Συγγραφέας:Παπαθανασίου, Ιωάννα
 
Τίτλος:Η Νεολαία Λαμπράκη τη δεκαετία του 1960
 
Υπότιτλος:Αρχειακές τεκμηριώσεις και αυτοβιογραφικές καταθέσεις
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:47
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2008
 
Σελίδες:679
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος + 1 CD-ROM
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Νεανικές οργανώσεις
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:Δεκαετία 1960
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί απόπειρα συγκρότησης ενός σταθερού τεκμηριωτικού πλαισίου για την ιστορία της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη και διαρθρώνεται σε τέσσερα μέρη, που έχουν ως αφετηρία και σημείο αναφοράς τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ) και τις συλλογές τους, προεκτείνονται πέρα από αυτά, και είναι τα εξής: 1) Αναλυτική παρουσίαση του αρχείου του Κεντρικού Συμβουλίου της οργάνωσης, 2) Συστηματική καταγραφή του συνόλου των εντύπων της και στην αποδελτίωση των σειρών του περιοδικού Τετράδια της Δημοκρατίας και της εφημερίδας Η Γενιά μας, 3) Εξαντλητικές αποδελτιώσεις της εφημερίδας Η Αυγή σε θέματα που αφορούν τις δραστηριότητες της οργάνωσης όπως και σε αναφορές που σχετίζονται με τις εκτιμήσεις του κόμματος της ΕΔΑ και των πολιτικών αντιπάλων της για τη ΔΝΛ και 4) Παρουσίαση σύντομων αυτοβιογραφικών συνεντεύξεων με τα μέλη του Κεντρικού Συμβουλίου και της Εξελεγκτικής Επιτροπής της οργάνωσης. Ένα εξαντλητικό χρονολόγιο, για την περίοδο Ιανουάριος 1963-Απρίλιος 1967, ακολουθεί τις θεματικές ενότητες και, συγκροτούμενο σε τρία επίπεδα -δραστηριότητες της νεολαίας, ελληνική πολιτική σκηνή και διεθνές πολιτικό πλαίσιο—, φιλοδοξεί να συστοιχίσει τα δεδομένα της εποχής και να ευκολύνει το χρήστη.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 45.04 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 75-94 από: 684
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/75.gif&w=600&h=915

ει όμως ταυτόχρονα να απηχεί τις ευρύτερες ανακατατάξεις και τα νεολαιίστικα αιτήματα στις περισσότερες χώρες που ακολουθούν την αφύπνιση της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς και τη δυναμική είσοδό της στο κοινωνικό και πολιτικό προσκήνιο.

Αυτή η ίδια γενιά έμπαινε και στην Ελλάδα στον δημόσιο στίβο διεκδικώντας την αυτόνομη παρουσία της. Μετά τη «ΔΑΣ 114» και το Σύνδεσμο «Bertrand Russell», ΔΚΝΓΛ (Δημοκρατική Κίνηση Νέων «Γρηγόρης Λαμπράκης») με την ίδρυση της επικαθόριζε το τοπίο της ελληνικής νεολαίας.

2.3. Η Δημοκρατική Κίνηση Νέων 'Γρηγόρης Λαμπράκης', όχημα της μετάβασης

Τα γεγονότα της Θεσσαλονίκης, κυρίως οι πέντε ημέρες πάλης του Λαμπράκη με το θάνατο που μεσολαβούν ώς την κηδεία, συνιστούν μια χρονική στιγμή στη διάρκεια της οποίας οι κοινωνικές διεργασίες και αντιδράσεις υπερβαίνουν τους χώρους παρέμβασης της Αριστεράς και του οργανωμένου κινήματος της. Την ημέρα της κηδείας, στις 28 Μαΐου, στη διάρκεια της τελετής και στην προβλεπόμενη πομπή την οποία η ηγεσία της ΕΔΑ σε συνεννόηση με τις αρχές σχεδίαζε «βουβή» και περιφρουρούμενη για τον κίνδυνο των επεισοδίων, χιλιάδες νεολαίοι πλαισιώνουν το μέγα πλήθος, στη «μεγαλύτερη μεταπολεμική συγκέντρωση», όπως γράφει Η Αυγή. Η ιαχή «Κάθε νέος και Λαμπράκης»91 που αντηχεί μετά τη Θεσσαλονίκη και στην Αθήνα εκείνο το απόγευμα και καθιερώνεται στη συνέχεια ως σύνθημα της νεολαίας είναι αποτέλεσμα μιας διαγεγραμμένης πορείας, αλλά και μια αυθόρμητη απάντηση απέναντι στην κρατική βία και στην εξουσία των παρακρατικών μηχανισμών. Δίπλα στον Λαμπράκη που καθιερώνεται ως σύμβολο, ένα νέο έμβλημα, το «Ζ», και μαζί ένα νέο σύνθημα γεννιέται εκείνες τις ημέρες, την πατρότητα των οποίων δεν μπόρεσε να διεκδικήσει κανείς.

Η άτυπη σύσκεψη που πραγματοποιείται ad hoc στα γραφεία της ΕΔΑ, στην οδό Αριστείδου, σύμφωνα με τις μαρτυρίες,92 το ίδιο βράδυ της κη-

Νεολαίας και Σπουδαστών, το καλοκαίρι του 1957, μέχρι τη συγχώνευση της Ν.ΕΔΑ με τη ΔΚΝΓΛ και τη δημιουργία της ΔΝΛ αντανακλάται με τον καλύτερο τρόπο στις πυκνότητες της αλληλογραφίας, όπως και στη συχνότητα της εκπροσώπησης και στο μέγεθος των ελληνικών αντιπροσωπειών. Βλ. Αρχείο Ν.ΕΔΑ κ. 272.25-57 καθώς και τη σειρά των τεκμηρίων της ΠΟΔΝ στο κ. 311-315.

91. Το σύνθημα καταγράφεται για πρώτη φορά στην εφ. Η Αυγή στις 30 Μαΐου 1963, σ. 5 στη στήλη Με την Γενιά της Δημοκρατίας, «"Κάθε νέος και Λαμπράκης". Οι μαθητές στον αγώνα για την ειρήνη».

92. Σύμφωνα με τον Τ. Μπενά, στη συνάντηση μετείχαν, εκτός από τον ίδιο και τον Μ.

Σελ. 75
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/76.gif&w=600&h=915

κηδείας, μεταξύ του Μίκη Θεοδωράκη και εκπροσώπων της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΕΔΑ, είχε ως κεντρικό, πρακτικά αποκλειστικό, αντικείμενο αυτό το αυθόρμητο κύμα της νεολαίας. Ένας νέος φορέας έπρεπε να το συντονίσει. Η ιδέα για μια από «πάνω» κατευθυνόμενη παρέμβαση, με τη μορφή μιας Κίνησης Νέων, τελικά επικράτησε. Μετά το «Μανιφέστο της Αθήνας» που κυκλοφόρησε στα τέλη του 1962 για τη δημιουργία ενός πολιτικού και πολιτιστικού κινήματος με σκοπό την υπεράσπιση της δημοκρατίας, ο Μίκης Θεοδωράκης93 έπαιρνε την πρωτοβουλία και ταυτόχρονα το χρίσμα της ΕΔΑ και του ΚΚΕ για τη συγκρότηση της Δημοκρατικής Κίνησης Νέων «Γρηγόρης Λαμπράκης». Μία εβδομάδα αργότερα, στις 8 Ιουνίου, η ιδρυτική διακήρυξη της Κίνησης94 έβλεπε τη δημοσιότητα πλαισιωμένη από τις 28 υπογραφές της Ιδρυτικής Επιτροπής της, ενώ μια πενταμελής ομάδα στην οποία συμμετέχουν δύο μέλη του Γραφείου του ΚΣ της Ν.ΕΔΑ χρεώνεται τα καθήκοντα της Εκτελεστικής Επιτροπής.95

Η παρουσία καλλιτεχνών, λογοτεχνών και διανοουμένων στην Ιδρυτική Επιτροπή συστοιχεί με την αποδιδόμενη έμφαση στον πολιτισμό και στη συγκίνηση που προκάλεσε στις πνευματικές ελίτ η δολοφονία του Λαμπράκη. Αντίστοιχα, η πλαισίωση της από εκπροσώπους νεολαιίστικων σχημάτων, όπως η ΔΑΣ 114, η εφημερίδα Πανσπουδαστική, η ΣΕΕΝΕ και ο Σύνδεσμος «Bertrand Russell», και από ηγετικά στελέχη της Ν.ΕΔΑ, γνωστά από τη διαδρομή τους κυρίως στο φοιτητικό κίνημα, και οι αποσιωπήσεις για τις κομματικές ιδιότητες των ιδρυτικών μελών πιστοποιούσαν την αριστερή κατεύθυνση του νέου μετωπικού σχήματος και τον προσανατολισμό του στη νεολαία. Στην ίδια κατεύθυνση η δήλωση «η ΔΚΝΓΛ δεν εί-

Θεοδωράκη, οι Αντ. Μπριλλάκης, Ν. Καρράς και ενδεχομένως ο Λ. Κύρκος, τα μέλη δηλαδή της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΕΔΑ που «ανέβηκαν» στα γραφεία μετά την κηδεία . Από την πλευρά του, ο Μ. Θεοδωράκης, υπερτονίζοντας ότι η ηγεσία της ΕΔΑ τον «είχε θέσει υπό κλοιό», προσδιορίζει τη συνάντηση για την επόμενη ημέρα αναφερόμενος μόνο στον Αντ. Μπριλλάκη και στη συνομιλία τους στα κεντρικά γραφεία της ΕΔΑ. Βλ. Άξιος Εστί. Ο Μίκης Θεοδωράκης αφηγείται τη ζωή του στον Γ. Π. Μαλούχο και συνθέτει την ιστορία της νεότερης Ελλάδας. Σκάι εκδόσεις - Εκδοτικός Οίκος Λιβάνη, Αθήνα 2004, σ.510-511.

93. Για το «Μανιφέστο της Αθήνας» και το άρθρο στην εφ. Η Αθηναϊκή στις 16.4.1963 για τη δημιουργία από τον Μ. Θεοδωράκη και τους πολιτικούς φίλους του ενός κόμματος μεταξύ ΕΔΑ και ΕΚ, βλ. Κατ. Σαιν-Μαρτέν,Λαμπράκηδες. Ιστορία μιας γενιάς, Πολύτυπο, Αθήνα 1984, σ. 39 και 48. Βλ. επίσης την κατάθεση του Μ. Θεοδωράκη στο ίδιο, σ. 242-244.

94. Βλ. το κείμενο της ιδρυτικής «Διακήρυξης» και τις υπογραφές των ιδρυτικών μελών της Κίνησης στο Αρχείο ΕΔΑ, τεκμήρια της ΔΚΝΓΛ, κ. 288.1.

95. Το συντονιστικό όργανο αυτό, που πρακτικά αναπλήρωνε την Ιδρυτική Επιτροπή, απαρτίστηκε από τους: Μ. Θεοδωράκη, Δ. Καραχάλιο, Θ. Πάγκαλο, Ανδρ. Λεντάκη και Γρ. Γιάνναρο.

Σελ. 76
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/77.gif&w=600&h=915

ναι κόμμα, ούτε ανήκει σε κόμμα», παρά την παράλληλη προβολή των βασικών θέσεων της Ν.ΕΔΑ και της ΕΔΑ, συμπλήρωνε το κάλεσμα στο καινούριο μέτωπο των νέων, υπογραμμίζοντας το «ανοιχτό» του εγχειρήματος και τον χειραφετητικό του χαρακτήρα. Τον Οκτώβριο του 1963, με την έκδοση των Τετραδίων της Δημοκρατίας,96 η Κίνηση αποκτούσε το δικό της σταθερό βήμα για την έκφραση των θέσεών της και τη διασφάλιση του χαρακτήρα της.

Οι «ποντικοί των υπογείων της Ομονοίας», που ξεχύθηκαν στους δρόμους, δεν ξαναγύρισαν στα σφαιριστήρια και στα φλίπερ, όπως τους προέτρεπε η Ελένη Βλάχου από τις στήλες της Καθημερινής αρκετά αργότερα, στις 28 Αυγούστου 1965. Σε ένα μεγάλο ποσοστό τους έγιναν «Λαμπράκηδες». Γέμισαν τα κεντρικά γραφεία της οργάνωσης, στο νούμερο 18 της οδού Φειδίου, στελέχωσαν τις «λέσχες» που η Κίνηση και η Ν.ΕΔΑ οργάνωσαν στις μεγαλουπόλεις και στις συνοικίες τους αλλά και στην επαρχία.97 Αναβιώνοντας προτάσεις και λογικές της ΕΠΟΝ των χρόνων 1944-1946, μετείχαν μαζικά σε ποικίλες δραστηριότητες, όπως καλλιτεχνικές και φιλολογικές βραδιές, σεμινάρια, εκθέσεις, κοινωνικές εξορμήσεις, άμιλλες ανάμεσα στις λέσχες, εκδρομές και πολιτιστικές εκστρατείες, παρά τις αστυνομικές διατάξεις και απαγορεύσεις.

Η άνθηση της Ν.ΕΔΑ που συμπίπτει χρονικά με την ίδρυση της ΔΚΝΓΛ, η έξοδός της στην περιφέρεια οφείλονταν μεταξύ άλλων και στη νέα δυναμική η οποία συμπαρέσυρε το νεολαιίστικο κίνημα. Οι θύλακες των πρακτικά ανενεργών κομματικών οργανώσεων στην επαρχία άνοιξαν, οι αδράνειες κάμφθηκαν, γραφεία και «λέσχες» εγκαινιάστηκαν και η άρση των επιφυλάξεων που προκαλούσε, σε σημαντικό βαθμό, η άνοδος της Ενώσεως Κέντρου στην εξουσία επέτρεψε να δοκιμαστούν στην πράξη και μέσω του μετωπικού σχήματος ιδέες και επεξεργασίες για την αναδιοργάνωση της κοινωνικής και πολιτικής παρέμβασης των αριστερών νέων, τις

96. Βλ. τα χαρακτηριστικά του εντύπου, τα ονόματα των συντελεστών και συνεργατών του καθώς και τα περιεχόμενα της πλήρους σειράς στο τέταρτο μέρος του παρόντος τόμου. Τα Τετράδια της Δημοκρατίας, τα οποία κληροδοτήθηκαν στη ΔΝΛ, συνέχισαν την έκδοσή τους μέχρι την άνοιξη του 1965. Τα διαδέχτηκε, το καλοκαίρι, ένα μάλλον «άχρωμο» για τα δεδομένα της εποχής περιοδικό, Η Γενιά μας. Βλ. επίσης τα χαρακτηριστικά του εντύπου, τα περιεχόμενα της πλήρους σειράς και τα ονόματα των συντελεστών και συνεργατών του, στο τέταρτο μέρος του παρόντος τόμου.

97. Για μια πανοραμική εικόνα των δραστηριοτήτων της ΔΚΝΓΛ, βλ. τον αναλυτικό κατάλογο των τεκμηρίων της οργάνωσης στο Παράρτημα του τρίτου μέρους του παρόντος τόμου. Βλ. επίσης τη συνέντευξη του Γρ. Γιάνναρου στο αφιέρωμα της εφ. Θούριος, «Από το Μανιφέστο των Λαμπράκηδων στον Καταστατικό Χάρτη του Ρήγα», 19 Μάρτη 1978, τχ. 98, σ. 8.

Σελ. 77
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/78.gif&w=600&h=915

οποίες η Ν.ΕΔΑ διατηρούσε στα συρτάρια της από τα συνέδρια του κόμματος το 1959 και το 1962.98 Αν χωρίς την υποστήριξη της Ν.ΕΔΑ η ΔΚΝΓΛ δεν θα μπορούσε να υπάρξει, είναι πρακτικά βέβαιο ότι χωρίς τη ΔΚΝΓΛ η Ν.ΕΔΑ δεν θα μπορούσε εύκολα να φτάσει στην υπέρβαση. Σε μια αμφίδρομη διαδικασία η κομματική νεολαία έφτιαχνε το μέτωπο και το μέτωπο έφτιαχνε την κομματική νεολαία.

Η Κίνηση ήταν, εν ολίγοις, το όχημα που μετέφερε με επιτυχία την αριστερή νεολαία στην επόμενη φάση. Παρά την ευφορία, τα ζητήματα που έθετε η διπλή οργάνωση αναζητούσαν επίλυση ήδη από το δεύτερο εξάμηνο του 1963. Ουσιαστικά, το ζήτημα που τίθεται δεν αφορά αποκλειστικά το δυϊσμό μεταξύ πολιτικής νεολαίας και μετωπικού σχήματος. Η Αριστερά έπρεπε να διαχειριστεί ευρύτερα τα αιτήματα της νεολαίας και να αναδιευθετήσει το χώρο σύμφωνα με τη νέα κατάσταση. Μια νέα ισχυρή πολιτική οργάνωση της νεολαίας, που θα προέβαλλε την αυτονομία της από τους κομματικούς μηχανισμούς και τους πολιτικούς καταναγκασμούς, θα μπορούσε να παίξει ουσιαστικό ρόλο στη θέση του συντονιστή, αλλά και τροφοδότη, του νεολαιίστικου κινήματος, παρεμβαίνοντας στο υπό διαμόρφωση νέο τοπίο. Το πολιτικό πολυπύρηνο, δηλαδή οι διαφορετικοί πυρήνες γύρω από τους οποίους η Ν.ΕΔΑ είχε οργανώσει την παρέμβαση της, από τους συλλόγους για τη διάδοση των ελληνικών χορών και τους φίλους της μουσικής έως τους εκπολιτιστικούς και αθλητικούς συλλόγους, ήταν αναποτελεσματικοί και κάποιοι απ' αυτούς ετεροχρονισμένοι μετά τη δημιουργία των Λαμπράκηδων, του Συνδέσμου «Bertrand Russell», των λεσχών, και κυρίως μπροστά στην προοπτική μιας ενιαίας οργάνωσης. Το ρόλο αυτό κλήθηκε να αναλάβει η Νεολαία Λαμπράκη. Όφειλε να μυήσει σε όρους πολιτικούς ένα νεολαιίστικο μέτωπο με πολιτιστικό και κοινωνικό περιεχόμενο και να μετασχηματίσει μια κομματική οργάνωση σε μαζικό πολιτικό χώρο υπογραμμίζοντας την πολιτιστική και κοινωνική διάσταση του νέου πολιτικού χαρακτήρα του. Με άλλα λόγια, στην αναζήτηση μιας πολιτικής και κοινωνικής πρωτοπορίας όφειλε να εκφέρει πειστικά και αποτελεσματικά έναν ενιαίο πολυδύναμο λόγο.

98. Βλ. τα συμπεράσματα από τη Σύσκεψη των συνέδρων αντιπροσώπων της Νεολαίας στο πλαίσιο του Β' Συνεδρίου της ΕΔΑ, Αρχείο Ν .ΕΔΑ, κ. 269.34, σ. 23-27. Στο κείμενο μεταξύ άλλων τονίζεται: «Η Ν.ΕΔΑ δεν πρέπει νάναι στενή κομματική αλλά πλατειά μαζική οργάνωση νεολαίας που πρέπει να αγκαλιάζει στις γραμμές της πλατειές μάζες νέων, προοδευτικούς, δημοκράτες, κομμουνιστές που παραδέχονται τους σκοπούς της εθνικής δημοκρατικής αλλαγής και ένα πρόγραμμα άμεσων διεκδικήσεων της ελληνικής νεολαίας», σ. 24.

Σελ. 78
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/79.gif&w=600&h=915

3. Η ΔΝΛ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Καρπός της συνένωσης της Νεολαίας της ΕΔΑ με τη «Δημοκρατική Κίνηση Νέων 'Γρηγόρης Λαμπράκης'», η ΔΝΛ (Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη) δεν προήλθε ούτε από παρθενογένεση, ούτε εκ του μηδενός. Ήταν αποτέλεσμα μιας ευνοϊκής συγκυρίας, μια οργάνωση -νέα όσο και παλιά- που δημιουργήθηκε για να απαντήσει στις ανάγκες που προδιαγράφονταν επιτακτικές για τη νεολαία της Αριστεράς. Από την εξαγγελία της ίδρυσης της, στα μέσα του 1964, έως το τέλος, το οποίο δεν σηματοδοτήθηκε ρητά από μια «ληξιαρχική πράξη», η ΔΝΛ οδήγησε σε υπερβάσεις. Έσπασε τα όρια των αστικών χώρων και έδωσε λόγο και ταυτότητα στον «ανήσυχο» νεολαίο της ελληνικής ενδοχώρας και της υπαίθρου, μετέτρεψε τα διεκδικητικά αιτήματα των νέων σε ένα αμιγώς πολιτικό κίνημα, κυρίως στις 70 ημέρες αγώνων για τη δημοκρατία το καλοκαίρι του 1965, τέλος, φιλοδόξησε μέσα από τη μαζικότητά της να αναπαραγάγει τα πρότυπα της ΕΠΟΝ. Βαλλόμενη σε δύο μέτωπα από την ορμή της ΕΔΗΝ και του «δεύτερου ανένδοτου», αλλά και από μια «νέα» αριστερή αντιπολίτευση εν τη γενέσει της, σε μια εποχή που η Αριστερά έβλεπε τον ηγεμονικό της ρόλο να καταρρέει, η ΔΝΛ διαμόρφωσε τις συνειδήσεις των νέων πριν η δυναμική της εξαερωθεί, όχι τόσο από την επικράτηση της δικτατορίας όσο από την εσωτερική πίεση μπροστά στην ανάγκη συγκρότησης των νέων αντιδικτατορικών σχημάτων.

«Δύναμη της Δημοκρατίας, εγγύηση του μέλλοντος και φυτώριο αρετής»:99 Αν έτσι τη χαρακτήρισε ο Μάρκος Αυγέρης, αντιστρέφοντας με έμφαση τα επιχειρήματα των συντηρητικών δυνάμεων και του Στέμματος που επιδίωξαν τη διάλυση της, παραμένει γεγονός ότι, παρά τα εσωτερικά προβλήματα που την ταλάνισαν από την ίδρυσή της, η ΔΝΛ ανταποκρίθηκε στα κελεύσματα των καιρών, σε εκείνες τις πολιτικές και κοινωνικές προϋποθέσεις που της προσέδωσαν στοιχεία ιδιαιτερότητας.

Το κείμενο που ακολουθεί πραγματεύεται τις τρεις διακριτές φάσεις της βραχύβιας διαδρομής της ΔΝΛ, όπως αυτές ορίζονται από τη διαδικασία συγκρότησης της, το Ιδρυτικό της Συνέδριο και τη συμμετοχή της στα «Ιουλιανά». Επιχειρώντας να αναδείξει τα κυρίαρχα στοιχεία που τις προσδιόρισαν, το κείμενο εστιάζει, στο τελευταίο μέρος του, στη συνθετική παρουσίαση του ρόλου της ΔΝΛ και της εποχής της.

99. «Χαιρετισμός του Μ. Αυγέρη στη ΔΝΛ». Αρχείο ΔΝΛ, κ. 277.10.

Σελ. 79
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/80.gif&w=600&h=915

3.1. Νεολαιίστικες αντιστάσεις και κομματικές παρακαταθήκες Σήμερα, είναι πλέον σαφές ότι η απόφαση για τη συγχώνευση της Ν.ΕΔΑ με τη ΔΚΝΓΛ δεν ελήφθη στην Αθήνα. Η ιδέα κυοφορείται βεβαίως στην Ελλάδα, διαμορφώνεται σταδιακά στις επαφές των ηγετικών στελεχών των δύο οργανώσεων με την ηγεσία της ΕΔΑ και τους εκπροσώπους του Κλιμακίου Εσωτερικού της ΚΕ του ΚΚΕ. Ωστόσο, οι προτάσεις τελεσφόρησαν στο Βουκουρέστι, τον Ιανουάριο του 1964, στη συνάντηση του γραμματέα της Ν.ΕΔΑ, Τάκη Μπενά, με το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ.100 Την απόφαση, η λήψη της οποίας συνάντησε μάλλον αντιστάσεις εντός του ηγετικού πυρήνα του ΚΚΕ, συνόδευε κομματική εντολή για τη μη άμεση δημοσιοποίηση της στην Ελλάδα.

Η έξωθεν εντολή είχε μεταξύ άλλων τις πολιτικές εξηγήσεις της. Σε μια πρώτη φάση, οι προτεραιότητες της προεκλογικής εκστρατείας, οι ανάγκες δραστηριοποίησης των μηχανισμών του κόμματος της ΕΔΑ και της Νεολαίας της ενόψει των προγραμματισμένων για τον Φεβρουάριο κοινοβουλευτικών εκλογών, προκρίνουν την εκλογική συσπείρωση και αποτρέπουν την όποια μετακίνηση του ενδιαφέροντος σε άλλα σοβαρά πολιτικά ζητήματα, όπως η συγχώνευση των προγενέστερων σχημάτων και η ίδρυση ενιαίου φορέα της νεολαίας. Στη συνέχεια, η δημοσιοποίηση μετατίθεται λόγω των μετεκλογικών προβλημάτων. Σε μια κρίσιμη στιγμή για την Αριστερά που κλυδωνίζεται από το «σταυρικό πρόβλημα» -όπως ονόμασε ο Ηλίας Ηλιού τις διαρροές ψήφων και τις μετατοπίσεις ψηφοφόρων της προς το Κέντρο—, ο σχεδόν υποχρεωτικός «ελιγμός της ΕΔΑ» και η περαιτέρω μείωση του εκλογικού ποσοστού της άνοιγαν εκ νέου την ημερήσια διάταξη των συνεργασιών για τις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές που ακολούθησαν τον Ιούλιο. Έτσι, η απόφαση παρέμεινε για μεγάλο διάστημα στα συρτάρια των αρμοδίων αναμένοντας το πράσινο φως και τις εισηγήσεις των «ειδικών».101

100. Γραμματέας της Ν.ΕΔΑ, μέλος της EE της ΕΔΑ, αλλά και της ΚΕ του ΚΚΕ από το 1961, ο Τ. Μπενάς αναλαμβάνει το ρόλο του εισηγητή για τη μετεξέλιξη της Νεολαίας στην Ελλάδα. Στη συνάντησή του, στο Βουκουρέστι, με τα μέλη του ΠΓ του ΚΚΕ, συμμετείχαν επίσης οι Γρ. Φαράκος, Λ. Τζεφρώνης και Θ. Καρατζάς, μέλη της ΚΕ μετέχοντες στην Επιτροπή Νεολαίας του ΚΚΕ. Την εισήγηση Μπενά για τη συγχώνευση της Ν .ΕΔΑ και της ΔΚΝΓΛ ακολούθησαν οι τοποθετήσεις των μελών της Επιτροπής Νεολαίας του ΚΚΕ και κυρίως του Γρ. Φαράκου που επέμενε στη διατήρηση του διπλού σχήματος. Στη συνέχεια το ΠΓ αποσύρθηκε για να συζητήσει «κεκλεισμένων των θυρών». Την απόφαση για τη συγχώνευση ανακοίνωσε, μετά το τέλος της συνεδρίας, ο Π. Δημητρίου, υπεύθυνος για τα ζητήματα της Νεολαίας στο ΠΓ του ΚΚΕ. Για τα ζητήματα αυτά, βλ. και την «αυτοβιογραφική» συνέντευξη του Τ. Μπενά στο έκτο μέρος του παρόντος τόμου.

101. Η ήδη ειλημμένη απόφαση εγκρίνεται ως «σχέδιο απόφασης» της Εκτελεστικής

Σελ. 80
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/81.gif&w=600&h=915

Τελικά φτάνει για επικύρωση στην Γ' Σύνοδο του Κεντρικού Συμβουλίου της,102 τον Ιούνιο του 1964, όπου εγκρίνεται κατά πλειοψηφία αντιμετωπίζοντας από την αρχή σοβαρές ενστάσεις και προκαλώντας εσωτερικούς κραδασμούς. Εκ των πραγμάτων, η υποδοχή της απόφασης αποδείχτηκε σύνθετη για την Ν.ΕΔΑ, ενώ για τη ΔΚΝΓΛ η διαδικασία ήταν σχετικά απλή. Οι σχέσεις του Μ. Θεοδωράκη με την ηγεσία του ΚΚΕ, η εκλογή του ως βουλευτή στη Β' περιφέρεια του Πειραιά με τα χρώματα της ΕΔΑ, τον Φεβρουάριο, και κυρίως η παρουσία ηγετικών στελεχών της Ν.ΕΔΑ στην Εκτελεστική Επιτροπή της Κίνησης μετέθεταν το ζήτημα στα κεντρικά όργανα της Ν.ΕΔΑ στο μέτρο που το στελεχικό δυναμικό της Κίνησης είχε, στη συντριπτική πλειοψηφία του, τη διπλή ιδιότητα. Στη λογική αυτή, τα ηγετικά κλιμάκια της Ν.ΕΔΑ και το πλέον ευαίσθητο τμήμα του στελεχικού της δυναμικού, κυρίως στη Σπουδάζουσα, απορρόφησαν τις εντάσεις καθώς οι αντιδράσεις υπερέβησαν τα αναμενόμενα.

Ουσιαστικά, το μόνο ζήτημα που δεν φαίνεται να απασχόλησε τότε τα στελέχη της νεολαίας ήταν η σχέση της νέας οργάνωσης με το ΚΚΕ και όσα υπέκρυπτε αφενός ως στρατηγική κίνηση ελέγχου της Νεολαίας απευθείας από το Βουκουρέστι χωρίς τη μεσολάβηση των μηχανισμών της ΕΔΑ και αφετέρου τα όρια και η δυναμική αυτής της κομματικής παρέμβασης στη Νεολαία Λαμπράκη η οποία, θεωρητικά τουλάχιστον, θα διακηρύξει την αυτονομία της.103 Τα σημεία αυτά, που επανέρχονται συχνά τα τελευταία χρόνια ως ερωτήματα αλλά και ως αντικείμενο διαφωνιών και κριτικής μεταξύ των παλιών στελεχών, δεν τέθηκαν καν στη συζήτηση καθώς η κομμουνιστική ταυτότητα λειτουργούσε ήδη ως προϋπόθεση αλλά και χρυσή

Επιτροπής της ΕΔΑ με τίτλο «Για μια αποφασιστική στροφή στη Νεολαία» από την ζ' Σύνοδο της Διοικούσας Επιτροπής του κόμματος, τον Μάιο του 1964, παρά τις διαφωνίες βασικών στελεχών της ΕΔΑ, που προέρχονται από τη σοσιαλιστική συνιστώσα της. Η μη δημοσιοποίηση της απόφασης δεν οφείλεται, ωστόσο, στην επιφυλακτική στάση που κράτησαν οι Γ. Πασαλίδης και Στ. Ηλιόπουλος, οι οποίοι διέβλεπαν τη μετατόπιση της Νεολαίας εκτός των κομματικών πλαισίων της ΕΔΑ. Για το ζήτημα αυτό βλ. τη μεταγενέστερη «επιστολή του Στ. Ηλιόπουλου προς την EE της ΕΔΑ», Αρχείο ΕΔΑ, κ. 2.

102. Η απόφαση για τη συγχώνευση εμφανίζεται ως πρόταση της EE της ΕΔΑ και του Γραφείου του ΚΣ της Ν.ΕΔΑ στη διευρυμένη ως προς τη σύνθεσή της ολομέλεια του ΚΣ, 19-21.6.1964. Βλ. το κείμενο της εισήγησης στο Αρχείο Ν.ΕΔΑ, κ. 268.2. σ. 22. Βλ. επίσης το «συμπυκνωμένο» σκεπτικό για τη συγχώνευση, σ. 19-21.

103. «Βασική προϋπόθεση αποτελεί η ανάπτυξη και το δυνάμωμα της πρωτοπόρας οργάνωσης της ελληνικής νεολαίας, της οργάνωσης που θα έχει βασικό της καθήκον τη διαπαιδαγώγηση των μελών της με βάση την ιδεολογία της Αριστεράς. Η οργάνωση αυτή της νεολαίας πρέπει να είναι αυτοτελής, πρωτόβουλη, με δική της εσωτερική ζωή, με δικό της σχέδιο δράσης, με δικά της από πάνω ώς κάτω εκλεγμένα καθοδηγητικά όργανα». Από την εισήγηση για τη συγχώνευση στο ΚΣ της Ν.ΕΔΑ, κ. 268.1 , σ. 19.

Σελ. 81
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/82.gif&w=600&h=915

παρακαταθήκη για την ενσωμάτωση του ανώτερου στελεχικού δυναμικού στους ηγετικούς πυρήνες της ΕΔΑ και της Νεολαίας της.

Οι βασικές αντιρρήσεις έθιγαν το ζήτημα της πολιτικής φυσιογνωμίας του νέου φορέα και εστίαζαν στη μαζικότητά του. Διατυπωμένες στο Γραφείο του ΚΣ της Ν.ΕΔΑ και εν μέρει στην Γ' Σύνοδο104 του τελευταίου από στελέχη με διαφορετικές πορείες και περγαμηνές, συμπυκνώνουν τα επιχειρήματα105 και συσπειρώνουν τις διάχυτες αμφιβολίες. Αντίθετες μάλλον ως προς την επιχειρηματολογία που ανέπτυσσαν, οι θέσεις κατέληγαν στην ταυτόσημη επιφύλαξη για την ίδρυση της Νεολαίας Λαμπράκη. Η «πρόταση Μανωλάκου» εδραιωνόταν σε μια αντίληψη περί «πρωτοποριακής» οργάνωσης που αντέκρουε τη μαζικότητα, ενώ η θέση του Μίσσιου εκκινούσε από μια εργαλειακή σχέση που έπρεπε να διατηρηθεί μεταξύ πολιτικής οργάνωσης και μετώπου. Εκκινώντας από την ανάγκη διατήρησης του μετωπικού σχήματος και τοποθετούμενος υπέρ της αυτοτελούς παρουσίας της Κίνησης, ο Αντρέας Λεντάκης, με τη διπλή ιδιότητα του μέλους του Γραφείου του ΚΣ της Ν.ΕΔΑ και της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΔΚΝΓΛ, συμπλήρωνε τον εντός των οργάνων αντίλογο. Έτσι, την απόφαση του ΚΣ της Ν.ΕΔΑ ακολουθούν παράλληλες διεργασίες και ζυμώσεις που μπορεί να μη μετέθεσαν το χρόνο της δημοσιοποίησης της συγχώνευσης, αλλά που συνέβαλαν -μαζί με τις τεχνικές δυσκολίες και ενδεχομένως τις αδράνειες- στην καθυστέρηση των προσυνεδριακών διαδικασιών. Προβλεπόμενο στους αρχικούς σχεδιασμούς για το φθινόπωρο του 1964, το Ιδρυτικό Συνέδριο της Νεολαίας Λαμπράκη μετατέθηκε για τον Φεβρουάριο και μετά από δεύτερη σύντομη αναβολή πραγματοποιήθηκε στα τέλη Μαρτίου 1965.

Ωστόσο, παρά τις διατυπωμένες αντιθέσεις εντός της Ν.ΕΔΑ, στον δημόσιο χώρο αλλά και εσωτερικά, οι απαραίτητες κινήσεις που προετοιμάζουν τη συγχώνευση εκτυλίσσονται όπως, προφανώς, είχαν ήδη σχεδιασθεί. Μια επιτροπή από εκπροσώπους των δύο φορέων, με τίτλο «Κοινό κλιμάκιο των οργανώσεων Ν.ΕΔΑ και ΔΚΝΓΛ για τη μελέτη των προβλημάτων του κινήματος της νεολαίας»,106 χρεώνεται, από τον Ιούνιο του 1964,ένα ρόλο προπαρασκευαστικό της δημοσιοποίησης, ενώ, ταυτόχρονα

104. Αν και υποβαθμισμένες, οι διαφωνίες καταγράφονται από τον Τ. Μπενά στη χφ. «Σύντομη έκθεση για την Γ' Σύνοδο του ΚΣ». Βλ. Αρχείο Ν.ΕΔΑ, κ. 268.5, σ. 2.

105. Βλ. τις «αυτοβιογραφικές» συνεντεύξεις των Αριστείδη Μανωλάκου και Χρόνη Μίσσιου στο έκτο μέρος του παρόντος τόμου.

106. Βλ. την «Ανακοίνωση του κοινού κλιμακίου των οργανώσεων Ν.ΕΔΑ και ΔΚΝΓΛ για τη μελέτη των προβλημάτων του κινήματος της νεολαίας» [9/1964], Αρχείο ΔΝΛ, κ. 273.8.

Σελ. 82
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/83.gif&w=600&h=915

χρονα, κοινές ανακοινώσεις για διάφορα ζητήματα αρχίζουν να βλέπουν το φως της δημοσιότητας.107 Εσωτερικά, στην κορυφή της πυραμίδας αναλαμβάνει δράση το ηγετικό δίδυμο -πρόεδρος ο Μ. Θεοδωράκης, γραμματέας ο Τάκης Μπενάς— με το οποίο η οργάνωση θα πορευτεί τυπικά ώς το τέλος. Αντίστοιχα, χωρίς αποκλεισμούς των διαφωνούντων, ορίζεται το «προσωρινό ΚΣ» από τα ηγετικά στελέχη της Ν.ΕΔΑ και της Κίνησης, το οποίο θα τεθεί τυπικά μέχρι το Συνέδριο επικεφαλής της Νεολαίας Λαμπράκη.

Προετοιμασμένη στη διάρκεια του καλοκαιριού, η κοινή «Δήλωση των Οργανώσεων: Νεολαία ΕΔΑ-Δημοκρατική Κίνηση Νέων 'Γρ. Λαμπράκης'»108 δημοσιοποιεί, στις 8 Σεπτεμβρίου, την απόφαση «για τη δημιουργία της νέας, της μεγάλης πρωτοπόρας οργάνωσης της νεολαίας». Ακολουθεί, χωρίς χρονική καθυστέρηση, στις 14 Σεπτεμβρίου επίσημη εκδήλωση για τη συγχώνευση στο θέατρο «Διάνα» με ομιλητές τον Μ. Θεοδωράκη εκ μέρους της Κίνησης και, εκ μέρους της Ν.ΕΔΑ, έναν από τους μειοψηφήσαντες, τον Αριστ. Μανωλάκο. Σε μια ατμόσφαιρα πανηγυρική, οι υποσχέσεις για το μέλλον συμπληρώνονται από αναφορές στο παρελθόν των κινημάτων της αριστερής νεολαίας και ενισχύονται από τις πρόσφατες εκλογικές επιτυχίες των συνεργασιών στις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές, στις οποίες οι νεολαίοι μετείχαν ενεργά. Στο πλαίσιο αυτό, ο Μ. Θεοδωράκης κηρύσσει μετωπική επίθεση της Νεολαίας Λαμπράκη εναντίον της κυβέρνησης της ΕΚ. Η στάση της νέας οργάνωσης παρουσιάζεται ως μονόδρομος υπαγορευμένος από τις διαδοχικές κυβερνητικές αρνήσεις, τις υπαναχωρήσεις και τις δεσμεύσεις του Γ. Παπανδρέου να μην προχωρήσει σε διαρθρωτικές αλλαγές.

«Η αρνητική μας στάση απέναντι στην άρνηση δεν θα πρέπει να μείνει μονάχα σαν άρνηση της άρνησης. Μας χρειάζεται η θέση, η κατάφαση. Γιατί μόνο τότε εξασφαλίζεται η ψυχική, διανοητική και μαχητική ισορροπία. Τότε οι ατμοί του βρασμού περνώντας πειθαρχικά μέσα από τις σωληνώσεις του ιδεολογικού και πολιτικού προσανατολισμού δίνουν κίνηση στους τροχούς. Τότε η άρνηση της άρνησης γίνεται σίγουρα θέση, γίνεται

107. Βλ. αντιπροσωπευτικά τις κοινές ανακοινώσεις για τα «γεγονότα στο Λαύριο» ή την επικοινωνία για τη συνάντηση των εκπροσώπων των δυο οργανώσεων, Αρχείο ΔΝΛ, κ. 273.6 και 7.

108. «Δήλωση των Οργανώσεων: Νεολαία ΕΔΑ-Δημοκρατική Κίνηση Νέων 'Γρ. Λαμπράκης'», Αρχείο ΔΝΛ, κ. 273.9. Την επόμενη ημέρα Η Αυγή τη δημοσιοποιεί στο πρωτοσέλιδο της με τον τίτλο «Το Κ.Σ. της Ν.ΕΔΑ, η Ε.Ε. της ΔΚΝΓΛ θα πραγματοποιήσουν συγκέντρωση με θέμα "Η πορεία ανάπτυξης του Πατριωτικού Δημοκρατικού νεολαιίστικου κινήματος, ο ρόλος και η φυσιογνωμία της πρωτοπόρας οργάνωσης της Ελληνικής Νεολαίας". Η Αυγή, 9.9.1964.

Σελ. 83
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/84.gif&w=600&h=915

πορεία προς τα μπρος, γίνεται χαστούκι στους ραγιάδες και κάλεσμα μάχης στους πατριώτες και τους ελεύθερους».109

Τις ίδιες ημέρες, στη Μόσχα, στη συνέχεια του ταξιδιού της ελληνικής αντιπροσωπείας για το Παγκόσμιο Φόρουμ της Νεολαίας που διοργάνωνε η ΠΟΔΝ, ο Τάκης Μπενάς και ο Ανδρέας Λεντάκης εκπονούν αντίστοιχα το «Σχέδιο Καταστατικού» και το «Σχέδιο Θέσεων» της νέας οργάνωσης. Οι εξαρτήσεις που, εκείνη την εποχή, λειτουργούν ακόμη ως κομματικές παρακαταθήκες δίνουν πάλι το «παρών» στον τρόπο επεξεργασίας των καταστατικών κειμένων. Ο Μπενάς, αλλά και ο Λεντάκης, έκαναν στο Βουκουρέστι ενδιάμεσο υποχρεωτικό σταθμό πριν από την ολοκλήρωση του σχεδόν τρίμηνου ταξιδιού τους. Οι συζητήσεις και οι επαφές στην έδρα του ΠΓ του ΚΚΕ για τα χειρόγραφα σχέδια που συνέταξαν δεν ήταν αρκετές, καθώς τα κείμενα δεν τους ακολούθησαν στην επιστροφή τους -πάλι μέσω Μόσχας. Για λόγους ασφαλείας κρατήθηκαν στο Βουκουρέστι, αποτέλεσαν αντικείμενο επεξεργασίας και έφτασαν στην Αθήνα -το πιθανότερο με διπλωματικούς σάκους- από το εξωτερικό. Όπως διαπίστωσαν οι συντάκτες τους, παρουσίαζαν στην παραλαβή τους αρκετές αλλαγές ως προς το περιεχόμενο.110

Παρά την αυστηρότητα στην τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων, όταν, στα τέλη Οκτωβρίου, ο Τάκης Μπενάς επιστρέφει στην Αθήνα, οι προγραμματισμοί παρουσιάζουν εκ των πραγμάτων μεγάλες καθυστερήσεις. Το Προεδρείο του προσωρινού ΚΣ τις απέδιδε στο γεγονός ότι η συγχώνευση, ένα μήνα μετά την εξαγγελία της νέας οργάνωσης, «δεν είχε την αναμενόμενη απήχηση». Εστίαζε στη μικρή προβολή από τον τύπο αλλά και σε ζητήματα όπως η «εποχιακή ύφεση του νεολαιίστικου κινήματος» και στο γεγονός ότι «η Κίνηση Λαμπράκη είχε ήδη ταυτιστεί με την Ν.ΕΔΑ».111 Στην πράξη, οι καθυστερήσεις και τα ζητήματα που εκκρεμούν είναι, ως επί το πλείστον, εσωτερικά. Από τη μία πλευρά, τα κείμενα ανα-

109. Από την «Ομιλία του Μ. Θεοδωράκη στην εκδήλωση για τη συγχώνευση», 14.9.1964. Αρχείο ΔΝΛ, κ. 273.11, σ. 12.

110. Στην αυτοψία, που πραγματοποιήσαμε με τον Τ. Μπενά, στο Αρχείο του ΚΣ της ΔΝΛ με σκοπό τον πληρέστερο χαρακτηρισμό των τεκμηρίων, εντοπίσαμε κείμενα δακτυλογραφημένα με το «γνωστό» τόπο γραφομηχανής που χρησιμοποιούσαν για τις ανάγκες του ΠΓ του ΚΚΕ στο Βουκουρέστι. Βλ. τις παρατηρήσεις «για το προσχέδιο των προσυνεδριακών θέσεων» και «για το προσχέδιο καταστατικού» (Αρχείο ΔΝΛ, κ. 273.17), καθώς και το τελευταίο τμήμα στο «Σχέδιο προσυνεδριακών θέσεων» στο κ. 273.18.

111. Βλ. τα υλικά από τη συνεδρίαση του Προεδρείου στα τέλη Οκτωβρίου 1964: α) «Ένας μήνας από τη δημιουργία της οργάνωσης», β) «Γιατί δεν είχε αντήχηση η συγχώνευση», γ) «Στοιχεία και εκτιμήσεις για την πορεία της συγχώνευσης», δ) σύντομα πρακτικά, Αρχείο ΔΝΛ, κ. 276.4.

Σελ. 84
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/85.gif&w=600&h=915

αναπροσαρμόζονται εκ νέου λεκτικά καθώς «εκσυγχρονίζονται» χωρίς αλλοιώσεις στο περιεχόμενο τους. Από την άλλη, οι οργανώσεις βάσης δεν έχουν ακόμη προετοιμαστεί «οργανο-τεχνικά» για την έναρξη του προσυνεδριακού διαλόγου,112 ο οποίος τελικά εγκαινιάζεται σε μια διαδικασία παράλληλη με την εκστρατεία στρατολόγησης νέων μελών και με τις προετοιμασίες των απαραίτητων υποδομών για την εύρεση χώρων και την οριστική αποστέγαση από τα κομματικά γραφεία.

3.2. Όρια και δυναμική της οργανωτικής εμβέλειας

«Η ΔΝΛ είναι η πρωτοπόρα πλατιά δημοκρατική, αντιφασιστική, πατριωτική, φιλειρηνική και πολιτιστική οργάνωση της Ελληνικής Νεολαίας. Πιστεύει και αγωνίζεται για την Ειρήνη, τη Δημοκρατία, την Εθνική Ανεξαρτησία, την Κοινωνική Πρόοδο» έγραφε το άρθρο 3 του σχεδίου Καταστατικού"3 που εγκρίθηκε από το Ιδρυτικό Συνέδριο. Το καταστατικό επιχειρούσε να αναδείξει το πολύπτυχο των στόχων της οργάνωσης στην κατεύθυνση -όπως τονιζόταν- «της εθνικής πατριωτικής διαπαιδαγώγησης της ελληνικής νεολαίας». Συμπυκνώνοντας στα πρώτα έξι άρθρα του τα προγραμματικά κείμενα, τραβούσε το νήμα της συνέχειας ανάμεσα στο «πνεύμα των λαϊκών αγωνιστικών παραδόσεων της Επανάστασης του 21 και του Έπους της Εθνικής Αντίστασης, των δημοκρατικών κοινωνικών αγώνων του λαού». Προσπαθούσε δηλαδή να συγκεράσει το απώτερο και το άμεσο παρελθόν με το ενεργό και δραστήριο παρόν των αριστερών κινημάτων της νεολαίας «για τη δημοκρατική ανάπτυξη, την πρόοδο και την ευτυχία της πατρίδας μας, για την πραγματοποίηση της Εθνικής Δημοκρατικής Αλλαγής».

Αν η «προσέλκυση της νεολαίας στους γενικότερους αγώνες του λαού μας στο πλευρό του προοδευτικού δημοκρατικού κινήματος» καταγράφεται ως ένας από τους στόχους της οργάνωσης, το προγραμματικό πολύπτυχο υπογράμμιζε επίσης την «προάσπιση και διεκδίκηση των δικαιωμάτων της νεολαίας στη ζωή, τη μόρφωση, τη δουλειά, τον πολιτισμό, την ψυχαγωγία» με σκοπό την «κατάκτηση της πλήρους ισοτιμίας των νέων σε όλους τους τομείς της δημόσιας πολιτικής και κοινωνικής ζωής». Αντίστοιχα, η «οικοδόμηση της πιο πλατειάς ενότητας της Ελληνικής Νεολαίας» έβρισκε τις προεκτάσεις της στη μαζικότητα του ίδιου του εγχειρήματος. Η

112. «Τη Δευτέρα 8 μ.μ. στο θέατρο Διάνα Συγκέντρωση της "Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη". Αρχίζει η προσυνεδριακή περίοδος». Βλ. Η Αυγή, 26.11.1964, σ. 7.

113. Καταστατικό της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη. Σχέδιο για συζήτηση, Αθήνα, Δεκέμβριος 1964, σ. 2. Βλ. επίσης Αρχείο ΔΝΛ, κ. 273.1.

Σελ. 85
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/86.gif&w=600&h=915

απόφαση για τη μέγιστη δυνατή συσπείρωση εντός της οργάνωσης αποτυπωνόταν αφενός στη διακηρυγμένη πολυσυλλεκτικότητα και αφετέρου στην «ελαστικότητα» της ένταξης.

Στην κατεύθυνση αυτή το άρθρο 6, αν και αναπαράγει καθ' όλα την κομμουνιστική λογική στην ιεράρχηση των νεολαίων εκκινώντας το προσκλητήριο από τα «παιδιά της εργατικής τάξης και τους νέους εργαζόμενους», διευκρινίζει ότι «η οργάνωση απευθύνεται σε όλους ανεξαιρέτως τους νέους και τις νέες κάθε κοινωνικής προέλευσης, τους εργάτες, τους εργαζόμενους, τους υπαλλήλους, τους αγρότες, τους φοιτητές, τους σπουδαστές, τους αθλητές, τους νέους επιστήμονες και καλλιτέχνες». Στην ίδια λογική, στο άρθρο 7 αποσαφηνίζεται η ουσιαστικά ανεμπόδιστη και χαλαρή -καθότι χωρίς ιδιαίτερες προϋποθέσεις- δυνατότητα ένταξης: «Μέλος της οργάνωσης γίνεται κάθε νέος και νέα που αποδέχεται τα ιδανικά, τους σκοπούς της, το καταστατικό της».114

Στη βάση αυτών των εκφρασμένων προγραμματικών επιδιώξεων και κατόπιν εντατικής κινητοποίησης η οποία επιτεύχθηκε κυρίως με τις συνεχείς περιοδείες115 στελεχών του ηγετικού πυρήνα της στις πρωτεύουσες των επαρχιών και στην ενδοχώρα, η Νεολαία Λαμπράκη φτάνει στις παραμονές του Α' (Ιδρυτικού) Συνεδρίου της στα όρια της οργανωτικής της ανάπτυξης.116 Από τον Νοέμβριο του 1964 έως τον Μάρτιο του 1965, χιλιάδες νέοι εντάσσονται στις γραμμές της και μετέχουν, στη συντριπτική πλειονότητά τους, στις προσυνεδριακές συνελεύσεις και στα σεμινάρια που διοργανώνονται. Ενημερώνονται και εκλέγουν τους 300 αντιπροσώπους για το Συνέδριο της οργάνωσης. Βέβαια, μια ακριβής αριθμητική αποτίμηση των μελών ή συμμετασχόντων στις προσυνεδριακές διαδικασίες κρίνεται, μέχρι σήμερα, επισφαλής, καθώς στο αρχείο δεν εντοπίστηκαν τεκμήρια με ακριβείς και συνολικές αποτιμήσεις, ενώ αντίστοιχα οι

114. Στο ίδιο, σ. 4.

115. Βλ. τα κυριολεκτικά εξαντλητικά προγράμματα περιοδειών στο φάκελο «Προβλήματα Συνεδρίου: Οργανωτικά - Μαζικής δραστηριότητας - Σεμινάρια - Οικονομικά» του οργανωτικού γραμματέα του Συνεδρίου, Γ. Χριστοφιλόπουλου, κ. 273.24 και συγκεκριμένα τα έγγραφα 24ι, ια και ιστ. Όπως άλλωστε τεκμαίρεται και από την αποδελτίωση της εφ. Η Αυγή στο διάστημα Οκτωβρίου 1964-Μαρτίου 1965 ηγετικά στελέχη της ΔΝΛ παρέστησαν στα εγκαίνια 80 τουλάχιστον νέων λεσχών που δημιουργούνται στις ελληνικές επαρχίες.

116. Η έξαρση της οργανωτικής ανάπτυξης της ΔΝΛ σε αυτό το χρονικό διάστημα αποτυπώνεται με ευκρίνεια στο Διάγραμμα 1 που παρουσιάζεται στο πέμπτο μέρος του παρόντος τόμου. Σύμφωνα με την εφ. Η Αυγή, 14.3.1965,ο στόχος για τη δημιουργία 250 λεσχών της ΔΝΛ μέχρι το Συνέδριο δεν απείχε ιδιαίτερα από την πραγματοποίηση του. καθώς μέχρι τις αρχές Μαρτίου λειτουργούσαν ήδη 180 λέσχες της οργάνωσης σε όλη την Ελλάδα.

Σελ. 86
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/87.gif&w=600&h=915

τάσεις διόγκωσης για την επίτευξη των «πλάνων» είναι ανιχνεύσιμες σε έγγραφα που διατηρήθηκαν. Παραμένει, ωστόσο, γεγονός ότι οι συμμετοχές στις προσυνεδριακές διαδικασίες κυμάνθηκαν σε ένα πλαίσιο μεταξύ 35.000 και 37.000 μελών,117 το οποίο δεν μοιάζει να υπολείπεται ιδιαίτερα του συνολικού αριθμού των εντάξεων.

Η περιφέρεια της πρωτεύουσας, η Αθήνα και ο Πειραιάς, η Θεσσαλονίκη αποτέλεσαν τους συστηματικούς τροφοδότες της προσπάθειας, η οποία ενισχύθηκε ιδιαίτερα σε συγκεκριμένες περιοχές, όπως οι νομοί Κιλκίς και Σερρών στην Κεντρική Μακεδονία, Λαρίσης και Τρικάλων στη Θεσσαλία, αλλά και την Αιτωλοακαρνανία και τη Φθιώτιδα, τη Λέσβο και το Ηράκλειο, την Καβάλα και τον Έβρο. Ακολουθώντας καθ' όλα γνώριμες για την Αριστερά διαδρομές, στα χνάρια του ΕΑΜ αλλά και της ΕΔΑ, οι Λαμπράκηδες δραστηριοποιούνται στις μεγαλουπόλεις και στα περισσότερα αστικά κέντρα απ' όπου η παρουσία τους εξακτινώνεται στην ελληνική επαρχία για να φτάσει μέχρι τις «επιτηρούμενες ζώνες» που κληροδότησε ο εμφύλιος. Τα παραδοσιακά προπύργια της προπολεμικής Αριστεράς, οι δρόμοι που ανοίχτηκαν στα χρόνια της Αντίστασης, τα κέντρα που επανεργοποίησε με τη δράση της η ΕΔΑ, όπως και εκείνα που η ίδια άνοιξε, λειτούργησαν ως κύριοι αποδέκτες του μηνύματος της νεολαιίστικης οργάνωσης σε εδάφη που είχε ήδη προλειάνει η παρουσία της Ν.ΕΔΑ και καλλιεργήσει η Κίνηση. Έτσι, η αριστερή παράδοση, δηλαδή οι δεσμοί που κληροδοτήθηκαν στους νεότερους μέσω οικογενειακών δικτύων, κυρίως στην επαρχία, συνιστούν μια ερμηνευτική παράμετρο στο φαινόμενο που αποτέλεσε η Νεολαία Λαμπράκη. Στην ίδια λογική, μια άλλη παράμετρος συναρτάται επίσης με την προγενέστερη ένταξη στις γραμμές της αριστερής νεολαίας -στην παράνομη ΕΠΟΝ και στη νόμιμη Ν.ΕΔΑ-μιας προγενέστερης γενιάς νέων, της άμεσης μετεμφυλιοπολεμικής, η οποία, προερχόμενη κατά κύριο λόγο από τον σπουδαστικό χώρο, μετά την επιστροφή στον τόπο καταγωγής και την έναρξη της επαγγελματικής ζωής, αναλάμβανε ρόλους επιτελικούς για την εδραίωση και τη διάδοση του λόγου της Νεολαίας Λαμπράκη.118 Τέλος, ως τρίτη παράμετρο οφείλουμε να εκλάβουμε τις χειραφετητικές προτάσεις του μετωπικού σχήματος, της Κίνησης 'Γρ. Λαμπράκης', οι οποίες συστοιχούν με τις φορτίσεις που εκτόνωσε,

117. Στον ίδιο φάκελο βλ. τους προγραμματισμούς στο κ. 273.246, ιγ, ιδ, ιε, ιθ, κα και ιδιαίτερα το χφ. σημείωμα του Γ. Γιωτόπουλου, «Δύναμη» (273.24κ), όπου η συμμέτοχη υπολογίζεται σε 36.700 μέλη. Αντίστοιχα, ο Τ. Μπενάς αναφέρεται σε 37.500 συμμετοχές, βλ. την «αυτοβιογραφική» συνέντευξη του στο έκτο μέρος του παρόντος τόμου.

118. Βλ. τις «αυτοβιογραφικές» συνεντεύξεις των Γ. Βελλόπουλου, Τ. Γεωργίου, Ν. Γκατζή,Αλ. Σόφη και Μιχ. Φαρσάρη στο έκτο μέρος του παρόντος κειμένου.

Σελ. 87
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/88.gif&w=600&h=915

μετά τη δολοφονία του συνεργαζόμενου βουλευτή της ΕΔΑ, η ευνοϊκή συγκυρία της ανόδου της ΕΚ στην εξουσία.

Εξαιρετικά γόνιμο, όπως αποδείχτηκε, για τη διείσδυση και επέκταση των Λαμπράκηδων στην επαρχία, το πολύπτυχο των προγραμματικών διακηρύξεων και η επιδιωκόμενη μαζικότητα δεν έτυχαν παρόμοια υποδοχή σε όλα τα τμήματα της νέας πολιτικής οργάνωσης. Παρά τη σαφή αριθμητική υπεροχή των οργανώσεων στην πρωτεύουσα και στη συμπρωτεύουσα, ενστάσεις και διαρροές παρατηρούνται στις δύο πόλεις. Αφορούν τα σπουδαστικά, κυρίως, τμήματα και καταγράφονται στις οργανώσεις των περισσότερων πανεπιστημιακών και ανώτατων σχολών, ταυτόχρονα με την εξαγγελία της συγχώνευσης. Δεν πρόκειται ωστόσο για μηχανιστική μετάθεση των εξωτερικευμένων, από την άνοιξη του 1964, προβλημάτων που προκάλεσαν οι καταγεγραμμένες «αριστερίστικες τάσεις στη Ν. ΕΔΑ», ούτε για μια εξ αναβολής συζήτηση στο «κρίσιμο θέμα της Σπουδάζουσας». Εκκινώντας από τις διατυπωμένες, στο Γραφείο της Σπουδαστικής Οργάνωσης, διαφωνίες, η Σπουδάζουσα αντιδρά κατ' αρχάς στην «εκ των άνω» επιβαλλόμενη κατάσταση. Θεωρούν ότι οι αποφάσεις δεν προέκυψαν από συλλογικές διαδικασίες και διερωτώνται κατά πόσο το νέο σχήμα μπορεί να τους εκφράσει.119 Στο αρνητικό αυτό κλίμα, η πτέρυγα που τοποθετείται «αριστερά» καταγγέλλει τη συνύπαρξη με τους «καμπιοσυλλέκτες» της Κίνησης. Οι δενδροφυτεύσεις και οι εξωραϊσμοί, βασική πτυχή των κοινωνικών δραστηριοτήτων της ΔΚΝΓΛ, απορρίπτονται εξ ορισμού, καθώς δεν προσλαμβάνονται ως παράλληλη δραστηριότητα αλλά υποτιμώνται σε σχέση με τις νέες «θεωρητικές» αναζητήσεις περί πρωτοπορίας και «παγκόσμιας επανάστασης».

Η κρίση που διαπερνά τη Σπουδάζουσα παρατείνεται σε μια εφ' όλης της ύλης συζήτηση, όσο οι προσυνεδριακές διαδικασίες είναι σε εξέλιξη.120 Ένα ποσοστό του αριστερού φοιτητόκοσμου πείθεται ή και υπαναχωρεί στις πιέσεις της ηγεσίας. Όμως, ένα άλλο «μαχόμενο» τμήμα αντιστέκεται, διαγράφεται ή και αποχωρεί. Αν και η λέξη διάσπαση δεν χρησιμοποιήθηκε σε εκείνη τη φάση, η κρίση δεν εκτονώθηκε εύκολα. Όπως ανακαλεί στη μνήμη του, ο τότε γραμματέας της Σπουδάζουσας Αθήνας, Γ. Μπανιάς, οι διαρροές άγγιξαν το 30% της οργάνωσης, ενώ πληθώρα από πα-

119. Βλ. τις «αυτοβιογραφικές» συνεντεύξεις των Γιάννη Μπανιά, Θαν. Καλαφάτη και του Λ. Τσίλογλου στο έκτο μέρος του παρόντος τόμου.

120. Βλ. τις σημειώσεις του Τ. Μπενά από συνεδρίαση του Γραφείου Σπουδάζουσας με θέμα τη συγχώνευση αλλά και τους φακέλους για τις προσυνεδριακές συνελεύσεις που πραγματοποιούνται στις διάφορες σχολές του Πανεπιστημίου Αθηνών, στις ανώτατες σχολές και στο ΕΜΠ, Αρχείο ΔΝΛ, κ. 281.3 και 282.1-11 αντίστοιχα.

Σελ. 88
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/89.gif&w=600&h=915

παρατυπίες και μεθοδεύσεις σημειώθηκαν στις συνελεύσεις των σχολών για την εξασφάλιση της απαραίτητης πλειοψηφίας. Για την αποκατάσταση μιας -έστω εύθραυστης- ισορροπίας, τα προβλήματα αποδίδονται στους «φραξιονισμένους αριστεριστές» και προσωποποιούνται. Τις παραμονές του Ιδρυτικού Συνεδρίου της ΔΝΛ δύο μέλη του Γραφείου της Σπουδάζουσας τιμωρούνται από τη Γραμματεία του «προσωρινού» ΚΣ, ο ένας με την ποινή της διαγραφής, ο άλλος μόνο με μομφή λόγω των στενών δεσμών της οικογένειάς του με την κομμουνιστική αριστερά.121 Το σπουδαστικό τμήμα της Νεολαίας Λαμπράκη έφτανε στο συνέδριο της οργάνωσης με ένα νέο, ουσιαστικά διορισμένο από την ηγεσία, Γραφείο Σπουδάζουσας.122 Τριήμερη γιορτή της Νεολαίας, παρά τα προβλήματα που οριακά διευθετήθηκαν , το Συνέδριο αποτέλεσε τη στιγμή κορύφωσης της οργανωτικής εμβέλειας της ΔΝΛ. Στις εργασίες του, από τις 28 Μαρτίου ώς την 1η Απριλίου 1965, στην αίθουσα της Λέσχης Ποντίων «Αργοναύτες» στη Δραπετσώνα,123 οι Λαμπράκηδες από όλη την Ελλάδα γνωρίστηκαν μεταξύ τους, ενέκριναν τις θέσεις και το καταστατικό της οργάνωσης τους, επικύρωσαν το δίδυμο της πολιτικής ηγεσίας τους και εξέλεξαν το νέο 45μελές Κεντρικό Συμβούλιο της οργάνωσης και το 12μελές Προεδρείο του.1'24 Η Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη αποκτούσε έτσι θεσμική υπόσταση. Η δυναμική της θα καταγραφόταν στα «Ιουλιανά», στις 70 ημέρες διαδηλώσεων για τη δημοκρατία. Σ' εκείνες τις έντονες ημέρες, οι Λαμπράκηδες, οι διαγραφέντες και οι αποχωρήσαντες έδιναν μαζί το «παρών», πρωταγωνιστές στις κινητοποιήσεις. Ωστόσο, ήδη στις ημέρες του Συνεδρίου, οι σκιές που είχαν προκαλέσει οι εσωτερικές αντιθέσεις στο ΚΣ της Ν.ΕΔΑ, και η κρίση που την ακολούθησε είχαν αποτυπωθεί τόσο στο νέο καθοδηγητικό

121. Στοχοποιημένοι από τις ημέρες της Σπουδαστικής Συνδιάσκεψης της Ν.ΕΔΑ, τον Μάιο του 1964 (βλ. την «Έκτακτη Συνεδρίαση του Γραφείου του ΚΣ της Νεολαίας», 20.5.1964, στο Αρχείο Ν.ΕΔΑ, κ. 268.43), οι Μ. Παπούλιας και Σ. Πέτρουλας καταγγέλλονται για τη «φραξιονιστική δράση» τους. Βλ. στο Αρχείο ΔΝΛ τη συνεδρίαση του Προεδρείου του ΚΣ στις 9.3.1965, την απολογία του Μ.Π. και την απόφαση, κ. 281.56.

122. Βλ. την πρόταση για τη συγκρότηση νέου Γραφείου Σπουδάζουσας στις 27.3, δηλαδή την παραμονή της έναρξης των εργασιών του Ιδρυτικού Συνεδρίου. Αρχείο ΔΝΛ, κ. 281.13.

123. Για την παρουσίαση του συνεδρίου εκείνες τις ημέρες απύ τον κομματικό τύπο, βλ. την πυκνή ειδησεογραφία, τα σχόλια και τους χαιρετισμούς από τις 28.3 έως τις 3.4.1965 και ιδιαίτερα το ολοσέλιδο αφιέρωμα της 28.3 στην εφ. Η Αυγή. Βλ. επίσης τα τεκμήρια από τις εργασίες που διασώζονται στο αρχείο της οργάνωσης, κ. 273.30-46 όπως και τον τόμο που κυκλοφόρησε : Το Πρώτο Ιδρυτικό Συνέδριο της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη, Αθήνα 1965, 300σ.

124. Βλ. τον ονομαστικό κατάλογο των μελών του ΚΣ στο έκτο μέρος του παρόντος τόμου.

Σελ. 89
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/90.gif&w=600&h=915

σώμα της ΔΝΛ, όσο και στον επιμερισμό των θέσεων στα ηγετικά κλιμάκιά της. Κανένας από τους εναπομείναντες εντός της οργάνωσης εκπροσώπους της «αριστερής πτέρυγας» δεν είχε προκριθεί ως μέλος του ΚΣ, ενώ οι Αριστείδης Μανωλάκος και Ανδρέας Λεντάκης είχαν αποκλειστεί με «προεδρικό βέτο» από μια θέση στη Γραμματεία του Προεδρείου του ΚΣ.

3.3. Πολιτική παρέμβαση, διώξεις και ανασύνταξη

Η Τρίτη Μαραθώνια Πορεία, στις 23 Μαΐου του 1965, μια από τις μαζικότερες πορείες ειρήνης που έγιναν ποτέ στην Ελλάδα,125 αποτελεί την πρώτη μεγάλη δημόσια εκδήλωση στην οποία μετέχει η ΔΝΛ με ρόλο επιτελικό σε συνεργασία με το Σύνδεσμο 'Bertrand Russell'. Την εποχή που ο πόλεμος στο Βιετνάμ έμπαινε σε νέα φάση και γινόταν παγκόσμια υπόθεση της νεολαίας, η προετοιμασία και μαζικότητα της πορείας, η έντονη παρουσία των αντιπροσωπειών από όλη τη χώρα, τα χρώματα, τα άρματα και η φαντασία που κάλυψαν με τραγούδια και συνθήματα για την ειρήνη τα 42 χιλιόμετρα από τον Τύμβο του Μαραθώνα στην Αθήνα, οι συνοδοιπόροι-εκπρόσωποι της ΠΟΔΝ και άλλων διεθνών οργανώσεων έδειχναν τις διαστάσεις των κινητοποιήσεων που μπορούσε να οργανώσει και να καθοδηγήσει η Νεολαία της Αριστεράς.

Ωστόσο, η φυσιογνωμία της ΔΝΛ μόνο μερικώς μπορεί να αποδοθεί με αναφορές στα προγραμματικά της κείμενα, στον μαζικό χαρακτήρα της, ή στο μέγεθος πραγματικών ή δυνητικών νεολαιίστικων κινητοποιήσεων υπό τον άμεσο έλεγχο της. Η ΔΝΛ αντλεί εξαρχής στοιχεία από τις αριστερές νεολαίες που προηγήθηκαν, ενσωματώνει πρακτικές από τη Ν.ΕΔΑ και τη ΔΚΝΓΛ, τις αναπροσαρμόζει σταδιακά στο πλαίσιο της αναζητώντας το δικό της στίγμα. Τα ιδιαίτερα, ωστόσο, στοιχεία, που εντέλει καθόρισαν την πολιτική φυσιογνωμία της, κρυσταλλώνονται μέσα από την παρουσία και συμμετοχή της σε μια ιστορική, για την ελληνική πολιτική ζωή, στιγμή, στην κρίση που πυροδότησε το «βασιλικό πραξικόπημα», τον Ιούλιο του 1965. Από την οπτική αυτή, τα «Ιουλιανά» σήμαναν, πλην όλων των άλλων, την ώρα της Νεολαίας Λαμπράκη. Την προσδιόρισαν ως πρωταγωνιστικό παράγοντα στη σύγκρουση που ακολούθησε την πολιτική κρίση και

125. Βλ. τα τεκμήρια για την Γ' Μαραθώνια Πορεία στο Αρχείο ΕΔΑ, κ. 263.3 και στο Αρχείο Ντ. Κουσίδου - Στ. Σταυρόπουλου, κ. 5.2. Βλ. επίσης τα υλικά από τη συνεδρίαση του Προεδρείου του ΚΣ της ΔΝΛ στις 31.5 με θέμα «Εκτιμήσεις για την Γ' Μαραθώνια πορεία» (Αρχείο ΔΝΛ, κ. 276.18), καθώς και τη μεταγενέστερη «αυτοκριτική» του γραμματέα της ΔΝΛ Αθήνας, Μπ. Θεοδωρίδη, για την «πλημμελή» συμμετοχή των οργανώσεων στο κ. 276.20.

Σελ. 90
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/91.gif&w=600&h=915

την επικαθόρισαν μέσα από τις αναζητήσεις στην καθημερινή «μάχη για τη δημοκρατία».126

Τρεις μόλις μήνες μετά το Ιδρυτικό Συνέδριο της, η ΔΝΛ έμπαινε δυναμικά στο πολιτικό προσκήνιο απαντώντας στη «συνταγματική εκτροπή» και στην πολιτική κρίση που συντηρήθηκε από τις 15 Ιουλίου, ημέρα της παραίτησης της κυβέρνησης Παπανδρέου και ανάθεσης της εντολής στον Γ. Αθανασιάδη-Νόβα, μέχρι τα μέσα Σεπτεμβρίου του 1965, με την ορκωμοσία και την εξασφάλιση της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας από την κυβέρνηση Στ. Στεφανοπούλου. Οι συγχρονικές με τα γεγονότα πολιτικές εκτιμήσεις αλλά και οι μεταγενέστεροι απολογισμοί και οι διαφωνίες που τους συνόδευσαν, τα κείμενα, εν γένει, που επικέντρωσαν στο ρόλο της οργάνωσης στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, χωρίς να χάνουν τη σημασία τους ως ιστορικά τεκμήρια,127 υποχωρούν μπροστά στη δύναμη της μνήμης και της βιωματικής κατάθεσης. Δεν πρόκειται μόνο για τα εν ζωή μέλη του ΚΣ, που, στην ολότητά τους, επανέρχονται στα γεγονότα με τις αυτοβιογραφικές συνεντεύξεις τους.128 Πρόκειται για διαπιστώσεις που προκύπτουν από την ανάγκη της γενιάς των Λαμπράκηδων να καταθέσει in extensio ή έστω θραυσματικά, με όποια μέσα διαθέτει, το δικό της «ήμουν κι εγώ εκεί».

Οι αγωνίες των ηγετικών στελεχών για την τήρηση της πολιτικής γραμμής, οι παραβιάσεις και συνεχείς υπερβάσεις της, τα ευρηματικά συνθήματα υπέρ της δημοκρατίας και ο παλμός, η ειρωνεία προς τους «αποστάτες», τα οδοφράγματα, οι αύρες και οι κρουνοί της πυροσβεστικής, οι προβοκάτορες, οι σπασμένες βιτρίνες, οι τραυματίες και οι φήμες για νεκρούς, ο δικός τους νεκρός, επανέρχονται στη μνήμη και στη φορτισμένη αφήγηση. Μεταγράφονται έτσι σκηνές και ψηφίδες από ένα μωσαϊκό που χρειάστηκε 70 ημέρες για να συμπληρωθεί. Ένα μωσαϊκό που επιγράφεται «η πολιορκία του Κοινοβουλίου» και αποτυπώνει τον καθημερινό αποκλεισμό του ιστορικού κέντρου της Αθήνας,129 στο τρίγωνο που σχηματίζεται ανάμεσα στις

126. Βλ. την υπογεγραμμένη από τους προέδρους του ΚΣ της ΔΝΛ και του Εθνικού Συμβουλίου της, Μ. Θεοδωράκη και Κ. Βάρναλη, «Διακήρυξη της ΔΝΛ προς την Ελληνική Νεολαία» στις 16.7.1965. Αρχείο ΔΝΛ, κ. 274.19.

127. Βλ. τα τεκμήρια από τη συνεδρίαση του Προεδρείου στις 16-17.8.1965, Αρχείο ΔΝΛ, κ. 276.23. Βλ. επίσης τον πρώτο απολογισμό για τις κινητοποιήσεις στη Β' Σύνοδο του ΚΣ της οργάνωσης, στις 11-12.9.1965, κ. 275.1-14.

128. Βλ. τις αναφορές στις «αυτοβιογραφικές» συνεντεύξεις των Τ. Μπενά, Αργυρώς Ζαννή- Ρεκλείτη, Στ. Στεφάνου, Τ. Τρίκκα, Αρ. Μανωλάκου καθώς και του Μιχ. Σεπετίδη (Θεσσαλονίκη) στο έκτο μέρος του παρόντος τόμου.

129. Βλ. την εξαιρετική σειρά των 170 φωτογραφιών από εκείνες τις ημέρες στο Φώντας Λάδης, Ιουλίανά 1965. 100 μέρες που συγκλόνισαν την Ελλάδα. Εκδόσεις Καστανιώτη

Σελ. 91
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/92.gif&w=600&h=915

οδούς Αιόλου, Πανεπιστημίου και Σταδίου από την πλατεία της Ομόνοιας μέχρι τη νοητή απόληξή του, τα όρια της πλατείας Συντάγματος, στην οποία οι διαδηλωτές δεν έφτασαν ποτέ. Στις σκηνές του, ξεχωρίζει ο θανάσιμος τραυματισμός και η κηδεία του Σωτήρη Πέτρουλα.

Βεβαίως, η πολιτική διαχείριση της κηδείας από την ΕΔΑ όπως και, στο σύνολο της, η «υπόθεση Παπούλια-Πέτρουλα» αποτελεί ένα ενδιαφέρον κεφάλαιο στην ιστορία της ΔΝΛ, που εκ των πραγμάτων υπερβαίνει τα όρια του παρόντος εγχειρήματος. Όπως και να έχει, ο θάνατος του δεν συμπλήρωσε απλώς με μία ακόμη εγγραφή, στις 21 Ιουλίου 1965, το μαρτυρολόγιο των αριστερών νεολαιών. Ο νεκρός φοιτητής της ΑΣΟΕΕ, πρώην μέλος του Γραφείου της Σπουδάζουσας της Ν.ΕΔΑ και της ΔΝΛ, έγινε σύμβολο της γενιάς του. Όποια κι αν ήταν η απόσταση των θέσεων που δίχασε -κυρίως μετά το θάνατό του- τους πρώην συντρόφους του, οδηγώντας στην πόλωση και στην πολεμική εναντίον της ΔΝΛ, παραμένει τελικά ένα γεγονός. Τώρα, που τα χρόνια επούλωσαν τις προσωπικές και πολιτικές διαφορές, το όνομά του επανέρχεται «ενοποιητικά» ως κοινή αναφορά και παρακαταθήκη. Ο Πέτρουλας είναι πια ο «φαντασιακός» εκπρόσωπος-ήρωας της γενιάς του στη συλλογική της μνήμη.

Άλλωστε, ήδη από εκείνες τις ημέρες της «μάχης για τη δημοκρατία», ο νεκρός λειτούργησε προσθετικά στη συγκρότηση της πολιτικής φυσιογνωμίας της ΔΝΛ. Έγινε αναφαίρετο στοιχείο της, ενδεικτικό μαζί με τις διαδηλώσεις στους δρόμους της Αθήνας και των μεγάλων πόλεων του σκληρού αγώνα για τη δημοκρατία στον οποίο η αριστερή νεολαία πρωταγωνίστησε. Και για το λόγο αυτό διεκδικήθηκε.130 Μέσα από αυτές τις συνδηλώσεις και τη μαχητικότητα, η εικόνα του νεολαίου διαδηλωτή και επομένως του «ταραξία» κατοχυρώθηκε στην αριστερά, αφήνοντας πρακτικά σε δεύτερο ρόλο τις άλλες πολιτικές νεολαίες και ιδιαίτερα την ΕΔΗΝ, που μετείχε ενεργά στις νεολαιίστικες και στις ευρύτερες πολιτικές κινητοποιήσεις. Η ΔΝΛ έγινε ο πραγματικός και συμβολικός αντίπαλος στα «Ιουλία νά» και για το λόγο αυτό στοχοποιήθηκε.

Το νομοσχέδιο131 που επεξεργάζεται από τα τέλη του 1965 για τη διά-

τη - νέα συμπληρωμένη έκδοση, Αθήνα 1985.

130. Βλ. τον άμεσο «προγραμματισμό εκδηλώσεων για Σ.Π.» την επομένη του θανάτου του από τη Γραμματεία του ΚΣ και το σημείωμα του μέλους της EE της ΕΔΑ, Ν. Καρά, Αρχείο ΔΝΛ, κ. 281.54.

131. Βλ. την εξαγγελία και τις πρώτες αντιδράσεις στα δημοσιεύματα κυβερνητικών εφημερίδων που αναφέρονται στο νομοσχέδιο για τη διάλυση δημοκρατικών οργανώσεων : «Ο κ. Στεφανόπουλος δήλωσε ότι δεν έχει αντίρρηση να προταχθεί η επερώτηση της ΕΔΑ. Την Τρίτη η συζήτηση για το διάγγελμα του μίσους». Η Αυγή, 12.1.1966. Επίσης, «Σε εφαρμογή των εντολών του ανακτοβουλίου. Μέτρα κατά των δημοκρατικών οργανώσεων νεολαίας

Σελ. 92
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/93.gif&w=600&h=915

διάλυσή της η κυβέρνηση Στεφανόπουλου αποτελεί το επιστέγασμα του ρόλου που της αποδόθηκε στο Συμβούλιο του Στέμματος στις πρώτες ημέρες του Σεπτεμβρίου, όταν, σε μια κίνηση αντιπερισπασμού για την έξοδο του πολιτικού κόσμου από την κρίση, καταγγέλθηκε ως «απειλή διά το καθεστώς της ελευθερίας και τον κοινοβουλευτισμό».'32

Οι καταγγελίες εδράζονταν πρωτίστως σε παλαιούς φόβους, στις μνήμες της αριστερής παρουσίας και της κομμουνιστικής επιρροής ενεργές ακόμη από τα χρόνια της Αντίστασης και κυρίως στον «αντικομμουνισμό», ο οποίος εξακολουθούσε να διαπερνά και να προσδιορίζει τους παράγοντες που εξέφρασαν κατ' αποκλειστικότητα, στον μεταπόλεμο, την ελληνική πολιτική ζωή. Εκκινούσαν από την επιρροή που μπορούσε δυνάμει να ασκήσει στη διαμόρφωση μιας διαφορετικής, καθ' ότι αριστερής, ταυτότητας στη νέα γενιά- μια ταυτότητα η οποία αντέβαινε στο νεφελώδες και ασαφές ιδεολόγημα της «εθνικοφροσύνης», στα ιδεολογικά μορφώματα περί «εθνικής νεολαίας» και στους κρατικούς και εκκλησιαστικούς εκπαιδευτικούς μηχανισμούς που τα υπηρετούσαν. Τέλος, έβαιναν παράλληλα με δημοσιεύματα που έβλεπαν το φως στον ημερήσιο τύπο και παρουσίαζαν την ΕΔΑ -αποκλεισμένη από τις διαδικασίες-έτοιμη «να καταλύσει με τη βία τους θεσμούς και να εγκαθιδρύσει κομμουνιστικό καθεστώς στη χώρα».133

«Ο Ιανός δεν βιάζεται», έγραφε στην εφημερίδα Le Monde, στις 12-13 Σεπτεμβρίου, ο Γάλλος ανταποκριτής της στην Αθήνα, Ερίκ Ρουλώ, αποδίδοντας με τις λέξεις «φρόνηση και ευλυγισία» τη στάση της Αριστεράς στον απολογισμό του για τα γεγονότα του καλοκαιριού.134 Την ίδια στιγμή , ωστόσο, η διάλυση της ΔΝΛ ετίθετο ως δεσμευτικός όρος για το σχήμα που αναλάμβανε την κυβερνητική διαχείριση, προσωρινή λύση για την έξοδο από την κοινοβουλευτική κρίση.

Ουσιαστικά, οι πιέσεις προς την κυβέρνηση της ΕΚ για τη διάλυση της ΔΝΛ είχαν ήδη δρομολογηθεί από την εποχή της εξαγγελίας για τη δημιουργία

ας ετοιμάζει η κυβέρνηση. Θα αντιμετωπίσει καθολική αντίδραση», if Αυγή, 28.1.1966.

132. Βλ. Σπ. Λιναρδάτος, Από τον εμφύλιο στη Χούντα, ό.π., τ. Ε' [1986], σ. 290. Για την επιθετικά αμυντική γραμμή που υιοθετεί η ΕΔΑ στην κινδυνολογία βλ. τις αγορεύσεις του κοινοβουλευτικού εκπροσώπου της, Ηλ. Ηλιού, καθώς και τις διαλέξεις και την αρθρογραφία του που αναδημοσιεύτηκαν στο Ηλ. Ηλιού, Η κρίση εξουσίας, Θεμέλιο, Αθήνα 1966, σ.187-302.

133. Μια χαρακτηριστική εικόνα της έξαρσης των αντικομμουνιστικών δημοσιευμάτων στον ημερήσιο τύπο αποτυπώνεται στο Διάγραμμα 16, στο πέμπτο μέρος του παρόντος τόμου.

134. Στο J. Meynaud με τη συνεργασία των Π. Μερλόπουλου και Γερ. Νοταρά. Πολιτικές δυνάμεις στην Ελλάδα, Μπάυρον, Αθήνα 21974, σ. 496.

Σελ. 93
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/94.gif&w=600&h=915

γία της. Υποκρύπτουν, κατ' αρχάς, τις ανησυχίες αλλά και τις ευρύτερες αντιδράσεις του συντηρητικού χώρου απέναντι στον δυναμικό ρόλο που αναλαμβάνει η νέα γενιά με τη ριζοσπαστική είσοδό της στο πολιτικό και κοινωνικό προσκήνιο. Σε δεύτερο επίπεδο, κινούνται εναντίον της Αριστεράς. Οι δηλώσεις εναντίον της οργάνωσης, οι λεκτικοί διαξιφισμοί, οι επιθέσεις στις λέσχες, ακόμα, τα αστυνομικά μέτρα που απαγορεύουν τις συγκεντρώσεις και τα κωλύματα που θέτουν οι αρχές στις περιοδείες των μελών του ΚΣ, ήδη από τις προσυνεδριακές διεργασίες, εγγράφονται στις συνήθεις πρακτικές εκφοβισμού που εξακολουθούν να απευθύνονται, παρά την αλλαγή του πολιτικού κλίματος, στην Αριστερά. Τα μέτρα είναι απότοκα κεκτημένων αντανακλαστικών. Δεν συναρτώνται, δηλαδή, άμεσα με τα ιδιαίτερα στοιχεία της ΔΝΛ, όπως με την αυτονομία που από την αρχή διακήρυξε , ή τη σχέση με το ΚΚΕ που η ηγεσία της διατήρησε μυστική. Αν ο πρωταρχικός ρόλος του ΚΚΕ στην απόφαση για τη συγκρότησή της παρέμενε μέχρι πρόσφατα αδιευκρίνιστος, η αυτόνομη φωνή της Αριστεράς που ηγετικά στελέχη της προσπάθησαν να διεκδικήσουν για τη Νεολαία Λαμπράκη καταπνίγηκε εν τη γενέσει της από την ηγεσία της ΕΔΑ, την ημέρα των «γεγονότων στο Γοργοπόταμο», στα τέλη Νοεμβρίου του 1964.135 Αντίστοιχα, οι δηλώσεις του προέδρου της, Μ. Θεοδωράκη, στις παραμονές του Συνεδρίου, για τη σχέση του με τον κομμουνισμό136 εκταμιεύτηκαν αρνητικά για το κόμμα της ΕΔΑ, χωρίς να πλήξουν ιδιαίτερα τη Νεολαία που δέκα ημέρες αργότερα εορτάζει το συνέδριο της.

Η πρώτη υπέρβαση στο σταθερό διωκτικό τοπίο παρατηρείται με την περίφημη «Εγκύκλιο 1010», ένα μέτρο με αναδρομική ισχύ, που υιοθετεί η κυβέρνηση Παπανδρέου, τον Απρίλιο του 1965.137 Οι αναδρομικές διώξεις

135. Είναι γεγονός ότι για την ηγεσία της ΔΝΛ -όπως και της ΕΔΑ-η έκρηξη της νάρκης στον εορτασμό της 22ης επετείου από την ανατίναξη της γέφυρας θεωρήθηκε «αποτέλεσμα δολοφονικής επίθεσης εναντίον της Αριστεράς», η οποία έπρεπε να καταγγελθεί με οξύτητα. Στην ψύχραιμη στάση που επικράτησε αντιτάχθηκαν μέλη του Προεδρείου της ΔΝΛ επιμένοντας στην αρχική τους απόφαση, η οποία τελικά δεν δημοσιοποιήθηκε λόγω της παρέμβασης της κομματικής ηγεσίας. Βλ. στο Αρχείο ΔΝΛ τα τεκμήρια από τη συνεδρίαση του Προεδρείου της ΔΝΛ την 1.12.1964, το σχέδιο δήλωσης καταγγελίας του Μ.Θ. και το σχέδιο απόφασης, κ. 276.8. Η αντιπαράθεση αυτή ωστόσο μεταξύ κόμματος και Νεολαίας δεν οδήγησε σε ουσιαστική ρήξη. Στην αντίθετη κατεύθυνση, βλ. Κατ. Σαιν-Μαρτέν, Λαμπράκηδες. Ιστορία μιας γενιάς, ό.π., σ. 174-179 και 235-239.

136. Αναφέρομαι στο θόρυβο που προκάλεσε η περίφημη πλέον δήλωση του Μ.Θ. στη διάρκεια συνέντευξης τύπου που έδωσε στη Θεσσαλονίκη στις 13.3.1965 ότι «είναι κομμουνιστής». Για το κείμενο της συνέντευξης βλ. «Θεοδωράκης : Η Ελληνική νεολαία γνωρίζει ότι μαζί μας κάνει ιστορία. Αμείλικτα ερωτήματα για τον κ. Παπανδρέου», Η Αυγή, 14.3.1965. Για τις συμπυκνωμένες αντιδράσεις, βλ. Η Αυγή, 16 και 17.3.1965.

137. Για την «Εγκύκλιο 1010» και τις αντιδράσεις που προκάλεσε, βλ. τον σχετικό

Σελ. 94
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Νεολαία Λαμπράκη τη δεκαετία του 1960
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 75
    

    ει όμως ταυτόχρονα να απηχεί τις ευρύτερες ανακατατάξεις και τα νεολαιίστικα αιτήματα στις περισσότερες χώρες που ακολουθούν την αφύπνιση της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς και τη δυναμική είσοδό της στο κοινωνικό και πολιτικό προσκήνιο.

    Αυτή η ίδια γενιά έμπαινε και στην Ελλάδα στον δημόσιο στίβο διεκδικώντας την αυτόνομη παρουσία της. Μετά τη «ΔΑΣ 114» και το Σύνδεσμο «Bertrand Russell», ΔΚΝΓΛ (Δημοκρατική Κίνηση Νέων «Γρηγόρης Λαμπράκης») με την ίδρυση της επικαθόριζε το τοπίο της ελληνικής νεολαίας.

    2.3. Η Δημοκρατική Κίνηση Νέων 'Γρηγόρης Λαμπράκης', όχημα της μετάβασης

    Τα γεγονότα της Θεσσαλονίκης, κυρίως οι πέντε ημέρες πάλης του Λαμπράκη με το θάνατο που μεσολαβούν ώς την κηδεία, συνιστούν μια χρονική στιγμή στη διάρκεια της οποίας οι κοινωνικές διεργασίες και αντιδράσεις υπερβαίνουν τους χώρους παρέμβασης της Αριστεράς και του οργανωμένου κινήματος της. Την ημέρα της κηδείας, στις 28 Μαΐου, στη διάρκεια της τελετής και στην προβλεπόμενη πομπή την οποία η ηγεσία της ΕΔΑ σε συνεννόηση με τις αρχές σχεδίαζε «βουβή» και περιφρουρούμενη για τον κίνδυνο των επεισοδίων, χιλιάδες νεολαίοι πλαισιώνουν το μέγα πλήθος, στη «μεγαλύτερη μεταπολεμική συγκέντρωση», όπως γράφει Η Αυγή. Η ιαχή «Κάθε νέος και Λαμπράκης»91 που αντηχεί μετά τη Θεσσαλονίκη και στην Αθήνα εκείνο το απόγευμα και καθιερώνεται στη συνέχεια ως σύνθημα της νεολαίας είναι αποτέλεσμα μιας διαγεγραμμένης πορείας, αλλά και μια αυθόρμητη απάντηση απέναντι στην κρατική βία και στην εξουσία των παρακρατικών μηχανισμών. Δίπλα στον Λαμπράκη που καθιερώνεται ως σύμβολο, ένα νέο έμβλημα, το «Ζ», και μαζί ένα νέο σύνθημα γεννιέται εκείνες τις ημέρες, την πατρότητα των οποίων δεν μπόρεσε να διεκδικήσει κανείς.

    Η άτυπη σύσκεψη που πραγματοποιείται ad hoc στα γραφεία της ΕΔΑ, στην οδό Αριστείδου, σύμφωνα με τις μαρτυρίες,92 το ίδιο βράδυ της κη-

    Νεολαίας και Σπουδαστών, το καλοκαίρι του 1957, μέχρι τη συγχώνευση της Ν.ΕΔΑ με τη ΔΚΝΓΛ και τη δημιουργία της ΔΝΛ αντανακλάται με τον καλύτερο τρόπο στις πυκνότητες της αλληλογραφίας, όπως και στη συχνότητα της εκπροσώπησης και στο μέγεθος των ελληνικών αντιπροσωπειών. Βλ. Αρχείο Ν.ΕΔΑ κ. 272.25-57 καθώς και τη σειρά των τεκμηρίων της ΠΟΔΝ στο κ. 311-315.

    91. Το σύνθημα καταγράφεται για πρώτη φορά στην εφ. Η Αυγή στις 30 Μαΐου 1963, σ. 5 στη στήλη Με την Γενιά της Δημοκρατίας, «"Κάθε νέος και Λαμπράκης". Οι μαθητές στον αγώνα για την ειρήνη».

    92. Σύμφωνα με τον Τ. Μπενά, στη συνάντηση μετείχαν, εκτός από τον ίδιο και τον Μ.