Συγγραφέας:Μαχαίρα, Ελένη
 
Τίτλος:Η Νεολαία της 4ης Αυγούστου
 
Υπότιτλος:Φωτο-γραφές
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:13
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:216
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Νεανικές οργανώσεις
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1936-1941
 
Περίληψη:Πρόκειται για μελέτη των απεικονίσεων της μεταξικής νεολαίας, με απώτερο στόχο να μελετηθεί μέσω των απεικονίσεων αυτών η αισθητική του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου. Όμως η αισθητική ενός καθεστώτος είναι η καταγραφή της λογικής του, και για το λόγο αυτό γίνεται αναφορά στους βασικούς ιδεολογικούς άξονες σύμφωνα με τους οποίους «σχεδιάστηκαν» και παράχθηκαν τα μέσα προπαγάνδας του μεταξικού καθεστώτος. Διατυπώνονται μερικές πρώτες σκέψεις για τις απεικονίσεις της Ε.Ο.Ν., έπειτα γενικότερες σκέψεις γύρω από αυτές, και στη συνέχεια οι απεικονίσεις ταξινομούνται δίπλα στα κείμενα κατά τέτοιον τρόπο, ώστε από μόνες τους, μέσα από μια σύνθεση μικρών σεναρίων, να αποτελούν ένα συγγενικό λόγο, να συνθέτουν μια επιχειρηματολογία που δεν έχει ανάγκη τη διαμεσολάβηση μιας επεξήγησης «τεχνικής» φύσεως.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 31.39 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 41-60 από: 226
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/41.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΠΑΤΡΙΔΑ

Θυσία - Πρότυπο ο ήρωας που θυσιάζεται - Αιώνια Ελλάδα - Μεγάλη Ιδέα: Τρίτος Ελληνικός Πολιτισμός

"Πατρίδα, σύμφωνα με την ιδεολογία του Εθνικού Κράτους, δεν είναι μόνον το Έθνος (...) ούτε μόνον η χώρα στην οποία γεννιέται κανείς (...) αλλά είναι το Έθνος οργανωμένο σε Κράτος"

Ευάγ. Κυριακόπουλος

Στον αρθρωμένο λόγο του μεταξικού καθεστώτος, η έννοια πατρίδα συνδέεται στενά με τις έννοιες έθνος και εθνικισμός. Εάν ο εθνικισμός των φασιστικών καθεστώτων της Ευρώπης εκφράστηκε και έξω από τα κράτη τους, μέσα από κατακτητικούς πολέμους εναντίον άλλων χωρών (χωρίς αυτομάτως να σημαίνει ότι ένας κατακτητικός πόλεμος είναι εθνικός πόλεμος, επειδή χρησιμοποιείται η έννοια της εθνικής πατρίδας)1, ο μεταξικός εθνικισμός καλλιεργήθηκε στα ελληνικά εδάφη και παρέμεινε σ' αυτά υποστηρίζοντας με τη σιωπή του ή με απλουστευτικές μικροερμηνείες τους παραπάνω πολέμους· διαφοροποιείται από τον ιταλικό εθνικισμό μόνο το Σεπτέμβριο του 1939, όταν πλησίαζε ο πόλεμος, κι αφού η Ιταλία του Μουσολίνι είχε ήδη επιτεθεί στους Έλληνες της Δωδεκανήσου, στους Γερμανούς του Brenner, στους Γιουγκοσλάβους της Ίστριας, στους Άραβες της Λιβύης, στους Αβισσυνούς και στους Αιθίοπες. Σήματα του ελληνικού εθνικισμού βρίσκει κανείς τόσο στα κείμενα όσο και στους λόγους του μεταξικού καθεστώτος: "εθνικό στοιχείο", "εθνικό σύνολο", "εθνική

——————————————

1. Βλ. την ανάπτυξη αυτού του θέματος από το Δημ. Γληνό, Τριλογία Πολέμου, Αθήνα, Στοχαστής, 1975, σ. 42.

Σελ. 41
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/42.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ενότης", "εθνική τιμή", "εθνική επιβολή", "εθνική επικράτηση", "εθνικές αξίες", "εθνική νεολαία", "εθνική παιδεία", "εθνικός πολιτισμός", "εθνικό συμφέρον", ως κανόνες ερμηνείας και εφαρμογής των νόμων.

Το ζήτημα μιας Ελλάδας-Μεγάλης Δύναμης, πνευματικής ρυθμίστριας του κόσμου, σύμφωνα με τη "νέα" κοσμοθεωρία και βιοθεωρία της, απασχολεί το καθεστώς και ορισμένους διανοούμενους. Σε θεωρίες που υποστήριζαν τη μη καθαρότητα της ελληνικής φυλής και την ανικανότητα του ελληνικού στοιχείου να "μεγαλουργήσει" επειδή του λείπουν οι απαραίτητες γεωοικονομικές προϋποθέσεις κι επειδή δέχεται τις φυσικές και οικονομικές πιέσεις ισχυρότερων λαών της Δύσης, που βρίσκονται πολύ πιο κοντά στον Ατλαντικό Ωκεανό, κέντρο βάρους της παγκόσμιας οικονομικής δραστηριότητας, η απάντηση-άποψη είναι απόλυτη και σταθερή: Το ελληνικό στοιχείο κατόρθωσε να επιζήσει παρ' όλες τις προσμίξεις αίματος λόγω της υπεροχής της ιστορικής και βιολογικής ηλικίας του Έλληνα1· η Ελλάδα ως "νέα χώρα" βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση απέναντι στις υπόλοιπες, επειδή διατηρεί την απαραίτητη αναλογία μεταξύ του αστικού και αγροτικού της πληθυσμού, επειδή είναι κοντά στις παλιές ηπείρους και επειδή αποτελεί κόμβο θαλάσσιων και εναέριων συγκοινωνιών προς τις Νότιες θάλασσες. Οι αιτιολογήσεις αυτές υποστηρίζουν περισσότερο την εμπορική σημασία της χώρας, η οποία και θα αυξάνει, εφ' όσον μετατοπιστεί ο άξονας της διεθνούς οικονομικής δραστηριότητας από τα δυτικά προς τα ανατολικά2. Η πρακτική του ελληνικού εθνικισμού εκδηλώνεται στο εσωτερικό της χώρας κι απευθύνεται κυρίως στις ξένες μειονότητες της Μακεδονίας και

——————————————

1. "Η καταφανής ανωτερότης την οποίαν παρουσιάζει ο Έλλην χωρικός προς τους χωρικούς των άλλων χωρών, οφείλεται αναμφισβητήτως εις την μεγαλυτέραν ιστορικήν ηλικίαν του Έλληνος..." Ι. Τουρνάκης, "Η Ελλάς έχει την δύναμιν να εξακολουθήσει τον δρόμον της προς τα μεγάλα της πεπρωμένα", Νέα Πολιτική, ε. Β', τ. 5, Αθήνα, Μάιος 1938, σ. 460.

2. στο ίδιο, σ. 457-469.

Σελ. 42
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/43.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

της Θράκης, με το σκεπτικό της άμεσης απορρόφησης κι ένταξής τους, ώστε οι Νέες Χώρες να πάψουν πια να παρουσιάζουν το θέαμα ενός φυλετικού μωσαϊκού, "για να μπορέσει η Ελλάδα να ολοκληρώσει τον προορισμό της"1. Η ιστορία των λαών αυτών είναι πολύ παλιά. Ο βίαιος εξελληνισμός της Μακεδονίας και της Θράκης, με την εγκατάσταση στα εδάφη τους πληθυσμών από τη Μικρά Ασία, βρίσκει τη φυσική της αλλά ακραία συνέχεια στην καλλιέργεια της φυλετικής έχθρας από το μεταξικό καθεστώς για τις μειονότητες και δημιουργεί μια ακόμα συνισταμένη επίθεσης ενάντια στον κοινοβουλευτισμό, αφού αυτός δεν έδωσε τη σημασία που έπρεπε στη Διοίκηση της Βόρειας Ελλάδας, όπως ισχυρίζεται ο Γ. Φεσσόπουλος, κι επέτρεψε σε ξένες προπαγάνδες, κι ιδιαιτέρως στον κομμουνισμό, να εργάζονται και να κερδίζουν έδαφος2. Το ενδιαφέρον για τη Μακεδονία και τη Θράκη αφορούσε τη γεωγραφική τους θέση, την οικονομική τους σημασία, την ιδέα της εκμετάλλευσης των πλούσιων επαρχιών αλλά και το φόβο του καθεστώτος για μια επίθεση από το Βορρά.

Η πολιτική του καθεστώτος σχετικά με τη Διοίκηση της Βόρειας Ελλάδας συνδυάστηκε με την "ιεραποστολή". "Εθνικοί Απόστολοι", δηλαδή υπάλληλοι με "ηθικές ικανότητες", με ακούραστη δράση, ψυχικά ανώτεροι από άλλους, με εμφάνιση σεβάσμια, με αναμφισβήτητο εθνικό ενθουσιασμό κι ιδίως "όχι επαγγελματίες"3, αναλαμβάνουν να φέρουν σε πέρας το εθνικό έργο: Την ενίσχυση της γραμμής των συνόρων, την "αναγέννηση" της εκπαίδευσης και την άγρυπνη παρακολούθηση και καταπολέμηση κάθε άλλης προπαγάνδας. Το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης, ως πολιτιστικός φάρος της Βόρειας Ελλάδας, κλήθηκε να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στο "αναγεννησιακό" πνεύμα της εποχής και στην κινητοποίηση των άλλων επαρχιών4.

——————————————

1. Γ. Φεσσόπουλος, Η Ελλάς κατά την τελευταίαν εικοσιπενταετίαν, Αθήνα 1939, σ. 167.

2. στο ίδιο, σ. 163

3. στο ίδιο, σ. 161.

4. στο ίδιο, σ. 167.

Σελ. 43
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/44.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

Δύο γράμματα ενός δημοδιδάσκαλου, που απευθύνονται στον Ιω. Μεταξά1, προσδιορίζουν τη γενικότερη ιδέα για την εθνολογική ενοποίηση και για τον εξελληνισμό των ξένων μειονοτήτων. Ένα τρίτο γράμμα μαρτυρεί τα αποτελέσματα της κυβερνητικής επέμβασης: αυστηρή απαγόρευση της χρήσης της Μακεδονικής διαλέκτου, απαγόρευση βουλγάρικων τραγουδιών στους δρόμους αλλά και στο εσωτερικό των σπιτιών, υποχρεωτική ανάρτηση της ελληνικής σημαίας στις εθνικές γιορτές και στις επίσημες ημέρες, ίδρυση μικτών σχολείων για τους σλαβόφωνους και τους τουρκόφωνους με σκοπό τη "σιωπηλή κι αόρατη" προπαγάνδιση των εθνικών συμφερόντων, και τη δημιουργία της Εθνικής Οργάνωσης Νεολαίας. Παραλλήλως, κρίθηκε σκόπιμο να υποχρεωθούν οι μειονότητες να βάψουν τα σπίτια με τα εθνικά χρώματα· οι τοίχοι λευκοί, τα κουφώματα, οι πόρτες και τα παράθυρα μπλε2!!! Χαρακτηριστικό παράδειγμα μεθόδων που συντηρούσαν τις έννοιες της "απαγόρευσης", της "υποταγής", του "εξελληνισμού".

Για τους μεταξικούς, η πατρίδα ταυτιζόταν με τη χώρα, το έθνος, το κράτος, το λαό, τη γλώσσα και με τα σύμβολά τους. Έτσι, ελληνική πατρίδα είναι "το κομμάτι της γης, και τα ευλογημένα νησιά που βρέχονται από το Αιγαίον και το Ιόνιον, όπου δεσπόζει ο Όλυμπος, κατοικία των θεών, όπου η θάλασσα και ο ουρανός είναι σχεδόν πάντα γαλανοί"3. Η αρχή της πατρίδας, τοποθετείται από το Μεταξά την εποχή της εισβολής των βαρβάρων στον ελλαδικό χώρο, στις αρχές της δεύτερης χιλιετηρίδας προ Χριστού.

Η δυσπιστία με την οποία αντιμετωπίζεται η μετανάστευση, στηρίζεται στο ότι στερεί την ελληνική γη από τα ελληνικά χέρια,

——————————————

1. Εμπιστευτικές επιστολές του δημοδιδάσκαλου Γ. Παπαδόπουλου στον Ιω. Μεταξά, Ερυθραία, 28 Δεκεμβρίου 1937 και Έδεσσα, 5 Μαΐου 1936, Αρχείο Μεταξά, Γενικά Αρχεία του Κράτους. Παραθέτονται ολόκληρα στο παράρτημα.

2. στο ίδιο, επιστολή, 22 Ιουλίου 1938.

3 Β.Π. Παπαδάκης, Η χθεσινή και η αυριανή Ελλάς, Αθήνα, Μάρτιος 1946, σ. 10.

Σελ. 44
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/45.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

εξασθενεί τη γνώση και τη συναίσθηση της ελληνικής πραγματικότητας στη δεύτερη ή τρίτη γενιά των απόδημων Ελλήνων, και δημιουργεί "δημογραφική αιμορραγία" στην Ελλάδα, η οποία και συνεπάγεται "τον τρομερόν κίνδυνον της εισβολής άλλων, δημογραφικώς εκχειλιζόντων, εθνών"1. Η παραπάνω δυσπιστία θα γεννήσει με τη σειρά της την αισιοδοξία στη μεταξική ιδεολογία που θα ορίσει την "εδώ Ελλάδα" ως κέντρο της υπόλοιπης, ως "Ελευθέρα Ελλάδα, η οποία διευθύνει τας τύχας του ελληνισμού"2. Η αδυναμία οριοθέτησης των συνόρων της πατρίδας και η μη διεκδίκηση αλλοτινών ελληνικών εδαφών, δημιουργεί τις εξής θέσεις: δεν εποφθαλμιούνται τα εδάφη που χάθηκαν, άρα η Ελλάδα δεν θα κάνει κατακτητικούς πολέμους, αλλά εάν μέσα από έναν αμυντικό αγώνα οδηγηθεί "εις χώματα ποτισμένα με αίμα ελληνικόν, τα χώματα αυτά αυτομάτως ευρύνουν ξανά τον περίβολον της ελληνικής Πατρίδος"3.

Η "αγάπη" του Μεταξά για την ελληνική πατρίδα αγγίζει τα όρια του λυρισμού, τον οποίον χρησιμοποιεί κατά κόρον στους δημόσιους λόγους του: "Έχομεν να φροντίσωμε δι' αυτήν την γην, την ωραιοτάτην αυτήν γην, την οποίαν άμα την βλέπει κανείς από κοντά εύχεται να ζη πολλά χρόνια, να μη την χάση ποτέ από τα μάτια του"4 και "Μέσα εις αυτά τα ωραία βουνά, μέσα εις αυτήν την πράσινην φύσιν, η καρδιά του ανθρώπου πλατύνεται και ο νους του εξυψώνεται..."5.

Το Έθνος, απροσδιόριστη έννοια για τους μεταξικούς, "οριοθετείται" από την ελληνική γη, την ελληνική θάλασσα, την ελληνική ατμόσφαιρα, δεν καθορίζεται από την ίδια γλώσσα, 

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 11.

2. στο ίδιο, σ. 12

3. στο ίδιο, σ. 13· βλ. στον Αλβανικό Πόλεμο, τ' αποτελέσματα της μάχης της Κορυτσάς και του Αργυρόκαστρου.

4. Από λόγο του Μεταξά στους Σερραίους, 27 Οκτωβρίου 1936, ό.π., σ. 15

5. Από λόγο του Μεταξά στους κατοίκους της Βυτίνας, 16 Μαΐου 1938 ό.π.

Σελ. 45
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/46.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

"σχετίζεται" άμεσα με την Ορθόδοξη Εκκλησία, η οποία έχει την προνομιούχο θέση σε σχέση με το έθνος, αλλά κυρίως με την "κοινή συνείδηση" (περιπέτειες του παρελθόντος, κοινότητα ηθών και εθίμων, κοινές μελλοντικές επιδιώξεις).

Όμως το Κράτος-δύναμη είναι η έννοια κλειδί για τους μεταξικούς, που χαρακτηρίζεται κυρίως από το ακατάλυτό της. Η διάρκεια του Κράτους είναι υπεράνω της βούλησης των πολιτών του. Το Κράτος είναι έννοια διαχρονική· ανήκει στον παρελθόντα, στον παρόντα και στον μέλλοντα χρόνο. Η διάρκειά του, λοιπόν, προϋποθέτει την ισχύ του, αλλά και η ισχύς του τη διάρκειά του. Πρέπει όμως να σημειωθεί ότι η σύλληψη ενός τέτοιου Κράτους προϋπέθετε νέους θεσμούς, οι οποίοι δεν έγινε δυνατό να ψηφιστούν, όπως δεν έγινε δυνατό, μέσα στα τέσσερα χρόνια διακυβέρνησης του καθεστώτος, να διασαφηνιστούν τα όρια του πολιτικού οικοδομήματος. Κατά ομολογία του ίδιου του Ιω. Μεταξά, δεν είχε έτοιμο κανένα σχέδιο πολιτεύματος· ήθελε κυρίως το πολίτευμά του να προκύψει "ουχί από αντιγραφήν ξένων πολιτευμάτων, αλλά από τας εσωτερικάς ανάγκας της Ελλάδος"1.

Όσο για το λαό, φιλομεταξικοί βιογράφοι του Ι. Μεταξά, ισχυρίζονται ότι ο κυβερνήτης απεχθανόταν τους πλουτοκράτες και τους σνομπ και ότι η ιθύνουσα κοινωνική τάξη ήταν η κύρια υπεύθυνη για τα προβλήματα του τόπου: "Δεν αναφέρω", λέει ο Μεταξάς, "τα φαιδρά εκείνα πρόσωπα των κοσμικών σαλονιών, κυρίους και κυρίας, δεσποινίδας και νεαρούς, οι οποίοι, με κομψήν περιβολήν, με φράκα, τουαλέτες και διαμαντικά, μεταξύ ενός σιγαρέτου και σαμπάνιας, ανέτρεπαν την ελληνικήν κοινωνίαν διά να φανούν και αυτοί ότι κάτι κάμνουν"2. Αριστοκρατικής καταγωγής, ο Ι. Μεταξάς, απευθύνεται κυρίως στο λαό, από την πρώτη κιόλας μέρα της εγκαθίδρυσής του στην εξουσία. Στο διάγγελμά του για το καθεστώς της 4ης Αυγούστου, διατείνεται ότι τα Κυβερνητικά μέτρα θα αποσκοπούσαν στη βελτίωση της κοινωνίας

——————————————

1. Από λόγο του Ι. Μεταξά στο Αίγιο, 31 Οκτωβρίου 1937, ό.π., σ. 21.

2. Από λόγο του Ι. Μεταξά, 6 Νοεμβρίου 1937, ό.π., σ. 43.

Σελ. 46
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/47.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

"και ιδιαιτέρως των αγροτών, των εργατών και των πενεστέρων εν γένει τάξεων1. Ο λαός γίνεται το άλλοθι του αυταρχικού και κατασταλτικού κράτους του Μεταξά. Όλα γίνονται προς το συμφέρον του ακόμα και η καταδυνάστευσή του.

Το Κράτος θα πάει μπροστά, εφ' όσον ο λαός ακολουθήσει, με λατρεία πιστού, τις κατευθύνσεις του. Όσο για τη γλώσσα αυτού του λάου, δεν μπορεί παρά να συμβαδίσει με την πολιτική εξέλιξη του νέου Έθνους. Οι διαμάχες μεταξύ καθαρευουσιάνων και δημοτικιστών γύρω από το γλωσσικό ζήτημα "σταματούν". Το καθεστώς επιτρέπει στη γλώσσα μια ελαστικότητα, η οποία αντανακλάται στην καθημερινή ομιλία του Μεταξά και στους σχεδιασμένους από τα πριν λόγους του.

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 44.

Σελ. 47
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/48.gif&w=600&h=915 13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 5

Είσθε όλοι Έλληνες και θα μείνετε για πάντα Έλληνες

Σελ. 48
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/49.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 6

όπως επί χιλιάδες χρόνια υπήρξαμεν Έλληνες και θα μείνωμεν Έλληνες για πάντα.

Σελ. 49
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/50.gif&w=600&h=915 13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 7

Σελ. 50
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/51.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΘΡΗΣΚΕΙΑ

Θρησκεία και πίστη - Θεός, ιστορικά γεγονότα και κοινωνικά φαινόμενα - Αναφορές

"Διότι εάν αληθεύει ότι κανείς δεν μπορεί να μιλήση για αληθινό πολιτισμό, για πρόοδο και για ανάταση της ανθρωπότητας, για εξευγενισμό των ατόμων και των συνόλων, χωρίς να έχη, κατ' αρχήν υπ' όψιν του τον Χριστιανισμό, είναι ακόμα πιο αληθές ότι δεν μπορεί κανείς να σκεφθή την Ελλάδα χωρίς την θρησκεία του Θεανθρώπου"1.

Η θρησκεία, ως βασικός συντελεστής ενός "ανώτερου πολιτισμού", γίνεται η βάση της εθνικής παιδείας και της εθνικής "ανοικοδόμησης".

Με αναγκαστικό Νομοθετικό Διάταγμα (1938), τροποποιείται ο "Κωδικοποιημένος Νόμος 5438/1932 των περί Καταστατικού Νόμου της Αυτοκεφάλου Εκκλησίας της Ελλάδος ισχυουσών διατάξεων"2· η εκλογή του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και των Μητροπολιτών γίνεται πλέον από το Βασιλιά με Βασιλικό Διάταγμα, ενισχύοντας έτσι τις πολιτειοκρατικές τάσεις... Το πρόγραμμα της κυβέρνησης προβλέπει την ενδυνάμωση της εκκλησίας και την ανύψωση του κλήρου για την παραπέρα ανάπτυξη και στερέωση του θρησκευτικού συναισθήματος, το οποίο ορίζεται από τον ίδιο το Μεταξά ως παράγοντας διατήρησης του ελληνικού πολιτισμού

——————————————

1. Α. Ι. Γκς, "Η θρησκεία, βάση της εθνικής μας ανοικοδόμησης", Η Νεολαία, τ. 41, Αθήνα, 22 Ιουλίου 1939, σ. 1327.

2. "Διά του Νόμου τούτου εξελέγη, μετά την υπό του Συμβουλίου Επικρατείας ακύρωσιν της εκλογής ως Αρχιεπισκόπου της Κορινθίας Δαμασκηνού, ο Μητροπολίτης Τραπεζούντας Χρύσανθος", Βαρνάβας Δ. Τζωρτζάτος, Μητροπολίτης Κίτρους, Οι βασικοί θεσμοί διοικήσεως της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ελλάδος, Αθήνα 1977, σ. 43.

Σελ. 51
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/52.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

επί σειρά αιώνων1. Η ενδυνάμωση του θρησκευτικού συναισθήματος πρέπει ν' αποτελέσει την απάντηση στην ταραγμένη θρησκευτικότητα του ελληνικού λαού μετά την αποτυχία της βενιζελικής "Μεγάλης Ιδέας", γιατί η πτώση του εθνικού οράματος επέφερε στη νεοελληνική συνείδηση και τη χρεωκοπία του θρησκευτικού συναισθήματος. Η πλήρης συνάρτηση Εκκλησίας και Έθνους, μετά την αποτυχία των εθνικών ονείρων, έχει και αυτή καμφθεί. Για τον ελληνισμό οι μεγάλες στιγμές του Έθνους ήταν πάντα συνδεδεμένες με την Εκκλησία, γεγονός το οποίο γνωρίζει ο Μεταξάς, Χριστιανός Ορθόδοξος με πίστη στην ορθότητα των δογμάτων της, και προσπαθεί να το εκμεταλλευτεί, αφού η 4η Αυγούστου χαρακτηρίζεται ως μεγάλη στιγμή του Έθνους και γιατί όχι ίσως η μεγαλύτερη.

Είναι αρκετές οι αναφορές που γίνονται στην σχέση Εκκλησίας και Έθνους. Η επανάσταση του 1821 ενάντια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, παραδείγματος χάρη, θ' αποτύγχανε εάν δεν εμπνεόταν από τη θρησκευτική πίστη. Δύναμη, αντοχή, ηρωισμός μιας χούφτας ανθρώπων ερμηνεύονται σε σχέση με τη θρησκευτική τους πίστη2.

Μετά τον τορπιλισμό της Έλλης, ακόμα και την έκβαση του πολέμου εναπόθετε ο Μεταξάς στις "βουλές του Κυρίου". Αξίζει να σημειωθεί ο σημαντικός αριθμός κειμένων και ραδιοφωνικών λόγων θρησκευτικού περιεχομένου που εκφωνήθηκαν από την κήρυξη της πνευματικής επιστράτευσης ως τις 28 Φεβρουαρίου 1941 3. Η νίκη προβλεπόταν με μόνο οδηγό τη θρησκεία.

——————————————

1. Βλ. λόγο του Ι. Μεταξά, για το πρόγραμμα της κυβέρνησής του, Αρχείο Μεταξά, Γενικά Αρχεία του Κράτους.

2. Α. Ι. Γκς, ό.π., σ. 1358.

3. Χαρακτηριστικές του είδους οι εξής ραδιοφωνικές ομιλίες:

8 Δεκεμβρίου 1940, Σ. Αντωνιάδης, "Ο ακάθιστος"

13 Δεκεμβρίου 1940, Ν. Λούρος, "Η πίστη"

22 Δεκεμβρίου 1940, Ν. Λούναρης, "Η Παναγία"

15 Ιανουαρίου 1941, Λ. Φιλιππίδης, "Προς τη νίκη, με τον Στρατηγό υπερασπιστή".

Σελ. 52
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/53.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

Η θρησκεία, όπως και η οικογένεια, είναι το μεγάλο όπλο στα χέρια του καθεστώτος για την αντιμετώπιση κάθε άποψης που αντιπαρατίθεται στη δική του συλλογιστική, κι ιδίως του κομμουνισμού. Η ανάπτυξη του θρησκευτικού συναισθήματος θα αποτελέσει μια από τις βασικότερες συστάσεις προς τους εκπαιδευτικούς: "Εκείνο που θέλω είναι να πιστεύουν εις την ανωτέραν δύναμιν του Θεού και να υποτάσσωνται εις αυτήν. Θέλω να ζήσουν σαν Έλληνες Χριστιανοί. Δεν ημπορείτε, Έλληνες εκπαιδευτικοί, να είσθε ουδέτεροι κι αδιάφοροι προς την θρησκείαν (...) η ιστορία διδάσκει ότι τα έθνη δεν ημπορούν να αναπτύξουν μεγάλον μορφωτικόν πολιτισμόν, χωρίς να προηγηθεί βαθύ θρησκευτικόν αίσθημα"1. Σε άλλο λόγο του προς τους φοιτητές χαράζει τα όρια μεταξύ επιστήμης, τέχνης και θρησκείας, όσον αφορά στην αναζήτηση της "αλήθειας", προτρέποντας τους φοιτητές να προϋποθέσουν μες στις αναζητήσεις τους, την ύπαρξή της: "... Αλλά εάν διά των μεθόδων αυτών των επιστημονικών αναζητείτε την αλήθειαν, κάμνετε μίαν προϋπόθεσιν μέσα σας, την οποίαν ουδεμία εμπειρία σάς την παρέχει, ουδείς ορθολογισμός την αποδεικνύει, την προϋπόθεσιν ότι υπάρχει αλήθεια την οποίαν αναζητείτε. Και αυτή είναι ζήτημα πίστεως θρησκευτικής. Επί της βάσεως αυτής, της τοιαύτης πίστεως, οικοδομείται ολόκληρον το επιστημονικόν οικοδόμημα διά των μεθόδων, των ακριβών, των επιστημονικών μεθόδων. Εάν δεν έχετε μέσα σας μίαν τοιαύτην πίστιν δεν ημπορείτε να γίνετε πραγματικοί επιστήμονες. Πώς θα αναζητείτε πράγμα που δεν πιστεύετε ότι υπάρχει;"2.

——————————————

15 Ιανουαρίου 1941, Π. Ιππόλυτος, "Η θρησκευτικότητα και το πνεύμα της θυσίας αυτών που πολεμούν".

20 Ιανουαρίου 1941, βλ. πίνακα ραδιοφωνικών ομιλιών από την κήρυξη της πνευματικής επιστράτευσης έως τις 28.2.1941· βλ. Μ. Δένδιας, "Ο Θεός και το δίκαιόν μας", Το Νέον Κράτος, τ. 43, Αθήνα, 31 Μαρτίου 1941, σ. 14.

1. Από λόγο του Μεταξά στους εκπαιδευτικούς, 28 Οκτωβρίου 1936· βλ. Β. Π. Παπαδάκη, Η χθεσινή,.., ό.π., σ. 7.

2. Από λόγο του Μεταξά στους φοιτητές, 20 Νοεμβρίου 1937, στο ίδιο.

Σελ. 53
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/54.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

Στην έλλειψη θρησκευτικού συναισθήματος στηρίζει ο Μεταξάς και την κριτική του στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, ο οποίος έδωσε έργα τέχνης, αλλά υστερούσε φιλοσοφικά σε θρησκευτικό συναίσθημα, γεγονός το οποίο επέδρασε και στην πολιτική του ανάπτυξη. "Δεν πιστεύω", θα ισχυριστεί ο Μεταξάς, "αν μελετήσει κανείς από σας την ιστορίαν, να θαυμάση τας σκέψεις των πολιτικών οι οποίοι ωδήγησαν την Ελλάδα εις τον Πελοποννησιακόν πόλεμον. Ούτε πιστεύω κανείς να θαυμάζη τους πολιτικούς της αρχαίας Ελλάδος, οι οποίοι αντέδρασαν εις την μακεδονικήν ηγεμονίαν. Αλλά θα μου είπήτε ότι ήσαν ωραία αυτά τα οποία είπαν (...) Δεν απετέλουν όμως πολιτικήν"1. Η άποψη του Ι. Μεταξά για τον αρχαίο πολιτισμό, με κριτήριο τη θρησκευτικότητά του, φαινομενικά έρχεται σε αντίθεση με την άποψη του F. de Coulange, άρθρο του οποίου είχε δημοσιευτεί στο περιοδικό Το Νέον Κράτος2, άποψη η οποία υποστήριζε ότι οι αρχαίες πόλεις στηρίζονταν στη θρησκεία κι αυτή με τη σειρά της στήριζε τις πόλεις σε σημείο που ν' αποτελούν ένα σώμα τρομερής δύναμης, τυραννικής ορισμένες φορές για τους πολίτες τους, η ελευθερία των οποίων γινόταν αδύνατη. Στην πραγματικότητα όμως εκείνο που ενοχλεί τον Χριστιανό Μεταξά δεν είναι η "έλλειψη" θρησκευτικού συναισθήματος στην αρχαία Ελλάδα, αλλά η έλλειψη χριστιανικού ορθόδοξου συναισθήματος.

Το α-ιστορικό της σκέψης του εντυπωσιάζει και σ' αυτήν την περίπτωση αλλά και σε άλλες, αναφορικά με τις σχέσεις της Νεώτερης Ελλάδας με την αρχαία. Όσο για το Βυζάντιο, το θρησκευτικό του ιδεώδες συντέλεσε στη δημιουργία Κράτους πολιτικής υπεροχής. Τα ισχυρά σημεία των δύο προηγούμενων πολιτισμών θα συνθέσουν το σώμα του Τρίτου Ελληνικού Πολιτισμού, αλλά και την "άμυνα" της Ελλάδας τόσο απέναντι στους Ευρωπαϊκούς

——————————————

1. Από λόγο του Ι. Μεταξά στους φοιτητές κατά την ορκωμοσία τους, 20 Νοεμβρίου 1937· βλ. Β. Παπαδάκη, ό.π., σ. 193.

2. Βλ. F. de Coulange, "Αι αρχαίαα Πολιτείαι, και η παντοδυναμία των", Το Νέον Κράτος, τ. 16, Αθήνα, Δεκέμβριος 1938, σ. 564.

Σελ. 54
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/55.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

πολιτισμούς, όσο κι απέναντι στις Ευρωπαϊκές βλέψεις, αφού η Ελλάδα, ως γεωγραφική θέση στο μεσογειακό χώρο, απειλείτο ν' αντιμετωπίσει τον κίνδυνο της εξαφάνισής της, όπως ισχυρίζονταν οι Μεταξικοί θεωρητικοί.

Πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι το θρησκευτικό στοιχείο αποτελεί για τον Ι. Μεταξά σταθερό παράγοντα της κριτικής του στα φασιστικά καθεστώτα της Ευρώπης και της Λατινικής Αμερικής. Υποστηρίζεται ότι ένας από τους λόγους που κατέρρευσε στη Γερμανία ο εθνικοσοσιαλισμός ήταν ο πόλεμος που κήρυξε ο Χίτλερ κατά της Χριστιανοσύνης: "το οικοδόμημα αυτό φέρει μέσα του την οργήν του Θεού, διότι ύψωσε το γήινον ανάστημά του προς τους ουρανούς και ετόλμησε να εκτοξεύσει χολήν κατά του κηρύγματος της Αγάπης, διότι επήρε το Σταυρόν και του εκύρτωσε τας άκρας και από σύμβολον θυσίας τον έκαμε σύμβολον σατανικόν, διότι ο Χίτλερ και η Γερμανία του επολέμησαν την θρησκείαν, διότι διενοήθησαν να κτυπήσουν την Χριστιανοσύνην..."1. Στην Ισπανία, παρ' ότι ο φαλαγγιτισμός δεν ασπάζεται την ανώτερη μορφή θρησκείας (δηλαδή τη φιλοσοφία του Χριστιανισμού), η υπερβολική προσήλωσή του στην ιησουΐτικη παπαδοκρατία δημιουργεί ένα ελαφρυντικό του στοιχείο. Στην Αργεντινή, παρόλο ότι επικρατούσε η άποψη ότι οι ιθύνοντες ήταν φιλοναζί, το μεταξικό καθεστώς δεν έχει τίποτα να τους προσάψει, αφού συμπεριλάμβαναν στο πρόγραμμά τους την Πατρίδα, την Θρησκεία, την Οικογένεια, την Εργασία, την Πειθαρχία και την Τάξη. Το ίδιο "θετικό" στοιχείο της θρησκευτικότητας σηματοδοτεί και τα καθεστώτα Βραζιλίας, Μεξικού, Νέας Τουρκίας και Πορτογαλίας υπογραμμίζοντας τον "πρωτοποριακό" χαρακτήρα στην πάλη τους ενάντια στον "αριστερισμό"2.

Με επίκεντρο την Εκκλησία η επίθεση κατά του φιλελευθερισμού είναι σφοδρή: α) η Εκκλησία έπρεπε να διατηρεί την περιουσία της, β) δεν αντιμετωπίστηκε σωστά το ζήτημα που 

——————————————

1. Β. Π. Παπαδάκης, ό.π., σ. 431.

2. στο ίδιο, σ. 433.

Σελ. 55
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/56.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

προκάλεσε η αφομοίωση του εκκλησιαστικού ημερολογίου προς το πολιτικό, γ) δεν έπρεπε να διαχωριστεί ο Κλήρος από το λαό, δ) παραμελήθηκε η μόρφωση των ιερέων και ο διορισμός τους ήταν ανεξέλεγκτος, ε) υπήρξε κομματική εκμετάλλευση του παλαιοημερολογητικού κινήματος, στ) οι μισθοί του κλήρου υπήρξαν από χαμηλοί έως ανύπαρκτοι, ζ) εμφανίστηκαν ξένες θρησκευτικές προπαγάνδες και ο "εξαιρετικά φανατικός εχθρός της θρησκείας", ο κομμουνισμός1.

Ο κλήρος, ως βάση και δύναμη της εκκλησιαστικής οργάνωσης, ως κρίκος ανάμεσα στην Εκκλησία και την κοινωνία, έπρεπε ν' ασχοληθεί, σε συνεργασία με την οικογένεια και το σχολείο, για την ενδυνάμωση της Εκκλησίας, ώστε να καταφερθεί ένα πλήγμα στις εχθρικές, απέναντι στο καθεστώς, θεωρίες. Εκτός από την ίδρυση της Αποστολικής Διακονίας και την ψήφιση του Καταστατικού Χάρτη της Εκκλησίας, που προσδιόριζε τις σχέσεις Εκκλησίας και Κράτους, δημοσιεύτηκε επίσης ένας νόμος (Σεπτέμβριος 1938) σχετικός με τις συνθήκες λειτουργίας των έτερόδοξων Εκκλησιών, ο οποίος απαγόρευε τις ξένες θρησκευτικές προπαγάνδες2.

Με άλλο νόμο, μπήκαν στον κλήρο νέα πρόσωπα ανωτέρων και ανωτάτων θεολογικών σχολών, οργανώθηκαν ειδικά ιεροδιδασκαλεία για τη μόρφωση του κατώτερου κλήρου και πάρθηκαν μέτρα για την εξασφάλιση αυστηρής πειθαρχίας στη διοίκηση της Εκκλησίας. Επίσης οργανώθηκαν τα Ταμεία για τη διαχείριση της εκκλησιαστικής περιουσίας και το Ταμείο Ασφάλισης του κλήρου της Ελλάδας (Τ.Α.Κ.Ε.), το οποίο ενισχύθηκε με 25.000.000 δρχ. από ετήσιες προσόδους3.

Τα παραπάνω, που είναι λαϊκού περιεχομένου, αντανακλούν και το λαϊκό περιεχόμενο του καθεστώτος. Ό,τι δεν έκανε η αστική δημοκρατία για να εξασφαλίσει ένα οικονομικά ισχυρό και 

——————————————

1. Γ. Θ. Φεσσόπουλος, ό.π., σ. 57-59.

2. στο ίδιο, σ. 63-64

3. στο ίδιο, σ. 64.

Σελ. 56
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/57.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

μορφωμένο ιερατείο, που θα της ήταν χρήσιμο, αναλαμβάνει να το κάνει το μεταξικό καθεστώς. Ήδη από το 1932, διαφημιστικό φυλλάδιο του Υπουργείου Παιδείας, Εκκλησία, Τέχνη, Παιδεία, έγραφε: "Εφημέριοι επαρκώς μορφούμενοι και επαρκώς αμειβόμενοι είναι βέβαιον ότι θα εκπληρώσουν αποτελεσματικώτερον την εν τη κοινωνία υψηλήν αποστολήν της Εκκλησίας". Αυτό που ενδιέφερε ήταν η δράση της Εκκλησίας απέναντι στις ανησυχίες που κορυφώνονταν λόγω της ανάπτυξης του προοδευτικού ρεύματος και η προσήλωσή της σε μια "αμετακίνητη παράδοση"1.

Εάν λάβουμε υπόψη μας ότι στο μεσοπόλεμο το 75 % περίπου του ελληνικού πληθυσμού βρισκόταν κάτω από την επιρροή της ορθόδοξης Εκκλησίας και το υπόλοιπο 25 % μοιραζόταν σε καθολικούς, προτεστάντες, εβραίους και μωαμεθανούς2, κατανοείται διπλά το ενδιαφέρον του μεταξικού καθεστώτος για την Ορθόδοξη Εκκλησία, ανεξάρτητα από τη θρησκευτική πίστη των ιθυνόντων του. Από τη μια η Εκκλησία επηρεάζει τις μάζες, από την άλλη το Νέον Κράτος, συμπλέοντας με την Εκκλησία, επαυξάνει την επιρροή του πάνω στην κοινωνική βάση.

Για την ενίσχυση της θρησκευτικής πίστης και της χριστιανικής αγωγής, ο Μεταξάς επικαλείται κατά καιρούς διάφορες προσωπικότητες, μεταξύ των οποίων ογδόντα τρεις επιστήμονες γιατρούς της Γερμανίας, τους Μίκαελ Πουπέν, Μαρκόνι, Κάντ, Φραγκλίνο, Γκαίτε, Μπάλντουιν, Σατωμπριάν, κ.ά.3.

Δεν σημαίνει όμως ότι με το δανεισμό των σκέψεων των άλλων ή με την επιβολή μιας ομαδικής πεποίθησης ―"θρησκευτική ομολογία" θα έλεγε ο Καρλ Γιουγκ, αντιδιαστέλλοντάς την με την έννοια της θρησκείας― λύνεται το θρησκευτικό ζήτημα. Αντίθετα

——————————————

1. Βλ. Δ. Γληνός, "Πνευματικές μορφές της αντίδρασης", Νέοι Πρωτοπόροι, τ. 10, Αθήνα, Σεπτέμβριος 1932, σ. 349-351.

2. Βλ. (;), "Η ταξική πάλη του προλεταριάτου και η θρησκευτική αντίδραση", Νέοι Πρωτοπόροι, τ. 12, Αθήνα, Δεκέμβριος 1932, σ. 447.

3. Βλ. λόγο του Μεταξά, 28 Οκτωβρίου 1936, με θέμα: "Η Χριστιανική Πίστις και Αγωγή ως θεμέλιον και βάσις της Ατομικής και Κοινωνικής ζωής", Η Νεολαία, τ. 2, Αθήνα 1936, σ. 45.

Σελ. 57
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/58.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 8

ΕΙΚΟΝΑ 9

"Εκείνο όμως που θέλω είναι να πιστεύουν εις την ανωτέραν δύναμιν του Θεού και να υποτάσσωνται εις αυτήν".

Ι. Μεταξάς

Σελ. 58
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/59.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

δημιουργείται άλλος ένας μηχανισμός καταστολής με τη σύμπραξη Εκκλησίας και Κράτους, όπου το άτομο χάνει τη ζωντανή του σχέση με το "θείο". Πίσω απ' όλα αυτά υπάρχει η στεγνή λογική του Κράτους που μοιάζει να είναι παντοδύναμο αφού συγκεντρώνει πάνω στους χαρισματικούς ηγέτες όλη τη δύναμη. Στη ουσία, η έννοια θρησκεία δεν συγκεκριμενοποιείται, στηρίζεται στην αυθαιρεσία και επιβάλλεται από έναν επιφανειακό μυστικισμό.

ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ

Αν και η ίδια η ζωή είναι μια συνεχής αναγέννηση, δεν μπορεί να δημιουργήσει ξανά μια κατάσταση περασμένη. Όλες οι προσπάθειες αναδημιουργίας ένας πολιτισμού που να μοιάζει στον αρχαίο πολιτισμό και όλες οι τάσεις θαυμασμού του αρχαίου κόσμου και των πολιτειών του, τόσο στο βιολογικό όσο και στο πνευματικό επίπεδο, είναι ρητορικής φύσης και κεντράρουν σ' ένα περιβαλλοντολογικό (βλ. χώρα) φετιχισμό. Η αρχαία ελληνική σκέψη, ο ελληνισμός και η ορθοδοξία γίνονται τα καινούργια τοτέμ του μεταξικού καθεστώτος. Η κουλτούρα ένας λαού δεν μπορεί να είναι εξαρτημένη μόνο από το παρελθόν της. Είναι συνάρτηση παραγόντων του περιβάλλοντος (με την πλατύτερη έννοια του όρου) μέσα στο οποίο ζει και κινείται. Κανένας αρχαίος πολιτισμός δεν είναι δυνατόν να μεταβιβαστεί ή επιβληθεί με την παιδεία. Μέρος του μόνον, κι αυτό μεταβαλλόμενο από τις συνθήκες, είναι δυνατόν να αντιπροσωπεύεται, φαινομενικά, από κάποιον ιστορικό παράγοντα (όταν το κρίνει απαραίτητο), ως μέσον επιβεβαίωσης της πολιτιστικής και βιολογικής του διάρκειας. Το αρχαίο πνεύμα ανήκει στους αιώνες του, κι αν κάποιος έχει κάτι να πει, κάπως ν' αντιδράσει, δεν μπορεί παρά να το αντιμετωπίσει μέσα στην εποχή του. Ο μεταξικός κλασικισμός είναι μια αντίταξη της σοβαρότητας στην "ανηθικότητα" του φιλελευθερισμού και του κομμουνισμού. Η αρχαιολατρία λειτούργησε ως συναισθηματική τομή και περιστράφηκε γύρω από παλιές και σύγχρονες θεωρίες μίμησης του αρχαιοελληνικού τρόπου ζωής, για να 

Σελ. 59
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/60.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

εγκλωβίσει την εθνική πολλαπλότητα (συλλογικές πραγματικότητες) μέσα στην καθεστωτική ενότητα. Η ειδυλλιακή παρελθοντολογία και ο ψευδοκλασικισμός, μαζί με όλους τους νεκρούς τους τύπους, που χρησιμοποιεί το καθεστώς, γίνονται η αφετηρία για μια ελαφράς μορφής κριτική1 του καθεστώτος από τους συνεργάτες του περιοδικού Νέα Πολιτική, οι οποίοι, επαναφέροντας ως προβληματισμό τους όρους του ελληνισμού και της ορθοδοξίας, αντιμετωπίζουν την Ελληνική αναγέννηση ως "αναμφισβήτητο" ιστορικό γεγονός2.

Είναι γεγονός ότι η αρχαία σκέψη είναι μία από τις βασικές πηγές της ανθρώπινης διανόησης, και ως γεγονός χρησιμοποιείται από τους συνεργάτες του καθεστώτος, για να μας παραπέμψουν στην αυθαίρετη θεώρηση της ελληνικής γης, ως "Παγκοσμίου Πατρίδος"3, αλλά και ως Έθνους της "Βασιλείας του Θεού"4.

——————————————

1. "Αι παρατηρούμεναι πηγαίαι τάσεις επιστροφής υπό νέαν μορφήν Αρχών και Θεσμών του παρελθόντος, επιβάλλουν την θεμελιώδη διάκρισιν (...) μεταξύ πνευματοφόρου παραδόσεως και νεκρών τύπων, προς τούτο δε μίαν ευρείαν συνθετικήν αντίληψιν των πραγμάτων"' βλ. "Αι αρχαί της Νέας Πολιτικής", Νέα Πολιτική, έ. Γ΄, τ. 3, 'Αθήνα, Μάρτιος 1939, σ. 331-337.

2. Η "επανελλήνιση" κηρύσσεται τρίτη και βασική κοσμοθεωρία, σε αντιπαράθεση με τον "κεφαλαιοκρατισμό" και τον "κομμουνισμό". Είναι ο άξονας γύρω από τον οποίο θα στραφεί η ανθρωπότητα για την ηθική τελειοποίηση της υπόστασης της, και "ο τελευταίος σταθμός εις την προσπάθειαν του ανθρώπου όπως καταστή από κατώτερος ανώτερος". Βλ. Ανδρ. Γυφτάκη, "Στροφή προς τον Ελληνισμό", Νέα Πολιτική, έ. Β', τ. 2, Φεβρουάριος 1938, σ. 149-150.

3. Βλ. απόσπασμα της "Ομιλίας περί Φιλανθρωπίας" του Μ. Γαλανού, ρήτορα του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, στο Θεμ. Κ. Θεοδωρόπουλου, "Η ιστορική αποστολή του ελληνισμού εις τον κόσμον", Νέα Πολιτική, έ. Β', τ. 9, Αθήνα, Σεπτέμβριος 1938, σ. 55.

4. «Όταν ειδοποιήθη (ο Θεάνθρωπος) ότι ζητούν να τον ίδουν Έλληνες, είπε το περίφημον: "νυν ελήλυθεν η ώρα ίνα δοξασθή ο Υιός του ανθρώπου" και ανεκοίνωσεν εις τους ομοεθνείς του Ιουδαίους ότι "άρθήσεται απ' αυτών η Βασιλεία και δοθήσεται έθνει ποιούντι τους καρπούς αυτής" υπονοών προφανώς το ελληνικόν έθνος", στο ίδιο.

Σελ. 60
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Νεολαία της 4ης Αυγούστου
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 41
    13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

    ΠΑΤΡΙΔΑ

    Θυσία - Πρότυπο ο ήρωας που θυσιάζεται - Αιώνια Ελλάδα - Μεγάλη Ιδέα: Τρίτος Ελληνικός Πολιτισμός

    "Πατρίδα, σύμφωνα με την ιδεολογία του Εθνικού Κράτους, δεν είναι μόνον το Έθνος (...) ούτε μόνον η χώρα στην οποία γεννιέται κανείς (...) αλλά είναι το Έθνος οργανωμένο σε Κράτος"

    Ευάγ. Κυριακόπουλος

    Στον αρθρωμένο λόγο του μεταξικού καθεστώτος, η έννοια πατρίδα συνδέεται στενά με τις έννοιες έθνος και εθνικισμός. Εάν ο εθνικισμός των φασιστικών καθεστώτων της Ευρώπης εκφράστηκε και έξω από τα κράτη τους, μέσα από κατακτητικούς πολέμους εναντίον άλλων χωρών (χωρίς αυτομάτως να σημαίνει ότι ένας κατακτητικός πόλεμος είναι εθνικός πόλεμος, επειδή χρησιμοποιείται η έννοια της εθνικής πατρίδας)1, ο μεταξικός εθνικισμός καλλιεργήθηκε στα ελληνικά εδάφη και παρέμεινε σ' αυτά υποστηρίζοντας με τη σιωπή του ή με απλουστευτικές μικροερμηνείες τους παραπάνω πολέμους· διαφοροποιείται από τον ιταλικό εθνικισμό μόνο το Σεπτέμβριο του 1939, όταν πλησίαζε ο πόλεμος, κι αφού η Ιταλία του Μουσολίνι είχε ήδη επιτεθεί στους Έλληνες της Δωδεκανήσου, στους Γερμανούς του Brenner, στους Γιουγκοσλάβους της Ίστριας, στους Άραβες της Λιβύης, στους Αβισσυνούς και στους Αιθίοπες. Σήματα του ελληνικού εθνικισμού βρίσκει κανείς τόσο στα κείμενα όσο και στους λόγους του μεταξικού καθεστώτος: "εθνικό στοιχείο", "εθνικό σύνολο", "εθνική

    ——————————————

    1. Βλ. την ανάπτυξη αυτού του θέματος από το Δημ. Γληνό, Τριλογία Πολέμου, Αθήνα, Στοχαστής, 1975, σ. 42.