Συγγραφέας:Παπαθανασίου, Ιωάννα
 
Τίτλος:Η Νεολαία Λαμπράκη τη δεκαετία του 1960
 
Υπότιτλος:Αρχειακές τεκμηριώσεις και αυτοβιογραφικές καταθέσεις
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:47
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2008
 
Σελίδες:679
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος + 1 CD-ROM
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Νεανικές οργανώσεις
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:Δεκαετία 1960
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί απόπειρα συγκρότησης ενός σταθερού τεκμηριωτικού πλαισίου για την ιστορία της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη και διαρθρώνεται σε τέσσερα μέρη, που έχουν ως αφετηρία και σημείο αναφοράς τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ) και τις συλλογές τους, προεκτείνονται πέρα από αυτά, και είναι τα εξής: 1) Αναλυτική παρουσίαση του αρχείου του Κεντρικού Συμβουλίου της οργάνωσης, 2) Συστηματική καταγραφή του συνόλου των εντύπων της και στην αποδελτίωση των σειρών του περιοδικού Τετράδια της Δημοκρατίας και της εφημερίδας Η Γενιά μας, 3) Εξαντλητικές αποδελτιώσεις της εφημερίδας Η Αυγή σε θέματα που αφορούν τις δραστηριότητες της οργάνωσης όπως και σε αναφορές που σχετίζονται με τις εκτιμήσεις του κόμματος της ΕΔΑ και των πολιτικών αντιπάλων της για τη ΔΝΛ και 4) Παρουσίαση σύντομων αυτοβιογραφικών συνεντεύξεων με τα μέλη του Κεντρικού Συμβουλίου και της Εξελεγκτικής Επιτροπής της οργάνωσης. Ένα εξαντλητικό χρονολόγιο, για την περίοδο Ιανουάριος 1963-Απρίλιος 1967, ακολουθεί τις θεματικές ενότητες και, συγκροτούμενο σε τρία επίπεδα -δραστηριότητες της νεολαίας, ελληνική πολιτική σκηνή και διεθνές πολιτικό πλαίσιο—, φιλοδοξεί να συστοιχίσει τα δεδομένα της εποχής και να ευκολύνει το χρήστη.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 45.04 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 80-99 από: 684
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/80.gif&w=600&h=915

3.1. Νεολαιίστικες αντιστάσεις και κομματικές παρακαταθήκες Σήμερα, είναι πλέον σαφές ότι η απόφαση για τη συγχώνευση της Ν.ΕΔΑ με τη ΔΚΝΓΛ δεν ελήφθη στην Αθήνα. Η ιδέα κυοφορείται βεβαίως στην Ελλάδα, διαμορφώνεται σταδιακά στις επαφές των ηγετικών στελεχών των δύο οργανώσεων με την ηγεσία της ΕΔΑ και τους εκπροσώπους του Κλιμακίου Εσωτερικού της ΚΕ του ΚΚΕ. Ωστόσο, οι προτάσεις τελεσφόρησαν στο Βουκουρέστι, τον Ιανουάριο του 1964, στη συνάντηση του γραμματέα της Ν.ΕΔΑ, Τάκη Μπενά, με το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ.100 Την απόφαση, η λήψη της οποίας συνάντησε μάλλον αντιστάσεις εντός του ηγετικού πυρήνα του ΚΚΕ, συνόδευε κομματική εντολή για τη μη άμεση δημοσιοποίηση της στην Ελλάδα.

Η έξωθεν εντολή είχε μεταξύ άλλων τις πολιτικές εξηγήσεις της. Σε μια πρώτη φάση, οι προτεραιότητες της προεκλογικής εκστρατείας, οι ανάγκες δραστηριοποίησης των μηχανισμών του κόμματος της ΕΔΑ και της Νεολαίας της ενόψει των προγραμματισμένων για τον Φεβρουάριο κοινοβουλευτικών εκλογών, προκρίνουν την εκλογική συσπείρωση και αποτρέπουν την όποια μετακίνηση του ενδιαφέροντος σε άλλα σοβαρά πολιτικά ζητήματα, όπως η συγχώνευση των προγενέστερων σχημάτων και η ίδρυση ενιαίου φορέα της νεολαίας. Στη συνέχεια, η δημοσιοποίηση μετατίθεται λόγω των μετεκλογικών προβλημάτων. Σε μια κρίσιμη στιγμή για την Αριστερά που κλυδωνίζεται από το «σταυρικό πρόβλημα» -όπως ονόμασε ο Ηλίας Ηλιού τις διαρροές ψήφων και τις μετατοπίσεις ψηφοφόρων της προς το Κέντρο—, ο σχεδόν υποχρεωτικός «ελιγμός της ΕΔΑ» και η περαιτέρω μείωση του εκλογικού ποσοστού της άνοιγαν εκ νέου την ημερήσια διάταξη των συνεργασιών για τις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές που ακολούθησαν τον Ιούλιο. Έτσι, η απόφαση παρέμεινε για μεγάλο διάστημα στα συρτάρια των αρμοδίων αναμένοντας το πράσινο φως και τις εισηγήσεις των «ειδικών».101

100. Γραμματέας της Ν.ΕΔΑ, μέλος της EE της ΕΔΑ, αλλά και της ΚΕ του ΚΚΕ από το 1961, ο Τ. Μπενάς αναλαμβάνει το ρόλο του εισηγητή για τη μετεξέλιξη της Νεολαίας στην Ελλάδα. Στη συνάντησή του, στο Βουκουρέστι, με τα μέλη του ΠΓ του ΚΚΕ, συμμετείχαν επίσης οι Γρ. Φαράκος, Λ. Τζεφρώνης και Θ. Καρατζάς, μέλη της ΚΕ μετέχοντες στην Επιτροπή Νεολαίας του ΚΚΕ. Την εισήγηση Μπενά για τη συγχώνευση της Ν .ΕΔΑ και της ΔΚΝΓΛ ακολούθησαν οι τοποθετήσεις των μελών της Επιτροπής Νεολαίας του ΚΚΕ και κυρίως του Γρ. Φαράκου που επέμενε στη διατήρηση του διπλού σχήματος. Στη συνέχεια το ΠΓ αποσύρθηκε για να συζητήσει «κεκλεισμένων των θυρών». Την απόφαση για τη συγχώνευση ανακοίνωσε, μετά το τέλος της συνεδρίας, ο Π. Δημητρίου, υπεύθυνος για τα ζητήματα της Νεολαίας στο ΠΓ του ΚΚΕ. Για τα ζητήματα αυτά, βλ. και την «αυτοβιογραφική» συνέντευξη του Τ. Μπενά στο έκτο μέρος του παρόντος τόμου.

101. Η ήδη ειλημμένη απόφαση εγκρίνεται ως «σχέδιο απόφασης» της Εκτελεστικής

Σελ. 80
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/81.gif&w=600&h=915

Τελικά φτάνει για επικύρωση στην Γ' Σύνοδο του Κεντρικού Συμβουλίου της,102 τον Ιούνιο του 1964, όπου εγκρίνεται κατά πλειοψηφία αντιμετωπίζοντας από την αρχή σοβαρές ενστάσεις και προκαλώντας εσωτερικούς κραδασμούς. Εκ των πραγμάτων, η υποδοχή της απόφασης αποδείχτηκε σύνθετη για την Ν.ΕΔΑ, ενώ για τη ΔΚΝΓΛ η διαδικασία ήταν σχετικά απλή. Οι σχέσεις του Μ. Θεοδωράκη με την ηγεσία του ΚΚΕ, η εκλογή του ως βουλευτή στη Β' περιφέρεια του Πειραιά με τα χρώματα της ΕΔΑ, τον Φεβρουάριο, και κυρίως η παρουσία ηγετικών στελεχών της Ν.ΕΔΑ στην Εκτελεστική Επιτροπή της Κίνησης μετέθεταν το ζήτημα στα κεντρικά όργανα της Ν.ΕΔΑ στο μέτρο που το στελεχικό δυναμικό της Κίνησης είχε, στη συντριπτική πλειοψηφία του, τη διπλή ιδιότητα. Στη λογική αυτή, τα ηγετικά κλιμάκια της Ν.ΕΔΑ και το πλέον ευαίσθητο τμήμα του στελεχικού της δυναμικού, κυρίως στη Σπουδάζουσα, απορρόφησαν τις εντάσεις καθώς οι αντιδράσεις υπερέβησαν τα αναμενόμενα.

Ουσιαστικά, το μόνο ζήτημα που δεν φαίνεται να απασχόλησε τότε τα στελέχη της νεολαίας ήταν η σχέση της νέας οργάνωσης με το ΚΚΕ και όσα υπέκρυπτε αφενός ως στρατηγική κίνηση ελέγχου της Νεολαίας απευθείας από το Βουκουρέστι χωρίς τη μεσολάβηση των μηχανισμών της ΕΔΑ και αφετέρου τα όρια και η δυναμική αυτής της κομματικής παρέμβασης στη Νεολαία Λαμπράκη η οποία, θεωρητικά τουλάχιστον, θα διακηρύξει την αυτονομία της.103 Τα σημεία αυτά, που επανέρχονται συχνά τα τελευταία χρόνια ως ερωτήματα αλλά και ως αντικείμενο διαφωνιών και κριτικής μεταξύ των παλιών στελεχών, δεν τέθηκαν καν στη συζήτηση καθώς η κομμουνιστική ταυτότητα λειτουργούσε ήδη ως προϋπόθεση αλλά και χρυσή

Επιτροπής της ΕΔΑ με τίτλο «Για μια αποφασιστική στροφή στη Νεολαία» από την ζ' Σύνοδο της Διοικούσας Επιτροπής του κόμματος, τον Μάιο του 1964, παρά τις διαφωνίες βασικών στελεχών της ΕΔΑ, που προέρχονται από τη σοσιαλιστική συνιστώσα της. Η μη δημοσιοποίηση της απόφασης δεν οφείλεται, ωστόσο, στην επιφυλακτική στάση που κράτησαν οι Γ. Πασαλίδης και Στ. Ηλιόπουλος, οι οποίοι διέβλεπαν τη μετατόπιση της Νεολαίας εκτός των κομματικών πλαισίων της ΕΔΑ. Για το ζήτημα αυτό βλ. τη μεταγενέστερη «επιστολή του Στ. Ηλιόπουλου προς την EE της ΕΔΑ», Αρχείο ΕΔΑ, κ. 2.

102. Η απόφαση για τη συγχώνευση εμφανίζεται ως πρόταση της EE της ΕΔΑ και του Γραφείου του ΚΣ της Ν.ΕΔΑ στη διευρυμένη ως προς τη σύνθεσή της ολομέλεια του ΚΣ, 19-21.6.1964. Βλ. το κείμενο της εισήγησης στο Αρχείο Ν.ΕΔΑ, κ. 268.2. σ. 22. Βλ. επίσης το «συμπυκνωμένο» σκεπτικό για τη συγχώνευση, σ. 19-21.

103. «Βασική προϋπόθεση αποτελεί η ανάπτυξη και το δυνάμωμα της πρωτοπόρας οργάνωσης της ελληνικής νεολαίας, της οργάνωσης που θα έχει βασικό της καθήκον τη διαπαιδαγώγηση των μελών της με βάση την ιδεολογία της Αριστεράς. Η οργάνωση αυτή της νεολαίας πρέπει να είναι αυτοτελής, πρωτόβουλη, με δική της εσωτερική ζωή, με δικό της σχέδιο δράσης, με δικά της από πάνω ώς κάτω εκλεγμένα καθοδηγητικά όργανα». Από την εισήγηση για τη συγχώνευση στο ΚΣ της Ν.ΕΔΑ, κ. 268.1 , σ. 19.

Σελ. 81
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/82.gif&w=600&h=915

παρακαταθήκη για την ενσωμάτωση του ανώτερου στελεχικού δυναμικού στους ηγετικούς πυρήνες της ΕΔΑ και της Νεολαίας της.

Οι βασικές αντιρρήσεις έθιγαν το ζήτημα της πολιτικής φυσιογνωμίας του νέου φορέα και εστίαζαν στη μαζικότητά του. Διατυπωμένες στο Γραφείο του ΚΣ της Ν.ΕΔΑ και εν μέρει στην Γ' Σύνοδο104 του τελευταίου από στελέχη με διαφορετικές πορείες και περγαμηνές, συμπυκνώνουν τα επιχειρήματα105 και συσπειρώνουν τις διάχυτες αμφιβολίες. Αντίθετες μάλλον ως προς την επιχειρηματολογία που ανέπτυσσαν, οι θέσεις κατέληγαν στην ταυτόσημη επιφύλαξη για την ίδρυση της Νεολαίας Λαμπράκη. Η «πρόταση Μανωλάκου» εδραιωνόταν σε μια αντίληψη περί «πρωτοποριακής» οργάνωσης που αντέκρουε τη μαζικότητα, ενώ η θέση του Μίσσιου εκκινούσε από μια εργαλειακή σχέση που έπρεπε να διατηρηθεί μεταξύ πολιτικής οργάνωσης και μετώπου. Εκκινώντας από την ανάγκη διατήρησης του μετωπικού σχήματος και τοποθετούμενος υπέρ της αυτοτελούς παρουσίας της Κίνησης, ο Αντρέας Λεντάκης, με τη διπλή ιδιότητα του μέλους του Γραφείου του ΚΣ της Ν.ΕΔΑ και της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΔΚΝΓΛ, συμπλήρωνε τον εντός των οργάνων αντίλογο. Έτσι, την απόφαση του ΚΣ της Ν.ΕΔΑ ακολουθούν παράλληλες διεργασίες και ζυμώσεις που μπορεί να μη μετέθεσαν το χρόνο της δημοσιοποίησης της συγχώνευσης, αλλά που συνέβαλαν -μαζί με τις τεχνικές δυσκολίες και ενδεχομένως τις αδράνειες- στην καθυστέρηση των προσυνεδριακών διαδικασιών. Προβλεπόμενο στους αρχικούς σχεδιασμούς για το φθινόπωρο του 1964, το Ιδρυτικό Συνέδριο της Νεολαίας Λαμπράκη μετατέθηκε για τον Φεβρουάριο και μετά από δεύτερη σύντομη αναβολή πραγματοποιήθηκε στα τέλη Μαρτίου 1965.

Ωστόσο, παρά τις διατυπωμένες αντιθέσεις εντός της Ν.ΕΔΑ, στον δημόσιο χώρο αλλά και εσωτερικά, οι απαραίτητες κινήσεις που προετοιμάζουν τη συγχώνευση εκτυλίσσονται όπως, προφανώς, είχαν ήδη σχεδιασθεί. Μια επιτροπή από εκπροσώπους των δύο φορέων, με τίτλο «Κοινό κλιμάκιο των οργανώσεων Ν.ΕΔΑ και ΔΚΝΓΛ για τη μελέτη των προβλημάτων του κινήματος της νεολαίας»,106 χρεώνεται, από τον Ιούνιο του 1964,ένα ρόλο προπαρασκευαστικό της δημοσιοποίησης, ενώ, ταυτόχρονα

104. Αν και υποβαθμισμένες, οι διαφωνίες καταγράφονται από τον Τ. Μπενά στη χφ. «Σύντομη έκθεση για την Γ' Σύνοδο του ΚΣ». Βλ. Αρχείο Ν.ΕΔΑ, κ. 268.5, σ. 2.

105. Βλ. τις «αυτοβιογραφικές» συνεντεύξεις των Αριστείδη Μανωλάκου και Χρόνη Μίσσιου στο έκτο μέρος του παρόντος τόμου.

106. Βλ. την «Ανακοίνωση του κοινού κλιμακίου των οργανώσεων Ν.ΕΔΑ και ΔΚΝΓΛ για τη μελέτη των προβλημάτων του κινήματος της νεολαίας» [9/1964], Αρχείο ΔΝΛ, κ. 273.8.

Σελ. 82
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/83.gif&w=600&h=915

χρονα, κοινές ανακοινώσεις για διάφορα ζητήματα αρχίζουν να βλέπουν το φως της δημοσιότητας.107 Εσωτερικά, στην κορυφή της πυραμίδας αναλαμβάνει δράση το ηγετικό δίδυμο -πρόεδρος ο Μ. Θεοδωράκης, γραμματέας ο Τάκης Μπενάς— με το οποίο η οργάνωση θα πορευτεί τυπικά ώς το τέλος. Αντίστοιχα, χωρίς αποκλεισμούς των διαφωνούντων, ορίζεται το «προσωρινό ΚΣ» από τα ηγετικά στελέχη της Ν.ΕΔΑ και της Κίνησης, το οποίο θα τεθεί τυπικά μέχρι το Συνέδριο επικεφαλής της Νεολαίας Λαμπράκη.

Προετοιμασμένη στη διάρκεια του καλοκαιριού, η κοινή «Δήλωση των Οργανώσεων: Νεολαία ΕΔΑ-Δημοκρατική Κίνηση Νέων 'Γρ. Λαμπράκης'»108 δημοσιοποιεί, στις 8 Σεπτεμβρίου, την απόφαση «για τη δημιουργία της νέας, της μεγάλης πρωτοπόρας οργάνωσης της νεολαίας». Ακολουθεί, χωρίς χρονική καθυστέρηση, στις 14 Σεπτεμβρίου επίσημη εκδήλωση για τη συγχώνευση στο θέατρο «Διάνα» με ομιλητές τον Μ. Θεοδωράκη εκ μέρους της Κίνησης και, εκ μέρους της Ν.ΕΔΑ, έναν από τους μειοψηφήσαντες, τον Αριστ. Μανωλάκο. Σε μια ατμόσφαιρα πανηγυρική, οι υποσχέσεις για το μέλλον συμπληρώνονται από αναφορές στο παρελθόν των κινημάτων της αριστερής νεολαίας και ενισχύονται από τις πρόσφατες εκλογικές επιτυχίες των συνεργασιών στις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές, στις οποίες οι νεολαίοι μετείχαν ενεργά. Στο πλαίσιο αυτό, ο Μ. Θεοδωράκης κηρύσσει μετωπική επίθεση της Νεολαίας Λαμπράκη εναντίον της κυβέρνησης της ΕΚ. Η στάση της νέας οργάνωσης παρουσιάζεται ως μονόδρομος υπαγορευμένος από τις διαδοχικές κυβερνητικές αρνήσεις, τις υπαναχωρήσεις και τις δεσμεύσεις του Γ. Παπανδρέου να μην προχωρήσει σε διαρθρωτικές αλλαγές.

«Η αρνητική μας στάση απέναντι στην άρνηση δεν θα πρέπει να μείνει μονάχα σαν άρνηση της άρνησης. Μας χρειάζεται η θέση, η κατάφαση. Γιατί μόνο τότε εξασφαλίζεται η ψυχική, διανοητική και μαχητική ισορροπία. Τότε οι ατμοί του βρασμού περνώντας πειθαρχικά μέσα από τις σωληνώσεις του ιδεολογικού και πολιτικού προσανατολισμού δίνουν κίνηση στους τροχούς. Τότε η άρνηση της άρνησης γίνεται σίγουρα θέση, γίνεται

107. Βλ. αντιπροσωπευτικά τις κοινές ανακοινώσεις για τα «γεγονότα στο Λαύριο» ή την επικοινωνία για τη συνάντηση των εκπροσώπων των δυο οργανώσεων, Αρχείο ΔΝΛ, κ. 273.6 και 7.

108. «Δήλωση των Οργανώσεων: Νεολαία ΕΔΑ-Δημοκρατική Κίνηση Νέων 'Γρ. Λαμπράκης'», Αρχείο ΔΝΛ, κ. 273.9. Την επόμενη ημέρα Η Αυγή τη δημοσιοποιεί στο πρωτοσέλιδο της με τον τίτλο «Το Κ.Σ. της Ν.ΕΔΑ, η Ε.Ε. της ΔΚΝΓΛ θα πραγματοποιήσουν συγκέντρωση με θέμα "Η πορεία ανάπτυξης του Πατριωτικού Δημοκρατικού νεολαιίστικου κινήματος, ο ρόλος και η φυσιογνωμία της πρωτοπόρας οργάνωσης της Ελληνικής Νεολαίας". Η Αυγή, 9.9.1964.

Σελ. 83
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/84.gif&w=600&h=915

πορεία προς τα μπρος, γίνεται χαστούκι στους ραγιάδες και κάλεσμα μάχης στους πατριώτες και τους ελεύθερους».109

Τις ίδιες ημέρες, στη Μόσχα, στη συνέχεια του ταξιδιού της ελληνικής αντιπροσωπείας για το Παγκόσμιο Φόρουμ της Νεολαίας που διοργάνωνε η ΠΟΔΝ, ο Τάκης Μπενάς και ο Ανδρέας Λεντάκης εκπονούν αντίστοιχα το «Σχέδιο Καταστατικού» και το «Σχέδιο Θέσεων» της νέας οργάνωσης. Οι εξαρτήσεις που, εκείνη την εποχή, λειτουργούν ακόμη ως κομματικές παρακαταθήκες δίνουν πάλι το «παρών» στον τρόπο επεξεργασίας των καταστατικών κειμένων. Ο Μπενάς, αλλά και ο Λεντάκης, έκαναν στο Βουκουρέστι ενδιάμεσο υποχρεωτικό σταθμό πριν από την ολοκλήρωση του σχεδόν τρίμηνου ταξιδιού τους. Οι συζητήσεις και οι επαφές στην έδρα του ΠΓ του ΚΚΕ για τα χειρόγραφα σχέδια που συνέταξαν δεν ήταν αρκετές, καθώς τα κείμενα δεν τους ακολούθησαν στην επιστροφή τους -πάλι μέσω Μόσχας. Για λόγους ασφαλείας κρατήθηκαν στο Βουκουρέστι, αποτέλεσαν αντικείμενο επεξεργασίας και έφτασαν στην Αθήνα -το πιθανότερο με διπλωματικούς σάκους- από το εξωτερικό. Όπως διαπίστωσαν οι συντάκτες τους, παρουσίαζαν στην παραλαβή τους αρκετές αλλαγές ως προς το περιεχόμενο.110

Παρά την αυστηρότητα στην τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων, όταν, στα τέλη Οκτωβρίου, ο Τάκης Μπενάς επιστρέφει στην Αθήνα, οι προγραμματισμοί παρουσιάζουν εκ των πραγμάτων μεγάλες καθυστερήσεις. Το Προεδρείο του προσωρινού ΚΣ τις απέδιδε στο γεγονός ότι η συγχώνευση, ένα μήνα μετά την εξαγγελία της νέας οργάνωσης, «δεν είχε την αναμενόμενη απήχηση». Εστίαζε στη μικρή προβολή από τον τύπο αλλά και σε ζητήματα όπως η «εποχιακή ύφεση του νεολαιίστικου κινήματος» και στο γεγονός ότι «η Κίνηση Λαμπράκη είχε ήδη ταυτιστεί με την Ν.ΕΔΑ».111 Στην πράξη, οι καθυστερήσεις και τα ζητήματα που εκκρεμούν είναι, ως επί το πλείστον, εσωτερικά. Από τη μία πλευρά, τα κείμενα ανα-

109. Από την «Ομιλία του Μ. Θεοδωράκη στην εκδήλωση για τη συγχώνευση», 14.9.1964. Αρχείο ΔΝΛ, κ. 273.11, σ. 12.

110. Στην αυτοψία, που πραγματοποιήσαμε με τον Τ. Μπενά, στο Αρχείο του ΚΣ της ΔΝΛ με σκοπό τον πληρέστερο χαρακτηρισμό των τεκμηρίων, εντοπίσαμε κείμενα δακτυλογραφημένα με το «γνωστό» τόπο γραφομηχανής που χρησιμοποιούσαν για τις ανάγκες του ΠΓ του ΚΚΕ στο Βουκουρέστι. Βλ. τις παρατηρήσεις «για το προσχέδιο των προσυνεδριακών θέσεων» και «για το προσχέδιο καταστατικού» (Αρχείο ΔΝΛ, κ. 273.17), καθώς και το τελευταίο τμήμα στο «Σχέδιο προσυνεδριακών θέσεων» στο κ. 273.18.

111. Βλ. τα υλικά από τη συνεδρίαση του Προεδρείου στα τέλη Οκτωβρίου 1964: α) «Ένας μήνας από τη δημιουργία της οργάνωσης», β) «Γιατί δεν είχε αντήχηση η συγχώνευση», γ) «Στοιχεία και εκτιμήσεις για την πορεία της συγχώνευσης», δ) σύντομα πρακτικά, Αρχείο ΔΝΛ, κ. 276.4.

Σελ. 84
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/85.gif&w=600&h=915

αναπροσαρμόζονται εκ νέου λεκτικά καθώς «εκσυγχρονίζονται» χωρίς αλλοιώσεις στο περιεχόμενο τους. Από την άλλη, οι οργανώσεις βάσης δεν έχουν ακόμη προετοιμαστεί «οργανο-τεχνικά» για την έναρξη του προσυνεδριακού διαλόγου,112 ο οποίος τελικά εγκαινιάζεται σε μια διαδικασία παράλληλη με την εκστρατεία στρατολόγησης νέων μελών και με τις προετοιμασίες των απαραίτητων υποδομών για την εύρεση χώρων και την οριστική αποστέγαση από τα κομματικά γραφεία.

3.2. Όρια και δυναμική της οργανωτικής εμβέλειας

«Η ΔΝΛ είναι η πρωτοπόρα πλατιά δημοκρατική, αντιφασιστική, πατριωτική, φιλειρηνική και πολιτιστική οργάνωση της Ελληνικής Νεολαίας. Πιστεύει και αγωνίζεται για την Ειρήνη, τη Δημοκρατία, την Εθνική Ανεξαρτησία, την Κοινωνική Πρόοδο» έγραφε το άρθρο 3 του σχεδίου Καταστατικού"3 που εγκρίθηκε από το Ιδρυτικό Συνέδριο. Το καταστατικό επιχειρούσε να αναδείξει το πολύπτυχο των στόχων της οργάνωσης στην κατεύθυνση -όπως τονιζόταν- «της εθνικής πατριωτικής διαπαιδαγώγησης της ελληνικής νεολαίας». Συμπυκνώνοντας στα πρώτα έξι άρθρα του τα προγραμματικά κείμενα, τραβούσε το νήμα της συνέχειας ανάμεσα στο «πνεύμα των λαϊκών αγωνιστικών παραδόσεων της Επανάστασης του 21 και του Έπους της Εθνικής Αντίστασης, των δημοκρατικών κοινωνικών αγώνων του λαού». Προσπαθούσε δηλαδή να συγκεράσει το απώτερο και το άμεσο παρελθόν με το ενεργό και δραστήριο παρόν των αριστερών κινημάτων της νεολαίας «για τη δημοκρατική ανάπτυξη, την πρόοδο και την ευτυχία της πατρίδας μας, για την πραγματοποίηση της Εθνικής Δημοκρατικής Αλλαγής».

Αν η «προσέλκυση της νεολαίας στους γενικότερους αγώνες του λαού μας στο πλευρό του προοδευτικού δημοκρατικού κινήματος» καταγράφεται ως ένας από τους στόχους της οργάνωσης, το προγραμματικό πολύπτυχο υπογράμμιζε επίσης την «προάσπιση και διεκδίκηση των δικαιωμάτων της νεολαίας στη ζωή, τη μόρφωση, τη δουλειά, τον πολιτισμό, την ψυχαγωγία» με σκοπό την «κατάκτηση της πλήρους ισοτιμίας των νέων σε όλους τους τομείς της δημόσιας πολιτικής και κοινωνικής ζωής». Αντίστοιχα, η «οικοδόμηση της πιο πλατειάς ενότητας της Ελληνικής Νεολαίας» έβρισκε τις προεκτάσεις της στη μαζικότητα του ίδιου του εγχειρήματος. Η

112. «Τη Δευτέρα 8 μ.μ. στο θέατρο Διάνα Συγκέντρωση της "Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη". Αρχίζει η προσυνεδριακή περίοδος». Βλ. Η Αυγή, 26.11.1964, σ. 7.

113. Καταστατικό της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη. Σχέδιο για συζήτηση, Αθήνα, Δεκέμβριος 1964, σ. 2. Βλ. επίσης Αρχείο ΔΝΛ, κ. 273.1.

Σελ. 85
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/86.gif&w=600&h=915

απόφαση για τη μέγιστη δυνατή συσπείρωση εντός της οργάνωσης αποτυπωνόταν αφενός στη διακηρυγμένη πολυσυλλεκτικότητα και αφετέρου στην «ελαστικότητα» της ένταξης.

Στην κατεύθυνση αυτή το άρθρο 6, αν και αναπαράγει καθ' όλα την κομμουνιστική λογική στην ιεράρχηση των νεολαίων εκκινώντας το προσκλητήριο από τα «παιδιά της εργατικής τάξης και τους νέους εργαζόμενους», διευκρινίζει ότι «η οργάνωση απευθύνεται σε όλους ανεξαιρέτως τους νέους και τις νέες κάθε κοινωνικής προέλευσης, τους εργάτες, τους εργαζόμενους, τους υπαλλήλους, τους αγρότες, τους φοιτητές, τους σπουδαστές, τους αθλητές, τους νέους επιστήμονες και καλλιτέχνες». Στην ίδια λογική, στο άρθρο 7 αποσαφηνίζεται η ουσιαστικά ανεμπόδιστη και χαλαρή -καθότι χωρίς ιδιαίτερες προϋποθέσεις- δυνατότητα ένταξης: «Μέλος της οργάνωσης γίνεται κάθε νέος και νέα που αποδέχεται τα ιδανικά, τους σκοπούς της, το καταστατικό της».114

Στη βάση αυτών των εκφρασμένων προγραμματικών επιδιώξεων και κατόπιν εντατικής κινητοποίησης η οποία επιτεύχθηκε κυρίως με τις συνεχείς περιοδείες115 στελεχών του ηγετικού πυρήνα της στις πρωτεύουσες των επαρχιών και στην ενδοχώρα, η Νεολαία Λαμπράκη φτάνει στις παραμονές του Α' (Ιδρυτικού) Συνεδρίου της στα όρια της οργανωτικής της ανάπτυξης.116 Από τον Νοέμβριο του 1964 έως τον Μάρτιο του 1965, χιλιάδες νέοι εντάσσονται στις γραμμές της και μετέχουν, στη συντριπτική πλειονότητά τους, στις προσυνεδριακές συνελεύσεις και στα σεμινάρια που διοργανώνονται. Ενημερώνονται και εκλέγουν τους 300 αντιπροσώπους για το Συνέδριο της οργάνωσης. Βέβαια, μια ακριβής αριθμητική αποτίμηση των μελών ή συμμετασχόντων στις προσυνεδριακές διαδικασίες κρίνεται, μέχρι σήμερα, επισφαλής, καθώς στο αρχείο δεν εντοπίστηκαν τεκμήρια με ακριβείς και συνολικές αποτιμήσεις, ενώ αντίστοιχα οι

114. Στο ίδιο, σ. 4.

115. Βλ. τα κυριολεκτικά εξαντλητικά προγράμματα περιοδειών στο φάκελο «Προβλήματα Συνεδρίου: Οργανωτικά - Μαζικής δραστηριότητας - Σεμινάρια - Οικονομικά» του οργανωτικού γραμματέα του Συνεδρίου, Γ. Χριστοφιλόπουλου, κ. 273.24 και συγκεκριμένα τα έγγραφα 24ι, ια και ιστ. Όπως άλλωστε τεκμαίρεται και από την αποδελτίωση της εφ. Η Αυγή στο διάστημα Οκτωβρίου 1964-Μαρτίου 1965 ηγετικά στελέχη της ΔΝΛ παρέστησαν στα εγκαίνια 80 τουλάχιστον νέων λεσχών που δημιουργούνται στις ελληνικές επαρχίες.

116. Η έξαρση της οργανωτικής ανάπτυξης της ΔΝΛ σε αυτό το χρονικό διάστημα αποτυπώνεται με ευκρίνεια στο Διάγραμμα 1 που παρουσιάζεται στο πέμπτο μέρος του παρόντος τόμου. Σύμφωνα με την εφ. Η Αυγή, 14.3.1965,ο στόχος για τη δημιουργία 250 λεσχών της ΔΝΛ μέχρι το Συνέδριο δεν απείχε ιδιαίτερα από την πραγματοποίηση του. καθώς μέχρι τις αρχές Μαρτίου λειτουργούσαν ήδη 180 λέσχες της οργάνωσης σε όλη την Ελλάδα.

Σελ. 86
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/87.gif&w=600&h=915

τάσεις διόγκωσης για την επίτευξη των «πλάνων» είναι ανιχνεύσιμες σε έγγραφα που διατηρήθηκαν. Παραμένει, ωστόσο, γεγονός ότι οι συμμετοχές στις προσυνεδριακές διαδικασίες κυμάνθηκαν σε ένα πλαίσιο μεταξύ 35.000 και 37.000 μελών,117 το οποίο δεν μοιάζει να υπολείπεται ιδιαίτερα του συνολικού αριθμού των εντάξεων.

Η περιφέρεια της πρωτεύουσας, η Αθήνα και ο Πειραιάς, η Θεσσαλονίκη αποτέλεσαν τους συστηματικούς τροφοδότες της προσπάθειας, η οποία ενισχύθηκε ιδιαίτερα σε συγκεκριμένες περιοχές, όπως οι νομοί Κιλκίς και Σερρών στην Κεντρική Μακεδονία, Λαρίσης και Τρικάλων στη Θεσσαλία, αλλά και την Αιτωλοακαρνανία και τη Φθιώτιδα, τη Λέσβο και το Ηράκλειο, την Καβάλα και τον Έβρο. Ακολουθώντας καθ' όλα γνώριμες για την Αριστερά διαδρομές, στα χνάρια του ΕΑΜ αλλά και της ΕΔΑ, οι Λαμπράκηδες δραστηριοποιούνται στις μεγαλουπόλεις και στα περισσότερα αστικά κέντρα απ' όπου η παρουσία τους εξακτινώνεται στην ελληνική επαρχία για να φτάσει μέχρι τις «επιτηρούμενες ζώνες» που κληροδότησε ο εμφύλιος. Τα παραδοσιακά προπύργια της προπολεμικής Αριστεράς, οι δρόμοι που ανοίχτηκαν στα χρόνια της Αντίστασης, τα κέντρα που επανεργοποίησε με τη δράση της η ΕΔΑ, όπως και εκείνα που η ίδια άνοιξε, λειτούργησαν ως κύριοι αποδέκτες του μηνύματος της νεολαιίστικης οργάνωσης σε εδάφη που είχε ήδη προλειάνει η παρουσία της Ν.ΕΔΑ και καλλιεργήσει η Κίνηση. Έτσι, η αριστερή παράδοση, δηλαδή οι δεσμοί που κληροδοτήθηκαν στους νεότερους μέσω οικογενειακών δικτύων, κυρίως στην επαρχία, συνιστούν μια ερμηνευτική παράμετρο στο φαινόμενο που αποτέλεσε η Νεολαία Λαμπράκη. Στην ίδια λογική, μια άλλη παράμετρος συναρτάται επίσης με την προγενέστερη ένταξη στις γραμμές της αριστερής νεολαίας -στην παράνομη ΕΠΟΝ και στη νόμιμη Ν.ΕΔΑ-μιας προγενέστερης γενιάς νέων, της άμεσης μετεμφυλιοπολεμικής, η οποία, προερχόμενη κατά κύριο λόγο από τον σπουδαστικό χώρο, μετά την επιστροφή στον τόπο καταγωγής και την έναρξη της επαγγελματικής ζωής, αναλάμβανε ρόλους επιτελικούς για την εδραίωση και τη διάδοση του λόγου της Νεολαίας Λαμπράκη.118 Τέλος, ως τρίτη παράμετρο οφείλουμε να εκλάβουμε τις χειραφετητικές προτάσεις του μετωπικού σχήματος, της Κίνησης 'Γρ. Λαμπράκης', οι οποίες συστοιχούν με τις φορτίσεις που εκτόνωσε,

117. Στον ίδιο φάκελο βλ. τους προγραμματισμούς στο κ. 273.246, ιγ, ιδ, ιε, ιθ, κα και ιδιαίτερα το χφ. σημείωμα του Γ. Γιωτόπουλου, «Δύναμη» (273.24κ), όπου η συμμέτοχη υπολογίζεται σε 36.700 μέλη. Αντίστοιχα, ο Τ. Μπενάς αναφέρεται σε 37.500 συμμετοχές, βλ. την «αυτοβιογραφική» συνέντευξη του στο έκτο μέρος του παρόντος τόμου.

118. Βλ. τις «αυτοβιογραφικές» συνεντεύξεις των Γ. Βελλόπουλου, Τ. Γεωργίου, Ν. Γκατζή,Αλ. Σόφη και Μιχ. Φαρσάρη στο έκτο μέρος του παρόντος κειμένου.

Σελ. 87
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/88.gif&w=600&h=915

μετά τη δολοφονία του συνεργαζόμενου βουλευτή της ΕΔΑ, η ευνοϊκή συγκυρία της ανόδου της ΕΚ στην εξουσία.

Εξαιρετικά γόνιμο, όπως αποδείχτηκε, για τη διείσδυση και επέκταση των Λαμπράκηδων στην επαρχία, το πολύπτυχο των προγραμματικών διακηρύξεων και η επιδιωκόμενη μαζικότητα δεν έτυχαν παρόμοια υποδοχή σε όλα τα τμήματα της νέας πολιτικής οργάνωσης. Παρά τη σαφή αριθμητική υπεροχή των οργανώσεων στην πρωτεύουσα και στη συμπρωτεύουσα, ενστάσεις και διαρροές παρατηρούνται στις δύο πόλεις. Αφορούν τα σπουδαστικά, κυρίως, τμήματα και καταγράφονται στις οργανώσεις των περισσότερων πανεπιστημιακών και ανώτατων σχολών, ταυτόχρονα με την εξαγγελία της συγχώνευσης. Δεν πρόκειται ωστόσο για μηχανιστική μετάθεση των εξωτερικευμένων, από την άνοιξη του 1964, προβλημάτων που προκάλεσαν οι καταγεγραμμένες «αριστερίστικες τάσεις στη Ν. ΕΔΑ», ούτε για μια εξ αναβολής συζήτηση στο «κρίσιμο θέμα της Σπουδάζουσας». Εκκινώντας από τις διατυπωμένες, στο Γραφείο της Σπουδαστικής Οργάνωσης, διαφωνίες, η Σπουδάζουσα αντιδρά κατ' αρχάς στην «εκ των άνω» επιβαλλόμενη κατάσταση. Θεωρούν ότι οι αποφάσεις δεν προέκυψαν από συλλογικές διαδικασίες και διερωτώνται κατά πόσο το νέο σχήμα μπορεί να τους εκφράσει.119 Στο αρνητικό αυτό κλίμα, η πτέρυγα που τοποθετείται «αριστερά» καταγγέλλει τη συνύπαρξη με τους «καμπιοσυλλέκτες» της Κίνησης. Οι δενδροφυτεύσεις και οι εξωραϊσμοί, βασική πτυχή των κοινωνικών δραστηριοτήτων της ΔΚΝΓΛ, απορρίπτονται εξ ορισμού, καθώς δεν προσλαμβάνονται ως παράλληλη δραστηριότητα αλλά υποτιμώνται σε σχέση με τις νέες «θεωρητικές» αναζητήσεις περί πρωτοπορίας και «παγκόσμιας επανάστασης».

Η κρίση που διαπερνά τη Σπουδάζουσα παρατείνεται σε μια εφ' όλης της ύλης συζήτηση, όσο οι προσυνεδριακές διαδικασίες είναι σε εξέλιξη.120 Ένα ποσοστό του αριστερού φοιτητόκοσμου πείθεται ή και υπαναχωρεί στις πιέσεις της ηγεσίας. Όμως, ένα άλλο «μαχόμενο» τμήμα αντιστέκεται, διαγράφεται ή και αποχωρεί. Αν και η λέξη διάσπαση δεν χρησιμοποιήθηκε σε εκείνη τη φάση, η κρίση δεν εκτονώθηκε εύκολα. Όπως ανακαλεί στη μνήμη του, ο τότε γραμματέας της Σπουδάζουσας Αθήνας, Γ. Μπανιάς, οι διαρροές άγγιξαν το 30% της οργάνωσης, ενώ πληθώρα από πα-

119. Βλ. τις «αυτοβιογραφικές» συνεντεύξεις των Γιάννη Μπανιά, Θαν. Καλαφάτη και του Λ. Τσίλογλου στο έκτο μέρος του παρόντος τόμου.

120. Βλ. τις σημειώσεις του Τ. Μπενά από συνεδρίαση του Γραφείου Σπουδάζουσας με θέμα τη συγχώνευση αλλά και τους φακέλους για τις προσυνεδριακές συνελεύσεις που πραγματοποιούνται στις διάφορες σχολές του Πανεπιστημίου Αθηνών, στις ανώτατες σχολές και στο ΕΜΠ, Αρχείο ΔΝΛ, κ. 281.3 και 282.1-11 αντίστοιχα.

Σελ. 88
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/89.gif&w=600&h=915

παρατυπίες και μεθοδεύσεις σημειώθηκαν στις συνελεύσεις των σχολών για την εξασφάλιση της απαραίτητης πλειοψηφίας. Για την αποκατάσταση μιας -έστω εύθραυστης- ισορροπίας, τα προβλήματα αποδίδονται στους «φραξιονισμένους αριστεριστές» και προσωποποιούνται. Τις παραμονές του Ιδρυτικού Συνεδρίου της ΔΝΛ δύο μέλη του Γραφείου της Σπουδάζουσας τιμωρούνται από τη Γραμματεία του «προσωρινού» ΚΣ, ο ένας με την ποινή της διαγραφής, ο άλλος μόνο με μομφή λόγω των στενών δεσμών της οικογένειάς του με την κομμουνιστική αριστερά.121 Το σπουδαστικό τμήμα της Νεολαίας Λαμπράκη έφτανε στο συνέδριο της οργάνωσης με ένα νέο, ουσιαστικά διορισμένο από την ηγεσία, Γραφείο Σπουδάζουσας.122 Τριήμερη γιορτή της Νεολαίας, παρά τα προβλήματα που οριακά διευθετήθηκαν , το Συνέδριο αποτέλεσε τη στιγμή κορύφωσης της οργανωτικής εμβέλειας της ΔΝΛ. Στις εργασίες του, από τις 28 Μαρτίου ώς την 1η Απριλίου 1965, στην αίθουσα της Λέσχης Ποντίων «Αργοναύτες» στη Δραπετσώνα,123 οι Λαμπράκηδες από όλη την Ελλάδα γνωρίστηκαν μεταξύ τους, ενέκριναν τις θέσεις και το καταστατικό της οργάνωσης τους, επικύρωσαν το δίδυμο της πολιτικής ηγεσίας τους και εξέλεξαν το νέο 45μελές Κεντρικό Συμβούλιο της οργάνωσης και το 12μελές Προεδρείο του.1'24 Η Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη αποκτούσε έτσι θεσμική υπόσταση. Η δυναμική της θα καταγραφόταν στα «Ιουλιανά», στις 70 ημέρες διαδηλώσεων για τη δημοκρατία. Σ' εκείνες τις έντονες ημέρες, οι Λαμπράκηδες, οι διαγραφέντες και οι αποχωρήσαντες έδιναν μαζί το «παρών», πρωταγωνιστές στις κινητοποιήσεις. Ωστόσο, ήδη στις ημέρες του Συνεδρίου, οι σκιές που είχαν προκαλέσει οι εσωτερικές αντιθέσεις στο ΚΣ της Ν.ΕΔΑ, και η κρίση που την ακολούθησε είχαν αποτυπωθεί τόσο στο νέο καθοδηγητικό

121. Στοχοποιημένοι από τις ημέρες της Σπουδαστικής Συνδιάσκεψης της Ν.ΕΔΑ, τον Μάιο του 1964 (βλ. την «Έκτακτη Συνεδρίαση του Γραφείου του ΚΣ της Νεολαίας», 20.5.1964, στο Αρχείο Ν.ΕΔΑ, κ. 268.43), οι Μ. Παπούλιας και Σ. Πέτρουλας καταγγέλλονται για τη «φραξιονιστική δράση» τους. Βλ. στο Αρχείο ΔΝΛ τη συνεδρίαση του Προεδρείου του ΚΣ στις 9.3.1965, την απολογία του Μ.Π. και την απόφαση, κ. 281.56.

122. Βλ. την πρόταση για τη συγκρότηση νέου Γραφείου Σπουδάζουσας στις 27.3, δηλαδή την παραμονή της έναρξης των εργασιών του Ιδρυτικού Συνεδρίου. Αρχείο ΔΝΛ, κ. 281.13.

123. Για την παρουσίαση του συνεδρίου εκείνες τις ημέρες απύ τον κομματικό τύπο, βλ. την πυκνή ειδησεογραφία, τα σχόλια και τους χαιρετισμούς από τις 28.3 έως τις 3.4.1965 και ιδιαίτερα το ολοσέλιδο αφιέρωμα της 28.3 στην εφ. Η Αυγή. Βλ. επίσης τα τεκμήρια από τις εργασίες που διασώζονται στο αρχείο της οργάνωσης, κ. 273.30-46 όπως και τον τόμο που κυκλοφόρησε : Το Πρώτο Ιδρυτικό Συνέδριο της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη, Αθήνα 1965, 300σ.

124. Βλ. τον ονομαστικό κατάλογο των μελών του ΚΣ στο έκτο μέρος του παρόντος τόμου.

Σελ. 89
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/90.gif&w=600&h=915

σώμα της ΔΝΛ, όσο και στον επιμερισμό των θέσεων στα ηγετικά κλιμάκιά της. Κανένας από τους εναπομείναντες εντός της οργάνωσης εκπροσώπους της «αριστερής πτέρυγας» δεν είχε προκριθεί ως μέλος του ΚΣ, ενώ οι Αριστείδης Μανωλάκος και Ανδρέας Λεντάκης είχαν αποκλειστεί με «προεδρικό βέτο» από μια θέση στη Γραμματεία του Προεδρείου του ΚΣ.

3.3. Πολιτική παρέμβαση, διώξεις και ανασύνταξη

Η Τρίτη Μαραθώνια Πορεία, στις 23 Μαΐου του 1965, μια από τις μαζικότερες πορείες ειρήνης που έγιναν ποτέ στην Ελλάδα,125 αποτελεί την πρώτη μεγάλη δημόσια εκδήλωση στην οποία μετέχει η ΔΝΛ με ρόλο επιτελικό σε συνεργασία με το Σύνδεσμο 'Bertrand Russell'. Την εποχή που ο πόλεμος στο Βιετνάμ έμπαινε σε νέα φάση και γινόταν παγκόσμια υπόθεση της νεολαίας, η προετοιμασία και μαζικότητα της πορείας, η έντονη παρουσία των αντιπροσωπειών από όλη τη χώρα, τα χρώματα, τα άρματα και η φαντασία που κάλυψαν με τραγούδια και συνθήματα για την ειρήνη τα 42 χιλιόμετρα από τον Τύμβο του Μαραθώνα στην Αθήνα, οι συνοδοιπόροι-εκπρόσωποι της ΠΟΔΝ και άλλων διεθνών οργανώσεων έδειχναν τις διαστάσεις των κινητοποιήσεων που μπορούσε να οργανώσει και να καθοδηγήσει η Νεολαία της Αριστεράς.

Ωστόσο, η φυσιογνωμία της ΔΝΛ μόνο μερικώς μπορεί να αποδοθεί με αναφορές στα προγραμματικά της κείμενα, στον μαζικό χαρακτήρα της, ή στο μέγεθος πραγματικών ή δυνητικών νεολαιίστικων κινητοποιήσεων υπό τον άμεσο έλεγχο της. Η ΔΝΛ αντλεί εξαρχής στοιχεία από τις αριστερές νεολαίες που προηγήθηκαν, ενσωματώνει πρακτικές από τη Ν.ΕΔΑ και τη ΔΚΝΓΛ, τις αναπροσαρμόζει σταδιακά στο πλαίσιο της αναζητώντας το δικό της στίγμα. Τα ιδιαίτερα, ωστόσο, στοιχεία, που εντέλει καθόρισαν την πολιτική φυσιογνωμία της, κρυσταλλώνονται μέσα από την παρουσία και συμμετοχή της σε μια ιστορική, για την ελληνική πολιτική ζωή, στιγμή, στην κρίση που πυροδότησε το «βασιλικό πραξικόπημα», τον Ιούλιο του 1965. Από την οπτική αυτή, τα «Ιουλιανά» σήμαναν, πλην όλων των άλλων, την ώρα της Νεολαίας Λαμπράκη. Την προσδιόρισαν ως πρωταγωνιστικό παράγοντα στη σύγκρουση που ακολούθησε την πολιτική κρίση και

125. Βλ. τα τεκμήρια για την Γ' Μαραθώνια Πορεία στο Αρχείο ΕΔΑ, κ. 263.3 και στο Αρχείο Ντ. Κουσίδου - Στ. Σταυρόπουλου, κ. 5.2. Βλ. επίσης τα υλικά από τη συνεδρίαση του Προεδρείου του ΚΣ της ΔΝΛ στις 31.5 με θέμα «Εκτιμήσεις για την Γ' Μαραθώνια πορεία» (Αρχείο ΔΝΛ, κ. 276.18), καθώς και τη μεταγενέστερη «αυτοκριτική» του γραμματέα της ΔΝΛ Αθήνας, Μπ. Θεοδωρίδη, για την «πλημμελή» συμμετοχή των οργανώσεων στο κ. 276.20.

Σελ. 90
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/91.gif&w=600&h=915

την επικαθόρισαν μέσα από τις αναζητήσεις στην καθημερινή «μάχη για τη δημοκρατία».126

Τρεις μόλις μήνες μετά το Ιδρυτικό Συνέδριο της, η ΔΝΛ έμπαινε δυναμικά στο πολιτικό προσκήνιο απαντώντας στη «συνταγματική εκτροπή» και στην πολιτική κρίση που συντηρήθηκε από τις 15 Ιουλίου, ημέρα της παραίτησης της κυβέρνησης Παπανδρέου και ανάθεσης της εντολής στον Γ. Αθανασιάδη-Νόβα, μέχρι τα μέσα Σεπτεμβρίου του 1965, με την ορκωμοσία και την εξασφάλιση της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας από την κυβέρνηση Στ. Στεφανοπούλου. Οι συγχρονικές με τα γεγονότα πολιτικές εκτιμήσεις αλλά και οι μεταγενέστεροι απολογισμοί και οι διαφωνίες που τους συνόδευσαν, τα κείμενα, εν γένει, που επικέντρωσαν στο ρόλο της οργάνωσης στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, χωρίς να χάνουν τη σημασία τους ως ιστορικά τεκμήρια,127 υποχωρούν μπροστά στη δύναμη της μνήμης και της βιωματικής κατάθεσης. Δεν πρόκειται μόνο για τα εν ζωή μέλη του ΚΣ, που, στην ολότητά τους, επανέρχονται στα γεγονότα με τις αυτοβιογραφικές συνεντεύξεις τους.128 Πρόκειται για διαπιστώσεις που προκύπτουν από την ανάγκη της γενιάς των Λαμπράκηδων να καταθέσει in extensio ή έστω θραυσματικά, με όποια μέσα διαθέτει, το δικό της «ήμουν κι εγώ εκεί».

Οι αγωνίες των ηγετικών στελεχών για την τήρηση της πολιτικής γραμμής, οι παραβιάσεις και συνεχείς υπερβάσεις της, τα ευρηματικά συνθήματα υπέρ της δημοκρατίας και ο παλμός, η ειρωνεία προς τους «αποστάτες», τα οδοφράγματα, οι αύρες και οι κρουνοί της πυροσβεστικής, οι προβοκάτορες, οι σπασμένες βιτρίνες, οι τραυματίες και οι φήμες για νεκρούς, ο δικός τους νεκρός, επανέρχονται στη μνήμη και στη φορτισμένη αφήγηση. Μεταγράφονται έτσι σκηνές και ψηφίδες από ένα μωσαϊκό που χρειάστηκε 70 ημέρες για να συμπληρωθεί. Ένα μωσαϊκό που επιγράφεται «η πολιορκία του Κοινοβουλίου» και αποτυπώνει τον καθημερινό αποκλεισμό του ιστορικού κέντρου της Αθήνας,129 στο τρίγωνο που σχηματίζεται ανάμεσα στις

126. Βλ. την υπογεγραμμένη από τους προέδρους του ΚΣ της ΔΝΛ και του Εθνικού Συμβουλίου της, Μ. Θεοδωράκη και Κ. Βάρναλη, «Διακήρυξη της ΔΝΛ προς την Ελληνική Νεολαία» στις 16.7.1965. Αρχείο ΔΝΛ, κ. 274.19.

127. Βλ. τα τεκμήρια από τη συνεδρίαση του Προεδρείου στις 16-17.8.1965, Αρχείο ΔΝΛ, κ. 276.23. Βλ. επίσης τον πρώτο απολογισμό για τις κινητοποιήσεις στη Β' Σύνοδο του ΚΣ της οργάνωσης, στις 11-12.9.1965, κ. 275.1-14.

128. Βλ. τις αναφορές στις «αυτοβιογραφικές» συνεντεύξεις των Τ. Μπενά, Αργυρώς Ζαννή- Ρεκλείτη, Στ. Στεφάνου, Τ. Τρίκκα, Αρ. Μανωλάκου καθώς και του Μιχ. Σεπετίδη (Θεσσαλονίκη) στο έκτο μέρος του παρόντος τόμου.

129. Βλ. την εξαιρετική σειρά των 170 φωτογραφιών από εκείνες τις ημέρες στο Φώντας Λάδης, Ιουλίανά 1965. 100 μέρες που συγκλόνισαν την Ελλάδα. Εκδόσεις Καστανιώτη

Σελ. 91
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/92.gif&w=600&h=915

οδούς Αιόλου, Πανεπιστημίου και Σταδίου από την πλατεία της Ομόνοιας μέχρι τη νοητή απόληξή του, τα όρια της πλατείας Συντάγματος, στην οποία οι διαδηλωτές δεν έφτασαν ποτέ. Στις σκηνές του, ξεχωρίζει ο θανάσιμος τραυματισμός και η κηδεία του Σωτήρη Πέτρουλα.

Βεβαίως, η πολιτική διαχείριση της κηδείας από την ΕΔΑ όπως και, στο σύνολο της, η «υπόθεση Παπούλια-Πέτρουλα» αποτελεί ένα ενδιαφέρον κεφάλαιο στην ιστορία της ΔΝΛ, που εκ των πραγμάτων υπερβαίνει τα όρια του παρόντος εγχειρήματος. Όπως και να έχει, ο θάνατος του δεν συμπλήρωσε απλώς με μία ακόμη εγγραφή, στις 21 Ιουλίου 1965, το μαρτυρολόγιο των αριστερών νεολαιών. Ο νεκρός φοιτητής της ΑΣΟΕΕ, πρώην μέλος του Γραφείου της Σπουδάζουσας της Ν.ΕΔΑ και της ΔΝΛ, έγινε σύμβολο της γενιάς του. Όποια κι αν ήταν η απόσταση των θέσεων που δίχασε -κυρίως μετά το θάνατό του- τους πρώην συντρόφους του, οδηγώντας στην πόλωση και στην πολεμική εναντίον της ΔΝΛ, παραμένει τελικά ένα γεγονός. Τώρα, που τα χρόνια επούλωσαν τις προσωπικές και πολιτικές διαφορές, το όνομά του επανέρχεται «ενοποιητικά» ως κοινή αναφορά και παρακαταθήκη. Ο Πέτρουλας είναι πια ο «φαντασιακός» εκπρόσωπος-ήρωας της γενιάς του στη συλλογική της μνήμη.

Άλλωστε, ήδη από εκείνες τις ημέρες της «μάχης για τη δημοκρατία», ο νεκρός λειτούργησε προσθετικά στη συγκρότηση της πολιτικής φυσιογνωμίας της ΔΝΛ. Έγινε αναφαίρετο στοιχείο της, ενδεικτικό μαζί με τις διαδηλώσεις στους δρόμους της Αθήνας και των μεγάλων πόλεων του σκληρού αγώνα για τη δημοκρατία στον οποίο η αριστερή νεολαία πρωταγωνίστησε. Και για το λόγο αυτό διεκδικήθηκε.130 Μέσα από αυτές τις συνδηλώσεις και τη μαχητικότητα, η εικόνα του νεολαίου διαδηλωτή και επομένως του «ταραξία» κατοχυρώθηκε στην αριστερά, αφήνοντας πρακτικά σε δεύτερο ρόλο τις άλλες πολιτικές νεολαίες και ιδιαίτερα την ΕΔΗΝ, που μετείχε ενεργά στις νεολαιίστικες και στις ευρύτερες πολιτικές κινητοποιήσεις. Η ΔΝΛ έγινε ο πραγματικός και συμβολικός αντίπαλος στα «Ιουλία νά» και για το λόγο αυτό στοχοποιήθηκε.

Το νομοσχέδιο131 που επεξεργάζεται από τα τέλη του 1965 για τη διά-

τη - νέα συμπληρωμένη έκδοση, Αθήνα 1985.

130. Βλ. τον άμεσο «προγραμματισμό εκδηλώσεων για Σ.Π.» την επομένη του θανάτου του από τη Γραμματεία του ΚΣ και το σημείωμα του μέλους της EE της ΕΔΑ, Ν. Καρά, Αρχείο ΔΝΛ, κ. 281.54.

131. Βλ. την εξαγγελία και τις πρώτες αντιδράσεις στα δημοσιεύματα κυβερνητικών εφημερίδων που αναφέρονται στο νομοσχέδιο για τη διάλυση δημοκρατικών οργανώσεων : «Ο κ. Στεφανόπουλος δήλωσε ότι δεν έχει αντίρρηση να προταχθεί η επερώτηση της ΕΔΑ. Την Τρίτη η συζήτηση για το διάγγελμα του μίσους». Η Αυγή, 12.1.1966. Επίσης, «Σε εφαρμογή των εντολών του ανακτοβουλίου. Μέτρα κατά των δημοκρατικών οργανώσεων νεολαίας

Σελ. 92
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/93.gif&w=600&h=915

διάλυσή της η κυβέρνηση Στεφανόπουλου αποτελεί το επιστέγασμα του ρόλου που της αποδόθηκε στο Συμβούλιο του Στέμματος στις πρώτες ημέρες του Σεπτεμβρίου, όταν, σε μια κίνηση αντιπερισπασμού για την έξοδο του πολιτικού κόσμου από την κρίση, καταγγέλθηκε ως «απειλή διά το καθεστώς της ελευθερίας και τον κοινοβουλευτισμό».'32

Οι καταγγελίες εδράζονταν πρωτίστως σε παλαιούς φόβους, στις μνήμες της αριστερής παρουσίας και της κομμουνιστικής επιρροής ενεργές ακόμη από τα χρόνια της Αντίστασης και κυρίως στον «αντικομμουνισμό», ο οποίος εξακολουθούσε να διαπερνά και να προσδιορίζει τους παράγοντες που εξέφρασαν κατ' αποκλειστικότητα, στον μεταπόλεμο, την ελληνική πολιτική ζωή. Εκκινούσαν από την επιρροή που μπορούσε δυνάμει να ασκήσει στη διαμόρφωση μιας διαφορετικής, καθ' ότι αριστερής, ταυτότητας στη νέα γενιά- μια ταυτότητα η οποία αντέβαινε στο νεφελώδες και ασαφές ιδεολόγημα της «εθνικοφροσύνης», στα ιδεολογικά μορφώματα περί «εθνικής νεολαίας» και στους κρατικούς και εκκλησιαστικούς εκπαιδευτικούς μηχανισμούς που τα υπηρετούσαν. Τέλος, έβαιναν παράλληλα με δημοσιεύματα που έβλεπαν το φως στον ημερήσιο τύπο και παρουσίαζαν την ΕΔΑ -αποκλεισμένη από τις διαδικασίες-έτοιμη «να καταλύσει με τη βία τους θεσμούς και να εγκαθιδρύσει κομμουνιστικό καθεστώς στη χώρα».133

«Ο Ιανός δεν βιάζεται», έγραφε στην εφημερίδα Le Monde, στις 12-13 Σεπτεμβρίου, ο Γάλλος ανταποκριτής της στην Αθήνα, Ερίκ Ρουλώ, αποδίδοντας με τις λέξεις «φρόνηση και ευλυγισία» τη στάση της Αριστεράς στον απολογισμό του για τα γεγονότα του καλοκαιριού.134 Την ίδια στιγμή , ωστόσο, η διάλυση της ΔΝΛ ετίθετο ως δεσμευτικός όρος για το σχήμα που αναλάμβανε την κυβερνητική διαχείριση, προσωρινή λύση για την έξοδο από την κοινοβουλευτική κρίση.

Ουσιαστικά, οι πιέσεις προς την κυβέρνηση της ΕΚ για τη διάλυση της ΔΝΛ είχαν ήδη δρομολογηθεί από την εποχή της εξαγγελίας για τη δημιουργία

ας ετοιμάζει η κυβέρνηση. Θα αντιμετωπίσει καθολική αντίδραση», if Αυγή, 28.1.1966.

132. Βλ. Σπ. Λιναρδάτος, Από τον εμφύλιο στη Χούντα, ό.π., τ. Ε' [1986], σ. 290. Για την επιθετικά αμυντική γραμμή που υιοθετεί η ΕΔΑ στην κινδυνολογία βλ. τις αγορεύσεις του κοινοβουλευτικού εκπροσώπου της, Ηλ. Ηλιού, καθώς και τις διαλέξεις και την αρθρογραφία του που αναδημοσιεύτηκαν στο Ηλ. Ηλιού, Η κρίση εξουσίας, Θεμέλιο, Αθήνα 1966, σ.187-302.

133. Μια χαρακτηριστική εικόνα της έξαρσης των αντικομμουνιστικών δημοσιευμάτων στον ημερήσιο τύπο αποτυπώνεται στο Διάγραμμα 16, στο πέμπτο μέρος του παρόντος τόμου.

134. Στο J. Meynaud με τη συνεργασία των Π. Μερλόπουλου και Γερ. Νοταρά. Πολιτικές δυνάμεις στην Ελλάδα, Μπάυρον, Αθήνα 21974, σ. 496.

Σελ. 93
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/94.gif&w=600&h=915

γία της. Υποκρύπτουν, κατ' αρχάς, τις ανησυχίες αλλά και τις ευρύτερες αντιδράσεις του συντηρητικού χώρου απέναντι στον δυναμικό ρόλο που αναλαμβάνει η νέα γενιά με τη ριζοσπαστική είσοδό της στο πολιτικό και κοινωνικό προσκήνιο. Σε δεύτερο επίπεδο, κινούνται εναντίον της Αριστεράς. Οι δηλώσεις εναντίον της οργάνωσης, οι λεκτικοί διαξιφισμοί, οι επιθέσεις στις λέσχες, ακόμα, τα αστυνομικά μέτρα που απαγορεύουν τις συγκεντρώσεις και τα κωλύματα που θέτουν οι αρχές στις περιοδείες των μελών του ΚΣ, ήδη από τις προσυνεδριακές διεργασίες, εγγράφονται στις συνήθεις πρακτικές εκφοβισμού που εξακολουθούν να απευθύνονται, παρά την αλλαγή του πολιτικού κλίματος, στην Αριστερά. Τα μέτρα είναι απότοκα κεκτημένων αντανακλαστικών. Δεν συναρτώνται, δηλαδή, άμεσα με τα ιδιαίτερα στοιχεία της ΔΝΛ, όπως με την αυτονομία που από την αρχή διακήρυξε , ή τη σχέση με το ΚΚΕ που η ηγεσία της διατήρησε μυστική. Αν ο πρωταρχικός ρόλος του ΚΚΕ στην απόφαση για τη συγκρότησή της παρέμενε μέχρι πρόσφατα αδιευκρίνιστος, η αυτόνομη φωνή της Αριστεράς που ηγετικά στελέχη της προσπάθησαν να διεκδικήσουν για τη Νεολαία Λαμπράκη καταπνίγηκε εν τη γενέσει της από την ηγεσία της ΕΔΑ, την ημέρα των «γεγονότων στο Γοργοπόταμο», στα τέλη Νοεμβρίου του 1964.135 Αντίστοιχα, οι δηλώσεις του προέδρου της, Μ. Θεοδωράκη, στις παραμονές του Συνεδρίου, για τη σχέση του με τον κομμουνισμό136 εκταμιεύτηκαν αρνητικά για το κόμμα της ΕΔΑ, χωρίς να πλήξουν ιδιαίτερα τη Νεολαία που δέκα ημέρες αργότερα εορτάζει το συνέδριο της.

Η πρώτη υπέρβαση στο σταθερό διωκτικό τοπίο παρατηρείται με την περίφημη «Εγκύκλιο 1010», ένα μέτρο με αναδρομική ισχύ, που υιοθετεί η κυβέρνηση Παπανδρέου, τον Απρίλιο του 1965.137 Οι αναδρομικές διώξεις

135. Είναι γεγονός ότι για την ηγεσία της ΔΝΛ -όπως και της ΕΔΑ-η έκρηξη της νάρκης στον εορτασμό της 22ης επετείου από την ανατίναξη της γέφυρας θεωρήθηκε «αποτέλεσμα δολοφονικής επίθεσης εναντίον της Αριστεράς», η οποία έπρεπε να καταγγελθεί με οξύτητα. Στην ψύχραιμη στάση που επικράτησε αντιτάχθηκαν μέλη του Προεδρείου της ΔΝΛ επιμένοντας στην αρχική τους απόφαση, η οποία τελικά δεν δημοσιοποιήθηκε λόγω της παρέμβασης της κομματικής ηγεσίας. Βλ. στο Αρχείο ΔΝΛ τα τεκμήρια από τη συνεδρίαση του Προεδρείου της ΔΝΛ την 1.12.1964, το σχέδιο δήλωσης καταγγελίας του Μ.Θ. και το σχέδιο απόφασης, κ. 276.8. Η αντιπαράθεση αυτή ωστόσο μεταξύ κόμματος και Νεολαίας δεν οδήγησε σε ουσιαστική ρήξη. Στην αντίθετη κατεύθυνση, βλ. Κατ. Σαιν-Μαρτέν, Λαμπράκηδες. Ιστορία μιας γενιάς, ό.π., σ. 174-179 και 235-239.

136. Αναφέρομαι στο θόρυβο που προκάλεσε η περίφημη πλέον δήλωση του Μ.Θ. στη διάρκεια συνέντευξης τύπου που έδωσε στη Θεσσαλονίκη στις 13.3.1965 ότι «είναι κομμουνιστής». Για το κείμενο της συνέντευξης βλ. «Θεοδωράκης : Η Ελληνική νεολαία γνωρίζει ότι μαζί μας κάνει ιστορία. Αμείλικτα ερωτήματα για τον κ. Παπανδρέου», Η Αυγή, 14.3.1965. Για τις συμπυκνωμένες αντιδράσεις, βλ. Η Αυγή, 16 και 17.3.1965.

137. Για την «Εγκύκλιο 1010» και τις αντιδράσεις που προκάλεσε, βλ. τον σχετικό

Σελ. 94
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/95.gif&w=600&h=915

μαθητών για τη συμμετοχή τους σε πολιτικές οργανώσεις και εκδηλώσεις εγκαινιάζουν απαγορεύσεις που σχετίζονται με τη νέα αντιπαράθεση Γ. Παπανδρέου-Αριστεράς και αφορούν την εν δυνάμει συγκρότηση της αριστερής ταυτότητας στη νεότερη γενιά. Στη συνέχεια, το νομοσχέδιο για τη διάλυση της ΔΝΛ υπογράμμιζε την ενορχήστρωση των αντιδράσεων εναντίον της οργάνωσης. Ερχόμενο τη στιγμή της πλήρους ανάπτυξης της πολιτικής δυναμικής της και της αποκρυστάλλωσης της πολιτικής φυσιογνωμίας της, εγγράφεται ως ένα ακόμη μέτρο στην υπηρεσία των μηχανισμών καταστολής, που ενεργοποιούνται συστηματικά μετά την κρίση του καλοκαιριού του 1965. Ταυτόχρονα, αποτελεί μια δυναμική κίνηση της πολιτικής εξουσίας, η οποία γνώριζε να τιμωρεί τον οιονεί αντίπαλο με παραδειγματικές απαγορεύσεις και αποκλεισμούς.

Η απειλή παρέμεινε, αλλά το νομοσχέδιο138 δεν έγινε τελικά νόμος του ελληνικού κράτους. Οι κινητοποιήσεις και επαφές με πολιτικούς παράγοντες, οι δημόσιες δηλώσεις των μελών του Εθνικού Συμβουλίου της οργάνωσης, οι γνωμοδοτήσεις των νομικών και η πλήρης πολιτική κάλυψη που της παρείχε το κόμμα της ΕΔΑ, τέλος, η διεθνής συμπαράσταση στο πλαίσιο της εκστρατείας που ανέλαβε η ΠΟΔΝ ανέστειλαν την απόφαση για τη διάλυση μέχρι την έλευση της στρατιωτικής δικτατορίας. Ωστόσο οι διώξεις εναντίον της οργάνωσης εντατικοποιήθηκαν καθ' όλη τη διάρκεια της θητείας των «ανακτορικών» κυβερνήσεων και ιδίως της κυβέρνησης Στεφανόπουλου, από το φθινόπωρο του 1965 μέχρι τα τέλη του 1966. Οι συλλήψεις, οι επιθέσεις και οι βανδαλισμοί στα γραφεία της και στις λέσχες της,139 ακόμα οι εκτοπίσεις ηγετικών στελεχών,140 εν γένει το νέο κύμα τρο-

φάκελο στο Αρχείο ΔΝΛ, κ. 282.20-25. Βλ. επίσης τη συζήτηση για το θέμα στο Προεδρείο του ΚΣ τον Απρίλιο του 1965, κ. 276.11.

138. Νομικές αναλύσεις και γνωμοδοτήσεις των ειδικών, πολιτικές επαφές με προσωπικότητες από όλο το κοινοβουλευτικό φάσμα, υπομνήματα διαμαρτυρίας, συγκέντρωση υπογραφών και τηλεγραφήματα συμπαράστασης προς τη ΔΝΛ από την Ελλάδα και το εξωτερικό έχουν συγκεντρωθεί μαζί με τα τεκμήρια της διεθνούς συμπαράστασης και τις σχετικές αποδελτιώσεις του τύπου σε μια ενότητα του Αρχείου της ΔΝΛ, αφιερωμένη στην απειλή διάλυσής της. Βλ. κ. 287.1-56.

139. Βλ. το χαρακτηριστικό ημερολόγιο για τις βομβιστικές ενέργειες και τις επιθέσεις στα γραφεία της ΔΝΛ στην περίοδο 1965-1967 με τον τίτλο «Εκρήξεις βομβών ΔΝΛ» στο κ. 287.22.

140. Ο Ανδρ. Λεντάκης εκτοπίστηκε από τις ελληνικές αρχές με το πρόσχημα ότι είναι αλλοδαπός, τον Φεβρουάριο του 1966, στην Ανδρο και στη Μήλο. Την ίδια εποχή, ένα ακόμα μέλος του ΚΣ της οργάνωσης, ο Τ. Γεωργίου, εξορίζεται για τον ίδιο λόγο στη Μήλο. Βλ. το βιογραφικό σημείωμα για τον Ανδρ. Λεντάκη και την «αυτοβιογραφική» συνέντευξη του Τ. Γεωργίου στο έκτο μέρος του παρόντος τόμου. Βλ. επίσης τις καταγγελίες για τις εκτοπίσεις στο κ. 274.44,287.4,278.3ε και 3Θ.

Σελ. 95
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/96.gif&w=600&h=915

τρομοκρατίας,141 που εξαπολύεται ως απάντηση στην έντονη πολιτικοποίηση και στις κινητοποιήσεις των μαζών, αντλούν τις νομιμοποιήσεις τους στη σκλήρυνση της στάσης των κυβερνώντων και στην ασκούμενη κυβερνητική πολιτική.

Η σταδιακή μείωση της επιρροής της ΔΝΛ που εντοπίζεται από το φθινόπωρο του 1965 βρίσκει έτσι σε διαφορετικά επίπεδα τις εξηγήσεις της. Εκ των υστέρων αποδόθηκε στην «ανάλωση των δυνάμεων της οργάνωσης σε μια διένεξη μεταξύ των πολιτικών δυνάμεων του αστικού χώρου», στα «Ιουλιανά, μια υπόθεση που δεν αφορούσε την Αριστερά και τη ΔΝΛ». Προστέθηκε έτσι ένα πολιτικό στοιχείο στο βασικό επιχείρημα που συνέδεσε, εκείνη την εποχή, τις διαρροές με τη φυσική, σωματική και ψυχολογική κόπωση που ακολούθησε την ένταση των 70 ημερών. Ωστόσο, από την πολλαπλότητα των εξηγήσεων-απαντήσεων και την ασκούμενη κριτική οφείλουμε να συγκρατήσουμε ότι η «φυσική κόπωση» αποτελεί μία μόνο παράμετρο, καθώς η κλιμάκωση της τρομοκρατίας παρέχει ένα ιδιαίτερα ισχυρό ερμηνευτικό επιχείρημα για την οργανωτική διαρροή που επακολούθησε.

Στους εξωγενείς παράγοντες προστίθενται οι εσωτερικοί. Ο νέος «δυϊσμός» που εισάγει η απόφαση της 8ης ολομέλειας της ΚΕ του ΚΚΕ του 1965 για την ανασύσταση των κομματικών πυρήνων -των λεγόμενων στηριγμάτων-42 εντός των οργανώσεων της ΕΔΑ δεν άφησε στο απυρόβλητο τη ΔΝΛ. Μια κομμουνιστική στη σύλληψη και στη δομή της οργάνωση, βρέθηκε αντιμέτωπη με τον διπλό τύπο ένταξης -του νεολαίου «Λαμπράκη» και του νεολαίου «Λαμπράκη» μέλους του ΚΚΕ- που επεκτάθηκε από τα καθοδηγητικά της κλιμάκια στην οργανωτική της βάση, όχι μόνο στο εσωτερικό αλλά και στις νεανικές, κυρίως φοιτητικές, κοινότητες της Δυτικής Ευρώπης,143 όπου είχε επιβάλει την παρουσία της.

141. Βλ. τα διαγράμματα 13, 14, και 15 που αφορούν αντίστοιχα τις διώξεις και την ασκούμενη τρομοκρατία, τις καταστροφές και βανδαλισμούς στις λέσχες και στα γραφεία της οργάνωσης και τέλος τις συζητήσεις για τη διάλυση της ΔΝΛ και άλλων δημοκρατικών οργανώσεων στο πέμπτο μέρος του παρόντος τόμου.

142. Βλ. την εισήγηση του Κ. Κολιγιάννη στην 8η Ολομέλεια του 1965 και τα εμβόλιμα σχόλια του Π. Δημητρίου, στο Π. Δημητρίου (επιμ.), Η διάσπαση του ΚΚΕ. Μέσα από τα κείμενα της περιόδου 1950-1975, Πολιτικά Προβλήματα, Αθήνα 1975, Α' τ., σ. 234-256. Βεβαίως το θέμα, παρά το ενδιαφέρον που συγκεντρώνει, δεν είναι δυνατόν να αναλυθεί στο πλαίσιο του παρόντος πονήματος. Ενδιαφέρον, ωστόσο, παρουσιάζει η άποψη που συνδέει τη συγκεκριμένη απόφαση με το ονομαζόμενο «γράμμα από τα Τρίκαλα» με το οποίο μεταφέρεται η εντολή για τη διεύρυνση των «κρίκων» και τη δημιουργία «κομματικών στηριγμάτων» στη ΔΝΛ. Βλ. την «αυτοβιογραφική» συνέντευξη του Αρ. Μανωλάκου στο έκτο μέρος του παρόντος τόμου.

143. Μια ενδιαφέρουσα εικόνα για την επιρροή και τις οργανώσεις στη Δυτική Ευρώπη

Σελ. 96
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/97.gif&w=600&h=915

Οι απόπειρες για την ανανέωση του ηγετικού της στελεχικού δυναμικού, με την απόσυρση144 από τα διοικητικά της όργανα των παλιών επονιτών που την ανέλαβαν -όπως και τη Ν.ΕΔΑ- υπό την κηδεμονία τους, ηχούσαν έτσι ως γράμμα κενό περιεχομένου, μπροστά στις διαφορετικές ταχύτητες που δημιουργούσε, στην οργανωτική πυραμίδα της ΔΝΛ, η διπλή και άνιση ένταξη των μελών και στελεχών της στο ΚΚΕ. Τα περίφημα «κομματικά στηρίγματα»145 που οργανώθηκαν δεν πρόφτασαν να λειτουργήσουν σε βάθος χρόνου. Παράλληλα, όμως, σε μια νέα μάχη με τις κομματικές νοοτροπίες, διευρυνόταν ένας συνεχώς αυξανόμενος έλεγχος της οργάνωσης -παρέμβαση- από στελέχη του ΚΚΕ που πλαισίωσαν επισήμως το Κλιμάκιο της ΚΕ του ΚΚΕ και τη Διοικούσα Επιτροπή της ΕΔΑ όπως και τα περιφερειακά και νομαρχιακά όργανά της.146

Μια απόπειρα να αποτιμηθούν τα εξωγενή και εσωτερικά προβλήματα και οι κομματικοί ανταγωνισμοί που συνέβαλαν στη σταδιακή φθορά της ΔΝΛ δεν φαίνεται να έχει, εν προκειμένω, ιδιαίτερη σημασία. Η δικτατορία των συνταγματαρχών, το βράδυ της 21ης Απριλίου του 1967, το κύμα των νέων διώξεων και απαγορεύσεων συμπαρέσυρε τα προβλήματα μπροστά

πη, κυρίως στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, αποτυπώνεται στη σχετική ενότητα που συγκροτήθηκε στο Αρχείο ΔΝΛ, κ. 335.1-65 και 336.1-6. Για τη ΔΚΝΓΛ και τη ΔΝΛ στη Δυτ. Γερμανία και συγκεκριμένα στο Ανόβερο, βλ. επίσης την «αυτοβιογραφική » συνέντευξη του Γ. Γιαννακού στο έκτο μέρος του παρόντος τόμου.

144. Από τους επονίτες της περιόδου της Κατοχής και της Απελευθέρωσης αποχωρούν σταδιακά από το Προεδρείο και το ΚΣ της οργάνωσης και περνούν στο κόμμα της ΕΔΑ, οι Γ. Γιωτόπουλος, Θ. Κοκλάνης, Μιχ. Σεπετίδης, Στ. Στεφάνου, Τ. Σχορέλης. Μετά τη σιωπηλή απομάκρυνση από την οργάνωση και του προέδρου της, Μ. Θεοδωράκη, από την κλάση των γεννημένων στη δεκαετία του 1920 παραμένει στα ηγετικά κλιμάκια μόνον ο Τ. Μπενάς, καθώς οι άλλοι «παππούδες» του ΚΣ, ο Σπ. Ανδρεάδης και ο Θ. Τσουκνίδας, έχουν αρμοδιότητες στους μαζικούς χώρους. Η ανανέωση, ωστόσο, του ανώτερου οργάνου ήταν ευρύτερη, στο μέτρο που και άλλα νεότερα ηλικιακά στελέχη άλλοτε «περνούν» στο κόμμα, άλλοτε απομακρύνονται καθώς στρατεύονται για να υπηρετήσουν τη στρατιωτική τους θητεία και άλλοτε παραιτούνται από τα πολιτικά τους καθήκοντα. Για το ίδιο θέμα, βλ. σχετικό σημείωμα του Τ. Μπενά, τον Μάρτιο 1966, στο Αρχείο ΔΝΛ, κ. 275.15. Βλ. επίσης στην «αυτοβιογραφική» συνέντευξη του Τ. Μπενά το διατυπωμένο αίτημα για την αντικατάσταση του.

145. Οι διαφορετικές ταχύτητες αντανακλώνται και στην ηγεσία της ΔΝΛ. Από τα 46 εν ζωή μέλη του ΚΣ και της Εξελεκτικής Επιτροπής της ΔΝΛ, που οι «αυτοβιογραφικές» συνεντεύξεις τους παρατίθενται στο έκτο μέρος του παρόντος τόμου: 22 απάντησαν ότι λειτούργησαν ως «κομματικά στηρίγματα», 16 δήλωσαν ότι δεν έγιναν, 1 ότι δεν γνώριζε την ύπαρξή τους, 3 ότι δεν τους προτάθηκε και, τέλος, 4 αρνήθηκαν να απαντήσουν.

146. Ως χαρακτηριστικό δείγμα μιας νοοτροπίας ελέγχου και ασκούμενης κριτικής προς τη ΔΝΛ από κάποια στελέχη της ΕΔΑ, βλ. την «Έκθεση-εισήγηση για τη ΔΝΛ» στο Γραφείο της Επιτροπής Πόλης της ΕΔΑ Πειραιά, στο Αρχείο ΕΔΑ, 583.91.

Σελ. 97
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/98.gif&w=600&h=915

στα καθήκοντα που έθετε πια εκ νέου η παρανομία. Ένα στοιχείο που διατηρεί ωστόσο τη σημασία του, στο τέλος πριν από τη νέα κατάσταση και τους νέους αγώνες, εντοπίζεται στο ότι η ΔΝΛ, από τις αρχές του 1967, έμπαινε σε μια καινούρια φάση άνθησης, όχι μόνον οργανωτικής.

Μετά την κάμψη τα μηνύματα για την ανάκαμψη ήταν πολλαπλά. Στον τομέα του πολιτισμού, η νέα εκστρατεία για την «πνευματική αναγέννηση» βρισκόταν σε εξέλιξη με ομιλίες και διαλέξεις σε όλες τις συνοικίες της Αθήνας, του Πειραιά και των μεγάλων πόλεων. Τα μηνύματα έρχονταν επίσης μέσα από τον πολιτικό ρόλο που αναλάμβανε στο πλαίσιο της προβλεπόμενης για τον Μάιο κοινοβουλευτικής αναμέτρησης, στις μεγάλες κινητοποιήσεις στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη για τον εκλογικό νόμο και στη συνέχεια για την παραίτηση της κυβέρνησης Κανελλόπουλου. Συμπυκνώνονταν στις καταγγελίες εναντίον των απειλών για την «εδραίωση μιας Χούντας των ανακτόρων», που προετοίμαζε ένα αντίστοιχο με εκείνο του 1961 εκλογικό πραξικόπημα. Ακολουθώντας την πολιτική «γραμμή» της Αριστεράς, η ΔΝΛ και το στελεχικό της δυναμικό προετοιμάζονταν, παράλληλα, για τα χειρότερα, καθώς διαισθάνονταν ότι αυτή τη φορά η αναμέτρηση με τον κατ' εξοχήν πολιτικό αντίπαλο, την ανακτορική Δεξιά, μπορούσε να υπερβεί την ασφαλιστική δικλείδα του κοινοβουλευτισμού.147

Σε αντίθεση με το κόμμα, η ΔΝΛ βρέθηκε σχετικά έτοιμη να απαντήσει στη στρατιωτική δικτατορία. Οι πρώτες αντιδράσεις, οι δηλώσεις και οι έντυπες προκηρύξεις του ΠΑΜ προήλθαν από τις γραμμές της.148 Όπως και να έχει, η οργάνωση σύντομα φυλλορρόησε, διατηρούμενη πρακτικά ως σφραγίδα στα πρώτα χρόνια της δικτατορίας, ενώ μέλη και στελέχη της σήκωναν από την αρχή το βάρος του αντιδικτατορικού αγώνα. Στα ερωτήματα, στα πώς και στο γιατί, απαντά όμως μια άλλη ιστορία...

3.4. Η ΔΝΛ και η εποχή της

Η δημιουργία της ΔΝΛ υπαγορεύτηκε από το τέλος μιας εποχής και την ανάδυση μιας άλλης. Συμβαίνουν συχνά αλλαγές που προηγούνται των συνειδητοποιήσεων, όπως υπάρχουν και αποφάσεις που επισφραγίζουν άρρητα τις αλλαγές αυτές πριν ακόμα συνειδητοποιηθούν ευρύτερα και

147. Βλ. την εισήγηση με τίτλο «Τα καθήκοντα της Δ.Ν.Λ. στη νέα φάση των πολιτικών εξελίξεων στην προοπτική της εκλογικής μάχης», Ε' Σύνοδος του ΚΣ, 25-26.2.1967, 16 σ., κ. 275.32.

148. Για το ζήτημα αυτό βλ. την «έκθεση του Μπ. Δρακόπουλου για την 21η Απριλίου 1967 », Αρχειοτάξιο, τχ. 8, Μάιος 2006, σ. 87-88.

Σελ. 98
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/72/gif/99.gif&w=600&h=915

καταγραφούν. Στη λογική αυτή, η έξοδος της νεολαίας στο πολιτικό και κοινωνικό προσκήνιο, η οποία οδήγησε εκ των υστέρων στο χαρακτηρισμό των χρόνων του '60 ως της κατ' εξοχήν «δεκαετίας της νεολαίας», δεν προέκυψε από συνειδητοποιημένες επιλογές, ούτε υπήρξε μόνον ελληνικό φαινόμενο. Ήταν αποτέλεσμα μιας βαθιάς αλλαγής, η οποία συνδέεται με τις διεκδικήσεις της πρώτης αμιγώς μεταπολεμικής γενιάς. Ένα γόνιμο κίνημα διαμαρτυρίας και αμφισβήτησης της νεότητας ξεδιπλώθηκε σε διάφορες χώρες, αν και δεν απέκτησε σε όλες τις περιπτώσεις πανομοιότυπα χαρακτηριστικά. Συνέδεσε το περιεχόμενο του με την Αριστερά και τις ποικίλες εκφράσεις της και, σταδιακά, κατάφερε να ανθήσει στην ευνοϊκή συγκυρία που δημιουργούσαν οι νέες κοινωνικές πραγματικότητες αλλά και η στιγμιαία ύφεση στις σχέσεις του ψυχροπολεμικού κόσμου.

Στην Ελλάδα, η συγκρότηση της ΔΝΛ συναρτήθηκε άμεσα με τη χειραφέτηση των νέων και με την έκφραση της νεανικής διαμαρτυρίας, η οποία εκδηλώθηκε αρκετά νωρίς σε σχέση με τα αντίστοιχα κινήματα στη «γηραιά ήπειρο» και στις ΗΠΑ. Μια ιδιαίτερη συγκυρία, που σχετίζεται με ευρύτερες αλλαγές και ανακατατάξεις σε όλα τα επίπεδα του δημόσιου βίου, έφερε τη νεολαία στο προσκήνιο μέσα από διεργασίες που στο εξωτερικό κορυφώνονται στις αρχές της δεκαετίας του 1960 στην ηχώ των φιλειρηνικών εκδηλώσεων αλλά και των αντι-αποικιοκρατικών κινητοποιήσεων που συνταράζουν τον «τρίτο κόσμο». Οι φοιτητές και οι εργαζόμενοι νέοι, τα κινήματα του 1-1-4 και του «15% για την παιδεία», η Κίνηση Νέων Bertrand Russell για την ειρήνη και τον πυρηνικό αφοπλισμό έγιναν προπομποί μιας νέας κατάστασης που επέβαλλε και στις πολιτικές νεολαίες της εποχής να υπερβούν τα πλαίσιά τους και να ανασυνταχθούν. Χαρακτηριζόμενη από τη θεαματική μαζικοποίηση του νεανικού κινήματος, αυτή η νέα κατάσταση προσδιορίστηκε επίσης από πρόσθετα στοιχεία, καθώς συνδέεται κατ' αρχάς με τη διάρρηξη των στεγανών και των θυλάκων, την αποστεγανοποίηση και επικοινωνία των διαφορετικών κινημάτων της νεολαίας, στο μέτρο που τα πανεπιστήμια, οι ανώτατες και ανώτερες σχολές, ή τα γραφεία του ΔΣΚ σταματούν να λειτουργούν ως οι αποκλειστικοί χώροι συνεύρεσης και ζύμωσης των νέων και, κατά δεύτερο λόγο, από τη μετάλλαξη των νεανικών αιτημάτων. Στον μέχρι τότε διεκδικητικό πρωτίστως χαρακτήρα τους προστίθενται στοιχεία αμιγώς πολιτικά. Από την άλλη πλευρά, η νεολαία ακολούθησε τους παραδοσιακούς τρόπους πολιτικής στράτευσης. Πολυδύναμο πολιτικό υποκείμενο, εντάχθηκε, αναζητώντας την εκπροσώπηση της, στις γραμμές των πολιτικών νεολαιών οι οποίες απορρόφησαν τις δυναμικές της εποχής και, σε ένα σημαντικό τμήμα της, προσέγγισε την Αριστερά. Στο τοπίο που ριζικά αναδιοργανώνεται από τα τέλη του 1963, η ΔΚΝΓΛ λειτούργησε ως το όχημα της μετάβασης

Σελ. 99
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Νεολαία Λαμπράκη τη δεκαετία του 1960
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 80
    

    3.1. Νεολαιίστικες αντιστάσεις και κομματικές παρακαταθήκες Σήμερα, είναι πλέον σαφές ότι η απόφαση για τη συγχώνευση της Ν.ΕΔΑ με τη ΔΚΝΓΛ δεν ελήφθη στην Αθήνα. Η ιδέα κυοφορείται βεβαίως στην Ελλάδα, διαμορφώνεται σταδιακά στις επαφές των ηγετικών στελεχών των δύο οργανώσεων με την ηγεσία της ΕΔΑ και τους εκπροσώπους του Κλιμακίου Εσωτερικού της ΚΕ του ΚΚΕ. Ωστόσο, οι προτάσεις τελεσφόρησαν στο Βουκουρέστι, τον Ιανουάριο του 1964, στη συνάντηση του γραμματέα της Ν.ΕΔΑ, Τάκη Μπενά, με το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ.100 Την απόφαση, η λήψη της οποίας συνάντησε μάλλον αντιστάσεις εντός του ηγετικού πυρήνα του ΚΚΕ, συνόδευε κομματική εντολή για τη μη άμεση δημοσιοποίηση της στην Ελλάδα.

    Η έξωθεν εντολή είχε μεταξύ άλλων τις πολιτικές εξηγήσεις της. Σε μια πρώτη φάση, οι προτεραιότητες της προεκλογικής εκστρατείας, οι ανάγκες δραστηριοποίησης των μηχανισμών του κόμματος της ΕΔΑ και της Νεολαίας της ενόψει των προγραμματισμένων για τον Φεβρουάριο κοινοβουλευτικών εκλογών, προκρίνουν την εκλογική συσπείρωση και αποτρέπουν την όποια μετακίνηση του ενδιαφέροντος σε άλλα σοβαρά πολιτικά ζητήματα, όπως η συγχώνευση των προγενέστερων σχημάτων και η ίδρυση ενιαίου φορέα της νεολαίας. Στη συνέχεια, η δημοσιοποίηση μετατίθεται λόγω των μετεκλογικών προβλημάτων. Σε μια κρίσιμη στιγμή για την Αριστερά που κλυδωνίζεται από το «σταυρικό πρόβλημα» -όπως ονόμασε ο Ηλίας Ηλιού τις διαρροές ψήφων και τις μετατοπίσεις ψηφοφόρων της προς το Κέντρο—, ο σχεδόν υποχρεωτικός «ελιγμός της ΕΔΑ» και η περαιτέρω μείωση του εκλογικού ποσοστού της άνοιγαν εκ νέου την ημερήσια διάταξη των συνεργασιών για τις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές που ακολούθησαν τον Ιούλιο. Έτσι, η απόφαση παρέμεινε για μεγάλο διάστημα στα συρτάρια των αρμοδίων αναμένοντας το πράσινο φως και τις εισηγήσεις των «ειδικών».101

    100. Γραμματέας της Ν.ΕΔΑ, μέλος της EE της ΕΔΑ, αλλά και της ΚΕ του ΚΚΕ από το 1961, ο Τ. Μπενάς αναλαμβάνει το ρόλο του εισηγητή για τη μετεξέλιξη της Νεολαίας στην Ελλάδα. Στη συνάντησή του, στο Βουκουρέστι, με τα μέλη του ΠΓ του ΚΚΕ, συμμετείχαν επίσης οι Γρ. Φαράκος, Λ. Τζεφρώνης και Θ. Καρατζάς, μέλη της ΚΕ μετέχοντες στην Επιτροπή Νεολαίας του ΚΚΕ. Την εισήγηση Μπενά για τη συγχώνευση της Ν .ΕΔΑ και της ΔΚΝΓΛ ακολούθησαν οι τοποθετήσεις των μελών της Επιτροπής Νεολαίας του ΚΚΕ και κυρίως του Γρ. Φαράκου που επέμενε στη διατήρηση του διπλού σχήματος. Στη συνέχεια το ΠΓ αποσύρθηκε για να συζητήσει «κεκλεισμένων των θυρών». Την απόφαση για τη συγχώνευση ανακοίνωσε, μετά το τέλος της συνεδρίας, ο Π. Δημητρίου, υπεύθυνος για τα ζητήματα της Νεολαίας στο ΠΓ του ΚΚΕ. Για τα ζητήματα αυτά, βλ. και την «αυτοβιογραφική» συνέντευξη του Τ. Μπενά στο έκτο μέρος του παρόντος τόμου.

    101. Η ήδη ειλημμένη απόφαση εγκρίνεται ως «σχέδιο απόφασης» της Εκτελεστικής