Συγγραφέας:Μαχαίρα, Ελένη
 
Τίτλος:Η Νεολαία της 4ης Αυγούστου
 
Υπότιτλος:Φωτο-γραφές
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:13
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:216
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Νεανικές οργανώσεις
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1936-1941
 
Περίληψη:Πρόκειται για μελέτη των απεικονίσεων της μεταξικής νεολαίας, με απώτερο στόχο να μελετηθεί μέσω των απεικονίσεων αυτών η αισθητική του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου. Όμως η αισθητική ενός καθεστώτος είναι η καταγραφή της λογικής του, και για το λόγο αυτό γίνεται αναφορά στους βασικούς ιδεολογικούς άξονες σύμφωνα με τους οποίους «σχεδιάστηκαν» και παράχθηκαν τα μέσα προπαγάνδας του μεταξικού καθεστώτος. Διατυπώνονται μερικές πρώτες σκέψεις για τις απεικονίσεις της Ε.Ο.Ν., έπειτα γενικότερες σκέψεις γύρω από αυτές, και στη συνέχεια οι απεικονίσεις ταξινομούνται δίπλα στα κείμενα κατά τέτοιον τρόπο, ώστε από μόνες τους, μέσα από μια σύνθεση μικρών σεναρίων, να αποτελούν ένα συγγενικό λόγο, να συνθέτουν μια επιχειρηματολογία που δεν έχει ανάγκη τη διαμεσολάβηση μιας επεξήγησης «τεχνικής» φύσεως.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 31.39 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 167-186 από: 226
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/167.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

οικονομικής και πολιτιστικής εξάπλωσης της ελληνικής φυλής, η οποία βεβαίως θα έχει στόχο της την υπεράσπιση των οικονομικών και εθνικών συμφερόντων του ελληνικού κράτους. Η μετανάστευση θεωρείται επιζήμια μόνον όταν οφείλεται σε ψυχολογικά προβλήματα του μετανάστη ή όταν ο μετανάστης έρχεται από ένα κράτος όπου υπάρχουν ήδη πιθανότητες οικονομικής εξέλιξης. Κάτω απ' αυτήν τη φυλετική θεώρηση ακόμα και οι κατακτητικοί πόλεμοι του Μεγάλου Αλεξάνδρου δικαιολογούνται ως εκπλήρωση κοινωνικού έργου προς την ανθρωπότητα1.

ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΦΥΛΗ

Η σύνδεση του νεώτερου ελληνικού κόσμου με τον αρχαίο ελληνικό και γενικότερα με το χώρο της παράδοσης2, δεν πρωτοεμφανίζεται στους λόγους και τα κείμενα του μεταξικού καθεστώτος. Έχει τις ρίζες της στο παρελθόν, στις απόψεις που υποστήριζαν ότι η διατήρηση της ελληνικής γλώσσας, των εθίμων, των παραδόσεων, αποκαλύπτει την παραπάνω σύνδεση3. Η ιδιαίτερη προσπάθεια που καταβάλλει το μεταξικό καθεστώς, προσπάθεια που αδιαφορεί για την ιστορική γνώση των περασμένων,

——————————————

1. Ι. Τουρνάκης, "Σκέψεις για την Ελληνική Αναγέννηση", Νέα Πολιτική, τ. 9, Αθήνα, Σεπτέμβρης 1938, σ. 858.

2. Την παράδοση επικαλείται και ο Β. Π. Παπαδάκης, για ν' αποδείξει ότι ο γόνος μιας ιστορικής οικογένειας (Μεταξάδες) έχει, εκτός από την αριστοκρατία της γέννησής του, και την αριστοκρατία του πνεύματος. Η καταγραφή της διαδρομής της οικογενείας Μεταξά από το 1082 έως το 1936 μαρτυρεί την πολιτική της παράδοση, τον πατριωτισμό και τις αρετές της, που συμπίπτουν μ' αυτές της ελληνικής φυλής. Βλ. Β. Π. Παπαδάκη, "Παράδοσις", Η χθεσινή και η Αυριανή Ελλάς, Αθήνα, Μάρτιος 1946, σ. 178-187.

3. "Διότι ο ελληνικός λαός", θα πει ο Ν. Γ. Πολίτης, "διετήρησε πολλαχού τον αρχαίον ελληνικόν βίον· εν τοις διαφόροις εθίμοις ανακαλύπτει τις μετ' εκπλήξεως ίχνη αρχαίων ιδεών, αντιφάσκοντα όλως προς την επικρατούσαν θρησκείαν, ήτις δεν ηδυνήθη παντάπασι, καίτοι μεγάλας προσπαθείας καταβαλούσα, να εκριζώση αυτά". Ν. Γ. Πολίτης, "Μελέτη επί του βίου των νεωτέρων Ελλήνων" (1871), στο Ελληνική Παράδοση, Ανθολόγημα, Αθήνα, έκδ. Οργανισμού Διδακτικών Βιβλίων, σ. 19.

Σελ. 167
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/168.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

συγκεκριμενοποιείται στο ζωντάνεμα της συνείδησης για τα περασμένα και στη μετατροπή τους σε σύμβολα. Έτσι, ελληνισμός και παράδοση γίνονται σύμβολα ακαθόριστων ιερών παρακαταθηκών όχι μόνον της ελληνικής φυλής αλλά και όλου του πολιτισμένου κόσμου. Τόσο οι εποχές (αρχαιότητα, Βυζάντιο, Επανάσταση του '21), όσο και ορισμένες προσωπικότητες των εποχών αυτών είναι τα "λαμπιόνια" που φωτίζουν το ετερόφωτο καθεστώς, το οποίο, αδύναμο να δημιουργήσει νέες αξίες, επιστρέφει στις καθιερωμένες, αγνοώντας τη διαλεκτική σχέση παρελθόντος και παρόντος. Σ' αυτό ακριβώς το σημείο βρίσκεται η αδυναμία του να γίνει εκφραστής του "νέου", χωρίς όμως να μπορεί αντικειμενικά να είναι κι ένας γνήσιος εκφραστής του "παλιού". Είναι το "ανασκευασμένο", το "αναχρονιστικό".

Η παράδοση, είτε είναι το θυμάρι του χωριού, είτε η νεοελληνική φουστανέλα και το φλουρί, είτε ο καλαματιανός χορός και το τραγούδι των Κολοκοτρωναίων, είτε η χλαμύδα και τ' ακόντιο, ορίζεται ως "λαϊκή ομορφιά" και λατρεύεται ως είδωλο, επιβεβαιώνοντας τυπικά και μόνο τα ιστορικά περάσματα της ελληνικής παράδοσης, χωρίς καμιά αγωνία για το πώς "γράφει" κανείς τη φύση του, πώς εκφράζει τη φυσιογνωμία του1 και πώς μεσ' απ' αυτά διαγράφονται και χαράσσονται οι πραγματικά νέες μορφές του νεοελληνικού πολιτισμού. "Ξεσκέπασε τη δημοτική παράδοση", γράφει ο Ίωνας Δραγούμης, "και πρόσωπο με πρόσωπο θ' αντικρύσεις γυμνή την ψυχή σου" υπογραμμίζοντας την αδυναμία να προβλεφτούν νέοι δρόμοι εάν δεν υπάρξει καλλιέργεια της παράδοσης2. Την ίδια ανάγκη για καλλιέργεια της παράδοσης

——————————————

1. Παρόμοιες αναζητήσεις, που οδηγούν, από έρωτα του "ελληνικού", στο απόλυτο της ελληνικής φυσιογνωμίας, βλ. Περ. Γιαννόπουλου, "Η Ελληνική Γραμμή", Τα Νέα Γράμματα, έ. Δ', τ. 1-3, Αθήνα, Γεν. - Μάρτης 1938, σ. 115-165. Ως κύρια διακριτικά της ορίζονται η "ενότης των σπουδαίων χαρακτηριστικών και η άπειρος ποικιλία των δευτερευόντων...".

2. Ίωνας Δραγούμης, "Ελληνικός Πολιτισμός", στο Ελληνική Παράδοση, Ανθολόγημα, Αθήνα, έκδ. Οργανισμού Διδακτικών Βιβλίων, 1979, σ. 23.

Σελ. 168
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/169.gif&w=600&h=915 13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 95

Σελ. 169
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/170.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 96

Ο μεταξικος "κλασικισμός" εκδηλώνεται με την αρχαιολατρία. Πέρα όμως από θεωρητικές κατασκευές δεν προχώρησε όπως ο ναζιστικός κλασικισμός σε έργα τέχνης που στηρίχθηκαν στη "θεωρία των ερειπίων" και στη "θεωρία του μεγέθους".

Σελ. 170
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/171.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 97

H πολιτική της μίμησης των προγόνων μας θεμελίωσε τις γιορτές των σταδίων με τις χλαμύδες και τις παραδοσιακές στολές.

ΕΙΚΟΝΑ 98

Σελ. 171
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/172.gif&w=600&h=915 13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 99

ΕΙΚΟΝΑ 100

Σελ. 172
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/173.gif&w=600&h=915 13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 101

ΕΙΚΟΝΑ 102

ΕΙΚΟΝΑ 103

Αυλητρίδες, αιθέριες σχεδόν υπάρξεις, φαντασματικές παρουσίες, δήλωση της επίμονης παρουσίας του αρχαίου κόσμου στην αντίληψη του Νέου Κράτους.

Σελ. 173
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/174.gif&w=600&h=915 13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 104

ΕΙΚΟΝΑ 105

Σελ. 174
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/175.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

συναντάμε και στο Καζαντζακικό "πλάταιμα του εγώ"1 (έκφραση), για να μπορέσει αυτό το ίδιο να ζήσει τη μεγάλη πορεία "προγόνων" και "απογόνων" (πρόσωπο), το μεγάλο σώμα της ράτσας, "το περασμένο, το τωρινό και το μελλούμενο", που σ' αναγκάζει να γίνεις η κοίτη "όπου θα μπει και οδέψει ο ποταμός της ράτσας" για να ελευθερωθεί από αυτή. Βέβαια το να ζει κανείς τόσο βαθιά αυτή την ταυτότητα, δεν είναι ιδέα αλλά "σώμα" που δημιουργεί "χρέη". Και πρώτο χρέος είναι να νιώσει κανείς μέσα του όλους τους προγόνους. Δεύτερο χρέος είναι να συνεχίσει το έργο τους και τρίτο "να παραδώσης στο γιο τη μεγάλη εντολή να σε ξεπεράση..."2. Στην παραπάνω ανάγκη ανάγονται και οι προβληματισμοί του Γ. Θεοτοκά σχετικά με το "μακρόσυρτο" και "πολυποίκιλο" χαρακτήρα της παράδοσης.

Μ' αυτόν τον τρόπο ο προσδιορισμένος χαρακτήρας της δεν είναι δυνατόν να περιορίζεται μόνο σε μια εποχή και στο ιδανικό του. Ο τυχόν περιορισμός της αποδεικνύει μια θεωρητική αφαίρεση που είναι εκτός ελληνικής πραγματικότητας, αφού διασπά την οργανική ενότητα των διαφόρων κληρονομικοτήτων. Ο περιορισμός σε μία μόνο εποχή συνεπάγεται για τον Γ. Θεοτοκά μια θέση δόγματος και σχολαστικισμού. "Ο Ελληνισμός ζει", τονίζει ο ίδιος, "άρα αλλάζει ολοένα σύσταση και μορφή, ανανεώνεται, αναπροσαρμόζεται σε καινούριες περιστάσεις, αφομοιώνει καινούριες επιδράσεις, ανακαλύπτει δρόμους που δεν περίμενε, φτιάνει έργα πρωτότυπα, διαμορφώνει αντιπροσωπευτικούς τύπους, αλλιώτικους από κείνους που ήξερε. Δεν υπάρχει λοιπόν, ούτε θα υπάρξει, όσο ο Ελληνισμός είναι ζωντανός, σύστημα κανόνων που θα ρυθμίζει οριστικά πότε ένα έργο είναι ελληνικό και πότε δεν είναι..."3. Την αιωνιότητα "μερικών" κληρονομιών, οι οποίες αντιπαρατίθενται στις ύποπτες έννοιες (πρόοδο και επιστήμη) της "μικρολογίας" και προέρχονται

——————————————

1. Βλ. Ν. Καζαντζάκης, Η Ασκητική, Αθήνα, έκδ. Καζαντζάκη, 1971, σ. 33-50.

2. στο ίδιο, σ. 38.

3. Γ. Θεοτοκά, "Εθνική Συνείδηση", στο Ελληνική Παράδοση, Ανθολόγημα, Αθήνα, έκδ. Οργανισμού Διδακτικών Βιβλίων, 1979, σ. 75.

Σελ. 175
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/176.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

από τον ξεπεσμό του μέσου φυλετικού όρου υπερασπίζεται και ο Π. Βλαστός. "Τα εννιά δέκατα της ζωής μας είναι ψυχόρμητα, δηλαδή κληρονομημένες ορμές των πεθαμένων. Τις περισσότερες πράξεις μας δεν τις αποφασίζουμε εμείς μα οι προπάτορές μας. (...) κι αντί να ξεχνούμε και ν' αποκηρύττουμε τη μεγάλη παράδοση καλήτερα και πιο φρόνιμα θα είτανε να μαθαίνουμε τη θρησκεία της (...) και το μεγάλο μάθημα που μας φωνάζουνε οι πρόγονοι από τα κατάβαθα της ζωής δεν είναι ―Λατρεύετε τους τύπους και τα λόγια και τις θεωρίες, μα― Λατρεύετε τη δύναμη, Γίνετε ΔΥΝΑΤΟΙ"1. Αλλά και η μυστική "Ελληνική Ιδέα" του Άγγ. Σικελιανού εναρμονίζει τις αντιθέσεις των ελληνικών παραδόσεων ("Γλυκό μου βρέφος, Διόνυσέ μου και Χριστέ μου") και ποθεί την "Άνω Ελλάδα", την αναστημένη2.

Όμως για το μεταξικό καθεστώς, η παράδοση αντιμετωπίζεται ως "βαρειά κληρονομιά που επιβάλλει το μεγάλο, το υψηλόν αλλά και ωραίον καθήκον να εξυψώσετε πάλιν αυτόν τον τόπον εις τον πολιτισμόν που είχεν άλλοτε και να τον επαναφέρεται εις το μεγαλείον εκείνο του πολιτισμού που όλος ο κόσμος το είχεν για πρότυπον"3. Για να δημιουργηθεί αυτός ο πολιτισμός απαιτείται πίστη, εμπιστοσύνη, αφοσίωση κι επιστροφή στις πηγές για την αναβάπτιση, για να "ξαναγίνουμε Έλληνες". Η μη πραγματοποίηση αυτού του στόχου, θα σημαίνει ευνουχισμό της ελληνικότητας από την ξενικότητα και από τους "απατεώνες" που ως άλλη Κίρκη, ως νύμφες της Καλυψούς, κι ως Σειρήνες, προσπαθούν να μαγέψουν τον σύγχρονο νεοέλληνα Οδυσσέα4.

——————————————

1. Βλ. Π. Βλαστός (Έρμονας), "Η φυλή", στο Δημοτικισμός και Κοινωνικό Πρόβλημα, Αθήνα, Ερμής, 1976, σ. 92.

2. Βλ. Άγγ. Σικελιανός, "Πρόλογος", Λυρικός Βίος, τόμος Α', Αθήνα, Ίκαρος, 1966, σ. 11-81.

3. Απόσπασμα από λόγο του Ιωάννη Μεταξά στις Σέρρες, 27 Οκτωβρίου 1936, Β. Π. Παπαδάκης, Η χθεσινή και η αυριανή Ελλάς, Αθήνα, Μάρτιος 1946, σ. 188

4. Απόσπασμα από λόγο του Μεταξά στη φοιτητική νεολαία, 10 Δεκεμβρίου 1936, ό.π., σ. 188-189.

Σελ. 176
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/177.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

Εάν η συνείδηση του καθολικού χρόνου (παρελθόν, παρόν και μέλλον) είναι αυτή που ευρύνει την εσωτερικότητα του ανθρώπου και του ανοίγει τους δρόμους στον αγώνα του για ελευθερία, ο περιορισμός αυτής της συνείδησης σε επιβαλλόμενους χρόνους εμποδίζει τη συγκρότηση και ανάπτυξη του ανθρώπου μέσα στην ίδια του την ιστορία, αλλά και μέσα στην ιστορία γενικότερα. Ο χρόνος με την έννοια της αδιάκοπης ροής1 είναι η επιβεβαίωση του χρόνου των "πατέρων" μέσα στο χρόνο των "παιδιών", ο οποίος με τη σειρά του ζητά ν' αυτοβεβαιωθεί, να συμβάλλει στη ροή. Όμως όταν το παρόν κατακερματίζει την ιστορική μνήμη των "πατέρων", για να χρησιμοποιήσει από το παρελθόν ό,τι το εξυπηρετεί, είναι σίγουρο πως τα κενά που θα δημιουργηθούν, θ' αντανακλαστούν ως άλλος κατακερματισμός στη νεοελληνική πια συνείδηση της παράδοσης αλλά και στη νεοελληνική παιδεία.

Ας δούμε λοιπόν, ποιος είναι ο ρόλος των μνημόσυνων σε όσους έπεσαν για την πατρίδα, μπροστά στο μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη. Γίνονται, ώστε "ενωμένες και συνταυτισμένες οι νεανικές ψυχές σε μια μοναδική ψυχή, αγνή, καθαρή, ζωντανή και ακμαία, τη νέα ψυχή του Έθνους, να μπορέσουν να επικαλεσθούν και να επικοινωνήσουν με την ιερή ψυχή των προγόνων τους, να νιώσουν το υπέροχο εθνικό και ηθικό μεγαλείο της..."2.

Θέαμα και εξωτερικότητα. Αρκούνται στο συμβολισμό του μνημείου, φορτίζοντάς το με τη δική του γλώσσα: Ο άγνωστος Στρατιώτης φοράει περικεφαλαία και μοιάζει με αρχαίο πολεμιστή, για να θυμίζει ότι ξεκινά από τα βάθη των αιώνων, ότι συνεχίζει την πορεία του διαμέσου των εποχών, για να βυθιστεί στον άπειρο χρόνο του Μέλλοντος. Επιπλέον, βρίσκεται στο πεδίο της "τιμής" αλλά δεν είναι νεκρός, αφού "δεν πεθαίνει κανείς όταν

——————————————

1. Βλ. Ιωάνν. Ν. Θεοδωρακόπουλος, "Η συνείδηση του χρόνου", στο Ελληνική Παράδοση, Ανθολόγημα, Αθήνα, έκδ. Οργανισμού Διδακτικών Βιβλίων, 1979, σ. 93-94.

2. Μελής Νικολαΐδης, "Ο άγνωστος Στρατιώτης", Η Νεολαία, τ. 26 (77), Αθήνα, 30 Μαρτίου 1940, σ. 803.

Σελ. 177
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/178.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

πέφτει για την Πατρίδα"1. Και ό,τι δεν κατόρθωσε να συνεχίσει με το σώμα του, το κατορθώνει με την ψυχή του, που ζει "και θα ζη αιωνίως μέσα στα κορμιά όλων των ζωντανών αδελφών του, των παιδιών του, των απογόνων του"2.

Τέσσερα από τα συνθήματα της Ε.Ο.Ν αποδεικνύουν την ίδια ανάγκη ταύτισης με την ιδέα της παράδοσης και συγχρόνως την έλλειψη μιας σύγχρονης νεοελληνικής ταυτότητας:

ΣΥΝΘΗΜΑΤΑ ΤΗΣ Ε.Ο.Ν.

― Να γίνουμε και πάλε, σαν φυλή Ελληνική, ό,τι η Ιστορία μας και η παράδοσί μας επιτάσσει να γίνουμε "...Λίκνον πραγματικού πολιτισμού. Γωνία γης φωτοδότρα. Ιστορία του ανθρωπίνου Γένους φωτεινή, τόπος, όπου κάθε Αρετή και κάθε εκδήλωσις Ευγενείας και Κάλλους θάχουν μόνιμα την θέσι τους..."

― Να γίνουμε σαν πρώτα ανδρειωμένοι ψυχικά, σωματικά και πνευματικά.

― Να κρατήσουμε τις ψυχές και τις συνειδήσεις μας τις Ελληνικές μακρυά, πολύ μακρυά απ' τις υπάνθρωπες τάσεις, έξω απ' τις απόπνοιες τις βαρειές των άλλων, υψηλά πολύ υψηλά, τόσο, που να ατενίζουν υψούμενες οι άλλες ψυχές και συνειδήσεις των άλλων ανθρώπων.

― Να μη ξεχνάμε ποτέ τες βαρύτατες ευθύνες που έχουμε σαν Έλληνες νέοι, προς την Εθνικήν μας Ιστορίαν και Παράδοσι και με τη συναίσθησι των ευθυνών μας αυτών σαν κανόνα μας να δημιουργούμε την Ελληνική μας ζωή.

Ε.Ο.Ν.3

Είναι σαφής η αυθαιρεσία του καθεστώτος να δικαιολογηθεί ως επιταγή της ιστορίας του ελληνισμού, ως πόθος του ελληνικού λαού, ως "υποχρέωση του Έθνους απέναντι στην ιστορική του αποστολή"4, ως έκφραση της δύναμης της φυλής.

——————————————

1. στο ίδιο.

2. στο ίδιο.

3. "Συνθήματα της Ε.Ο.Ν", Η Νεολαία, τ. 43, Αθήνα 1939, σ. 1414.

4. Από την "Ημερήσια διαταγή του Αλεξ. Ν. Κανελλόπουλου στις 4 Αυγούστου 1939, Η Νεολαία, τ. 43, Αθήνα, Αύγουστος 1939, σ. 1415.

Σελ. 178
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/179.gif&w=600&h=915 13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 106

Σελ. 179
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/180.gif&w=600&h=915 13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 107

ΕΙΚΟΝΑ 108

Σελ. 180
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/181.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

Ο ΜΥΘΟΣ ΤΟΥ ΑΡΧΗΓΟΥ

Η ιδέα του χαρισματικού αρχηγού (βλ. D'Annunzio) αποτελεί μέρος της ιδεολογίας του φασισμού και του ναζισμού, στηρίζεται σε μια ελιτίστικη κοινωνική αντίληψη, δημιουργεί μυστικιστικές διαστάσεις στα άτομα που ορίζει για Αρχηγούς και συνεπάγεται την ευλαβική υποταγή των υπολοίπων στο μεσσιανικό τους λόγο. Έτσι, τόσο ο Χίτλερ όσο και ο Μουσολίνι είναι "λυτρωτές", "δημιουργοί"1, "άγγελοι σωτηρίας" ακόμα και "θεότητες", περιβαλλόμενοι από σύμβολα άλλων εποχών (σβάστικα, δέσμη, χαιρετισμοί, διακριτικά, αετοί, κ.ά.) και αναδεικνυόμενοι από τα σύγχρονα μέσα μαζικής επικοινωνίας που προωθούσαν την πολιτική του θεάματος. Αλλά χαρισματικός αρχηγός είναι και ο Μεταξάς. Αυτός εμπνέει τους ανθρώπους που τον περιβάλλουν... Η ενέργειά του δημιουργεί μια ολοκληρωτική αλλαγή στην ατμόσφαιρα... είναι ένας δημιουργός και σαν τέτοιος, ένα "δημιούργημα του Σύμπαντος". Ο δυναμισμός αυτής της "προνομιούχας ύπαρξης" δεν είναι "μετρήσιμος"... παρουσιάζει πράγματι ένα

——————————————

1. Βλ. δημιουργία "καθαρής" γερμανικής φυλής, με τα ξανθά μαλλιά και τα γαλανά μάτια, μόνης ικανής για την παραγωγή πολιτισμού (πανγερμανισμός) ή την αναβίωση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ("ιταλικότητα").

Σελ. 181
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/182.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

"θαύμα" που όχι μόνο "εκπλήσσει αλλά και συγκινεί"1. Ο μύθος του χαρισματικού αρχηγού καθώς κι αυτός της φυλής της γης, της μάζας ως ισχύος, είναι κοινοί για τα φασιστικά καθεστώτα, διαφοροποιούνται μόνον ως προς την απόδοσή τους και το κοινωνικό τους αποτέλεσμα.

Σε λόγο του ο Χίτλερ τόνιζε ότι "το καλύτερο Σύνταγμα και η καλύτερη μορφή Κράτους είναι αυτά που θα επιβεβαιώσουν στα καλύτερα στοιχεία της κοινότητας τη σημαντικότητα του Οδηγητή και την επιρροή του Δασκάλου"2.

Στις περιγραφές των ομοϊδεατών του ο Μεταξάς εμφανίζεται "ως ανώτερος άνθρωπος" που έχει την πρόθεση ν' ασκήσει γιγαντιαίο έργο, να θυσιάσει τη ζωή του και να αναλωθεί προκειμένου να υπηρετήσει το ιδανικό του. Γίνεται αυτός που ενσαρκώνει τον προορισμό του Έθνους. Ο Ι. Beneyto Pérez, ιδεολόγος των πρώτων χρόνων του φρανκισμού, εξηγώντας τα χαρακτηριστικά του "αρχηγού" υπογραμμίζει ότι η έννοια του "Caudillo" είναι μία σύνθεση ανάμεσα στη λογική και την ιδανική αναγκαιότητα. Δεν αντιπροσωπεύει μόνο τη δύναμη αλλά και το πνεύμα. Εμφανίζεται ως "φυσική συνέπεια" (οργανική αναγκαιότητα ενός ολοκληρωτικού και ιεραρχημένου καθεστώτος) αλλά και ως "ενσάρκωση". Η μυστικιστική πλευρά αυτής της άποψης δημιουργεί με την έννοια "αρχηγός", την προσωποποίηση της εθνικής κοινότητας3. Η συγκέντρωση όλων των εξουσιών στο πρόσωπο του ενός δικαιολογείται ως "βαρεία αποστολή", θεόπνευστη, κι αποκαλείται "νέα ελληνική πραγματικότητα" κατευθυνόμενη από ιστορική ανάγκη. Οτιδήποτε έξω από αυτήν την πραγματικότητα θεωρείται "βλαβερό"4, "παράφρον", "ιδιοτελής εχθρός του εθνικού

——————————————

1. Βλ. "Μία επιστολή του κ. Μ. Μαλακάση", προέδρου της Ένωσης Λογοτεχνών, δημοσιευμένη στο Νέον Κράτος, τ. 24, Αθήνα, Αύγουστος 1939, σ. 575.

2. R. Bourderon, ό.π., σ. 103.

3. Βλ. R. Bourderon, ό.π., σ. 87.

4. Βλ. Άρ. Καμπάνης, "Χθες και Σήμερον", Το Νέον Κράτος, έ. Β', τ. 7, Αθήνα, Μάρτιος 1938, σ. 259-265.

Σελ. 182
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/183.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

συμφέροντος" και χρειάζεται να σωφρονισθεί. Ιδεώδης τύπος ανθρώπου γίνεται ο «ολοκληρωτικός άνθρωπος», ο οποίος, «αφού υπηρετήσει τον κύκλον του "εγώ" του και επαυξήσει την δράσιν διά της θείας θελήσεως, τείνει ν' ανυψωθή προς την νοητήν παράστασιν της θεότητος»1. Είναι φανερό ότι το μοντέλο του ολοκληρωτικού ανθρώπου είναι εχθρικό ως προς το μοντέλο του συνειδησιακού (ως προς το "εγώ" του και το σύνολο) ανθρώπου, με την "ηλικία της λογικής" και το πολυδιάστατό του. Η επίκληση αυτού του "νέου" ανθρώπινου τύπου, πλούσιου από υγεία, ευγένεια και θρησκευτικό συναίσθημα, φορέα "ηθικών και μεγαλοφυϊών ιδεών" παραπέμπει αυτομάτως στο μεταφυσικό δικαίωμα του ηγεμόνα2 να υπερβεί οποιεσδήποτε αρχές διέπουν τις σχέσεις των ατόμων μεταξύ τους. Η πολιτική του, λοιπόν, δεν μπορεί να είναι παρά ο τύπος του Ηγεμόνα στο Μακιαβέλλι, ως προσωποποίηση του Κράτους, ο οποίος έχει το απεριόριστο δικαίωμα να καταπατήσει τον κανόνα οποιουδήποτε για να επιτύχει το σκοπό του, δικαίωμα το οποίο επενδύει με ηθική ακόμα κι αν πρόκειται να την καταπατήσει "...ο πολιτικός δημιουργός", ισχυρίζεται ο Δημ. Βεζάνης, "ο οποίος βαδίζει με το μέτωπον υψηλά και με βαρύν και ακατάσχετον βηματισμόν προς την πραγμάτωσιν των ανωτέρων πολιτικών σκοπών δεν δύναται να κατηγορηθή αν κατά την κοπιώδη και φωτοβόλον πορεία του ηγνόησεν ίσως την κοινήν οδόν της ηθικής, ή παραμέρισε και ατομικάς υπάρξεις

——————————————

1. Ευάγγ. Κυριάκης, "Πνευματικός και Μηχανικός Πολιτισμός", Το Νέον Κράτος, τ. 6, Αθήνα, Φεβρουάριος 1938, σ. 185

2. "Τα τελευταία εκατό χρόνια μάς φανερώθηκε ένα καινούριο μεγάλο μονιστικό όργανο ― ο ένας Γνώστης, ο Παντογνώστης. Τα πολλά υπάρχουνε μόνο σαν αντικείμενα της σκέψης του και καθώς αυτός τα γνωρίζει πιάνουνται από ένα σκοπό, συμαζεύουνται σ' ένα σύστημα, μίαν ιστορία φτειάνουνε για κείνονα. Η έννοια τούτη μιας ολαγκαλιάστρας νοητικής ένωσης στα πράματα είναι το αψηλότερο κατόρθωμα της ιδεολογικής φιλοσοφίας (...) ο Παντογνώστης μόνο υπόθεση μπορεί να είναι, είδωλο ιδανικού πόθου, όχι όμως και σημερινή πραγματικότητα". Π. Βλαστός, "Πραγματισμός" (κριτική στο άρθρο του Γ. Σκληρού "Διαλεκτικός Υλισμός"), στο Δημοτικισμός και Κοινωνικό πρόβλημα, Αθήνα, Ερμής, 1976, σ. 126.

Σελ. 183
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/184.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ακόμη..."1. Για την επικράτηση αυτού του τύπου ανθρώπου, το ρητορικό στοιχείο παίζει ουσιαστικό ρόλο για να πείσει για την αναγκαιότητά του, καθώς και για την επιτακτική ανάγκη της "συνεργασίας" του με τα άλλα μέλη του εθνικού συνόλου. "Ήξευρα να μιλώ!", φωνάζει ο Χίτλερ όταν ανακαλύπτει την υποταγή της μάζας στη δύναμη του λόγου. Βεβαίως η λέξη συνεργασία προϋποθέτει τουλάχιστον δύο μέλη. Με τη βοήθεια όμως της ρητορικής μετέχει μόνον το ένα. Στην αρχή συγκατατίθεται, έπειτα ενθουσιάζεται, ύστερα "συνειδητοποιεί" και τέλος μπαίνει στην υπηρεσία του ενός, αφού η αριστοκρατικότητα των ειδών συνεπάγεται την κυριαρχία του ισχυρότερου, κι όχι τη συγχώνευσή του. "Μόνον ο ρήτωρ, ως άλλος Μωυσής, θα κτυπήσει εις την γην των ψυχών και των πνευμάτων με το χρυσό του Λόγου ραβδί και θα κάμη να αναπηδήσουν αι πηγαί των ενθουσιασμών και της χαράς από τα καταπληγωμένα του ταλαιπωρημένου αυτού Λαού σπλάχνα (...) Φέρουμε το αθάνατο νερό για την αρρωστημένη Βασιλοπούλα, την ψυχή της Ελλάδος, την οποίαν οι βάρβαροι των κοινοβουλίων και της Δημοκρατίας έχουν καταπληγώσει..."2. Την τυραννία των φατριών έρχεται ν' αντικαταστήσει η τυραννία του Ενός. Κύρια αναφορά στη θέληση-νόμο του Ενός γίνεται η πολιτεία του Περικλή, ως "παράδειγμα λαϊκής δικτατορίας"3. Αυτός ο μικρόκοσμος του εθνικού μακρόκοσμου γίνεται αντιληπτός ως "καθολικό πνεύμα" και ως "σύνθεση των συνθέσεων".

Κάτω από τέτοιες θεωρήσεις του ανθρώπινου, οι λέξεις χάνουν το νόημά τους για να βρουν κάποιο άλλο. Η ευγενής άμιλλα γίνεται συνώνυμο της απόλυτης συμμόρφωσης προς τις αρχές της 4ης Αυγούστου, όπου καμία "επιείκεια" δεν έχει λόγο ύπαρξης.

——————————————

1. Δημ. Βεζάνης, "Ηθική και Πολιτική", Το Νέον Κράτος, τ. 5, Αθήνα, Ιανουάριος 1938, σ. 6-14.

2. Γ. Ρουμάνης, "Ενθουσιασμός και Πείρα", Το Νέον Κράτος, τ. 5, Αθήνα, Ιανουάριος 1938, σ. 41-43.

3. Βλ. Ι. Τουρνάκης, "Το Νέον Κράτος αποτελεί κατάστασιν ανάγκης και ενσαρκώνει τη θέληση του Έθνους", Νέα Πολιτική, τ. 4, Αθήνα, Απρίλιος 1937, σ. 387-403.

Σελ. 184
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/185.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

Η ελευθερία είναι θανάσιμος εχθρός. Η νομιμοποίηση κάθε πράξης του καθεστώτος, απόλυτη και ανεξέλεγκτη εξουσία. Η "ανανέωση" και "αναδημιουργία" της Ελλάδας γίνονται η δικαιολογία της γενικής αναστάτωσης και η θεμελίωση της λογικής του καθεστώτος. Ελευθερία του ατόμου σημαίνει την υποταγή του στο σύνολο, την ανικανότητά του να συζητήσει το ζήτημα της προσωπικής του δράσης· σημαίνει την καλλιέργεια αυταπατών που στηρίζονται όχι σε σταθερά προσχήματα αλλά στις αφηρημένες έννοιες της Πατρίδας, του Κράτους, της Θρησκείας και του Έθνους. Οι παραπάνω έννοιες εκλαμβάνονται ως αλήθειες και γι' αυτό δεν χρειάζονται επιχειρήματα για ν' αποδειχτούν· είναι αναντίρρητα συμπεράσματα, "αιτιολογημένα" από το ακατάλυτο του εθνικού όντος (α-ιστορική ιδιοτυπία των φασισμών). Η πίστη, μια θορυβώδης προπαγάνδα· ο σεβασμός, μια απαίτηση που συνεπάγεται την απεριόριστη υποταγή. Ο δρόμος της εθνικής σωτηρίας σηματοδοτεί μια πολιτική φόβου και ικανοποίησης στοιχειωδών αναγκών του ανθρώπινου. Ο νέος τρόπος ζωής, ιδιαιτέρως των νέων ανθρώπων, είναι η καθημερινή "προπόνησή" τους σ' έναν άκρατο συντηρητισμό υποβαλλόμενοι από το "θέαμα".

Ο ΜΥΘΟΣ ΤΟΥ ΗΡΩΑ

Προϋπόθεση για το μύθο του Αρχηγού είναι ο μύθος του ήρωα. Μια μεγάλη καμπάνια επικεντρώνεται στην αναβίωση του ήρωα και της άψογης εικόνας του, απαντώντας στον "ανεύρετο ήρωα". Το ερώτημα είναι: "ενανθρωπισμένος" ή "μυθικός" ήρωας είναι ο Ι. Μεταξάς; Ο μυθικός ήρωας είναι κυρίως μια ύπαρξη εξαιρετική, δυνατότερη από τη φύση, και ακολουθεί μια πορεία για να οδηγηθεί τελικά στην αθανασία, αφού πρώτα θα έχει φέρει έναν τύπο σωτηρίας στο λαό του. Ο άλλος είναι μερική ενσάρκωση του μυθικού μοντέλου και χαρακτηρίζεται από την ανθρώπινη ατέλειά του1. Ο ήρωας των αρχαίων τραγωδιών νικιόταν από τις

——————————————

1. Βλ. Εισαγωγή στο Le Mythe du Héros, Aix-en-Provence, Université de Provence, 1982, σ. 1-7.

Σελ. 185
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/186.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

συνέπειες των λαθών του, ακόμα κι αν τα διέπραττε άθελά του. Ο ήρωας της χριστιανικής εποχής δεν καταφέρνει ποτέ να παρουσιαστεί ως εικόνα "τελειωμένη" του μυθικού ήρωα. Μόνο ο Χριστός είναι μυθικός ήρωας, ως δημιουργός πολιτισμού μιας εποχής. Ένα τέτοιο ρόλο, μια τέτοια εικόνα αναλαμβάνει να συνθέσει το καθεστώς για τον Αρχηγό. Μια εικόνα που ν' ανταποκρίνεται σ' αυτήν του μυθικού ήρωα, αφού φέρνει τη "σωτηρία του ελληνικού λαού" αλλά και σ' αυτήν του ενανθρωπισμένου ήρωα, που είναι αντιπροσωπευτικό πρότυπο του καιρού του, του ιστορικού πλέγματος, μέσα στο οποίο ο ίδιος εξελίσσεται και του οποίου είναι φορέας "σωστής" και "γνήσιας" πληροφόρησης και κατόπιν φορέας σωτηρίας. Είναι χαρακτηριστική η εμμονή στην έννοια ήρωας και στον πολλαπλασιασμό των ιδιοτήτων και ικανοτήτων του. Κάθε μία αντιπροσωπεύει μια στιγμή της πορείας του, μια άποψη της ηρωικής του λειτουργίας. Έτσι, ενώ ο Βασιλιάς ενσαρκώνει τη "γλυκειά εθνική προσδοκία"1, ο Ι. Μεταξάς ενσαρκώνει την εθνική προσπάθεια και το εθνικό καθήκον. Ό,τι η ελληνική εθνότητα συνέπτυξε μέσα στην ελληνική οικογένεια ο Μεταξάς αναλαμβάνει να το "εξαπλώσει" στα μεγαλύτερα πλαίσια του Ελληνικού Έθνους.

Ο Ι. Μεταξάς γεννιέται στο Βαθύ της Ιθάκης, "στο ίδιο μέρος που ο Όμηρος φαντάζεται τον "Οδυσσέα να επιστρέφει", και Κυριακή των Βαΐων κάποιος συγγενής πρότεινε να του βάλουν "και λίγα βάγια σαν του Μεσσία"2. Από κει κι ύστερα απομονώνεται λόγω εξαιρετικότητας, για να εμφανιστεί ως Υιός Θεού, σταλμένος για την αναγγελία της ανάστασης της ελληνικής 

——————————————

1. Βλ. το θρύλο του "Μαρμαρωμένου Βασιληά" που θ' αναστηνόταν "στο κορμί ενός χαριτωμένου βρέφους" για να συνεχίσει το έργο του. Όταν γεννιέται ο Κωνσταντίνος (21 Ιουλίου 1868) ο λαός τραγούδησε το: "Δεν είσαι βασιληά παιδί, δεν είσαι Μάννας γέννα· οι πόθοι μας κι οι ελπίδες μας εσμίξανε μαζί κι' εγέννησαν εσένα...", στο Α. Κ. Μ., "Ο Κωνσταντίνος, γέννημα των ελληνικών πόθων", Η Νεολαία, τ. 41, Αθήνα 1939, σ. 1326.

2. Βλ. "Βιογραφικές σημειώσεις από τη ζωή του αρχηγού", Η Νεολαία, τ. 19 (122), Αθήνα, 9 Φεβρουαρίου 1941, σ. 486-487.

Σελ. 186
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Νεολαία της 4ης Αυγούστου
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 167
    13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

    οικονομικής και πολιτιστικής εξάπλωσης της ελληνικής φυλής, η οποία βεβαίως θα έχει στόχο της την υπεράσπιση των οικονομικών και εθνικών συμφερόντων του ελληνικού κράτους. Η μετανάστευση θεωρείται επιζήμια μόνον όταν οφείλεται σε ψυχολογικά προβλήματα του μετανάστη ή όταν ο μετανάστης έρχεται από ένα κράτος όπου υπάρχουν ήδη πιθανότητες οικονομικής εξέλιξης. Κάτω απ' αυτήν τη φυλετική θεώρηση ακόμα και οι κατακτητικοί πόλεμοι του Μεγάλου Αλεξάνδρου δικαιολογούνται ως εκπλήρωση κοινωνικού έργου προς την ανθρωπότητα1.

    ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΦΥΛΗ

    Η σύνδεση του νεώτερου ελληνικού κόσμου με τον αρχαίο ελληνικό και γενικότερα με το χώρο της παράδοσης2, δεν πρωτοεμφανίζεται στους λόγους και τα κείμενα του μεταξικού καθεστώτος. Έχει τις ρίζες της στο παρελθόν, στις απόψεις που υποστήριζαν ότι η διατήρηση της ελληνικής γλώσσας, των εθίμων, των παραδόσεων, αποκαλύπτει την παραπάνω σύνδεση3. Η ιδιαίτερη προσπάθεια που καταβάλλει το μεταξικό καθεστώς, προσπάθεια που αδιαφορεί για την ιστορική γνώση των περασμένων,

    ——————————————

    1. Ι. Τουρνάκης, "Σκέψεις για την Ελληνική Αναγέννηση", Νέα Πολιτική, τ. 9, Αθήνα, Σεπτέμβρης 1938, σ. 858.

    2. Την παράδοση επικαλείται και ο Β. Π. Παπαδάκης, για ν' αποδείξει ότι ο γόνος μιας ιστορικής οικογένειας (Μεταξάδες) έχει, εκτός από την αριστοκρατία της γέννησής του, και την αριστοκρατία του πνεύματος. Η καταγραφή της διαδρομής της οικογενείας Μεταξά από το 1082 έως το 1936 μαρτυρεί την πολιτική της παράδοση, τον πατριωτισμό και τις αρετές της, που συμπίπτουν μ' αυτές της ελληνικής φυλής. Βλ. Β. Π. Παπαδάκη, "Παράδοσις", Η χθεσινή και η Αυριανή Ελλάς, Αθήνα, Μάρτιος 1946, σ. 178-187.

    3. "Διότι ο ελληνικός λαός", θα πει ο Ν. Γ. Πολίτης, "διετήρησε πολλαχού τον αρχαίον ελληνικόν βίον· εν τοις διαφόροις εθίμοις ανακαλύπτει τις μετ' εκπλήξεως ίχνη αρχαίων ιδεών, αντιφάσκοντα όλως προς την επικρατούσαν θρησκείαν, ήτις δεν ηδυνήθη παντάπασι, καίτοι μεγάλας προσπαθείας καταβαλούσα, να εκριζώση αυτά". Ν. Γ. Πολίτης, "Μελέτη επί του βίου των νεωτέρων Ελλήνων" (1871), στο Ελληνική Παράδοση, Ανθολόγημα, Αθήνα, έκδ. Οργανισμού Διδακτικών Βιβλίων, σ. 19.