχημα της μετάβασης

Τα γεγονότα της Θεσσαλονίκης, κυρίως οι πέντε ημέρες πάλης του Λαμπράκη με το θάνατο που μεσολαβούν ώς την κηδεία, συνιστούν μια χρονική στιγμή στη διάρκεια της οποίας οι κοινωνικές διεργασίες και αντιδράσεις υπερβαίνουν τους χώρους παρέμβασης της Αριστεράς και του οργανωμένου κινήματος της. Την ημέρα της κηδείας, στις 28 Μαΐου, στη διάρκεια της τελετής και στην προβλεπόμενη πομπή την οποία η ηγεσία της ΕΔΑ σε συνεννόηση με τις αρχές σχεδίαζε «βουβή» και περιφρουρούμενη για τον κίνδυνο των επεισοδίων, χιλιάδες νεολαίοι πλαισιώνουν το μέγα πλήθος, στη «μεγαλύτερη μεταπολεμική συγκέντρωση», όπως γράφει Η Αυγή. Η ιαχή «Κάθε νέος και Λαμπράκης»91 που αντηχεί μετά τη Θεσσαλονίκη και στην Αθήνα εκείνο το απόγευμα και καθιερώνεται στη συνέχεια ως σύνθημα της νεολαίας είναι αποτέλεσμα μιας διαγεγραμμένης πορείας, αλλά και μια αυθόρμητη απάντηση απέναντι στην κρατική βία και στην εξουσία των παρακρατικών μηχανισμών. Δίπλα στον Λαμπράκη που καθιερώνεται ως σύμβολο, ένα νέο έμβλημα, το «Ζ», και μαζί ένα νέο σύνθημα γεννιέται εκείνες τις ημέρες, την πατρότητα των οποίων δεν μπόρεσε να διεκδικήσει κανείς.

Η άτυπη σύσκεψη που πραγματοποιείται ad hoc στα γραφεία της ΕΔΑ, στην οδό Αριστείδου, σύμφωνα με τις μαρτυρίες,92 το ίδιο βράδυ της κη-

Νεολαίας και Σπουδαστών, το καλοκαίρι του 1957, μέχρι τη συγχώνευση της Ν.ΕΔΑ με τη ΔΚΝΓΛ και τη δημιουργία της ΔΝΛ αντανακλάται με τον καλύτερο τρόπο στις πυκνότητες της αλληλογραφίας, όπως και στη συχνότητα της εκπροσώπησης και στο μέγεθος των ελληνικών αντιπροσωπειών. Βλ. Αρχείο Ν.ΕΔΑ κ. 272.25-57 καθώς και τη σειρά των τεκμηρίων της ΠΟΔΝ στο κ. 311-315.

91. Το σύνθημα καταγράφεται για πρώτη φορά στην εφ. Η Αυγή στις 30 Μαΐου 1963, σ. 5 στη στήλη Με την Γενιά της Δημοκρατίας, «"Κάθε νέος και Λαμπράκης". Οι μαθητές στον αγώνα για την ειρήνη».

92. Σύμφωνα με τον Τ. Μπενά, στη συνάντηση μετείχαν, εκτός από τον ίδιο και τον Μ.

Σελ. 75
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/76.gif&w=600&h=915

κηδείας, μεταξύ του Μίκη Θεοδωράκη και εκπροσώπων της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΕΔΑ, είχε ως κεντρικό, πρακτικά αποκλειστικό, αντικείμενο αυτό το αυθόρμητο κύμα της νεολαίας. Ένας νέος φορέας έπρεπε να το συντονίσει. Η ιδέα για μια από «πάνω» κατευθυνόμενη παρέμβαση, με τη μορφή μιας Κίνησης Νέων, τελικά επικράτησε. Μετά το «Μανιφέστο της Αθήνας» που κυκλοφόρησε στα τέλη του 1962 για τη δημιουργία ενός πολιτικού και πολιτιστικού κινήματος με σκοπό την υπεράσπιση της δημοκρατίας, ο Μίκης Θεοδωράκης93 έπαιρνε την πρωτοβουλία και ταυτόχρονα το χρίσμα της ΕΔΑ και του ΚΚΕ για τη συγκρότηση της Δημοκρατικής Κίνησης Νέων «Γρηγόρης Λαμπράκης». Μία εβδομάδα αργότερα, στις 8 Ιουνίου, η ιδρυτική διακήρυξη της Κίνησης94 έβλεπε τη δημοσιότητα πλαισιωμένη από τις 28 υπογραφές της Ιδρυτικής Επιτροπής της, ενώ μια πενταμελής ομάδα στην οποία συμμετέχουν δύο μέλη του Γραφείου του ΚΣ της Ν.ΕΔΑ χρεώνεται τα καθήκοντα της Εκτελεστικής Επιτροπής.95

Η παρουσία καλλιτεχνών, λογοτεχνών και διανοουμένων στην Ιδρυτική Επιτροπή συστοιχεί με την αποδιδόμενη έμφαση στον πολιτισμό και στη συγκίνηση που προκάλεσε στις πνευματικές ελίτ η δολοφονία του Λαμπράκη. Αντίστοιχα, η πλαισίωση της από εκπροσώπους νεολαιίστικων σχημάτων, όπως η ΔΑΣ 114, η εφημερίδα Πανσπουδαστική, η ΣΕΕΝΕ και ο Σύνδεσμος «Bertrand Russell», και από ηγετικά στελέχη της Ν.ΕΔΑ, γνωστά από τη διαδρομή τους κυρίως στο φοιτητικό κίνημα, και οι αποσιωπήσεις για τις κομματικές ιδιότητες των ιδρυτικών μελών πιστοποιούσαν την αριστερή κατεύθυνση του νέου μετωπικού σχήματος και τον προσανατολισμό του στη νεολαία. Στην ίδια κατεύθυνση η δήλωση «η ΔΚΝΓΛ δεν εί-

Θεοδωράκη, οι Αντ. Μπριλλάκης, Ν. Καρράς και ενδεχομένως ο Λ. Κύρκος, τα μέλη δηλαδή της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΕΔΑ που «ανέβηκαν» στα γραφεία μετά την κηδεία . Από την πλευρά του, ο Μ. Θεοδωράκης, υπερτονίζοντας ότι η ηγεσία της ΕΔΑ τον «είχε θέσει υπό κλοιό», προσδιορίζει τη συνάντηση για την επόμενη ημέρα αναφερόμενος μόνο στον Αντ. Μπριλλάκη και στη συνομιλία τους στα κεντρικά γραφεία της ΕΔΑ. Βλ. Άξιος Εστί. Ο Μίκης Θεοδωράκης αφηγείται τη ζωή του στον Γ. Π. Μαλούχο και συνθέτει την ιστορία της νεότερης Ελλάδας. Σκάι εκδόσεις - Εκδοτικός Οίκος Λιβάνη, Αθήνα 2004, σ.510-511.

93. Για το «Μανιφέστο της Αθήνας» και το άρθρο στην εφ. Η Αθηναϊκή στις 16.4.1963 για τη δημιουργία από τον Μ. Θεοδωράκη και τους πολιτικούς φίλους του ενός κόμματος μεταξύ ΕΔΑ και ΕΚ, βλ. Κατ. Σαιν-Μαρτέν,Λαμπράκηδες. Ιστορία μιας γενιάς, Πολύτυπο, Αθήνα 1984, σ. 39 και 48. Βλ. επίσης την κατάθεση του Μ. Θεοδωράκη στο ίδιο, σ. 242-244.

94. Βλ. το κείμενο της ιδρυτικής «Διακήρυξης» και τις υπογραφές των ιδρυτικών μελών της Κίνησης στο Αρχείο ΕΔΑ, τεκμήρια της ΔΚΝΓΛ, κ. 288.1.

95. Το συντονιστικό όργανο αυτό, που πρακτικά αναπλήρωνε την Ιδρυτική Επιτροπή, απαρτίστηκε από τους: Μ. Θεοδωράκη, Δ. Καραχάλιο, Θ. Πάγκαλο, Ανδρ. Λεντάκη και Γρ. Γιάνναρο.

Σελ. 76
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/77.gif&w=600&h=915

ναι κόμμα, ούτε ανήκει σε κόμμα», παρά την παράλληλη προβολή των βασικών θέσεων της Ν.ΕΔΑ και της ΕΔΑ, συμπλήρωνε το κάλεσμα στο καινούριο μέτωπο των νέων, υπογραμμίζοντας το «ανοιχτό» του εγχειρήματος και τον χειραφετητικό του χαρακτήρα. Τον Οκτώβριο του 1963, με την έκδοση των Τετραδίων της Δημοκρατίας,96 η Κίνηση αποκτούσε το δικό της σταθερό βήμα για την έκφραση των θέσεών της και τη διασφάλιση του χαρακτήρα της.

Οι «ποντικοί των υπογείων της Ομονοίας», που ξεχύθηκαν στους δρόμους, δεν ξαναγύρισαν στα σφαιριστήρια και στα φλίπερ, όπως τους προέτρεπε η Ελένη Βλάχου από τις στήλες της Καθημερινής αρκετά αργότερα, στις 28 Αυγούστου 1965. Σε ένα μεγάλο ποσοστό τους έγιναν «Λαμπράκηδες». Γέμισαν τα κεντρικά γραφεία της οργάνωσης, στο νούμερο 18 της οδού Φειδίου, στελέχωσαν τις «λέσχες» που η Κίνηση και η Ν.ΕΔΑ οργάνωσαν στις μεγαλουπόλεις και στις συνοικίες τους αλλά και στην επαρχία.97 Αναβιώνοντας προτάσεις και λογικές της ΕΠΟΝ των χρόνων 1944-1946, μετείχαν μαζικά σε ποικίλες δραστηριότητες, όπως καλλιτεχνικές και φιλολογικές βραδιές, σεμινάρια, εκθέσεις, κοινωνικές εξορμήσεις, άμιλλες ανάμεσα στις λέσχες, εκδρομές και πολιτιστικές εκστρατείες, παρά τις αστυνομικές διατάξεις και απαγορεύσεις.

Η άνθηση της Ν.ΕΔΑ που συμπίπτει χρονικά με την ίδρυση της ΔΚΝΓΛ, η έξοδός της στην περιφέρεια οφείλονταν μεταξύ άλλων και στη νέα δυναμική η οποία συμπαρέσυρε το νεολαιίστικο κίνημα. Οι θύλακες των πρακτικά ανενεργών κομματικών οργανώσεων στην επαρχία άνοιξαν, οι αδράνειες κάμφθηκαν, γραφεία και «λέσχες» εγκαινιάστηκαν και η άρση των επιφυλάξεων που προκαλούσε, σε σημαντικό βαθμό, η άνοδος της Ενώσεως Κέντρου στην εξουσία επέτρεψε να δοκιμαστούν στην πράξη και μέσω του μετωπικού σχήματος ιδέες και επεξεργασίες για την αναδιοργάνωση της κοινωνικής και πολιτικής παρέμβασης των αριστερών νέων, τις

96. Βλ. τα χαρακτηριστικά του εντύπου, τα ονόματα των συντελεστών και συνεργατών του καθώς και τα περιεχόμενα της πλήρους σειράς στο τέταρτο μέρος του παρόντος τόμου. Τα Τετράδια της Δημοκρατίας, τα οποία κληροδοτήθηκαν στη ΔΝΛ, συνέχισαν την έκδοσή τους μέχρι την άνοιξη του 1965. Τα διαδέχτηκε, το καλοκαίρι, ένα μάλλον «άχρωμο» για τα δεδομένα της εποχής περιοδικό, Η Γενιά μας. Βλ. επίσης τα χαρακτηριστικά του εντύπου, τα περιεχόμενα της πλήρους σειράς και τα ονόματα των συντελεστών και συνεργατών του, στο τέταρτο μέρος του παρόντος τόμου.

97. Για μια πανοραμική εικόνα των δραστηριοτήτων της ΔΚΝΓΛ, βλ. τον αναλυτικό κατάλογο των τεκμηρίων της οργάνωσης στο Παράρτημα του τρίτου μέρους του παρόντος τόμου. Βλ. επίσης τη συνέντευξη του Γρ. Γιάνναρου στο αφιέρωμα της εφ. Θούριος, «Από το Μανιφέστο των Λαμπράκηδων στον Καταστατικό Χάρτη του Ρήγα», 19 Μάρτη 1978, τχ. 98, σ. 8.

Σελ. 77
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/78.gif&w=600&h=915

οποίες η Ν.ΕΔΑ διατηρούσε στα συρτάρια της από τα συνέδρια του κόμματος το 1959 και το 1962.98 Αν χωρίς την υποστήριξη της Ν.ΕΔΑ η ΔΚΝΓΛ δεν θα μπορούσε να υπάρξει, είναι πρακτικά βέβαιο ότι χωρίς τη ΔΚΝΓΛ η Ν.ΕΔΑ δεν θα μπορούσε εύκολα να φτάσει στην υπέρβαση. Σε μια αμφίδρομη διαδικασία η κομματική νεολαία έφτιαχνε το μέτωπο και το μέτωπο έφτιαχνε την κομματική νεολαία.

Η Κίνηση ήταν, εν ολίγοις, το όχημα που μετέφερε με επιτυχία την αριστερή νεολαία στην επόμενη φάση. Παρά την ευφορία, τα ζητήματα που έθετε η διπλή οργάνωση αναζητούσαν επίλυση ήδη από το δεύτερο εξάμηνο του 1963. Ουσιαστικά, το ζήτημα που τίθεται δεν αφορά αποκλειστικά το δυϊσμό μεταξύ πολιτικής νεολαίας και μετωπικού σχήματος. Η Αριστερά έπρεπε να διαχειριστεί ευρύτερα τα αιτήματα της νεολαίας και να αναδιευθετήσει το χώρο σύμφωνα με τη νέα κατάσταση. Μια νέα ισχυρή πολιτική οργάνωση της νεολαίας, που θα προέβαλλε την αυτονομία της από τους κομματικούς μηχανισμούς και τους πολιτικούς καταναγκασμούς, θα μπορούσε να παίξει ουσιαστικό ρόλο στη θέση του συντονιστή, αλλά και τροφοδότη, του νεολαιίστικου κινήματος, παρεμβαίνοντας στο υπό διαμόρφωση νέο τοπίο. Το πολιτικό πολυπύρηνο, δηλαδή οι διαφορετικοί πυρήνες γύρω από τους οποίους η Ν.ΕΔΑ είχε οργανώσει την παρέμβαση της, από τους συλλόγους για τη διάδοση των ελληνικών χορών και τους φίλους της μουσικής έως τους εκπολιτιστικούς και αθλητικούς συλλόγους, ήταν αναποτελεσματικοί και κάποιοι απ' αυτούς ετεροχρονισμένοι μετά τη δημιουργία των Λαμπράκηδων, του Συνδέσμου «Bertrand Russell», των λεσχών, και κυρίως μπροστά στην προοπτική μιας ενιαίας οργάνωσης. Το ρόλο αυτό κλήθηκε να αναλάβει η Νεολαία Λαμπράκη. Όφειλε να μυήσει σε όρους πολιτικούς ένα νεολαιίστικο μέτωπο με πολιτιστικό και κοινωνικό περιεχόμενο και να μετασχηματίσει μια κομματική οργάνωση σε μαζικό πολιτικό χώρο υπογραμμίζοντας την πολιτιστική και κοινωνική διάσταση του νέου πολιτικού χαρακτήρα του. Με άλλα λόγια, στην αναζήτηση μιας πολιτικής και κοινωνικής πρωτοπορίας όφειλε να εκφέρει πειστικά και αποτελεσματικά έναν ενιαίο πολυδύναμο λόγο.

98. Βλ. τα συμπεράσματα από τη Σύσκεψη των συνέδρων αντιπροσώπων της Νεολαίας στο πλαίσιο του Β' Συνεδρίου της ΕΔΑ, Αρχείο Ν .ΕΔΑ, κ. 269.34, σ. 23-27. Στο κείμενο μεταξύ άλλων τονίζεται: «Η Ν.ΕΔΑ δεν πρέπει νάναι στενή κομματική αλλά πλατειά μαζική οργάνωση νεολαίας που πρέπει να αγκαλιάζει στις γραμμές της πλατειές μάζες νέων, προοδευτικούς, δημοκράτες, κομμουνιστές που παραδέχονται τους σκοπούς της εθνικής δημοκρατικής αλλαγής και ένα πρόγραμμα άμεσων διεκδικήσεων της ελληνικής νεολαίας», σ. 24.

Σελ. 78
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/79.gif&w=600&h=915

3. Η ΔΝΛ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Καρπός της συνένωσης της Νεολαίας της ΕΔΑ με τη «Δημοκρατική Κίνηση Νέων 'Γρηγόρης Λαμπράκης'», η ΔΝΛ (Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη) δεν προήλθε ούτε από παρθενογένεση, ούτε εκ του μηδενός. Ήταν αποτέλεσμα μιας ευνοϊκής συγκυρίας, μια οργάνωση -νέα όσο και παλιά- που δημιουργήθηκε για να απαντήσει στις ανάγκες που προδιαγράφονταν επιτακτικές για τη νεολαία της Αριστεράς. Από την εξαγγελία της ίδρυσης της, στα μέσα του 1964, έως το τέλος, το οποίο δεν σηματοδοτήθηκε ρητά από μια «ληξιαρχική πράξη», η ΔΝΛ οδήγησε σε υπερβάσεις. Έσπασε τα όρια των αστικών χώρων και έδωσε λόγο και ταυτότητα στον «ανήσυχο» νεολαίο της ελληνικής ενδοχώρας και της υπαίθρου, μετέτρεψε τα διεκδικητικά αιτήματα των νέων σε ένα αμιγώς πολιτικό κίνημα, κυρίως στις 70 ημέρες αγώνων για τη δημοκρατία το καλοκαίρι του 1965, τέλος, φιλοδόξησε μέσα από τη μαζικότητά της να αναπαραγάγει τα πρότυπα της ΕΠΟΝ. Βαλλόμενη σε δύο μέτωπα από την ορμή της ΕΔΗΝ και του «δεύτερου ανένδοτου», αλλά και από μια «νέα» αριστερή αντιπολίτευση εν τη γενέσει της, σε μια εποχή που η Αριστερά έβλεπε τον ηγεμονικό της ρόλο να καταρρέει, η ΔΝΛ διαμόρφωσε τις συνειδήσεις των νέων πριν η δυναμική της εξαερωθεί, όχι τόσο από την επικράτηση της δικτατορίας όσο από την εσωτερική πίεση μπροστά στην ανάγκη συγκρότησης των νέων αντιδικτατορικών σχημάτων.

«Δύναμη της Δημοκρατίας, εγγύηση του μέλλοντος και φυτώριο αρετής»:99 Αν έτσι τη χαρακτήρισε ο Μάρκος Αυγέρης, αντιστρέφοντας με έμφαση τα επιχειρήματα των συντηρητικών δυνάμεων και του Στέμματος που επιδίωξαν τη διάλυση της, παραμένει γεγονός ότι, παρά τα εσωτερικά προβλήματα που την ταλάνισαν από την ίδρυσή της, η ΔΝΛ ανταποκρίθηκε στα κελεύσματα των καιρών, σε εκείνες τις πολιτικές και κοινωνικές προϋποθέσεις που της προσέδωσαν στοιχεία ιδιαιτερότητας.

Το κείμενο που ακολουθεί πραγματεύεται τις τρεις διακριτές φάσεις της βραχύβιας διαδρομής της ΔΝΛ, όπως αυτές ορίζονται από τη διαδικασία συγκρότησης της, το Ιδρυτικό της Συνέδριο και τη συμμετοχή της στα «Ιουλιανά». Επιχειρώντας να αναδείξει τα κυρίαρχα στοιχεία που τις προσδιόρισαν, το κείμενο εστιάζει, στο τελευταίο μέρος του, στη συνθετική παρουσίαση του ρόλου της ΔΝΛ και της εποχής της.

99. «Χαιρετισμός του Μ. Αυγέρη στη ΔΝΛ». Αρχείο ΔΝΛ, κ. 277.10.

Σελ. 79
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/80.gif&w=600&h=915

3.1. Νεολαιίστικες αντιστάσεις και κομματικές παρακαταθήκες Σήμερα, είναι πλέον σαφές ότι η απόφαση για τη συγχώνευση της Ν.ΕΔΑ με τη ΔΚΝΓΛ δεν ελήφθη στην Αθήνα. Η ιδέα κυοφορείται βεβαίως στην Ελλάδα, διαμορφώνεται σταδιακά στις επαφές των ηγετικών στελεχών των δύο οργανώσεων με την ηγεσία της ΕΔΑ και τους εκπροσώπους του Κλιμακίου Εσωτερικού της ΚΕ του ΚΚΕ. Ωστόσο, οι προτάσεις τελεσφόρησαν στο Βουκουρέστι, τον Ιανουάριο του 1964, στη συνάντηση του γραμματέα της Ν.ΕΔΑ, Τάκη Μπενά, με το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ.100 Την απόφαση, η λήψη της οποίας συνάντησε μάλλον αντιστάσεις εντός του ηγετικού πυρήνα του ΚΚΕ, συνόδευε κομματική εντολή για τη μη άμεση δημοσιοποίηση της στην Ελλάδα.

Η έξωθεν εντολή είχε μεταξύ άλλων τις πολιτικές εξηγήσεις της. Σε μια πρώτη φάση, οι προτεραιότητες της προεκλογικής εκστρατείας, οι ανάγκες δραστηριοποίησης των μηχανισμών του κόμματος της ΕΔΑ και της Νεολαίας της ενόψει των προγραμματισμένων για τον Φεβρουάριο κοινοβουλευτικών εκλογών, προκρίνουν την εκλογική συσπείρωση και αποτρέπουν την όποια μετακίνηση του ενδιαφέροντος σε άλλα σοβαρά πολιτικά ζητήματα, όπως η συγχώνευση των προγενέστερων σχημάτων και η ίδρυση ενιαίου φορέα της νεολαίας. Στη συνέχεια, η δημοσιοποίηση μετατίθεται λόγω των μετεκλογικών προβλημάτων. Σε μια κρίσιμη στιγμή για την Αριστερά που κλυδωνίζεται από το «σταυρικό πρόβλημα» -όπως ονόμασε ο Ηλίας Ηλιού τις διαρροές ψήφων και τις μετατοπίσεις ψηφοφόρων της προς το Κέντρο—, ο σχεδόν υποχρεωτικός «ελιγμός της ΕΔΑ» και η περαιτέρω μείωση του εκλογικού ποσοστού της άνοιγαν εκ νέου την ημερήσια διάταξη των συνεργασιών για τις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές που ακολούθησαν τον Ιούλιο. Έτσι, η απόφαση παρέμεινε για μεγάλο διάστημα στα συρτάρια των αρμοδίων αναμένοντας το πράσινο φως και τις εισηγήσεις των «ειδικών».101

100. Γραμματέας της Ν.ΕΔΑ, μέλος της EE της ΕΔΑ, αλλά και της ΚΕ του ΚΚΕ από το 1961, ο Τ. Μπενάς αναλαμβάνει το ρόλο του εισηγητή για τη μετεξέλιξη της Νεολαίας στην Ελλάδα. Στη συνάντησή του, στο Βουκουρέστι, με τα μέλη του ΠΓ του ΚΚΕ, συμμετείχαν επίσης οι Γρ. Φαράκος, Λ. Τζεφρώνης και Θ. Καρατζάς, μέλη της ΚΕ μετέχοντες στην Επιτροπή Νεολαίας του ΚΚΕ. Την εισήγηση Μπενά για τη συγχώνευση της Ν .ΕΔΑ και της ΔΚΝΓΛ ακολούθησαν οι τοποθετήσεις των μελών της Επιτροπής Νεολαίας του ΚΚΕ και κυρίως του Γρ. Φαράκου που επέμενε στη διατήρηση του διπλού σχήματος. Στη συνέχεια το ΠΓ αποσύρθηκε για να συζητήσει «κεκλεισμένων των θυρών». Την απόφαση για τη συγχώνευση ανακοίνωσε, μετά το τέλος της συνεδρίας, ο Π. Δημητρίου, υπεύθυνος για τα ζητήματα της Νεολαίας στο ΠΓ του ΚΚΕ. Για τα ζητήματα αυτά, βλ. και την «αυτοβιογραφική» συνέντευξη του Τ. Μπενά στο έκτο μέρος του παρόντος τόμου.

101. Η ήδη ειλημμένη απόφαση εγκρίνεται ως «σχέδιο απόφασης» της Εκτελεστικής

Σελ. 80
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Νεολαία Λαμπράκη τη δεκαετία του 1960
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 61
    

    2. Η Ν.ΕΔΑ ΤΩΝ ΚΙΝΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ Η ΔΚΝΓΛ: ΟΙ ΟΡΟΙ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ

    «Πυκνός χρόνος της ιστορίας» η πενταετία 1962-1967 κλείνει μέσα της σημαντικότατες στιγμές για την ιστορία και την ιστοριογραφία των νεολαιίστικων κινημάτων στην ελληνική και στη διεθνή τους διάσταση. Ουσιαστικά πρόκειται για μια συγκυρία στο πλαίσιο της οποίας η νεολαία μετατρέπεται σε «αυτόνομο πολιτικό υποκείμενο» και διεκδικεί πρωταγωνιστικό και ιδιαίτερο ρόλο στο πολιτικό και κοινωνικό γίγνεσθαι. Απαλλαγμένη από την εμπειρία του πολέμου, η πρώτη αμιγώς μεταπολεμική γενιά προσπαθεί να ξορκίσει τις συνέπειες και τις μνήμες του. Ορθώνει σε όλο τον κόσμο ένα ισχυρό κίνημα διαμαρτυρίας και αμφισβήτησης απέναντι σε όσα εκφράζουν την «καθεστηκυία τάξη πραγμάτων» και τους εκπροσώπους της και καλλιεργεί έναν πολυσήμαντο λόγο με αντιπολεμικό, αντιαποικιοκρατικό και πολιτικό περιεχόμενο, το οποίο θα ορίσει τις συντεταγμένες του από τη μια πλευρά στην αντίδραση στον πόλεμο του Βιετνάμ και από την άλλη στον «γαλλικό Μάη».

    Στην ελληνική της διάσταση, η έκρηξη του νεολαιίστικου κινήματος δεν προσδιορίζεται μόνον από το μέγεθος της συμμετοχής, ούτε εγκλωβίζεται στην αναπαραγωγή του διεθνούς πλαισίου. Φαινόμενο «αυτοφυές», εγγράφεται στις νέες κοινωνικές και πολιτικές πραγματικότητες της ελληνικής κοινωνίας, συναντά τις διεθνείς του προεκτάσεις και σηματοδοτείται από υπερβάσεις που του προσδίδουν νέα ποιοτικά στοιχεία και αυτοτελή χαρακτηριστικά. Πρωταγωνιστές στην υπόθεση αυτή ήταν και πάλι οι φοιτητές , που απάντησαν στην τρομοκρατία της ΕΚΟΦ, αλλά και η εργαζόμενη νεολαία του ΔΣΚ και του ΣΕΦΣ και οι νυχτερινοί μαθητές με τα δικά τους αιτήματα. Μέσα από τις νέες παραμέτρους που αναδύονται, οι πολιτικές νεολαίες, ειδικά αυτές της Αριστεράς, κλήθηκαν να κρατήσουν τη θέση του εμψυχωτή και απέκτησαν μια δυναμική που τις ώθησε στην υπέρβαση των προδιαγεγραμμένων. Αντίστοιχα, μέσα από τις αμφισβητήσεις, υποχρεώθηκαν να συγχρονισθούν με την εποχή, να αποκτήσουν στόχους επικεντρωμένους στα νεολαιίστικα αιτήματα, να αναπτύξουν αυτόνομο λόγο και προσανατολισμό. Από τα τέλη του 1963, η Ν.ΕΔΑ των νέων κινημάτων ήταν ώριμη να μετεξελιχθεί στον νέο φορέα της αριστερής νεολαίας.

    2.1. Η νεολαία στο προσκήνιο τη δεκαετία του '60

    Αν η δημιουργία της Ενώσεως Κέντρου υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου, τις παραμονές της εκλογικής αναμέτρησης του 1961, όπως και η νίκη της παράταξης, στις κοινοβουλευτικές εκλογές του 1963 και του 1964, αποτελούν