Συγγραφέας:Μαχαίρα, Ελένη
 
Τίτλος:Η Νεολαία της 4ης Αυγούστου
 
Υπότιτλος:Φωτο-γραφές
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:13
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:216
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Νεανικές οργανώσεις
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1936-1941
 
Περίληψη:Πρόκειται για μελέτη των απεικονίσεων της μεταξικής νεολαίας, με απώτερο στόχο να μελετηθεί μέσω των απεικονίσεων αυτών η αισθητική του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου. Όμως η αισθητική ενός καθεστώτος είναι η καταγραφή της λογικής του, και για το λόγο αυτό γίνεται αναφορά στους βασικούς ιδεολογικούς άξονες σύμφωνα με τους οποίους «σχεδιάστηκαν» και παράχθηκαν τα μέσα προπαγάνδας του μεταξικού καθεστώτος. Διατυπώνονται μερικές πρώτες σκέψεις για τις απεικονίσεις της Ε.Ο.Ν., έπειτα γενικότερες σκέψεις γύρω από αυτές, και στη συνέχεια οι απεικονίσεις ταξινομούνται δίπλα στα κείμενα κατά τέτοιον τρόπο, ώστε από μόνες τους, μέσα από μια σύνθεση μικρών σεναρίων, να αποτελούν ένα συγγενικό λόγο, να συνθέτουν μια επιχειρηματολογία που δεν έχει ανάγκη τη διαμεσολάβηση μιας επεξήγησης «τεχνικής» φύσεως.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 31.39 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 163-182 από: 226
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/163.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

Ο ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ ΦΥΛΗΣ

"Διατί πρέπει να είμαστε υπερήφανοι και ευτυχισμένοι; Διότι είμαστε Έλληνες".

Ι. Μεταξάς

Δεν πρέπει να συγχέουμε το φυλετισμό στο μεταξισμό, το ναζισμό, το φασισμό και το φρανκισμό. Στο χιτλερισμό, ο φυλετικός μύθος παρουσιάζεται ως ριζική επεξήγηση του μηχανισμού της ζωής και των ανθρώπινων κοινωνιών. Υποστηρίζεται ότι είναι αντίληψη του κόσμου και θεμέλιο μιας φιλοσοφίας. Ο Χίτλερ διακήρυττε ότι η αδιάρρηκτη αλληλεγγύη που ενώνει τους Γερμανούς προέρχεται από τη φυλετική τους ομοιότητα. Ανάμεσα στο φασισμό ή το φαλαγγιτισμό και το χιτλερικό φυλετισμό υπάρχει μια διαφοροποίηση. Το φυλετικό δόγμα στους Γερμανούς αντιπροσωπεύει τη δημιουργία μιας θεωρίας. Η φυλή έχει βιολογική δύναμη που είναι ισχυρότερη από την ιδέα του Έθνους. Οι δεσμοί του αίματος, στη βάση της εθνικής κοινότητας, είναι αναλλοίωτοι, γιατί τα φυσικά τους χαρακτηριστικά δεν μπορούν ν' αμφισβητηθούν. Ο αγώνας για την καθαρότητα της φυλής μπορεί να είναι κινητήριος μοχλός δύναμης, περισσότερο κι από τον αγώνα για την ενότητα του Έθνους. Μόνο μέσα στο αίμα εδρεύει η δύναμη ή η αδυναμία του ανθρώπου. Ο δυναμισμός και η κυριαρχία της Γερμανικής φυλής, ανώτερη από κάθε άλλη φυλή, προέρχονται από τέτοιες ερμηνείες και καταλήγει στις απίστευτες δολοφονίες των Εβραίων που θεωρούνται κατώτεροι φυλετικά και υπεύθυνοι

Σελ. 163
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/164.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

για τις αρνητικές καταστάσεις. Θα έλεγε κανείς ότι η ταξική πάλη αντικαταστάθηκε από τη φυλετική. Ο φυλετισμός παίρνει παγκόσμια διάσταση. Αυτό που στην αρχή δεν είναι παρά ένα πυροτέχνημα καταλήγει να είναι το στήριγμα μιας ολόκληρης μυθολογίας. Η υλική δύναμη ("φυσική δύναμη", "κτηνώδης βία") έπρεπε να στηρίζεται σε μια πνευματική δύναμη ("ηθική δύναμη", "πανγερμανισμός") για ν' αντιμετωπίσει τις άλλες αντιλήψεις, ιδέες και κινήματα εκτός εάν ανελέητα τα εξολόθρευε1. Έτσι το Γ' Ράιχ δημιουργεί πρωτίστως την "εικόνα" αυτής της φυσικής δύναμης (βλ. νεοναζί) η οποία λειτουργεί με υπεροχή πάνω στις αντίπαλες εικόνες. Η αποφασιστικότητα στην έκφραση ερμηνεύεται εύκολα ως "στεγνότητα", "σκληρότητα", "βία", "πείσμα".

Η επιστροφή στη γη είναι κοινό σημείο όλων των φασιστικών θεωριών και των εθνικιστικών κινημάτων, προγόνων του φασισμού. Η συναισθηματική σχέση του ανθρώπου με τη γη εκφράζεται "μέσα από τη γλώσσα" και οδηγεί στη λατρεία των προγόνων. Λατρεία που ορισμένες φορές καταλήγει σε πνευματικό φυλετισμό όπως έγινε στη Γερμανία με τη λατρεία της λαϊκής γλώσσας, της Γερμανικής γης και του παρελθόντος της και στην Ελλάδα με την επιστροφή στη γη και στις εθνικές παραδόσεις, κυρίως στην αρχαϊκή και στην ορθόδοξη παράδοση. "Είμαστε στενά δεμένοι με τη γη μας και εμπνεόμαστε από το ελληνικό πνεύμα", δηλώνει Ο Αλ. Κανελλόπουλος στους φοιτητές των Ανωτάτων Σχολών, "γιατί αυτή η γη κι αυτό το ελληνικό πνεύμα υπήρξαν οι μόνες πηγές κάθε ανθρώπινου πολιτισμού κι απ' αυτές τις ίδιες, θέλουμε να δημιουργήσουμε τον τελειότερο των πολιτισμών, τον Τρίτο Ελληνικό Πολιτισμό"2. Η λέξη "Έλληνας" είναι ένα "μαγικό επίθετο", μια λέξη που αναβιώνει "αυτό το αξέχαστο παρελθόν της ανθρωπότητας, την Αρχαία Ελλάδα", παραπέμπει στο "συμπατριώτης του Μεγάλου Αλεξάνδρου, του Ομήρου",

——————————————

1. Βλ. A. Hitler, Mein Kampf, Παρίσι, Nouvelles éditions Latines, 1979, σ. 171.

2. Υ., "Διατί πρέπει να είμεθα υπερήφανοι και ευτυχείς διότι είμεθα Έλληνες", Η Νεολαία, τ. 6, Αθήνα, 19 Νοεμβρίου 1938, σ. 188.

Σελ. 164
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/165.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

σημαίνει "το τελειότερο υπόδειγμα της ανθρώπινης φυλής". Είναι χαρακτηριστικές οι φωτογραφικές συγκρίσεις που παρουσίαζαν ομοιότητες ανάμεσα σε Έλληνες αγρότες και αρχαία αγάλματα, και οι φωτογραφικές "ανακαλύψεις" της ελληνικής υπαίθρου, στα τεύχη των περιοδικών του Υφυπουργείου Τύπου και Προπαγάνδας.

Εάν η ιδέα της γης αντιμετωπίζεται ιδεαλιστικά, το ζήτημα της "γλώσσας" αντιμετωπίζεται επιφανειακά έως αδιάφορα. Εντάσσεται γενικώς και αορίστως στα πλαίσια των εθνικών αγώνων, συμβαδίζει με την εξέλιξη του Έθνους και καθρεφτίζει την κάθε κατάστασή του1. Όπως είναι φυσικό, μια τέτοια αντίληψη δεν λαμβάνει υπόψη της ούτε την "ταξικοποίηση" ούτε την "πολιτικοποίηση" του γλωσσικού ζητήματος και σηματοδοτείται μόνον ως σύνδεσμος του ελληνισμού. Η ενότητα της φυλής, άλλοτε ως Ιδέα (ανάσταση του Βυζαντινού Κράτους), άλλοτε ως Πραγματικότητα (σχέση "Ελλαδικών" και Ελλήνων) δεν είναι χαρακτηριστικό της μεταξικής ιδεολογίας· απασχολεί την ελληνική διανόηση από παλιά· είτε με την άποψη του Ίωνα Δραγούμη που υποστήριζε ότι κανένα κράτος ελληνικό δε θα είναι τελειωτικό, όσο δεν ενώνεται η Φυλή2, είτε με την άποψη του Πέτρου Βλαστού που υποστήριζε το ποιοτικό ενδυνάμωμα και το ποιοτικό ζωντάνεμα της φυλής με την άνοδο του μέσου όρου της φυλής και με τη βοήθεια ενός "Σύλλα Παντοκράτορα". Ως μοναδικό μέσο για την καλυτέρευση του μέσου όρου της φυλής, ο Π. Βλαστός βλέπει το φυλετικό πόλεμο με το Σλάβο (πόλεμος ενάντια στο "μαύρο αίμα"), το αδέλφωμα με τους Αρβανίτες (το αίμα τους είναι το πιο καθαρά Ελληνικό), την αλλαγή της μόρφωσης του παιδιού, τη "δυναμογονία", τη "θελογονία", τη συστηματική

——————————————

1. Βλ. την άποψη του Κ. Παπαμιχαλόπουλου, στη συζήτηση για τη γλώσσα στη Βουλή (Φεβρουάριος 1908), στο Δημοτικισμός και Κοινωνικό Πρόβλημα. Αθήνα, Ερμής, 1976, σ. ιζ'.

2. Βλ. Ίωνας Δραγούμης (Ίδας) "Το Έθνος, οι τάξεις και ο ένας" (Νοέμβριος 1907), (κριτική στο Κοινωνικό ζήτημα του Π. Σκληρού), ό.π., σ. 51-61.

Σελ. 165
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/166.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

"γνωμογονία", τη φιλοσοφική περιέργεια, το ξεσκλάβωμα των γυναικών, την ενεργοποίηση των "Ρωμιών" ως πολιτών, την πειθαρχία και το σεβασμό στους δυνατούς και την εθνική συνείδηση1.

Εάν ο Ιταλικός φασισμός ονειρευόταν την εξάπλωση της εξουσίας της Ρώμης σ' όλον τον κόσμο, εάν ο Χίτλερ διατύπωνε ότι ο φασισμός θα οδηγούσε τη Γερμανία στην υπεροχή της έναντι του κόσμου, εάν οι Άγγλοι και Γάλλοι ιμπεριαλιστές ήθελαν να εξουσιάζουν, ο καθένας για το συμφέρον του, την Ευρωπαϊκή Ήπειρο, το μεταξικό καθεστώς θεωρούσε τον ελληνισμό ως εκπολιτιστική δύναμη και προμαχώνα του πολιτισμού ενάντια στη βαρβαρότητα (κάθε έγχρωμη φυλή). Αλλά και ο Ι. Τουρνάκης, αποδεχόμενος την ύπαρξη ενός δημογραφικού προβλήματος, διαβλέπει τη "λύση" του στην ανάπτυξη των πολύ πλούσιων και αραιοκατοικημένων περιοχών της Εγγύς Ανατολής ("οι οποίες ήταν ανέκαθεν Ελληνικές"), με τη ζωογόνα δραστηριότητα του ελληνικού στοιχείου2. Η δύναμη του ελληνισμού, προβάλλεται ως ικανότητα σύνθεσης και προσαρμογής. Η παραπάνω άποψη χρησιμοποιεί για πρώτη φορά την έκφραση "ελληνικός ιμπεριαλισμός". Σύμφωνα μ' αυτήν ο ελληνικός ιμπεριαλισμός έχει κοσμοπολίτικες και ανθρωπιστικές τάσεις. Είναι αυτές που διαφοροποιούν τον ελληνικό ιμπεριαλισμό από τους υπόλοιπους, αφού ο πρώτος δεν πηγάζει από σκοτεινά ένστικτα όπως το φυλετικό μίσος3. Ο φυλετισμός του Ι. Τουρνάκη τον ωθεί σε ακραίες θέσεις σχετικά με την ελληνική μετανάστευση. Η μετανάστευση δεν αντιμετωπίζεται ως εθνικό πρόβλημα αλλά προσδιορίζεται ως μία αναγκαιότητα για τον ελληνισμό, μία επίδειξη δύναμης της 

——————————————

1. Βλ. Π. Βλαστός (Έρμονας), "Η φυλή" (Δεκέμβριος 1907), (απαντήσεις σε ερωτήματα που έθεσε ο Μ. Ζαβιτσιάνος, στο άρθρο του "Στους αριστοκράτες", Ο Νουμας, τ. 226, Αθήνα 21 του Οχτώβρη 1907, σ. 4-5· ό.π., σ. 83-89 / Η "χημική βάση του Ρωμιού" γράφεται από τον Βλαστό ως εξής: Άριος, πλημμυρισμένος αίμα σημιτικό κι αρκετό σλαβικό, φράγκικο κι αρμένικο.

2. Ι. Τουρνάκης, "Μελέτη επί του ελληνικού προβλήματος", Νέα Πολιτική, τ. 2, Αθήνα, 2 Φεβρουαρίου 1939, σ. 161.

3. στο ίδιο, σ. 171-175.

Σελ. 166
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/167.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

οικονομικής και πολιτιστικής εξάπλωσης της ελληνικής φυλής, η οποία βεβαίως θα έχει στόχο της την υπεράσπιση των οικονομικών και εθνικών συμφερόντων του ελληνικού κράτους. Η μετανάστευση θεωρείται επιζήμια μόνον όταν οφείλεται σε ψυχολογικά προβλήματα του μετανάστη ή όταν ο μετανάστης έρχεται από ένα κράτος όπου υπάρχουν ήδη πιθανότητες οικονομικής εξέλιξης. Κάτω απ' αυτήν τη φυλετική θεώρηση ακόμα και οι κατακτητικοί πόλεμοι του Μεγάλου Αλεξάνδρου δικαιολογούνται ως εκπλήρωση κοινωνικού έργου προς την ανθρωπότητα1.

ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΦΥΛΗ

Η σύνδεση του νεώτερου ελληνικού κόσμου με τον αρχαίο ελληνικό και γενικότερα με το χώρο της παράδοσης2, δεν πρωτοεμφανίζεται στους λόγους και τα κείμενα του μεταξικού καθεστώτος. Έχει τις ρίζες της στο παρελθόν, στις απόψεις που υποστήριζαν ότι η διατήρηση της ελληνικής γλώσσας, των εθίμων, των παραδόσεων, αποκαλύπτει την παραπάνω σύνδεση3. Η ιδιαίτερη προσπάθεια που καταβάλλει το μεταξικό καθεστώς, προσπάθεια που αδιαφορεί για την ιστορική γνώση των περασμένων,

——————————————

1. Ι. Τουρνάκης, "Σκέψεις για την Ελληνική Αναγέννηση", Νέα Πολιτική, τ. 9, Αθήνα, Σεπτέμβρης 1938, σ. 858.

2. Την παράδοση επικαλείται και ο Β. Π. Παπαδάκης, για ν' αποδείξει ότι ο γόνος μιας ιστορικής οικογένειας (Μεταξάδες) έχει, εκτός από την αριστοκρατία της γέννησής του, και την αριστοκρατία του πνεύματος. Η καταγραφή της διαδρομής της οικογενείας Μεταξά από το 1082 έως το 1936 μαρτυρεί την πολιτική της παράδοση, τον πατριωτισμό και τις αρετές της, που συμπίπτουν μ' αυτές της ελληνικής φυλής. Βλ. Β. Π. Παπαδάκη, "Παράδοσις", Η χθεσινή και η Αυριανή Ελλάς, Αθήνα, Μάρτιος 1946, σ. 178-187.

3. "Διότι ο ελληνικός λαός", θα πει ο Ν. Γ. Πολίτης, "διετήρησε πολλαχού τον αρχαίον ελληνικόν βίον· εν τοις διαφόροις εθίμοις ανακαλύπτει τις μετ' εκπλήξεως ίχνη αρχαίων ιδεών, αντιφάσκοντα όλως προς την επικρατούσαν θρησκείαν, ήτις δεν ηδυνήθη παντάπασι, καίτοι μεγάλας προσπαθείας καταβαλούσα, να εκριζώση αυτά". Ν. Γ. Πολίτης, "Μελέτη επί του βίου των νεωτέρων Ελλήνων" (1871), στο Ελληνική Παράδοση, Ανθολόγημα, Αθήνα, έκδ. Οργανισμού Διδακτικών Βιβλίων, σ. 19.

Σελ. 167
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/168.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

συγκεκριμενοποιείται στο ζωντάνεμα της συνείδησης για τα περασμένα και στη μετατροπή τους σε σύμβολα. Έτσι, ελληνισμός και παράδοση γίνονται σύμβολα ακαθόριστων ιερών παρακαταθηκών όχι μόνον της ελληνικής φυλής αλλά και όλου του πολιτισμένου κόσμου. Τόσο οι εποχές (αρχαιότητα, Βυζάντιο, Επανάσταση του '21), όσο και ορισμένες προσωπικότητες των εποχών αυτών είναι τα "λαμπιόνια" που φωτίζουν το ετερόφωτο καθεστώς, το οποίο, αδύναμο να δημιουργήσει νέες αξίες, επιστρέφει στις καθιερωμένες, αγνοώντας τη διαλεκτική σχέση παρελθόντος και παρόντος. Σ' αυτό ακριβώς το σημείο βρίσκεται η αδυναμία του να γίνει εκφραστής του "νέου", χωρίς όμως να μπορεί αντικειμενικά να είναι κι ένας γνήσιος εκφραστής του "παλιού". Είναι το "ανασκευασμένο", το "αναχρονιστικό".

Η παράδοση, είτε είναι το θυμάρι του χωριού, είτε η νεοελληνική φουστανέλα και το φλουρί, είτε ο καλαματιανός χορός και το τραγούδι των Κολοκοτρωναίων, είτε η χλαμύδα και τ' ακόντιο, ορίζεται ως "λαϊκή ομορφιά" και λατρεύεται ως είδωλο, επιβεβαιώνοντας τυπικά και μόνο τα ιστορικά περάσματα της ελληνικής παράδοσης, χωρίς καμιά αγωνία για το πώς "γράφει" κανείς τη φύση του, πώς εκφράζει τη φυσιογνωμία του1 και πώς μεσ' απ' αυτά διαγράφονται και χαράσσονται οι πραγματικά νέες μορφές του νεοελληνικού πολιτισμού. "Ξεσκέπασε τη δημοτική παράδοση", γράφει ο Ίωνας Δραγούμης, "και πρόσωπο με πρόσωπο θ' αντικρύσεις γυμνή την ψυχή σου" υπογραμμίζοντας την αδυναμία να προβλεφτούν νέοι δρόμοι εάν δεν υπάρξει καλλιέργεια της παράδοσης2. Την ίδια ανάγκη για καλλιέργεια της παράδοσης

——————————————

1. Παρόμοιες αναζητήσεις, που οδηγούν, από έρωτα του "ελληνικού", στο απόλυτο της ελληνικής φυσιογνωμίας, βλ. Περ. Γιαννόπουλου, "Η Ελληνική Γραμμή", Τα Νέα Γράμματα, έ. Δ', τ. 1-3, Αθήνα, Γεν. - Μάρτης 1938, σ. 115-165. Ως κύρια διακριτικά της ορίζονται η "ενότης των σπουδαίων χαρακτηριστικών και η άπειρος ποικιλία των δευτερευόντων...".

2. Ίωνας Δραγούμης, "Ελληνικός Πολιτισμός", στο Ελληνική Παράδοση, Ανθολόγημα, Αθήνα, έκδ. Οργανισμού Διδακτικών Βιβλίων, 1979, σ. 23.

Σελ. 168
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/169.gif&w=600&h=915 13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 95

Σελ. 169
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/170.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 96

Ο μεταξικος "κλασικισμός" εκδηλώνεται με την αρχαιολατρία. Πέρα όμως από θεωρητικές κατασκευές δεν προχώρησε όπως ο ναζιστικός κλασικισμός σε έργα τέχνης που στηρίχθηκαν στη "θεωρία των ερειπίων" και στη "θεωρία του μεγέθους".

Σελ. 170
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/171.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 97

H πολιτική της μίμησης των προγόνων μας θεμελίωσε τις γιορτές των σταδίων με τις χλαμύδες και τις παραδοσιακές στολές.

ΕΙΚΟΝΑ 98

Σελ. 171
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/172.gif&w=600&h=915 13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 99

ΕΙΚΟΝΑ 100

Σελ. 172
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/173.gif&w=600&h=915 13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 101

ΕΙΚΟΝΑ 102

ΕΙΚΟΝΑ 103

Αυλητρίδες, αιθέριες σχεδόν υπάρξεις, φαντασματικές παρουσίες, δήλωση της επίμονης παρουσίας του αρχαίου κόσμου στην αντίληψη του Νέου Κράτους.

Σελ. 173
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/174.gif&w=600&h=915 13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 104

ΕΙΚΟΝΑ 105

Σελ. 174
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/175.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

συναντάμε και στο Καζαντζακικό "πλάταιμα του εγώ"1 (έκφραση), για να μπορέσει αυτό το ίδιο να ζήσει τη μεγάλη πορεία "προγόνων" και "απογόνων" (πρόσωπο), το μεγάλο σώμα της ράτσας, "το περασμένο, το τωρινό και το μελλούμενο", που σ' αναγκάζει να γίνεις η κοίτη "όπου θα μπει και οδέψει ο ποταμός της ράτσας" για να ελευθερωθεί από αυτή. Βέβαια το να ζει κανείς τόσο βαθιά αυτή την ταυτότητα, δεν είναι ιδέα αλλά "σώμα" που δημιουργεί "χρέη". Και πρώτο χρέος είναι να νιώσει κανείς μέσα του όλους τους προγόνους. Δεύτερο χρέος είναι να συνεχίσει το έργο τους και τρίτο "να παραδώσης στο γιο τη μεγάλη εντολή να σε ξεπεράση..."2. Στην παραπάνω ανάγκη ανάγονται και οι προβληματισμοί του Γ. Θεοτοκά σχετικά με το "μακρόσυρτο" και "πολυποίκιλο" χαρακτήρα της παράδοσης.

Μ' αυτόν τον τρόπο ο προσδιορισμένος χαρακτήρας της δεν είναι δυνατόν να περιορίζεται μόνο σε μια εποχή και στο ιδανικό του. Ο τυχόν περιορισμός της αποδεικνύει μια θεωρητική αφαίρεση που είναι εκτός ελληνικής πραγματικότητας, αφού διασπά την οργανική ενότητα των διαφόρων κληρονομικοτήτων. Ο περιορισμός σε μία μόνο εποχή συνεπάγεται για τον Γ. Θεοτοκά μια θέση δόγματος και σχολαστικισμού. "Ο Ελληνισμός ζει", τονίζει ο ίδιος, "άρα αλλάζει ολοένα σύσταση και μορφή, ανανεώνεται, αναπροσαρμόζεται σε καινούριες περιστάσεις, αφομοιώνει καινούριες επιδράσεις, ανακαλύπτει δρόμους που δεν περίμενε, φτιάνει έργα πρωτότυπα, διαμορφώνει αντιπροσωπευτικούς τύπους, αλλιώτικους από κείνους που ήξερε. Δεν υπάρχει λοιπόν, ούτε θα υπάρξει, όσο ο Ελληνισμός είναι ζωντανός, σύστημα κανόνων που θα ρυθμίζει οριστικά πότε ένα έργο είναι ελληνικό και πότε δεν είναι..."3. Την αιωνιότητα "μερικών" κληρονομιών, οι οποίες αντιπαρατίθενται στις ύποπτες έννοιες (πρόοδο και επιστήμη) της "μικρολογίας" και προέρχονται

——————————————

1. Βλ. Ν. Καζαντζάκης, Η Ασκητική, Αθήνα, έκδ. Καζαντζάκη, 1971, σ. 33-50.

2. στο ίδιο, σ. 38.

3. Γ. Θεοτοκά, "Εθνική Συνείδηση", στο Ελληνική Παράδοση, Ανθολόγημα, Αθήνα, έκδ. Οργανισμού Διδακτικών Βιβλίων, 1979, σ. 75.

Σελ. 175
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/176.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

από τον ξεπεσμό του μέσου φυλετικού όρου υπερασπίζεται και ο Π. Βλαστός. "Τα εννιά δέκατα της ζωής μας είναι ψυχόρμητα, δηλαδή κληρονομημένες ορμές των πεθαμένων. Τις περισσότερες πράξεις μας δεν τις αποφασίζουμε εμείς μα οι προπάτορές μας. (...) κι αντί να ξεχνούμε και ν' αποκηρύττουμε τη μεγάλη παράδοση καλήτερα και πιο φρόνιμα θα είτανε να μαθαίνουμε τη θρησκεία της (...) και το μεγάλο μάθημα που μας φωνάζουνε οι πρόγονοι από τα κατάβαθα της ζωής δεν είναι ―Λατρεύετε τους τύπους και τα λόγια και τις θεωρίες, μα― Λατρεύετε τη δύναμη, Γίνετε ΔΥΝΑΤΟΙ"1. Αλλά και η μυστική "Ελληνική Ιδέα" του Άγγ. Σικελιανού εναρμονίζει τις αντιθέσεις των ελληνικών παραδόσεων ("Γλυκό μου βρέφος, Διόνυσέ μου και Χριστέ μου") και ποθεί την "Άνω Ελλάδα", την αναστημένη2.

Όμως για το μεταξικό καθεστώς, η παράδοση αντιμετωπίζεται ως "βαρειά κληρονομιά που επιβάλλει το μεγάλο, το υψηλόν αλλά και ωραίον καθήκον να εξυψώσετε πάλιν αυτόν τον τόπον εις τον πολιτισμόν που είχεν άλλοτε και να τον επαναφέρεται εις το μεγαλείον εκείνο του πολιτισμού που όλος ο κόσμος το είχεν για πρότυπον"3. Για να δημιουργηθεί αυτός ο πολιτισμός απαιτείται πίστη, εμπιστοσύνη, αφοσίωση κι επιστροφή στις πηγές για την αναβάπτιση, για να "ξαναγίνουμε Έλληνες". Η μη πραγματοποίηση αυτού του στόχου, θα σημαίνει ευνουχισμό της ελληνικότητας από την ξενικότητα και από τους "απατεώνες" που ως άλλη Κίρκη, ως νύμφες της Καλυψούς, κι ως Σειρήνες, προσπαθούν να μαγέψουν τον σύγχρονο νεοέλληνα Οδυσσέα4.

——————————————

1. Βλ. Π. Βλαστός (Έρμονας), "Η φυλή", στο Δημοτικισμός και Κοινωνικό Πρόβλημα, Αθήνα, Ερμής, 1976, σ. 92.

2. Βλ. Άγγ. Σικελιανός, "Πρόλογος", Λυρικός Βίος, τόμος Α', Αθήνα, Ίκαρος, 1966, σ. 11-81.

3. Απόσπασμα από λόγο του Ιωάννη Μεταξά στις Σέρρες, 27 Οκτωβρίου 1936, Β. Π. Παπαδάκης, Η χθεσινή και η αυριανή Ελλάς, Αθήνα, Μάρτιος 1946, σ. 188

4. Απόσπασμα από λόγο του Μεταξά στη φοιτητική νεολαία, 10 Δεκεμβρίου 1936, ό.π., σ. 188-189.

Σελ. 176
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/177.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

Εάν η συνείδηση του καθολικού χρόνου (παρελθόν, παρόν και μέλλον) είναι αυτή που ευρύνει την εσωτερικότητα του ανθρώπου και του ανοίγει τους δρόμους στον αγώνα του για ελευθερία, ο περιορισμός αυτής της συνείδησης σε επιβαλλόμενους χρόνους εμποδίζει τη συγκρότηση και ανάπτυξη του ανθρώπου μέσα στην ίδια του την ιστορία, αλλά και μέσα στην ιστορία γενικότερα. Ο χρόνος με την έννοια της αδιάκοπης ροής1 είναι η επιβεβαίωση του χρόνου των "πατέρων" μέσα στο χρόνο των "παιδιών", ο οποίος με τη σειρά του ζητά ν' αυτοβεβαιωθεί, να συμβάλλει στη ροή. Όμως όταν το παρόν κατακερματίζει την ιστορική μνήμη των "πατέρων", για να χρησιμοποιήσει από το παρελθόν ό,τι το εξυπηρετεί, είναι σίγουρο πως τα κενά που θα δημιουργηθούν, θ' αντανακλαστούν ως άλλος κατακερματισμός στη νεοελληνική πια συνείδηση της παράδοσης αλλά και στη νεοελληνική παιδεία.

Ας δούμε λοιπόν, ποιος είναι ο ρόλος των μνημόσυνων σε όσους έπεσαν για την πατρίδα, μπροστά στο μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη. Γίνονται, ώστε "ενωμένες και συνταυτισμένες οι νεανικές ψυχές σε μια μοναδική ψυχή, αγνή, καθαρή, ζωντανή και ακμαία, τη νέα ψυχή του Έθνους, να μπορέσουν να επικαλεσθούν και να επικοινωνήσουν με την ιερή ψυχή των προγόνων τους, να νιώσουν το υπέροχο εθνικό και ηθικό μεγαλείο της..."2.

Θέαμα και εξωτερικότητα. Αρκούνται στο συμβολισμό του μνημείου, φορτίζοντάς το με τη δική του γλώσσα: Ο άγνωστος Στρατιώτης φοράει περικεφαλαία και μοιάζει με αρχαίο πολεμιστή, για να θυμίζει ότι ξεκινά από τα βάθη των αιώνων, ότι συνεχίζει την πορεία του διαμέσου των εποχών, για να βυθιστεί στον άπειρο χρόνο του Μέλλοντος. Επιπλέον, βρίσκεται στο πεδίο της "τιμής" αλλά δεν είναι νεκρός, αφού "δεν πεθαίνει κανείς όταν

——————————————

1. Βλ. Ιωάνν. Ν. Θεοδωρακόπουλος, "Η συνείδηση του χρόνου", στο Ελληνική Παράδοση, Ανθολόγημα, Αθήνα, έκδ. Οργανισμού Διδακτικών Βιβλίων, 1979, σ. 93-94.

2. Μελής Νικολαΐδης, "Ο άγνωστος Στρατιώτης", Η Νεολαία, τ. 26 (77), Αθήνα, 30 Μαρτίου 1940, σ. 803.

Σελ. 177
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/178.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

πέφτει για την Πατρίδα"1. Και ό,τι δεν κατόρθωσε να συνεχίσει με το σώμα του, το κατορθώνει με την ψυχή του, που ζει "και θα ζη αιωνίως μέσα στα κορμιά όλων των ζωντανών αδελφών του, των παιδιών του, των απογόνων του"2.

Τέσσερα από τα συνθήματα της Ε.Ο.Ν αποδεικνύουν την ίδια ανάγκη ταύτισης με την ιδέα της παράδοσης και συγχρόνως την έλλειψη μιας σύγχρονης νεοελληνικής ταυτότητας:

ΣΥΝΘΗΜΑΤΑ ΤΗΣ Ε.Ο.Ν.

― Να γίνουμε και πάλε, σαν φυλή Ελληνική, ό,τι η Ιστορία μας και η παράδοσί μας επιτάσσει να γίνουμε "...Λίκνον πραγματικού πολιτισμού. Γωνία γης φωτοδότρα. Ιστορία του ανθρωπίνου Γένους φωτεινή, τόπος, όπου κάθε Αρετή και κάθε εκδήλωσις Ευγενείας και Κάλλους θάχουν μόνιμα την θέσι τους..."

― Να γίνουμε σαν πρώτα ανδρειωμένοι ψυχικά, σωματικά και πνευματικά.

― Να κρατήσουμε τις ψυχές και τις συνειδήσεις μας τις Ελληνικές μακρυά, πολύ μακρυά απ' τις υπάνθρωπες τάσεις, έξω απ' τις απόπνοιες τις βαρειές των άλλων, υψηλά πολύ υψηλά, τόσο, που να ατενίζουν υψούμενες οι άλλες ψυχές και συνειδήσεις των άλλων ανθρώπων.

― Να μη ξεχνάμε ποτέ τες βαρύτατες ευθύνες που έχουμε σαν Έλληνες νέοι, προς την Εθνικήν μας Ιστορίαν και Παράδοσι και με τη συναίσθησι των ευθυνών μας αυτών σαν κανόνα μας να δημιουργούμε την Ελληνική μας ζωή.

Ε.Ο.Ν.3

Είναι σαφής η αυθαιρεσία του καθεστώτος να δικαιολογηθεί ως επιταγή της ιστορίας του ελληνισμού, ως πόθος του ελληνικού λαού, ως "υποχρέωση του Έθνους απέναντι στην ιστορική του αποστολή"4, ως έκφραση της δύναμης της φυλής.

——————————————

1. στο ίδιο.

2. στο ίδιο.

3. "Συνθήματα της Ε.Ο.Ν", Η Νεολαία, τ. 43, Αθήνα 1939, σ. 1414.

4. Από την "Ημερήσια διαταγή του Αλεξ. Ν. Κανελλόπουλου στις 4 Αυγούστου 1939, Η Νεολαία, τ. 43, Αθήνα, Αύγουστος 1939, σ. 1415.

Σελ. 178
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/179.gif&w=600&h=915 13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 106

Σελ. 179
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/180.gif&w=600&h=915 13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 107

ΕΙΚΟΝΑ 108

Σελ. 180
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/181.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

Ο ΜΥΘΟΣ ΤΟΥ ΑΡΧΗΓΟΥ

Η ιδέα του χαρισματικού αρχηγού (βλ. D'Annunzio) αποτελεί μέρος της ιδεολογίας του φασισμού και του ναζισμού, στηρίζεται σε μια ελιτίστικη κοινωνική αντίληψη, δημιουργεί μυστικιστικές διαστάσεις στα άτομα που ορίζει για Αρχηγούς και συνεπάγεται την ευλαβική υποταγή των υπολοίπων στο μεσσιανικό τους λόγο. Έτσι, τόσο ο Χίτλερ όσο και ο Μουσολίνι είναι "λυτρωτές", "δημιουργοί"1, "άγγελοι σωτηρίας" ακόμα και "θεότητες", περιβαλλόμενοι από σύμβολα άλλων εποχών (σβάστικα, δέσμη, χαιρετισμοί, διακριτικά, αετοί, κ.ά.) και αναδεικνυόμενοι από τα σύγχρονα μέσα μαζικής επικοινωνίας που προωθούσαν την πολιτική του θεάματος. Αλλά χαρισματικός αρχηγός είναι και ο Μεταξάς. Αυτός εμπνέει τους ανθρώπους που τον περιβάλλουν... Η ενέργειά του δημιουργεί μια ολοκληρωτική αλλαγή στην ατμόσφαιρα... είναι ένας δημιουργός και σαν τέτοιος, ένα "δημιούργημα του Σύμπαντος". Ο δυναμισμός αυτής της "προνομιούχας ύπαρξης" δεν είναι "μετρήσιμος"... παρουσιάζει πράγματι ένα

——————————————

1. Βλ. δημιουργία "καθαρής" γερμανικής φυλής, με τα ξανθά μαλλιά και τα γαλανά μάτια, μόνης ικανής για την παραγωγή πολιτισμού (πανγερμανισμός) ή την αναβίωση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ("ιταλικότητα").

Σελ. 181
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/182.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

"θαύμα" που όχι μόνο "εκπλήσσει αλλά και συγκινεί"1. Ο μύθος του χαρισματικού αρχηγού καθώς κι αυτός της φυλής της γης, της μάζας ως ισχύος, είναι κοινοί για τα φασιστικά καθεστώτα, διαφοροποιούνται μόνον ως προς την απόδοσή τους και το κοινωνικό τους αποτέλεσμα.

Σε λόγο του ο Χίτλερ τόνιζε ότι "το καλύτερο Σύνταγμα και η καλύτερη μορφή Κράτους είναι αυτά που θα επιβεβαιώσουν στα καλύτερα στοιχεία της κοινότητας τη σημαντικότητα του Οδηγητή και την επιρροή του Δασκάλου"2.

Στις περιγραφές των ομοϊδεατών του ο Μεταξάς εμφανίζεται "ως ανώτερος άνθρωπος" που έχει την πρόθεση ν' ασκήσει γιγαντιαίο έργο, να θυσιάσει τη ζωή του και να αναλωθεί προκειμένου να υπηρετήσει το ιδανικό του. Γίνεται αυτός που ενσαρκώνει τον προορισμό του Έθνους. Ο Ι. Beneyto Pérez, ιδεολόγος των πρώτων χρόνων του φρανκισμού, εξηγώντας τα χαρακτηριστικά του "αρχηγού" υπογραμμίζει ότι η έννοια του "Caudillo" είναι μία σύνθεση ανάμεσα στη λογική και την ιδανική αναγκαιότητα. Δεν αντιπροσωπεύει μόνο τη δύναμη αλλά και το πνεύμα. Εμφανίζεται ως "φυσική συνέπεια" (οργανική αναγκαιότητα ενός ολοκληρωτικού και ιεραρχημένου καθεστώτος) αλλά και ως "ενσάρκωση". Η μυστικιστική πλευρά αυτής της άποψης δημιουργεί με την έννοια "αρχηγός", την προσωποποίηση της εθνικής κοινότητας3. Η συγκέντρωση όλων των εξουσιών στο πρόσωπο του ενός δικαιολογείται ως "βαρεία αποστολή", θεόπνευστη, κι αποκαλείται "νέα ελληνική πραγματικότητα" κατευθυνόμενη από ιστορική ανάγκη. Οτιδήποτε έξω από αυτήν την πραγματικότητα θεωρείται "βλαβερό"4, "παράφρον", "ιδιοτελής εχθρός του εθνικού

——————————————

1. Βλ. "Μία επιστολή του κ. Μ. Μαλακάση", προέδρου της Ένωσης Λογοτεχνών, δημοσιευμένη στο Νέον Κράτος, τ. 24, Αθήνα, Αύγουστος 1939, σ. 575.

2. R. Bourderon, ό.π., σ. 103.

3. Βλ. R. Bourderon, ό.π., σ. 87.

4. Βλ. Άρ. Καμπάνης, "Χθες και Σήμερον", Το Νέον Κράτος, έ. Β', τ. 7, Αθήνα, Μάρτιος 1938, σ. 259-265.

Σελ. 182
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Νεολαία της 4ης Αυγούστου
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 163
    13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

    Ο ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ ΦΥΛΗΣ

    "Διατί πρέπει να είμαστε υπερήφανοι και ευτυχισμένοι; Διότι είμαστε Έλληνες".

    Ι. Μεταξάς

    Δεν πρέπει να συγχέουμε το φυλετισμό στο μεταξισμό, το ναζισμό, το φασισμό και το φρανκισμό. Στο χιτλερισμό, ο φυλετικός μύθος παρουσιάζεται ως ριζική επεξήγηση του μηχανισμού της ζωής και των ανθρώπινων κοινωνιών. Υποστηρίζεται ότι είναι αντίληψη του κόσμου και θεμέλιο μιας φιλοσοφίας. Ο Χίτλερ διακήρυττε ότι η αδιάρρηκτη αλληλεγγύη που ενώνει τους Γερμανούς προέρχεται από τη φυλετική τους ομοιότητα. Ανάμεσα στο φασισμό ή το φαλαγγιτισμό και το χιτλερικό φυλετισμό υπάρχει μια διαφοροποίηση. Το φυλετικό δόγμα στους Γερμανούς αντιπροσωπεύει τη δημιουργία μιας θεωρίας. Η φυλή έχει βιολογική δύναμη που είναι ισχυρότερη από την ιδέα του Έθνους. Οι δεσμοί του αίματος, στη βάση της εθνικής κοινότητας, είναι αναλλοίωτοι, γιατί τα φυσικά τους χαρακτηριστικά δεν μπορούν ν' αμφισβητηθούν. Ο αγώνας για την καθαρότητα της φυλής μπορεί να είναι κινητήριος μοχλός δύναμης, περισσότερο κι από τον αγώνα για την ενότητα του Έθνους. Μόνο μέσα στο αίμα εδρεύει η δύναμη ή η αδυναμία του ανθρώπου. Ο δυναμισμός και η κυριαρχία της Γερμανικής φυλής, ανώτερη από κάθε άλλη φυλή, προέρχονται από τέτοιες ερμηνείες και καταλήγει στις απίστευτες δολοφονίες των Εβραίων που θεωρούνται κατώτεροι φυλετικά και υπεύθυνοι