Συγγραφέας:Μαχαίρα, Ελένη
 
Τίτλος:Η Νεολαία της 4ης Αυγούστου
 
Υπότιτλος:Φωτο-γραφές
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:13
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:216
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Νεανικές οργανώσεις
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1936-1941
 
Περίληψη:Πρόκειται για μελέτη των απεικονίσεων της μεταξικής νεολαίας, με απώτερο στόχο να μελετηθεί μέσω των απεικονίσεων αυτών η αισθητική του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου. Όμως η αισθητική ενός καθεστώτος είναι η καταγραφή της λογικής του, και για το λόγο αυτό γίνεται αναφορά στους βασικούς ιδεολογικούς άξονες σύμφωνα με τους οποίους «σχεδιάστηκαν» και παράχθηκαν τα μέσα προπαγάνδας του μεταξικού καθεστώτος. Διατυπώνονται μερικές πρώτες σκέψεις για τις απεικονίσεις της Ε.Ο.Ν., έπειτα γενικότερες σκέψεις γύρω από αυτές, και στη συνέχεια οι απεικονίσεις ταξινομούνται δίπλα στα κείμενα κατά τέτοιον τρόπο, ώστε από μόνες τους, μέσα από μια σύνθεση μικρών σεναρίων, να αποτελούν ένα συγγενικό λόγο, να συνθέτουν μια επιχειρηματολογία που δεν έχει ανάγκη τη διαμεσολάβηση μιας επεξήγησης «τεχνικής» φύσεως.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 31.39 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 51-70 από: 226
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/51.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΘΡΗΣΚΕΙΑ

Θρησκεία και πίστη - Θεός, ιστορικά γεγονότα και κοινωνικά φαινόμενα - Αναφορές

"Διότι εάν αληθεύει ότι κανείς δεν μπορεί να μιλήση για αληθινό πολιτισμό, για πρόοδο και για ανάταση της ανθρωπότητας, για εξευγενισμό των ατόμων και των συνόλων, χωρίς να έχη, κατ' αρχήν υπ' όψιν του τον Χριστιανισμό, είναι ακόμα πιο αληθές ότι δεν μπορεί κανείς να σκεφθή την Ελλάδα χωρίς την θρησκεία του Θεανθρώπου"1.

Η θρησκεία, ως βασικός συντελεστής ενός "ανώτερου πολιτισμού", γίνεται η βάση της εθνικής παιδείας και της εθνικής "ανοικοδόμησης".

Με αναγκαστικό Νομοθετικό Διάταγμα (1938), τροποποιείται ο "Κωδικοποιημένος Νόμος 5438/1932 των περί Καταστατικού Νόμου της Αυτοκεφάλου Εκκλησίας της Ελλάδος ισχυουσών διατάξεων"2· η εκλογή του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και των Μητροπολιτών γίνεται πλέον από το Βασιλιά με Βασιλικό Διάταγμα, ενισχύοντας έτσι τις πολιτειοκρατικές τάσεις... Το πρόγραμμα της κυβέρνησης προβλέπει την ενδυνάμωση της εκκλησίας και την ανύψωση του κλήρου για την παραπέρα ανάπτυξη και στερέωση του θρησκευτικού συναισθήματος, το οποίο ορίζεται από τον ίδιο το Μεταξά ως παράγοντας διατήρησης του ελληνικού πολιτισμού

——————————————

1. Α. Ι. Γκς, "Η θρησκεία, βάση της εθνικής μας ανοικοδόμησης", Η Νεολαία, τ. 41, Αθήνα, 22 Ιουλίου 1939, σ. 1327.

2. "Διά του Νόμου τούτου εξελέγη, μετά την υπό του Συμβουλίου Επικρατείας ακύρωσιν της εκλογής ως Αρχιεπισκόπου της Κορινθίας Δαμασκηνού, ο Μητροπολίτης Τραπεζούντας Χρύσανθος", Βαρνάβας Δ. Τζωρτζάτος, Μητροπολίτης Κίτρους, Οι βασικοί θεσμοί διοικήσεως της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ελλάδος, Αθήνα 1977, σ. 43.

Σελ. 51
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/52.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

επί σειρά αιώνων1. Η ενδυνάμωση του θρησκευτικού συναισθήματος πρέπει ν' αποτελέσει την απάντηση στην ταραγμένη θρησκευτικότητα του ελληνικού λαού μετά την αποτυχία της βενιζελικής "Μεγάλης Ιδέας", γιατί η πτώση του εθνικού οράματος επέφερε στη νεοελληνική συνείδηση και τη χρεωκοπία του θρησκευτικού συναισθήματος. Η πλήρης συνάρτηση Εκκλησίας και Έθνους, μετά την αποτυχία των εθνικών ονείρων, έχει και αυτή καμφθεί. Για τον ελληνισμό οι μεγάλες στιγμές του Έθνους ήταν πάντα συνδεδεμένες με την Εκκλησία, γεγονός το οποίο γνωρίζει ο Μεταξάς, Χριστιανός Ορθόδοξος με πίστη στην ορθότητα των δογμάτων της, και προσπαθεί να το εκμεταλλευτεί, αφού η 4η Αυγούστου χαρακτηρίζεται ως μεγάλη στιγμή του Έθνους και γιατί όχι ίσως η μεγαλύτερη.

Είναι αρκετές οι αναφορές που γίνονται στην σχέση Εκκλησίας και Έθνους. Η επανάσταση του 1821 ενάντια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, παραδείγματος χάρη, θ' αποτύγχανε εάν δεν εμπνεόταν από τη θρησκευτική πίστη. Δύναμη, αντοχή, ηρωισμός μιας χούφτας ανθρώπων ερμηνεύονται σε σχέση με τη θρησκευτική τους πίστη2.

Μετά τον τορπιλισμό της Έλλης, ακόμα και την έκβαση του πολέμου εναπόθετε ο Μεταξάς στις "βουλές του Κυρίου". Αξίζει να σημειωθεί ο σημαντικός αριθμός κειμένων και ραδιοφωνικών λόγων θρησκευτικού περιεχομένου που εκφωνήθηκαν από την κήρυξη της πνευματικής επιστράτευσης ως τις 28 Φεβρουαρίου 1941 3. Η νίκη προβλεπόταν με μόνο οδηγό τη θρησκεία.

——————————————

1. Βλ. λόγο του Ι. Μεταξά, για το πρόγραμμα της κυβέρνησής του, Αρχείο Μεταξά, Γενικά Αρχεία του Κράτους.

2. Α. Ι. Γκς, ό.π., σ. 1358.

3. Χαρακτηριστικές του είδους οι εξής ραδιοφωνικές ομιλίες:

8 Δεκεμβρίου 1940, Σ. Αντωνιάδης, "Ο ακάθιστος"

13 Δεκεμβρίου 1940, Ν. Λούρος, "Η πίστη"

22 Δεκεμβρίου 1940, Ν. Λούναρης, "Η Παναγία"

15 Ιανουαρίου 1941, Λ. Φιλιππίδης, "Προς τη νίκη, με τον Στρατηγό υπερασπιστή".

Σελ. 52
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/53.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

Η θρησκεία, όπως και η οικογένεια, είναι το μεγάλο όπλο στα χέρια του καθεστώτος για την αντιμετώπιση κάθε άποψης που αντιπαρατίθεται στη δική του συλλογιστική, κι ιδίως του κομμουνισμού. Η ανάπτυξη του θρησκευτικού συναισθήματος θα αποτελέσει μια από τις βασικότερες συστάσεις προς τους εκπαιδευτικούς: "Εκείνο που θέλω είναι να πιστεύουν εις την ανωτέραν δύναμιν του Θεού και να υποτάσσωνται εις αυτήν. Θέλω να ζήσουν σαν Έλληνες Χριστιανοί. Δεν ημπορείτε, Έλληνες εκπαιδευτικοί, να είσθε ουδέτεροι κι αδιάφοροι προς την θρησκείαν (...) η ιστορία διδάσκει ότι τα έθνη δεν ημπορούν να αναπτύξουν μεγάλον μορφωτικόν πολιτισμόν, χωρίς να προηγηθεί βαθύ θρησκευτικόν αίσθημα"1. Σε άλλο λόγο του προς τους φοιτητές χαράζει τα όρια μεταξύ επιστήμης, τέχνης και θρησκείας, όσον αφορά στην αναζήτηση της "αλήθειας", προτρέποντας τους φοιτητές να προϋποθέσουν μες στις αναζητήσεις τους, την ύπαρξή της: "... Αλλά εάν διά των μεθόδων αυτών των επιστημονικών αναζητείτε την αλήθειαν, κάμνετε μίαν προϋπόθεσιν μέσα σας, την οποίαν ουδεμία εμπειρία σάς την παρέχει, ουδείς ορθολογισμός την αποδεικνύει, την προϋπόθεσιν ότι υπάρχει αλήθεια την οποίαν αναζητείτε. Και αυτή είναι ζήτημα πίστεως θρησκευτικής. Επί της βάσεως αυτής, της τοιαύτης πίστεως, οικοδομείται ολόκληρον το επιστημονικόν οικοδόμημα διά των μεθόδων, των ακριβών, των επιστημονικών μεθόδων. Εάν δεν έχετε μέσα σας μίαν τοιαύτην πίστιν δεν ημπορείτε να γίνετε πραγματικοί επιστήμονες. Πώς θα αναζητείτε πράγμα που δεν πιστεύετε ότι υπάρχει;"2.

——————————————

15 Ιανουαρίου 1941, Π. Ιππόλυτος, "Η θρησκευτικότητα και το πνεύμα της θυσίας αυτών που πολεμούν".

20 Ιανουαρίου 1941, βλ. πίνακα ραδιοφωνικών ομιλιών από την κήρυξη της πνευματικής επιστράτευσης έως τις 28.2.1941· βλ. Μ. Δένδιας, "Ο Θεός και το δίκαιόν μας", Το Νέον Κράτος, τ. 43, Αθήνα, 31 Μαρτίου 1941, σ. 14.

1. Από λόγο του Μεταξά στους εκπαιδευτικούς, 28 Οκτωβρίου 1936· βλ. Β. Π. Παπαδάκη, Η χθεσινή,.., ό.π., σ. 7.

2. Από λόγο του Μεταξά στους φοιτητές, 20 Νοεμβρίου 1937, στο ίδιο.

Σελ. 53
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/54.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

Στην έλλειψη θρησκευτικού συναισθήματος στηρίζει ο Μεταξάς και την κριτική του στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, ο οποίος έδωσε έργα τέχνης, αλλά υστερούσε φιλοσοφικά σε θρησκευτικό συναίσθημα, γεγονός το οποίο επέδρασε και στην πολιτική του ανάπτυξη. "Δεν πιστεύω", θα ισχυριστεί ο Μεταξάς, "αν μελετήσει κανείς από σας την ιστορίαν, να θαυμάση τας σκέψεις των πολιτικών οι οποίοι ωδήγησαν την Ελλάδα εις τον Πελοποννησιακόν πόλεμον. Ούτε πιστεύω κανείς να θαυμάζη τους πολιτικούς της αρχαίας Ελλάδος, οι οποίοι αντέδρασαν εις την μακεδονικήν ηγεμονίαν. Αλλά θα μου είπήτε ότι ήσαν ωραία αυτά τα οποία είπαν (...) Δεν απετέλουν όμως πολιτικήν"1. Η άποψη του Ι. Μεταξά για τον αρχαίο πολιτισμό, με κριτήριο τη θρησκευτικότητά του, φαινομενικά έρχεται σε αντίθεση με την άποψη του F. de Coulange, άρθρο του οποίου είχε δημοσιευτεί στο περιοδικό Το Νέον Κράτος2, άποψη η οποία υποστήριζε ότι οι αρχαίες πόλεις στηρίζονταν στη θρησκεία κι αυτή με τη σειρά της στήριζε τις πόλεις σε σημείο που ν' αποτελούν ένα σώμα τρομερής δύναμης, τυραννικής ορισμένες φορές για τους πολίτες τους, η ελευθερία των οποίων γινόταν αδύνατη. Στην πραγματικότητα όμως εκείνο που ενοχλεί τον Χριστιανό Μεταξά δεν είναι η "έλλειψη" θρησκευτικού συναισθήματος στην αρχαία Ελλάδα, αλλά η έλλειψη χριστιανικού ορθόδοξου συναισθήματος.

Το α-ιστορικό της σκέψης του εντυπωσιάζει και σ' αυτήν την περίπτωση αλλά και σε άλλες, αναφορικά με τις σχέσεις της Νεώτερης Ελλάδας με την αρχαία. Όσο για το Βυζάντιο, το θρησκευτικό του ιδεώδες συντέλεσε στη δημιουργία Κράτους πολιτικής υπεροχής. Τα ισχυρά σημεία των δύο προηγούμενων πολιτισμών θα συνθέσουν το σώμα του Τρίτου Ελληνικού Πολιτισμού, αλλά και την "άμυνα" της Ελλάδας τόσο απέναντι στους Ευρωπαϊκούς

——————————————

1. Από λόγο του Ι. Μεταξά στους φοιτητές κατά την ορκωμοσία τους, 20 Νοεμβρίου 1937· βλ. Β. Παπαδάκη, ό.π., σ. 193.

2. Βλ. F. de Coulange, "Αι αρχαίαα Πολιτείαι, και η παντοδυναμία των", Το Νέον Κράτος, τ. 16, Αθήνα, Δεκέμβριος 1938, σ. 564.

Σελ. 54
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/55.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

πολιτισμούς, όσο κι απέναντι στις Ευρωπαϊκές βλέψεις, αφού η Ελλάδα, ως γεωγραφική θέση στο μεσογειακό χώρο, απειλείτο ν' αντιμετωπίσει τον κίνδυνο της εξαφάνισής της, όπως ισχυρίζονταν οι Μεταξικοί θεωρητικοί.

Πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι το θρησκευτικό στοιχείο αποτελεί για τον Ι. Μεταξά σταθερό παράγοντα της κριτικής του στα φασιστικά καθεστώτα της Ευρώπης και της Λατινικής Αμερικής. Υποστηρίζεται ότι ένας από τους λόγους που κατέρρευσε στη Γερμανία ο εθνικοσοσιαλισμός ήταν ο πόλεμος που κήρυξε ο Χίτλερ κατά της Χριστιανοσύνης: "το οικοδόμημα αυτό φέρει μέσα του την οργήν του Θεού, διότι ύψωσε το γήινον ανάστημά του προς τους ουρανούς και ετόλμησε να εκτοξεύσει χολήν κατά του κηρύγματος της Αγάπης, διότι επήρε το Σταυρόν και του εκύρτωσε τας άκρας και από σύμβολον θυσίας τον έκαμε σύμβολον σατανικόν, διότι ο Χίτλερ και η Γερμανία του επολέμησαν την θρησκείαν, διότι διενοήθησαν να κτυπήσουν την Χριστιανοσύνην..."1. Στην Ισπανία, παρ' ότι ο φαλαγγιτισμός δεν ασπάζεται την ανώτερη μορφή θρησκείας (δηλαδή τη φιλοσοφία του Χριστιανισμού), η υπερβολική προσήλωσή του στην ιησουΐτικη παπαδοκρατία δημιουργεί ένα ελαφρυντικό του στοιχείο. Στην Αργεντινή, παρόλο ότι επικρατούσε η άποψη ότι οι ιθύνοντες ήταν φιλοναζί, το μεταξικό καθεστώς δεν έχει τίποτα να τους προσάψει, αφού συμπεριλάμβαναν στο πρόγραμμά τους την Πατρίδα, την Θρησκεία, την Οικογένεια, την Εργασία, την Πειθαρχία και την Τάξη. Το ίδιο "θετικό" στοιχείο της θρησκευτικότητας σηματοδοτεί και τα καθεστώτα Βραζιλίας, Μεξικού, Νέας Τουρκίας και Πορτογαλίας υπογραμμίζοντας τον "πρωτοποριακό" χαρακτήρα στην πάλη τους ενάντια στον "αριστερισμό"2.

Με επίκεντρο την Εκκλησία η επίθεση κατά του φιλελευθερισμού είναι σφοδρή: α) η Εκκλησία έπρεπε να διατηρεί την περιουσία της, β) δεν αντιμετωπίστηκε σωστά το ζήτημα που 

——————————————

1. Β. Π. Παπαδάκης, ό.π., σ. 431.

2. στο ίδιο, σ. 433.

Σελ. 55
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/56.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

προκάλεσε η αφομοίωση του εκκλησιαστικού ημερολογίου προς το πολιτικό, γ) δεν έπρεπε να διαχωριστεί ο Κλήρος από το λαό, δ) παραμελήθηκε η μόρφωση των ιερέων και ο διορισμός τους ήταν ανεξέλεγκτος, ε) υπήρξε κομματική εκμετάλλευση του παλαιοημερολογητικού κινήματος, στ) οι μισθοί του κλήρου υπήρξαν από χαμηλοί έως ανύπαρκτοι, ζ) εμφανίστηκαν ξένες θρησκευτικές προπαγάνδες και ο "εξαιρετικά φανατικός εχθρός της θρησκείας", ο κομμουνισμός1.

Ο κλήρος, ως βάση και δύναμη της εκκλησιαστικής οργάνωσης, ως κρίκος ανάμεσα στην Εκκλησία και την κοινωνία, έπρεπε ν' ασχοληθεί, σε συνεργασία με την οικογένεια και το σχολείο, για την ενδυνάμωση της Εκκλησίας, ώστε να καταφερθεί ένα πλήγμα στις εχθρικές, απέναντι στο καθεστώς, θεωρίες. Εκτός από την ίδρυση της Αποστολικής Διακονίας και την ψήφιση του Καταστατικού Χάρτη της Εκκλησίας, που προσδιόριζε τις σχέσεις Εκκλησίας και Κράτους, δημοσιεύτηκε επίσης ένας νόμος (Σεπτέμβριος 1938) σχετικός με τις συνθήκες λειτουργίας των έτερόδοξων Εκκλησιών, ο οποίος απαγόρευε τις ξένες θρησκευτικές προπαγάνδες2.

Με άλλο νόμο, μπήκαν στον κλήρο νέα πρόσωπα ανωτέρων και ανωτάτων θεολογικών σχολών, οργανώθηκαν ειδικά ιεροδιδασκαλεία για τη μόρφωση του κατώτερου κλήρου και πάρθηκαν μέτρα για την εξασφάλιση αυστηρής πειθαρχίας στη διοίκηση της Εκκλησίας. Επίσης οργανώθηκαν τα Ταμεία για τη διαχείριση της εκκλησιαστικής περιουσίας και το Ταμείο Ασφάλισης του κλήρου της Ελλάδας (Τ.Α.Κ.Ε.), το οποίο ενισχύθηκε με 25.000.000 δρχ. από ετήσιες προσόδους3.

Τα παραπάνω, που είναι λαϊκού περιεχομένου, αντανακλούν και το λαϊκό περιεχόμενο του καθεστώτος. Ό,τι δεν έκανε η αστική δημοκρατία για να εξασφαλίσει ένα οικονομικά ισχυρό και 

——————————————

1. Γ. Θ. Φεσσόπουλος, ό.π., σ. 57-59.

2. στο ίδιο, σ. 63-64

3. στο ίδιο, σ. 64.

Σελ. 56
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/57.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

μορφωμένο ιερατείο, που θα της ήταν χρήσιμο, αναλαμβάνει να το κάνει το μεταξικό καθεστώς. Ήδη από το 1932, διαφημιστικό φυλλάδιο του Υπουργείου Παιδείας, Εκκλησία, Τέχνη, Παιδεία, έγραφε: "Εφημέριοι επαρκώς μορφούμενοι και επαρκώς αμειβόμενοι είναι βέβαιον ότι θα εκπληρώσουν αποτελεσματικώτερον την εν τη κοινωνία υψηλήν αποστολήν της Εκκλησίας". Αυτό που ενδιέφερε ήταν η δράση της Εκκλησίας απέναντι στις ανησυχίες που κορυφώνονταν λόγω της ανάπτυξης του προοδευτικού ρεύματος και η προσήλωσή της σε μια "αμετακίνητη παράδοση"1.

Εάν λάβουμε υπόψη μας ότι στο μεσοπόλεμο το 75 % περίπου του ελληνικού πληθυσμού βρισκόταν κάτω από την επιρροή της ορθόδοξης Εκκλησίας και το υπόλοιπο 25 % μοιραζόταν σε καθολικούς, προτεστάντες, εβραίους και μωαμεθανούς2, κατανοείται διπλά το ενδιαφέρον του μεταξικού καθεστώτος για την Ορθόδοξη Εκκλησία, ανεξάρτητα από τη θρησκευτική πίστη των ιθυνόντων του. Από τη μια η Εκκλησία επηρεάζει τις μάζες, από την άλλη το Νέον Κράτος, συμπλέοντας με την Εκκλησία, επαυξάνει την επιρροή του πάνω στην κοινωνική βάση.

Για την ενίσχυση της θρησκευτικής πίστης και της χριστιανικής αγωγής, ο Μεταξάς επικαλείται κατά καιρούς διάφορες προσωπικότητες, μεταξύ των οποίων ογδόντα τρεις επιστήμονες γιατρούς της Γερμανίας, τους Μίκαελ Πουπέν, Μαρκόνι, Κάντ, Φραγκλίνο, Γκαίτε, Μπάλντουιν, Σατωμπριάν, κ.ά.3.

Δεν σημαίνει όμως ότι με το δανεισμό των σκέψεων των άλλων ή με την επιβολή μιας ομαδικής πεποίθησης ―"θρησκευτική ομολογία" θα έλεγε ο Καρλ Γιουγκ, αντιδιαστέλλοντάς την με την έννοια της θρησκείας― λύνεται το θρησκευτικό ζήτημα. Αντίθετα

——————————————

1. Βλ. Δ. Γληνός, "Πνευματικές μορφές της αντίδρασης", Νέοι Πρωτοπόροι, τ. 10, Αθήνα, Σεπτέμβριος 1932, σ. 349-351.

2. Βλ. (;), "Η ταξική πάλη του προλεταριάτου και η θρησκευτική αντίδραση", Νέοι Πρωτοπόροι, τ. 12, Αθήνα, Δεκέμβριος 1932, σ. 447.

3. Βλ. λόγο του Μεταξά, 28 Οκτωβρίου 1936, με θέμα: "Η Χριστιανική Πίστις και Αγωγή ως θεμέλιον και βάσις της Ατομικής και Κοινωνικής ζωής", Η Νεολαία, τ. 2, Αθήνα 1936, σ. 45.

Σελ. 57
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/58.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 8

ΕΙΚΟΝΑ 9

"Εκείνο όμως που θέλω είναι να πιστεύουν εις την ανωτέραν δύναμιν του Θεού και να υποτάσσωνται εις αυτήν".

Ι. Μεταξάς

Σελ. 58
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/59.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

δημιουργείται άλλος ένας μηχανισμός καταστολής με τη σύμπραξη Εκκλησίας και Κράτους, όπου το άτομο χάνει τη ζωντανή του σχέση με το "θείο". Πίσω απ' όλα αυτά υπάρχει η στεγνή λογική του Κράτους που μοιάζει να είναι παντοδύναμο αφού συγκεντρώνει πάνω στους χαρισματικούς ηγέτες όλη τη δύναμη. Στη ουσία, η έννοια θρησκεία δεν συγκεκριμενοποιείται, στηρίζεται στην αυθαιρεσία και επιβάλλεται από έναν επιφανειακό μυστικισμό.

ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ

Αν και η ίδια η ζωή είναι μια συνεχής αναγέννηση, δεν μπορεί να δημιουργήσει ξανά μια κατάσταση περασμένη. Όλες οι προσπάθειες αναδημιουργίας ένας πολιτισμού που να μοιάζει στον αρχαίο πολιτισμό και όλες οι τάσεις θαυμασμού του αρχαίου κόσμου και των πολιτειών του, τόσο στο βιολογικό όσο και στο πνευματικό επίπεδο, είναι ρητορικής φύσης και κεντράρουν σ' ένα περιβαλλοντολογικό (βλ. χώρα) φετιχισμό. Η αρχαία ελληνική σκέψη, ο ελληνισμός και η ορθοδοξία γίνονται τα καινούργια τοτέμ του μεταξικού καθεστώτος. Η κουλτούρα ένας λαού δεν μπορεί να είναι εξαρτημένη μόνο από το παρελθόν της. Είναι συνάρτηση παραγόντων του περιβάλλοντος (με την πλατύτερη έννοια του όρου) μέσα στο οποίο ζει και κινείται. Κανένας αρχαίος πολιτισμός δεν είναι δυνατόν να μεταβιβαστεί ή επιβληθεί με την παιδεία. Μέρος του μόνον, κι αυτό μεταβαλλόμενο από τις συνθήκες, είναι δυνατόν να αντιπροσωπεύεται, φαινομενικά, από κάποιον ιστορικό παράγοντα (όταν το κρίνει απαραίτητο), ως μέσον επιβεβαίωσης της πολιτιστικής και βιολογικής του διάρκειας. Το αρχαίο πνεύμα ανήκει στους αιώνες του, κι αν κάποιος έχει κάτι να πει, κάπως ν' αντιδράσει, δεν μπορεί παρά να το αντιμετωπίσει μέσα στην εποχή του. Ο μεταξικός κλασικισμός είναι μια αντίταξη της σοβαρότητας στην "ανηθικότητα" του φιλελευθερισμού και του κομμουνισμού. Η αρχαιολατρία λειτούργησε ως συναισθηματική τομή και περιστράφηκε γύρω από παλιές και σύγχρονες θεωρίες μίμησης του αρχαιοελληνικού τρόπου ζωής, για να 

Σελ. 59
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/60.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

εγκλωβίσει την εθνική πολλαπλότητα (συλλογικές πραγματικότητες) μέσα στην καθεστωτική ενότητα. Η ειδυλλιακή παρελθοντολογία και ο ψευδοκλασικισμός, μαζί με όλους τους νεκρούς τους τύπους, που χρησιμοποιεί το καθεστώς, γίνονται η αφετηρία για μια ελαφράς μορφής κριτική1 του καθεστώτος από τους συνεργάτες του περιοδικού Νέα Πολιτική, οι οποίοι, επαναφέροντας ως προβληματισμό τους όρους του ελληνισμού και της ορθοδοξίας, αντιμετωπίζουν την Ελληνική αναγέννηση ως "αναμφισβήτητο" ιστορικό γεγονός2.

Είναι γεγονός ότι η αρχαία σκέψη είναι μία από τις βασικές πηγές της ανθρώπινης διανόησης, και ως γεγονός χρησιμοποιείται από τους συνεργάτες του καθεστώτος, για να μας παραπέμψουν στην αυθαίρετη θεώρηση της ελληνικής γης, ως "Παγκοσμίου Πατρίδος"3, αλλά και ως Έθνους της "Βασιλείας του Θεού"4.

——————————————

1. "Αι παρατηρούμεναι πηγαίαι τάσεις επιστροφής υπό νέαν μορφήν Αρχών και Θεσμών του παρελθόντος, επιβάλλουν την θεμελιώδη διάκρισιν (...) μεταξύ πνευματοφόρου παραδόσεως και νεκρών τύπων, προς τούτο δε μίαν ευρείαν συνθετικήν αντίληψιν των πραγμάτων"' βλ. "Αι αρχαί της Νέας Πολιτικής", Νέα Πολιτική, έ. Γ΄, τ. 3, 'Αθήνα, Μάρτιος 1939, σ. 331-337.

2. Η "επανελλήνιση" κηρύσσεται τρίτη και βασική κοσμοθεωρία, σε αντιπαράθεση με τον "κεφαλαιοκρατισμό" και τον "κομμουνισμό". Είναι ο άξονας γύρω από τον οποίο θα στραφεί η ανθρωπότητα για την ηθική τελειοποίηση της υπόστασης της, και "ο τελευταίος σταθμός εις την προσπάθειαν του ανθρώπου όπως καταστή από κατώτερος ανώτερος". Βλ. Ανδρ. Γυφτάκη, "Στροφή προς τον Ελληνισμό", Νέα Πολιτική, έ. Β', τ. 2, Φεβρουάριος 1938, σ. 149-150.

3. Βλ. απόσπασμα της "Ομιλίας περί Φιλανθρωπίας" του Μ. Γαλανού, ρήτορα του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, στο Θεμ. Κ. Θεοδωρόπουλου, "Η ιστορική αποστολή του ελληνισμού εις τον κόσμον", Νέα Πολιτική, έ. Β', τ. 9, Αθήνα, Σεπτέμβριος 1938, σ. 55.

4. «Όταν ειδοποιήθη (ο Θεάνθρωπος) ότι ζητούν να τον ίδουν Έλληνες, είπε το περίφημον: "νυν ελήλυθεν η ώρα ίνα δοξασθή ο Υιός του ανθρώπου" και ανεκοίνωσεν εις τους ομοεθνείς του Ιουδαίους ότι "άρθήσεται απ' αυτών η Βασιλεία και δοθήσεται έθνει ποιούντι τους καρπούς αυτής" υπονοών προφανώς το ελληνικόν έθνος", στο ίδιο.

Σελ. 60
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/61.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

Για να υποστηριχτεί η σημερινή ανάγκη ταύτισης του Χριστιανισμού με τον Ελληνισμό, το καθεστώς στρέφεται για άλλη μια φορά στο παρελθόν για να θυμίσει τους αγώνες της Εκκλησίας για τον ελληνισμό και τη μόνιμη αντιπαράθεση πολιτισμένου κόσμου (Βυζάντιο) και βαρβαρότητας (Δύση), επιμένοντας στη θετική πάντα συμβολή τόσο των Πατριαρχείων όσο και των "τριμμένων ράσων". Οι αδιάκοπες πτώσεις και οι αδιάκοπες αναγεννήσεις της ελληνικής φυλής "εκ της τέφρας της" χρησιμοποιούνται ως απόδειξη της ιστορικής αποστολής του ελληνισμού στον κόσμο. Η πνευματική δημιουργία του αρχαίου ελληνισμού είχε "ατομικό χαρακτήρα", κι οδήγησε στην έλλειψη ενός φυλετικού ιδεώδους. Συνέπεια της απουσίας αυτού ήταν η αδυναμία συγκέντρωσης των εθνικών δυνάμεων σε σύνολο και πραγματοποίησης ολοκληρωτικού έργου. Η παραπάνω συνέπεια γίνεται και αιτία της κατάρρευσης του ελληνικού κόσμου και της υποδούλωσής του στους ξένους. Για τους ίδιους λόγους, την ίδια κατάρρευση αντιμετωπίζει το Βυζάντιο και ο μεταβυζαντινός ελληνισμός (αναβάπτιση του αρχαίου ελληνικού πνεύματος στο χριστιανισμό) μέχρι το 1821, οπότε συντελείται ένα είδος εθνικής αποκατάστασης. Αλλά και κατά τους επόμενους ιστορικούς σταθμούς του ελληνικού γένους, οι καταρρεύσεις διαδέχονται τις αναγεννήσεις κι αυτές με τη σειρά τους νέες πτώσεις και νέες υποδουλώσεις. Ο μεσοπόλεμος θεωρείται ως διάστημα πτώσης "προς το βάραθρο", ώσπου βρέθηκε "άνθρωπος ισχυρός" που επέβαλε "στάσιν προσοχής!" και βάδισε προς τη "νέα ανάσταση" του ελληνισμού, της μεγάλης αυτής κληρονομιάς του παρελθόντος, που για να τη συγκεκριμενοποιήσουμε θα ονομάζαμε "κληρονομιά υπεροχής". Αυτήν την κληρονομιά κουβαλάει και ο ελληνισμός της ξενιτιάς, ο οποίος, έξω από το "πολιτικό σύνορο" που περιορίζεται σε μια εδαφική έκταση, βρίσκεται μέσα στο "εθνικό σύνορο", το "απεριόριστο" και "ανεμπόδιστο", όπου δηλ. μιλιέται η ελληνική γλώσσα. Η εθνική αντίληψη που έλεγε ότι το Κράτος είναι μέσον, ενώ σκοπός είναι το Έθνος, είχε την ανάγκη μιας Μεγάλης Ιδέας. Το πρόβλημα είναι ότι η αναγέννηση του όλου ελληνισμού δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, με ένα

Σελ. 61
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/62.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

"μικρό Κράτος χωρίς τολμηρές επιδιώξεις"1 και με τη Μεγάλη Ιδέα του βενιζελισμού που "έσπρωχνε τον ελληνισμό σε έργα ακατόρθωτα και προσπάθειες δονκιχωτικές"2. Ιδέα που δεν στάθηκε συνεπής στην αρχή της (Κράτος, μέσον-σκοπός, Έθνος) και που ως μεγαλοϊδεάτικη κατεύθυνση δεν είχε καταλήξει στην αντίληψη "ότι τα εθνικά μας σύνορα δεν αγκαλιάζουν μόνον αλύτρωτες εθνικές εστίες και σκλαβωμένους αδελφούς, αλλά απλώνονται ίσαμε την πιο μακρινή άκρη της γης, φτάνει μόνο να μένουν εκεί Έλληνες - που έχουν τη θέληση ν' ανήκουν στο ίδιο εθνικό σύνολο"3.

Ο απόδημος όμως ελληνισμός όφειλε ν' αναγνωριστεί και συναισθηματικά και υλικά και οικονομικά ως βασικό στοιχείο στη δημιουργία που θα είχε τη σφραγίδα της "εθνικής ιδιοτυπίας" και της "φυλετικής ψυχοσύνθεσης", και που θα σήμαινε τον "τελικό μας προορισμό ως έθνος". Η νεοελληνική παροικιακή πολιτική έπρεπε να προσδιοριστεί ως "συστηματική κρατική ενέργεια, με κατεύθυνση την ομοιόμορφη οργάνωση του ελληνισμού της ξενιτιάς ώστε να συντελέσει και αυτός στην εκπλήρωση του κοινού εθνικού προορισμού μας"4. Ορισμένες ενέργειες του Υφυπουργείου Τύπου και Τουρισμού, η ανασύνταξη των μητρώων των ελληνικών προξενείων, με εντολή του υπουργείου Εξωτερικών, τα νομοθετήματα του Υπουργείου Θρησκευμάτων και Εθνικής Παιδείας για τα κοινοτικά σχολεία των ελληνικών παροικιών, καθώς και η ίδρυση "Ελληνικού Ινστιτούτου Διεθνούς και Αλλοδαπού Δικαίου"5, εντάσσονται επιτυχώς στην παραπάνω κατεύθυνση. Η πρόταση του Πάνου Χ. Παμπούκη, να συνταχτεί αρχικά

——————————————

1. Π. Χ. Παμπούκη, "Ο ελληνισμός της ξενιτιάς", Το Νέον Κράτος, έ. Γ', τ. 22, Αθήνα, Ιούνιος 1939, σ. 372.

2. στο ίδιο.

3. στο ίδιο, σ. 372-373.

4. στο ίδιο, σ. 375.

5. Θα χρησίμευε ως "Κέντρον Επιστημονικής Ερεύνης του Διεθνούς και του Αλλοδαπού Δικαίου, ιδία εν σχέσει προς τα αφορώντα την Ελλάδα και τον εν τη Αλλοδαπή Ελληνισμόν νομικά ζητήματα και παροχής πληροφοριών διά τα δίκαια ταύτα", στο ίδιο, σ. 376.

Σελ. 62
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/63.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ένας κοινοτικός οργανισμός, όπου "κάθε ελληνική παροικία να αποτελέσει είδος ελληνικής επαρχίας στο εξωτερικό, που να συνδέεται στενά με την πολιτική εξουσία της Ελλάδας", να δημιουργηθούν αμέσως μετά "Σύνδεσμοι" (όλες οι κοινότητες μιας ορισμένης γεωγραφικής περιφέρειας), όλα αυτά να επισφραγιστούν με το ρόλο της Εκκλησίας, ο οποίος θα συγκλίνει στην ιδέα ενός "ελληνικού χριστιανισμού"· αυτή η πρόταση επιβεβαιώνει την ανάγκη οργάνωσης του απόδημου ελληνισμού σ' ένα νέο κοινοτικό καθεστώς, το οποίο θα ελέγχεται αυστηρά από το Κράτος, με την ίδρυση μιας κρατικής αρχής, που "να ρυθμίζει και κατευθύνει τα ζητήματα του παροικιακού ελληνισμού υπεύθυνα" και να υποστηρίζεται από την ιδιωτική πρωτοβουλία με τη δημιουργία "κατάλληλης ατμόσφαιρας από άποψη προπαγάνδας και διαφώτισης"1.

Ο ελληνισμός εκτός από φυλετικό, εθνικό "δημιούργημα" λειτουργεί και ως "πνευματικό" οικοδόμημα και επιφορτίζεται μοιρολατρικά να εκπληρώσει "σοβαρό προορισμό" στην ιστορία της ανθρωπότητας. Οι λόγοι μιας τέτοια πίστης, ισχυρίζεται ο Θεμ. Κ. Θεοδωρόπουλος, είναι: "Το αρχαίον ελληνικόν θαύμα, οι ιστορικοί λόγοι του Θεανθρώπου και η αέναος πτώσις και ανάστασις της ελληνικής φυλής, μέσα εις το απέραντον διάστημα των χιλιετηρίδων, καθ' ας αριθμείται η από της εμφανίσεώς της μέχρι σήμερον ζωή της"2.

Η επιβάρυνση του ελληνισμού να γίνει πνευματικός οδηγός της ανθρωπότητας έχει διάσταση μεταφυσική, η οποία αναζητά να καταδειχτεί και μέσα από το χριστιανισμό και μέσα από την πολύχρονη επιβίωσή του. Η διαπίστωση και μόνον της μακράς του διάρκειας καθορίζει αυθαίρετα την αναδοχή τέτοιας αποστολής. Η υπεροχή του χριστιανισμού πάνω στον αρχαίο κόσμο, υποστηρίζεται και από την άποψη ότι ο σύγχρονος Έλληνας είναι

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 379.

2. Βλ. Θεμ. Κ. Θεοδωρόπουλου, "Η ιστορική αποστολή του Ελληνισμού εις τον κόσμον", Νέα Πολιτική, έ. Β', τ. 9, Αθήνα, Σεπτέμβριος 1938, σ. 840-846.

Σελ. 63
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/64.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

αδύνατον να βιώσει μια αναγέννηση του αρχαίου προγονικού πνεύματος (ήδη αυτό έχει προσέλθει στο χριστιανισμό υπό μορφή βυζαντινισμού), διότι στο συλλογικό ασυνείδητο των Νεοελλήνων έχει αποκαλυφθεί "ότι οι θεοί αυτοί των οποίων η λατρεία είχε εμπνεύσει όλη την αρχαία καλλιέργεια δεν ήσαν παρά ψεύτικοι θεοί. Δεν πιστεύω να επιζή στο ασυνείδητο κανενός άλλου λαού η άνάμνησις μιας τόσον φοβερής καταστροφής. Από τότε ο Έλλην είναι ο πιο χριστιανός από όλους τους Ευρωπαίους και χριστιανός στην έννοια του εντελώς πρώτου χριστιανισμού"1.

Η Εκκλησία, ως θεσμός και ως οργανισμός (συγκέντρωση της συλλογικής ψυχής), είναι η ουσιαστική βοήθεια για το ξεπέρασμα του ατομικισμού και την ένταξη του ατόμου στην πλατιά ενότητα του πνευματικού κόσμου όπου ο άνθρωπος παύει να νιώθει μόνος και επικοινωνεί μεταφυσικά με όλους, ανεξαρτήτως τόπου και χρόνου: "γιατί δεν ανήκουν, υποστηρίζει ο Κάυζερλινγκ, μόνο οι γενεές των ζώντων στην Εκκλησία, αλλά ακόμη, κατά ένα τρόπο εξ ίσου πραγματικό και οι λεγεώνες όλων των τεθνεόντων"2.

Η μεγάλη ενότητα του ελληνισμού και η μεγάλη ενότητα της Εκκλησίας του Ελληνισμού χαρακτηρίζονται ως οι δύο κύριοι συντελεστές της "Παγκοσμίου Επαναστάσεως".

Η αναζωογόνηση του θρησκευτικού συναισθήματος και η συνειδητοποίηση της χριστιανικής ηθικής είναι τα όπλα της Εκκλησίας στον αγώνα της κατά του υλισμού, ο οποίος θεωρείται ο κύριος εχθρός της ανασυγκρότησης της κοινωνικής και πολιτικής ζωής, στη βάση των ελληνοχριστιανικών και κλασικών αξιών. Ως υλισμός καθορίζεται "το σύστημα το οποίον δεν αναγνωρίζει άλλην ύπαρξιν πλην την της ύλης" και "η τάσις προς ικανοποίησιν

——————————————

1. Κώστα Τουρνάκη (μετ.), "Ο Κάυζερλινγκ για την Νέα Ελλάδα και την Ορθοδοξία", Νέα Πολιτική, έ. Γ', τ. 6, Αθήνα, Ιούνιος 1939, σ. 630.

2. στο ίδιο, σ. 637· βλ. στο ίδιο όλη τη θεωρία του Κάυζερλινγκ για το πώς διατηρείται και πώς διαδίδεται μια κουλτούρα, για τις δυνατότητες μιας αναγέννησης, την ταύτιση ελληνισμού και τοπικισμού, την ιδέα της Εκκλησίας και το ξεπέρασμα του ατομικισμού μέσα στους κόλπους της, σ. 619-637.

Σελ. 64
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/65.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

των υποδεεστέρων αναγκών της ανθρωπίνης υπάρξεως προς άρνησιν οιουδήποτε ιδανικού και οιασδήποτε ιδεολογικής προσπαθείας" 1.

Το διάστημα του μεσοπολέμου που χαρακτηρίζεται από την παγκόσμια κρίση, θεωρείται ως η μοναδική ευκαιρία της ορθόδοξης Εκκλησίας να κερδίσει το χαμένο της έδαφος. Βασιζόμενη στις τάξεις των διανοουμένων που εναντιώνονταν στην υλιστική θεώρηση του κόσμου, οφείλει να βρει μια "νέα πνευματική ισορροπία", την ίδια στιγμή που η ιθύνουσα τάξη ψάχνει να βρει και να μεθοδεύσει μια "νέα κοινωνική κατεύθυνση", η οποία θα δικαιολογήσει τις διακρίσεις και τις ανισότητες. Η τόνωση της πίστης των μορφωμένων και των λαϊκών μαζών ορίζονται ως τα δύο μεγάλα καθήκοντα στην αποστολή της ορθοδοξίας και σηματοδοτούν τον εκπαιδευτικό της ρόλο για να μεταβληθεί η κοινωνική ηθική και ισορροπία.

——————————————

1. Μ. Μανοϊλέσκου, ρουμάνος μηχανικός οικονομολόγος, (μετάφραση της Μαρίας Μπέλη), "Ο αγών της ορθοδοξίας κατά του υλισμού", Νέα Πολιτική, έ. Γ', τ. 3, Αθήνα, Μάρτιος 1939, σ. 274.

Σελ. 65
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/66.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 10

ΕΙΚΟΝΑ 11

Εάν επετυγχάνετο η λεγόμενη αυτή ισότης, εάν τα γραφεία και τα λειτουργήματα και τα επαγγέλματα ηνοίγοντο εξ ίσου δι' όλους και όλας, πού πλέον η χαρά της εστίας, πού η φροντίς του οίκου;

Β. Π. Παπαδάκης

Σελ. 66
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/67.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

Πατριαρχική οικογένεια - Φυλετική οικογένεια - Οικογένεια - Κράτος

"Η γυναίκα είναι ο πραγματικός αρχηγός της οικογενείας και η γυναίκα θα διαφυλάξη την παράδοσιν (...) Από σας τας γυναίκας εξαρτάται τι παιδιά θα έχη εις το μέλλον η ΕΛΛΑΣ. Αυτό μη το λησμονήτε ποτέ".

Ι. Μεταξάς

Βασικός συντελεστής για τη ζωή του καθεστώτος υπήρξε αναμφισβήτητα η οικογένεια, και η κοινωνική του επιβολή επιτεύχθηκε μέσα απ' αυτό το κοινωνικό κύτταρο.

Ο Δημήτρης Μορτόγιας, στην προσπάθειά του να μελετήσει τη νεοελληνική κοινωνία μέσα από το μυθιστόρημα του μεσοπολέμου, διαμόρφωσε ένα διάγραμμα διαφόρων θεμάτων το οποίο αποκάλυπτε την ιδεολογία της αστικής και μικροαστικής τάξης. Η σημασία της οικογένειας, ως θεσμός συντηρητικός, αποτελεί ένα από τα κύρια θέματα του διαγράμματος: "Η ολιγαρχία, μολονότι έχει υπονομεύσει και παραμορφώσει το περιεχόμενο της οικογένειας, επιμένει με θρησκευτική προσήλωση στη διατήρηση του τύπου (...) Η χαλάρωση της οικογενείας απελευθερώνει καταλυτικές ή επαναστατικές τάσεις κατεξοχήν επικίνδυνες".1 Γνωρίζοντας την παραπάνω κατάσταση της ελληνικής οικογένειας, σ' αυτήν την ιστορικά ιδιαίτερη στιγμή της ελληνικής κοινωνίας, η οποία καθορίζεται από την έλλειψη ζωτικών σημείων αναφοράς, το μεταξικό καθεστώς ανακηρύσσει την οικογένεια βασικό μέλος του ιδεολογικού του τρίπτυχου και μάλιστα συνεργαζόμενο με τα δύο άλλα μέλη, την πατρίδα και τη θρησκεία.

——————————————

1. Δ. Μορτόγιας, Δείγμα γραφής, Αθήνα, Ολκός, 1977, σ. 69.

Σελ. 67
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/68.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

Τονίζεται άπειρες φορές στους λόγους του Μεταξά ότι δεν είναι δυνατόν να υπάρξει πατριωτικό και θρησκευτικό συναίσθημα, εάν δεν υπάρξει οικογενειακό συναίσθημα. Ένας άντρας, ανίκανος να δεθεί με τους γονείς του, τ' αδέρφια του, τη γυναίκα του και τα παιδιά του, είναι αδύνατον να συλλάβει την έννοια της αφοσίωσης στα εκατομμύρια των ανθρώπων που ανήκουν στην ίδια θρησκεία και στο ίδιο έθνος. Άλλωστε και η εκκλησία αυτό του διδάσκει: το δέσιμο με την οικογένεια. Όσο για την πατρίδα, έχει απόλυτη ανάγκη αυτού του δεσμού, γιατί στην αντίθετη περίπτωση, αν δηλαδή καταστραφεί η οικογένεια, θα καταστραφεί κι η ίδια. Ποια όμως ήταν η φύση της ελληνικής οικογενείας όταν την παρέλαβε το μεταξικό καθεστώς; Σχηματισμός πιεστικός που λειτουργούσε ενάντια στις ατομικότητες με κύριο στόχο τη διαιώνιση του είδους. Η περιουσιακή συνεισφορά και κάποτε και ο σωματικός δεσμός ήταν οι κύριες συνιστώσες για τις σχέσεις των συζύγων. "Στην διαμόρφωση της οικογένειας", τονίζει ο Δ. Μορτόγιας, "μπορούμε να παρακολουθήσουμε άνετα τον εκφυλισμό της αστικής ιδεολογίας. Εκτός από την οικονομική ασφάλεια και το σωματικό στοιχείο, καμιά άλλη γέφυρα δεν ενώνει τους συζύγους. Ο καθένας, κλεισμένος στον ατομικισμό του, δημιουργεί έναν ξεχωριστό κόσμο, όπου ο άλλος δεν έχει είσοδο. Οι σχέσεις των συζύγων επηρεάζονται άμεσα από την περιουσιακή τους κατάσταση· δεν αντιπαρατίθενται ατομικότητες αλλά περιουσίες: το πνεύμα της αγοράς διαπερνά και την αγιότητα της Εστίας"1.

Κύρια χαρακτηριστικά αυτής της πρωτοβάθμιας κοινωνικής μορφής είναι: η συνέχιση της παράδοσης, η επίμονη αναζήτηση του προγονικού δέντρου, η πατριαρχική ανατροφή των παιδιών, ιδίως των κοριτσιών, και η εμφανής υποταγή της γυναίκας, η ρηχή κοσμικότητα, η συμβατικότητα, η ένταξή της στο νόμο της φθοράς, η χαλάρωσή της και η απελευθέρωση, εξ αιτίας αυτής της χαλάρωσης, καταλυτικών τάσεων. Εάν λάβουμε υπόψη μας

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 67-68.

Σελ. 68
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/69.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

όσα χαρακτηρίζουν το κοινωνικό σώμα-οικογένεια και την ένταξή της στους γρήγορους ιστορικούς μετασχηματισμούς, όπου η σύγκρουση της παράδοσης και της προόδου είναι αναπόφευκτη, και κατά συνέπεια η σύγκρουση των γενιών, συμπεραίνουμε ότι η οικογένεια ως φορέας της παράδοσης δεν μπορεί παρά να λειτουργούσε καταδυναστευτικά στη διάπλαση των νέων ανθρώπων: "Πειθάρχηση όλων των μελών στη θέληση του Πατέρα-ηγέτη, ενότητα ζώντων και τεθνεόντων και συντηρητισμός"1. Προσθέτοντας σε όλα αυτά το "βιολογικό καθορισμό της προσωπικότητας", τη "γελοιοποίηση του γάμου"2 (βλ. Γιούγκερμαν) και την "οξύτατη διάσταση των γενεών"3 (βλ. Αργώ) έχουμε ένα αρκετά πλήρες διάγραμμα της ελληνικής οικογένειας, κατατοπιστικό και βοηθητικό για τις απόψεις του μεταξικού καθεστώτος γύρω απ' αυτήν.

Πρέπει να σωθεί η οικογένεια, να διαφυλαχτεί η ομοιογένεια, συγκαλύπτοντας το χάσμα των γενεών μ' ένα σαφή, κατ' αρχήν, καταμερισμό των καθηκόντων των μελών της. Στον άντρα, η προστασία όλων των άλλων, η καθοδήγησή τους, η φροντίδα για τον επιούσιο. Στη γυναίκα η φροντίδα του σπιτιού, η ανατροφή των παιδιών και η προσφορά χαράς στο σύζυγο και τα παιδιά. Άντρας-αρχηγός, Γυναίκα-σύζυγος. Στη σχέση αυτή τοποθετείται η πραγμάτωση της ισότητας των δύο φύλων, αφού ο δεύτερος ρόλος δεν είναι υποδεέστερος του πρώτου. Στον ιεραρχικό χαρακτήρα του Κράτους αντιστοιχεί ο ιεραρχικός χαρακτήρας της οικογένειας. "Στη γυναίκα παραδίδεται ο ταλαιπωρημένος άνθρωπος για να συνέλθει και να αντισταθμίσει τις ήττες και τις ταπεινώσεις

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 70

2. στα ίδιο, σ. 71· βλ. στο Γιούργκεμαν, την αντιπαράθεση των δύο αδελφών· ευγονικές απόψεις αίρουν από την απιστία την ηθική της φρικαλεότητα και έμμεσα αρνούνται στην οικογένεια θετικό ρόλο στη διάπλαση της νέας γενιάς. Ο Γιούγκερμαν παντρεύεται την κοινή μαιτρέσσα κατά τη διάρκεια κρασοκατάνυξης.

3. στο ίδιο, βλ. στην Αργώ, την παλιά γενιά μπαφιασμένη και τους νεώτερους πελαγωμένους.

Σελ. 69
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/70.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

από την αποτυχία", σημειώνει ο Δημ. Μορτόγιας. "Η διάσπαση του τείχους της μοναξιάς, η υπερσκέλιση του εγωκεντρικού ατομικισμού, πραγματώνεται διττά στην επαφή με τη γυναίκα. Ο ρόλος της έξω από τον ανταγωνισμό της ζωής τής δίνει ιδιάζουσα θέση και την ωθεί να αναζητάει τον παραπληρωματικό ρόλο στη ζωή του άντρα. Αδυνατώντας η ίδια να ξεδιπλώσει στην κοινωνική ζωή άλλες ικανότητες, εκτός από τις διακοσμητικές, μοιραία ζει αντανακλαστικά ανοίγοντας τον πλούτο της ψυχής της και συνδυάζοντας την ύπαρξή της με την αφοσίωση σ' έναν άντρα"1. Διπλή λοιπόν η αποστολή της ελληνίδας γυναίκας: χρήσιμη σύζυγος, καλή μητέρα και χαρούμενο στολίδι του σπιτιού. Την εργασία της γυναίκας έξω από το σπίτι την αποδεχόταν ο Μεταξάς, εφόσον η φύση της εργασίας ήταν τέτοια που χρειαζόταν γυναικεία χέρια κι εφόσον οι οικονομικές ανάγκες μιας οικογένειας ήταν πραγματικές. Ειδάλλως, η ζωή της γυναίκας έξω από το σπίτι γινόταν "επικίνδυνη", αφού άφηνε χώρο ελευθερίας για άλλες δυνατότητες ανάδειξης και κοινωνικής συνειδητοποίησης, καταστάσεις που ερμηνεύονται ως "ακόλαστες" και συνεπάγονται την κατάρρευση και τη διάλυση της οικογένειας. Ήδη, το γεγονός της εισόδου της γυναίκας στην παραγωγή κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, της μη απομάκρυνσής της απ' αυτήν μετά τη λήξη του Πολέμου και της πρωτοστασίας της στις απεργίες και τις φυλακίσεις, σήμαινε την απομάκρυνση από το γυναικείο φύλο της σεμνότητας, της φινέτσας και της γοητείας2. Για να προστατευτεί η γυναίκα σήμερα, έλεγαν οι μεταξικοί, πρέπει πρώτα να προστατευτεί η γυναίκα-μαθήτρια του σήμερα κι αυριανή γυναίκα-μητέρα. Γι' αυτό το καθεστώς καταργεί προοδευτικά τα μικτά σχολεία3, απαντώντας στον φιλελευθερισμό και χτυπώντας την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Η μικτή 

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 72.

2. Βλ. Ε. Βελισσαροπούλου, "Το νοικοκυριό, ως παράγων ευημερίας του Έθνους", Η Νεολαία, τ. 5, 12 Νοεμβρίου 1938, σ. 165.

3. Βλ. Άρ. Καμπάνης, «Οι διανοούμενοι και το "Νέον Κράτος"», Το Νέον Κράτος, τ. 8, Αθήνα, Απρίλιος 1938, σ. 381.

Σελ. 70
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Νεολαία της 4ης Αυγούστου
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 51
    13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

    ΘΡΗΣΚΕΙΑ

    Θρησκεία και πίστη - Θεός, ιστορικά γεγονότα και κοινωνικά φαινόμενα - Αναφορές

    "Διότι εάν αληθεύει ότι κανείς δεν μπορεί να μιλήση για αληθινό πολιτισμό, για πρόοδο και για ανάταση της ανθρωπότητας, για εξευγενισμό των ατόμων και των συνόλων, χωρίς να έχη, κατ' αρχήν υπ' όψιν του τον Χριστιανισμό, είναι ακόμα πιο αληθές ότι δεν μπορεί κανείς να σκεφθή την Ελλάδα χωρίς την θρησκεία του Θεανθρώπου"1.

    Η θρησκεία, ως βασικός συντελεστής ενός "ανώτερου πολιτισμού", γίνεται η βάση της εθνικής παιδείας και της εθνικής "ανοικοδόμησης".

    Με αναγκαστικό Νομοθετικό Διάταγμα (1938), τροποποιείται ο "Κωδικοποιημένος Νόμος 5438/1932 των περί Καταστατικού Νόμου της Αυτοκεφάλου Εκκλησίας της Ελλάδος ισχυουσών διατάξεων"2· η εκλογή του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και των Μητροπολιτών γίνεται πλέον από το Βασιλιά με Βασιλικό Διάταγμα, ενισχύοντας έτσι τις πολιτειοκρατικές τάσεις... Το πρόγραμμα της κυβέρνησης προβλέπει την ενδυνάμωση της εκκλησίας και την ανύψωση του κλήρου για την παραπέρα ανάπτυξη και στερέωση του θρησκευτικού συναισθήματος, το οποίο ορίζεται από τον ίδιο το Μεταξά ως παράγοντας διατήρησης του ελληνικού πολιτισμού

    ——————————————

    1. Α. Ι. Γκς, "Η θρησκεία, βάση της εθνικής μας ανοικοδόμησης", Η Νεολαία, τ. 41, Αθήνα, 22 Ιουλίου 1939, σ. 1327.

    2. "Διά του Νόμου τούτου εξελέγη, μετά την υπό του Συμβουλίου Επικρατείας ακύρωσιν της εκλογής ως Αρχιεπισκόπου της Κορινθίας Δαμασκηνού, ο Μητροπολίτης Τραπεζούντας Χρύσανθος", Βαρνάβας Δ. Τζωρτζάτος, Μητροπολίτης Κίτρους, Οι βασικοί θεσμοί διοικήσεως της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ελλάδος, Αθήνα 1977, σ. 43.