Συγγραφέας:Μαχαίρα, Ελένη
 
Τίτλος:Η Νεολαία της 4ης Αυγούστου
 
Υπότιτλος:Φωτο-γραφές
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:13
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:216
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Νεανικές οργανώσεις
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1936-1941
 
Περίληψη:Πρόκειται για μελέτη των απεικονίσεων της μεταξικής νεολαίας, με απώτερο στόχο να μελετηθεί μέσω των απεικονίσεων αυτών η αισθητική του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου. Όμως η αισθητική ενός καθεστώτος είναι η καταγραφή της λογικής του, και για το λόγο αυτό γίνεται αναφορά στους βασικούς ιδεολογικούς άξονες σύμφωνα με τους οποίους «σχεδιάστηκαν» και παράχθηκαν τα μέσα προπαγάνδας του μεταξικού καθεστώτος. Διατυπώνονται μερικές πρώτες σκέψεις για τις απεικονίσεις της Ε.Ο.Ν., έπειτα γενικότερες σκέψεις γύρω από αυτές, και στη συνέχεια οι απεικονίσεις ταξινομούνται δίπλα στα κείμενα κατά τέτοιον τρόπο, ώστε από μόνες τους, μέσα από μια σύνθεση μικρών σεναρίων, να αποτελούν ένα συγγενικό λόγο, να συνθέτουν μια επιχειρηματολογία που δεν έχει ανάγκη τη διαμεσολάβηση μιας επεξήγησης «τεχνικής» φύσεως.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 31.39 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 59-78 από: 226
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/59.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

δημιουργείται άλλος ένας μηχανισμός καταστολής με τη σύμπραξη Εκκλησίας και Κράτους, όπου το άτομο χάνει τη ζωντανή του σχέση με το "θείο". Πίσω απ' όλα αυτά υπάρχει η στεγνή λογική του Κράτους που μοιάζει να είναι παντοδύναμο αφού συγκεντρώνει πάνω στους χαρισματικούς ηγέτες όλη τη δύναμη. Στη ουσία, η έννοια θρησκεία δεν συγκεκριμενοποιείται, στηρίζεται στην αυθαιρεσία και επιβάλλεται από έναν επιφανειακό μυστικισμό.

ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ

Αν και η ίδια η ζωή είναι μια συνεχής αναγέννηση, δεν μπορεί να δημιουργήσει ξανά μια κατάσταση περασμένη. Όλες οι προσπάθειες αναδημιουργίας ένας πολιτισμού που να μοιάζει στον αρχαίο πολιτισμό και όλες οι τάσεις θαυμασμού του αρχαίου κόσμου και των πολιτειών του, τόσο στο βιολογικό όσο και στο πνευματικό επίπεδο, είναι ρητορικής φύσης και κεντράρουν σ' ένα περιβαλλοντολογικό (βλ. χώρα) φετιχισμό. Η αρχαία ελληνική σκέψη, ο ελληνισμός και η ορθοδοξία γίνονται τα καινούργια τοτέμ του μεταξικού καθεστώτος. Η κουλτούρα ένας λαού δεν μπορεί να είναι εξαρτημένη μόνο από το παρελθόν της. Είναι συνάρτηση παραγόντων του περιβάλλοντος (με την πλατύτερη έννοια του όρου) μέσα στο οποίο ζει και κινείται. Κανένας αρχαίος πολιτισμός δεν είναι δυνατόν να μεταβιβαστεί ή επιβληθεί με την παιδεία. Μέρος του μόνον, κι αυτό μεταβαλλόμενο από τις συνθήκες, είναι δυνατόν να αντιπροσωπεύεται, φαινομενικά, από κάποιον ιστορικό παράγοντα (όταν το κρίνει απαραίτητο), ως μέσον επιβεβαίωσης της πολιτιστικής και βιολογικής του διάρκειας. Το αρχαίο πνεύμα ανήκει στους αιώνες του, κι αν κάποιος έχει κάτι να πει, κάπως ν' αντιδράσει, δεν μπορεί παρά να το αντιμετωπίσει μέσα στην εποχή του. Ο μεταξικός κλασικισμός είναι μια αντίταξη της σοβαρότητας στην "ανηθικότητα" του φιλελευθερισμού και του κομμουνισμού. Η αρχαιολατρία λειτούργησε ως συναισθηματική τομή και περιστράφηκε γύρω από παλιές και σύγχρονες θεωρίες μίμησης του αρχαιοελληνικού τρόπου ζωής, για να 

Σελ. 59
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/60.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

εγκλωβίσει την εθνική πολλαπλότητα (συλλογικές πραγματικότητες) μέσα στην καθεστωτική ενότητα. Η ειδυλλιακή παρελθοντολογία και ο ψευδοκλασικισμός, μαζί με όλους τους νεκρούς τους τύπους, που χρησιμοποιεί το καθεστώς, γίνονται η αφετηρία για μια ελαφράς μορφής κριτική1 του καθεστώτος από τους συνεργάτες του περιοδικού Νέα Πολιτική, οι οποίοι, επαναφέροντας ως προβληματισμό τους όρους του ελληνισμού και της ορθοδοξίας, αντιμετωπίζουν την Ελληνική αναγέννηση ως "αναμφισβήτητο" ιστορικό γεγονός2.

Είναι γεγονός ότι η αρχαία σκέψη είναι μία από τις βασικές πηγές της ανθρώπινης διανόησης, και ως γεγονός χρησιμοποιείται από τους συνεργάτες του καθεστώτος, για να μας παραπέμψουν στην αυθαίρετη θεώρηση της ελληνικής γης, ως "Παγκοσμίου Πατρίδος"3, αλλά και ως Έθνους της "Βασιλείας του Θεού"4.

——————————————

1. "Αι παρατηρούμεναι πηγαίαι τάσεις επιστροφής υπό νέαν μορφήν Αρχών και Θεσμών του παρελθόντος, επιβάλλουν την θεμελιώδη διάκρισιν (...) μεταξύ πνευματοφόρου παραδόσεως και νεκρών τύπων, προς τούτο δε μίαν ευρείαν συνθετικήν αντίληψιν των πραγμάτων"' βλ. "Αι αρχαί της Νέας Πολιτικής", Νέα Πολιτική, έ. Γ΄, τ. 3, 'Αθήνα, Μάρτιος 1939, σ. 331-337.

2. Η "επανελλήνιση" κηρύσσεται τρίτη και βασική κοσμοθεωρία, σε αντιπαράθεση με τον "κεφαλαιοκρατισμό" και τον "κομμουνισμό". Είναι ο άξονας γύρω από τον οποίο θα στραφεί η ανθρωπότητα για την ηθική τελειοποίηση της υπόστασης της, και "ο τελευταίος σταθμός εις την προσπάθειαν του ανθρώπου όπως καταστή από κατώτερος ανώτερος". Βλ. Ανδρ. Γυφτάκη, "Στροφή προς τον Ελληνισμό", Νέα Πολιτική, έ. Β', τ. 2, Φεβρουάριος 1938, σ. 149-150.

3. Βλ. απόσπασμα της "Ομιλίας περί Φιλανθρωπίας" του Μ. Γαλανού, ρήτορα του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, στο Θεμ. Κ. Θεοδωρόπουλου, "Η ιστορική αποστολή του ελληνισμού εις τον κόσμον", Νέα Πολιτική, έ. Β', τ. 9, Αθήνα, Σεπτέμβριος 1938, σ. 55.

4. «Όταν ειδοποιήθη (ο Θεάνθρωπος) ότι ζητούν να τον ίδουν Έλληνες, είπε το περίφημον: "νυν ελήλυθεν η ώρα ίνα δοξασθή ο Υιός του ανθρώπου" και ανεκοίνωσεν εις τους ομοεθνείς του Ιουδαίους ότι "άρθήσεται απ' αυτών η Βασιλεία και δοθήσεται έθνει ποιούντι τους καρπούς αυτής" υπονοών προφανώς το ελληνικόν έθνος", στο ίδιο.

Σελ. 60
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/61.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

Για να υποστηριχτεί η σημερινή ανάγκη ταύτισης του Χριστιανισμού με τον Ελληνισμό, το καθεστώς στρέφεται για άλλη μια φορά στο παρελθόν για να θυμίσει τους αγώνες της Εκκλησίας για τον ελληνισμό και τη μόνιμη αντιπαράθεση πολιτισμένου κόσμου (Βυζάντιο) και βαρβαρότητας (Δύση), επιμένοντας στη θετική πάντα συμβολή τόσο των Πατριαρχείων όσο και των "τριμμένων ράσων". Οι αδιάκοπες πτώσεις και οι αδιάκοπες αναγεννήσεις της ελληνικής φυλής "εκ της τέφρας της" χρησιμοποιούνται ως απόδειξη της ιστορικής αποστολής του ελληνισμού στον κόσμο. Η πνευματική δημιουργία του αρχαίου ελληνισμού είχε "ατομικό χαρακτήρα", κι οδήγησε στην έλλειψη ενός φυλετικού ιδεώδους. Συνέπεια της απουσίας αυτού ήταν η αδυναμία συγκέντρωσης των εθνικών δυνάμεων σε σύνολο και πραγματοποίησης ολοκληρωτικού έργου. Η παραπάνω συνέπεια γίνεται και αιτία της κατάρρευσης του ελληνικού κόσμου και της υποδούλωσής του στους ξένους. Για τους ίδιους λόγους, την ίδια κατάρρευση αντιμετωπίζει το Βυζάντιο και ο μεταβυζαντινός ελληνισμός (αναβάπτιση του αρχαίου ελληνικού πνεύματος στο χριστιανισμό) μέχρι το 1821, οπότε συντελείται ένα είδος εθνικής αποκατάστασης. Αλλά και κατά τους επόμενους ιστορικούς σταθμούς του ελληνικού γένους, οι καταρρεύσεις διαδέχονται τις αναγεννήσεις κι αυτές με τη σειρά τους νέες πτώσεις και νέες υποδουλώσεις. Ο μεσοπόλεμος θεωρείται ως διάστημα πτώσης "προς το βάραθρο", ώσπου βρέθηκε "άνθρωπος ισχυρός" που επέβαλε "στάσιν προσοχής!" και βάδισε προς τη "νέα ανάσταση" του ελληνισμού, της μεγάλης αυτής κληρονομιάς του παρελθόντος, που για να τη συγκεκριμενοποιήσουμε θα ονομάζαμε "κληρονομιά υπεροχής". Αυτήν την κληρονομιά κουβαλάει και ο ελληνισμός της ξενιτιάς, ο οποίος, έξω από το "πολιτικό σύνορο" που περιορίζεται σε μια εδαφική έκταση, βρίσκεται μέσα στο "εθνικό σύνορο", το "απεριόριστο" και "ανεμπόδιστο", όπου δηλ. μιλιέται η ελληνική γλώσσα. Η εθνική αντίληψη που έλεγε ότι το Κράτος είναι μέσον, ενώ σκοπός είναι το Έθνος, είχε την ανάγκη μιας Μεγάλης Ιδέας. Το πρόβλημα είναι ότι η αναγέννηση του όλου ελληνισμού δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, με ένα

Σελ. 61
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/62.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

"μικρό Κράτος χωρίς τολμηρές επιδιώξεις"1 και με τη Μεγάλη Ιδέα του βενιζελισμού που "έσπρωχνε τον ελληνισμό σε έργα ακατόρθωτα και προσπάθειες δονκιχωτικές"2. Ιδέα που δεν στάθηκε συνεπής στην αρχή της (Κράτος, μέσον-σκοπός, Έθνος) και που ως μεγαλοϊδεάτικη κατεύθυνση δεν είχε καταλήξει στην αντίληψη "ότι τα εθνικά μας σύνορα δεν αγκαλιάζουν μόνον αλύτρωτες εθνικές εστίες και σκλαβωμένους αδελφούς, αλλά απλώνονται ίσαμε την πιο μακρινή άκρη της γης, φτάνει μόνο να μένουν εκεί Έλληνες - που έχουν τη θέληση ν' ανήκουν στο ίδιο εθνικό σύνολο"3.

Ο απόδημος όμως ελληνισμός όφειλε ν' αναγνωριστεί και συναισθηματικά και υλικά και οικονομικά ως βασικό στοιχείο στη δημιουργία που θα είχε τη σφραγίδα της "εθνικής ιδιοτυπίας" και της "φυλετικής ψυχοσύνθεσης", και που θα σήμαινε τον "τελικό μας προορισμό ως έθνος". Η νεοελληνική παροικιακή πολιτική έπρεπε να προσδιοριστεί ως "συστηματική κρατική ενέργεια, με κατεύθυνση την ομοιόμορφη οργάνωση του ελληνισμού της ξενιτιάς ώστε να συντελέσει και αυτός στην εκπλήρωση του κοινού εθνικού προορισμού μας"4. Ορισμένες ενέργειες του Υφυπουργείου Τύπου και Τουρισμού, η ανασύνταξη των μητρώων των ελληνικών προξενείων, με εντολή του υπουργείου Εξωτερικών, τα νομοθετήματα του Υπουργείου Θρησκευμάτων και Εθνικής Παιδείας για τα κοινοτικά σχολεία των ελληνικών παροικιών, καθώς και η ίδρυση "Ελληνικού Ινστιτούτου Διεθνούς και Αλλοδαπού Δικαίου"5, εντάσσονται επιτυχώς στην παραπάνω κατεύθυνση. Η πρόταση του Πάνου Χ. Παμπούκη, να συνταχτεί αρχικά

——————————————

1. Π. Χ. Παμπούκη, "Ο ελληνισμός της ξενιτιάς", Το Νέον Κράτος, έ. Γ', τ. 22, Αθήνα, Ιούνιος 1939, σ. 372.

2. στο ίδιο.

3. στο ίδιο, σ. 372-373.

4. στο ίδιο, σ. 375.

5. Θα χρησίμευε ως "Κέντρον Επιστημονικής Ερεύνης του Διεθνούς και του Αλλοδαπού Δικαίου, ιδία εν σχέσει προς τα αφορώντα την Ελλάδα και τον εν τη Αλλοδαπή Ελληνισμόν νομικά ζητήματα και παροχής πληροφοριών διά τα δίκαια ταύτα", στο ίδιο, σ. 376.

Σελ. 62
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/63.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ένας κοινοτικός οργανισμός, όπου "κάθε ελληνική παροικία να αποτελέσει είδος ελληνικής επαρχίας στο εξωτερικό, που να συνδέεται στενά με την πολιτική εξουσία της Ελλάδας", να δημιουργηθούν αμέσως μετά "Σύνδεσμοι" (όλες οι κοινότητες μιας ορισμένης γεωγραφικής περιφέρειας), όλα αυτά να επισφραγιστούν με το ρόλο της Εκκλησίας, ο οποίος θα συγκλίνει στην ιδέα ενός "ελληνικού χριστιανισμού"· αυτή η πρόταση επιβεβαιώνει την ανάγκη οργάνωσης του απόδημου ελληνισμού σ' ένα νέο κοινοτικό καθεστώς, το οποίο θα ελέγχεται αυστηρά από το Κράτος, με την ίδρυση μιας κρατικής αρχής, που "να ρυθμίζει και κατευθύνει τα ζητήματα του παροικιακού ελληνισμού υπεύθυνα" και να υποστηρίζεται από την ιδιωτική πρωτοβουλία με τη δημιουργία "κατάλληλης ατμόσφαιρας από άποψη προπαγάνδας και διαφώτισης"1.

Ο ελληνισμός εκτός από φυλετικό, εθνικό "δημιούργημα" λειτουργεί και ως "πνευματικό" οικοδόμημα και επιφορτίζεται μοιρολατρικά να εκπληρώσει "σοβαρό προορισμό" στην ιστορία της ανθρωπότητας. Οι λόγοι μιας τέτοια πίστης, ισχυρίζεται ο Θεμ. Κ. Θεοδωρόπουλος, είναι: "Το αρχαίον ελληνικόν θαύμα, οι ιστορικοί λόγοι του Θεανθρώπου και η αέναος πτώσις και ανάστασις της ελληνικής φυλής, μέσα εις το απέραντον διάστημα των χιλιετηρίδων, καθ' ας αριθμείται η από της εμφανίσεώς της μέχρι σήμερον ζωή της"2.

Η επιβάρυνση του ελληνισμού να γίνει πνευματικός οδηγός της ανθρωπότητας έχει διάσταση μεταφυσική, η οποία αναζητά να καταδειχτεί και μέσα από το χριστιανισμό και μέσα από την πολύχρονη επιβίωσή του. Η διαπίστωση και μόνον της μακράς του διάρκειας καθορίζει αυθαίρετα την αναδοχή τέτοιας αποστολής. Η υπεροχή του χριστιανισμού πάνω στον αρχαίο κόσμο, υποστηρίζεται και από την άποψη ότι ο σύγχρονος Έλληνας είναι

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 379.

2. Βλ. Θεμ. Κ. Θεοδωρόπουλου, "Η ιστορική αποστολή του Ελληνισμού εις τον κόσμον", Νέα Πολιτική, έ. Β', τ. 9, Αθήνα, Σεπτέμβριος 1938, σ. 840-846.

Σελ. 63
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/64.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

αδύνατον να βιώσει μια αναγέννηση του αρχαίου προγονικού πνεύματος (ήδη αυτό έχει προσέλθει στο χριστιανισμό υπό μορφή βυζαντινισμού), διότι στο συλλογικό ασυνείδητο των Νεοελλήνων έχει αποκαλυφθεί "ότι οι θεοί αυτοί των οποίων η λατρεία είχε εμπνεύσει όλη την αρχαία καλλιέργεια δεν ήσαν παρά ψεύτικοι θεοί. Δεν πιστεύω να επιζή στο ασυνείδητο κανενός άλλου λαού η άνάμνησις μιας τόσον φοβερής καταστροφής. Από τότε ο Έλλην είναι ο πιο χριστιανός από όλους τους Ευρωπαίους και χριστιανός στην έννοια του εντελώς πρώτου χριστιανισμού"1.

Η Εκκλησία, ως θεσμός και ως οργανισμός (συγκέντρωση της συλλογικής ψυχής), είναι η ουσιαστική βοήθεια για το ξεπέρασμα του ατομικισμού και την ένταξη του ατόμου στην πλατιά ενότητα του πνευματικού κόσμου όπου ο άνθρωπος παύει να νιώθει μόνος και επικοινωνεί μεταφυσικά με όλους, ανεξαρτήτως τόπου και χρόνου: "γιατί δεν ανήκουν, υποστηρίζει ο Κάυζερλινγκ, μόνο οι γενεές των ζώντων στην Εκκλησία, αλλά ακόμη, κατά ένα τρόπο εξ ίσου πραγματικό και οι λεγεώνες όλων των τεθνεόντων"2.

Η μεγάλη ενότητα του ελληνισμού και η μεγάλη ενότητα της Εκκλησίας του Ελληνισμού χαρακτηρίζονται ως οι δύο κύριοι συντελεστές της "Παγκοσμίου Επαναστάσεως".

Η αναζωογόνηση του θρησκευτικού συναισθήματος και η συνειδητοποίηση της χριστιανικής ηθικής είναι τα όπλα της Εκκλησίας στον αγώνα της κατά του υλισμού, ο οποίος θεωρείται ο κύριος εχθρός της ανασυγκρότησης της κοινωνικής και πολιτικής ζωής, στη βάση των ελληνοχριστιανικών και κλασικών αξιών. Ως υλισμός καθορίζεται "το σύστημα το οποίον δεν αναγνωρίζει άλλην ύπαρξιν πλην την της ύλης" και "η τάσις προς ικανοποίησιν

——————————————

1. Κώστα Τουρνάκη (μετ.), "Ο Κάυζερλινγκ για την Νέα Ελλάδα και την Ορθοδοξία", Νέα Πολιτική, έ. Γ', τ. 6, Αθήνα, Ιούνιος 1939, σ. 630.

2. στο ίδιο, σ. 637· βλ. στο ίδιο όλη τη θεωρία του Κάυζερλινγκ για το πώς διατηρείται και πώς διαδίδεται μια κουλτούρα, για τις δυνατότητες μιας αναγέννησης, την ταύτιση ελληνισμού και τοπικισμού, την ιδέα της Εκκλησίας και το ξεπέρασμα του ατομικισμού μέσα στους κόλπους της, σ. 619-637.

Σελ. 64
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/65.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

των υποδεεστέρων αναγκών της ανθρωπίνης υπάρξεως προς άρνησιν οιουδήποτε ιδανικού και οιασδήποτε ιδεολογικής προσπαθείας" 1.

Το διάστημα του μεσοπολέμου που χαρακτηρίζεται από την παγκόσμια κρίση, θεωρείται ως η μοναδική ευκαιρία της ορθόδοξης Εκκλησίας να κερδίσει το χαμένο της έδαφος. Βασιζόμενη στις τάξεις των διανοουμένων που εναντιώνονταν στην υλιστική θεώρηση του κόσμου, οφείλει να βρει μια "νέα πνευματική ισορροπία", την ίδια στιγμή που η ιθύνουσα τάξη ψάχνει να βρει και να μεθοδεύσει μια "νέα κοινωνική κατεύθυνση", η οποία θα δικαιολογήσει τις διακρίσεις και τις ανισότητες. Η τόνωση της πίστης των μορφωμένων και των λαϊκών μαζών ορίζονται ως τα δύο μεγάλα καθήκοντα στην αποστολή της ορθοδοξίας και σηματοδοτούν τον εκπαιδευτικό της ρόλο για να μεταβληθεί η κοινωνική ηθική και ισορροπία.

——————————————

1. Μ. Μανοϊλέσκου, ρουμάνος μηχανικός οικονομολόγος, (μετάφραση της Μαρίας Μπέλη), "Ο αγών της ορθοδοξίας κατά του υλισμού", Νέα Πολιτική, έ. Γ', τ. 3, Αθήνα, Μάρτιος 1939, σ. 274.

Σελ. 65
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/66.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 10

ΕΙΚΟΝΑ 11

Εάν επετυγχάνετο η λεγόμενη αυτή ισότης, εάν τα γραφεία και τα λειτουργήματα και τα επαγγέλματα ηνοίγοντο εξ ίσου δι' όλους και όλας, πού πλέον η χαρά της εστίας, πού η φροντίς του οίκου;

Β. Π. Παπαδάκης

Σελ. 66
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/67.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

Πατριαρχική οικογένεια - Φυλετική οικογένεια - Οικογένεια - Κράτος

"Η γυναίκα είναι ο πραγματικός αρχηγός της οικογενείας και η γυναίκα θα διαφυλάξη την παράδοσιν (...) Από σας τας γυναίκας εξαρτάται τι παιδιά θα έχη εις το μέλλον η ΕΛΛΑΣ. Αυτό μη το λησμονήτε ποτέ".

Ι. Μεταξάς

Βασικός συντελεστής για τη ζωή του καθεστώτος υπήρξε αναμφισβήτητα η οικογένεια, και η κοινωνική του επιβολή επιτεύχθηκε μέσα απ' αυτό το κοινωνικό κύτταρο.

Ο Δημήτρης Μορτόγιας, στην προσπάθειά του να μελετήσει τη νεοελληνική κοινωνία μέσα από το μυθιστόρημα του μεσοπολέμου, διαμόρφωσε ένα διάγραμμα διαφόρων θεμάτων το οποίο αποκάλυπτε την ιδεολογία της αστικής και μικροαστικής τάξης. Η σημασία της οικογένειας, ως θεσμός συντηρητικός, αποτελεί ένα από τα κύρια θέματα του διαγράμματος: "Η ολιγαρχία, μολονότι έχει υπονομεύσει και παραμορφώσει το περιεχόμενο της οικογένειας, επιμένει με θρησκευτική προσήλωση στη διατήρηση του τύπου (...) Η χαλάρωση της οικογενείας απελευθερώνει καταλυτικές ή επαναστατικές τάσεις κατεξοχήν επικίνδυνες".1 Γνωρίζοντας την παραπάνω κατάσταση της ελληνικής οικογένειας, σ' αυτήν την ιστορικά ιδιαίτερη στιγμή της ελληνικής κοινωνίας, η οποία καθορίζεται από την έλλειψη ζωτικών σημείων αναφοράς, το μεταξικό καθεστώς ανακηρύσσει την οικογένεια βασικό μέλος του ιδεολογικού του τρίπτυχου και μάλιστα συνεργαζόμενο με τα δύο άλλα μέλη, την πατρίδα και τη θρησκεία.

——————————————

1. Δ. Μορτόγιας, Δείγμα γραφής, Αθήνα, Ολκός, 1977, σ. 69.

Σελ. 67
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/68.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

Τονίζεται άπειρες φορές στους λόγους του Μεταξά ότι δεν είναι δυνατόν να υπάρξει πατριωτικό και θρησκευτικό συναίσθημα, εάν δεν υπάρξει οικογενειακό συναίσθημα. Ένας άντρας, ανίκανος να δεθεί με τους γονείς του, τ' αδέρφια του, τη γυναίκα του και τα παιδιά του, είναι αδύνατον να συλλάβει την έννοια της αφοσίωσης στα εκατομμύρια των ανθρώπων που ανήκουν στην ίδια θρησκεία και στο ίδιο έθνος. Άλλωστε και η εκκλησία αυτό του διδάσκει: το δέσιμο με την οικογένεια. Όσο για την πατρίδα, έχει απόλυτη ανάγκη αυτού του δεσμού, γιατί στην αντίθετη περίπτωση, αν δηλαδή καταστραφεί η οικογένεια, θα καταστραφεί κι η ίδια. Ποια όμως ήταν η φύση της ελληνικής οικογενείας όταν την παρέλαβε το μεταξικό καθεστώς; Σχηματισμός πιεστικός που λειτουργούσε ενάντια στις ατομικότητες με κύριο στόχο τη διαιώνιση του είδους. Η περιουσιακή συνεισφορά και κάποτε και ο σωματικός δεσμός ήταν οι κύριες συνιστώσες για τις σχέσεις των συζύγων. "Στην διαμόρφωση της οικογένειας", τονίζει ο Δ. Μορτόγιας, "μπορούμε να παρακολουθήσουμε άνετα τον εκφυλισμό της αστικής ιδεολογίας. Εκτός από την οικονομική ασφάλεια και το σωματικό στοιχείο, καμιά άλλη γέφυρα δεν ενώνει τους συζύγους. Ο καθένας, κλεισμένος στον ατομικισμό του, δημιουργεί έναν ξεχωριστό κόσμο, όπου ο άλλος δεν έχει είσοδο. Οι σχέσεις των συζύγων επηρεάζονται άμεσα από την περιουσιακή τους κατάσταση· δεν αντιπαρατίθενται ατομικότητες αλλά περιουσίες: το πνεύμα της αγοράς διαπερνά και την αγιότητα της Εστίας"1.

Κύρια χαρακτηριστικά αυτής της πρωτοβάθμιας κοινωνικής μορφής είναι: η συνέχιση της παράδοσης, η επίμονη αναζήτηση του προγονικού δέντρου, η πατριαρχική ανατροφή των παιδιών, ιδίως των κοριτσιών, και η εμφανής υποταγή της γυναίκας, η ρηχή κοσμικότητα, η συμβατικότητα, η ένταξή της στο νόμο της φθοράς, η χαλάρωσή της και η απελευθέρωση, εξ αιτίας αυτής της χαλάρωσης, καταλυτικών τάσεων. Εάν λάβουμε υπόψη μας

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 67-68.

Σελ. 68
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/69.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

όσα χαρακτηρίζουν το κοινωνικό σώμα-οικογένεια και την ένταξή της στους γρήγορους ιστορικούς μετασχηματισμούς, όπου η σύγκρουση της παράδοσης και της προόδου είναι αναπόφευκτη, και κατά συνέπεια η σύγκρουση των γενιών, συμπεραίνουμε ότι η οικογένεια ως φορέας της παράδοσης δεν μπορεί παρά να λειτουργούσε καταδυναστευτικά στη διάπλαση των νέων ανθρώπων: "Πειθάρχηση όλων των μελών στη θέληση του Πατέρα-ηγέτη, ενότητα ζώντων και τεθνεόντων και συντηρητισμός"1. Προσθέτοντας σε όλα αυτά το "βιολογικό καθορισμό της προσωπικότητας", τη "γελοιοποίηση του γάμου"2 (βλ. Γιούγκερμαν) και την "οξύτατη διάσταση των γενεών"3 (βλ. Αργώ) έχουμε ένα αρκετά πλήρες διάγραμμα της ελληνικής οικογένειας, κατατοπιστικό και βοηθητικό για τις απόψεις του μεταξικού καθεστώτος γύρω απ' αυτήν.

Πρέπει να σωθεί η οικογένεια, να διαφυλαχτεί η ομοιογένεια, συγκαλύπτοντας το χάσμα των γενεών μ' ένα σαφή, κατ' αρχήν, καταμερισμό των καθηκόντων των μελών της. Στον άντρα, η προστασία όλων των άλλων, η καθοδήγησή τους, η φροντίδα για τον επιούσιο. Στη γυναίκα η φροντίδα του σπιτιού, η ανατροφή των παιδιών και η προσφορά χαράς στο σύζυγο και τα παιδιά. Άντρας-αρχηγός, Γυναίκα-σύζυγος. Στη σχέση αυτή τοποθετείται η πραγμάτωση της ισότητας των δύο φύλων, αφού ο δεύτερος ρόλος δεν είναι υποδεέστερος του πρώτου. Στον ιεραρχικό χαρακτήρα του Κράτους αντιστοιχεί ο ιεραρχικός χαρακτήρας της οικογένειας. "Στη γυναίκα παραδίδεται ο ταλαιπωρημένος άνθρωπος για να συνέλθει και να αντισταθμίσει τις ήττες και τις ταπεινώσεις

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 70

2. στα ίδιο, σ. 71· βλ. στο Γιούργκεμαν, την αντιπαράθεση των δύο αδελφών· ευγονικές απόψεις αίρουν από την απιστία την ηθική της φρικαλεότητα και έμμεσα αρνούνται στην οικογένεια θετικό ρόλο στη διάπλαση της νέας γενιάς. Ο Γιούγκερμαν παντρεύεται την κοινή μαιτρέσσα κατά τη διάρκεια κρασοκατάνυξης.

3. στο ίδιο, βλ. στην Αργώ, την παλιά γενιά μπαφιασμένη και τους νεώτερους πελαγωμένους.

Σελ. 69
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/70.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

από την αποτυχία", σημειώνει ο Δημ. Μορτόγιας. "Η διάσπαση του τείχους της μοναξιάς, η υπερσκέλιση του εγωκεντρικού ατομικισμού, πραγματώνεται διττά στην επαφή με τη γυναίκα. Ο ρόλος της έξω από τον ανταγωνισμό της ζωής τής δίνει ιδιάζουσα θέση και την ωθεί να αναζητάει τον παραπληρωματικό ρόλο στη ζωή του άντρα. Αδυνατώντας η ίδια να ξεδιπλώσει στην κοινωνική ζωή άλλες ικανότητες, εκτός από τις διακοσμητικές, μοιραία ζει αντανακλαστικά ανοίγοντας τον πλούτο της ψυχής της και συνδυάζοντας την ύπαρξή της με την αφοσίωση σ' έναν άντρα"1. Διπλή λοιπόν η αποστολή της ελληνίδας γυναίκας: χρήσιμη σύζυγος, καλή μητέρα και χαρούμενο στολίδι του σπιτιού. Την εργασία της γυναίκας έξω από το σπίτι την αποδεχόταν ο Μεταξάς, εφόσον η φύση της εργασίας ήταν τέτοια που χρειαζόταν γυναικεία χέρια κι εφόσον οι οικονομικές ανάγκες μιας οικογένειας ήταν πραγματικές. Ειδάλλως, η ζωή της γυναίκας έξω από το σπίτι γινόταν "επικίνδυνη", αφού άφηνε χώρο ελευθερίας για άλλες δυνατότητες ανάδειξης και κοινωνικής συνειδητοποίησης, καταστάσεις που ερμηνεύονται ως "ακόλαστες" και συνεπάγονται την κατάρρευση και τη διάλυση της οικογένειας. Ήδη, το γεγονός της εισόδου της γυναίκας στην παραγωγή κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, της μη απομάκρυνσής της απ' αυτήν μετά τη λήξη του Πολέμου και της πρωτοστασίας της στις απεργίες και τις φυλακίσεις, σήμαινε την απομάκρυνση από το γυναικείο φύλο της σεμνότητας, της φινέτσας και της γοητείας2. Για να προστατευτεί η γυναίκα σήμερα, έλεγαν οι μεταξικοί, πρέπει πρώτα να προστατευτεί η γυναίκα-μαθήτρια του σήμερα κι αυριανή γυναίκα-μητέρα. Γι' αυτό το καθεστώς καταργεί προοδευτικά τα μικτά σχολεία3, απαντώντας στον φιλελευθερισμό και χτυπώντας την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Η μικτή 

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 72.

2. Βλ. Ε. Βελισσαροπούλου, "Το νοικοκυριό, ως παράγων ευημερίας του Έθνους", Η Νεολαία, τ. 5, 12 Νοεμβρίου 1938, σ. 165.

3. Βλ. Άρ. Καμπάνης, «Οι διανοούμενοι και το "Νέον Κράτος"», Το Νέον Κράτος, τ. 8, Αθήνα, Απρίλιος 1938, σ. 381.

Σελ. 70
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/71.gif&w=600&h=915 13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΕΙΝΑΙ Ο ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΣ ΑΡΧΗΓΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΘΑ ΔΙΑΦΥΛΑΞΕΙ ΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΙΝ

ΕΙΚΟΝΑ 12

Σελ. 71
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/72.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

εκπαίδευση προκαλούσε, κατά τον Γ. Φεσσόπουλο και κατά δημόσια ομολογία του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας, την "ηθικήν κατάπτωσιν της Ελληνικής Οικογένειας, την διαφθοράν των πλείστων μαθητριών και την χαλάρωσιν του ανδρικού χαρακτήρος των μαθητών"1.

Έτσι, όλη η Εκπαίδευση της Εθνικής Νεολαίας, σχετικά με το ζήτημα της γυναίκας, θα περιστραφεί γύρω από τη μη δυνατότητα ύπαρξης ισότητας ανάμεσα σε άντρα και γυναίκα, αφού "δι' άλλα επλάσθη ο άνδρας και δι' άλλα η γυναίκα, άλλως επλάσθη εκείνος και αυτή"2. Η διαφοροποίηση του προορισμού των δύο φύλων υπήρχε και ήταν "θαυμαστή". Σε πολλούς μάλιστα λόγους του Ι. Μεταξά υπήρξε ταύτιση του όρου γυναίκα και του όρου μητέρα, που εκφραζόταν με την αντικατάσταση της λέξης "γυναίκα" από τη λέξη "μητέρα"3. Με τη σειρά της η Μαρίκα Κοτοπούλη τοποθετείται πάνω στον προορισμό της ελληνίδας γυναίκας, πληροφορώντας την ελληνική κοινή γνώμη για το ανέβασμα του θεατρικού έργου Πενθεσίλεια, στο θέατρο του Λυκαβηττού. Ο θαυμασμός της, που προκλήθηκε από τον "αυθόρμητο" παραλληλισμό ανάμεσα στις αμαζόνες της αρχαιότητας και τις σύγχρονες Ελληνίδες (παρ' ότι ο προορισμός τους ήταν διαφορετικός), την οδήγησε στον καθαρό συμβολισμό. Στις μέρες μας οι περήφανες αυτές γυναίκες δεν πρόκειται να κυριαρχήσουν πάνω στους άντρες στα πεδία των μαχών· θα γίνουν μητέρες που θα δώσουν σάρκα και οστά στους αυριανούς Έλληνες4. Όμως το ενδιαφέρον του καθεστώτος δεν σταματά στη γόνιμη γυναίκα. Εξαπλώνεται και στη στείρα γυναίκα, αφού το μητρικό ένστικτο

——————————————

1. Γ. Φεσσόπουλος, ό.π., σ. 82.

2. Β. Π. Παπαδάκης, ό.π., σ. 53.

3. "... αλλά ζητώ και εγώ από τους νέους να εννοήσουν καλά τι περιμένωμεν από αυτούς, ότι θέλομεν να γίνουν άνδρες Έλληνες και μητέρες Ελληνίδες...", από λόγο του Ι. Μεταξά στην Καλαμάτα, 24 Απριλίου 1939, ό.π., σ. 199.

4. Βλ. Μ. Κοτοπούλη, "Πενθεσίλεια στο θέατρο του Λυκαβηττού", Το Νέον Κράτος, τ. 24, Αθήνα, Αύγουστος 1939, σ. 565.

Σελ. 72
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/73.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

"είναι έμφυτο". Όσες στερούνται του "θείου δώρου" της μητρότητας, θ' αγαπήσουν ως μητέρες. Ως μητέρες θ' αγαπήσουν την οποιαδήποτε ασχολία τους, τους γονείς, τα αδέρφια και τον άντρα· "αυτή είναι η καταδίκη της γυναίκας αλλά και το αιώνιον μεγαλείον της"1. Όμως, πέρα απ' αυτόν τον "θαυμασμό" και τη "συγκίνηση" που δοκιμάζει ο Μεταξάς για τη γυναικεία φύση, ο διαχωρισμός που κάνει ανάμεσα σε "παιδιά" και σε "κορίτσια" μαρτυρεί την κοινωνική του αντίληψη για τη γυναίκα (όπου έλεγε "παιδιά" εννοούσε αγόρια). Σε λόγο του στην Καλαμάτα, απευθυνόμενος σε γονείς λέει: "...δεν θα τα χωρίση από την ηλικίαν της νεότητος και την ανδρικήν κανένα τείχος αδιαπέραστον (...) Δεν ημπορείς να είπης ότι έως αυτήν την ηλικίαν έχεις ένα παιδί, και από εκεί και πέραν έχεις έναν άνδρα"2. Κι αλλού, "είδα παιδιά ζωντανά, με το μέτωπον υψηλά, με κορμοστασιά υπερήφανη, είδα κορίτσια πραγματικές ελληνοπούλες"3. Και στο λαό της Δράμας, "ζητώ από την νεολαίαν ενθουσιασμόν, ζητώ εθνικόν παλμόν, ζητώ πλήρη κατανόησιν και υποστήριξιν του έργου της κυβερνήσεως και απόφασιν εσωτερικήν από τα παιδιά και τα κορίτσια..."4.

Θα λέγαμε ότι ο Ι. Μεταξάς διακατέχεται από μια "αριστοκρατική" αντίληψη για τη γυναίκα, η οποία εκδηλώνεται και στη σημασία που της προσδίδει. Μ' αυτήν τη λογική, μέσα πάντοτε στα πλαίσια της απόκτησης του μαχητικού πνεύματος, μεριμνά η μεταξική κυβέρνηση για τον εφοδιασμό των γυναικών με τα "πρέποντα προσόντα". Εισάγει στην εθνική εκπαίδευση μαθήματα οικιακής οικονομίας και οικοκυρικών, που κατέχουν κυρίαρχη θέση στο γενικότερο πρόγραμμα. Άλλα κύρια μαθήματα είναι η αγωγή του πολίτη, τραγούδια, χοροί, απαγγελίες, γυμναστική,

——————————————

1. Από λόγο του Ι. Μεταξά στη φοιτητική νεολαία, 10 Δεκεμβρίου 1936, Β. Π. Παπαδάκης, ό.π., σ. 56.

2. Από λόγο του Ι. Μεταξά στην Καλαμάτα, 24 Απριλίου 1939, ό.π., σ. 57.

3. Από λόγο του Ι. Μεταξά στα Ιωάννινα, 13 Ιουνίου 1937, ό.π., σ. 196.

4. Από λόγο του Ι. Μεταξά στη Δράμα, 7 Μαρτίου 1938, ό.π., σ. 197.

Σελ. 73
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/74.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

σπορ, φυλετική εκπαίδευση, κ.ά. Η οικιακή οικονομία χαρακτηριζόταν ως "η αληθινή κουλτούρα" για τα κορίτσια, ως το στοιχείο εκείνο που θα τις έκανε "ικανές να εκπληρώσουν τον προορισμό τους" ως μητέρες και ως νοικοκυρές.

Το μάθημα της οικιακής οικονομίας αρχίζει από το Δημοτικό σχολείο. Το καθεστώς ιδρύει ειδικά καθώς και περιφερόμενα σχολεία που λειτουργούσαν για τις μητέρες και για τις κόρες που είχαν τελειώσει τις σπουδές τους και επρόκειτο να ολοκληρώσουν την οικιακή τους εκπαίδευση1.

Το υποδειγματικό πρόγραμμα για την απασχόληση των γυναικών της Ε.Ο.Ν είναι ένα χαρακτηριστικό ντοκουμέντο. Μαθήματα διαιτητικής, ραψίματος, μαγειρέματος, χειρωνακτικές εργασίες, κ.ά. Καταγράφουμε ορισμένα από τα θέματα αυτών των μαθημάτων: "Το σπίτι, ως οικογενειακή εστία", "Το περιβάλλον του σπιτιού", "Σκούπισμα", "Ξεσκόνισμα", "Πώς να στρώνετε το κρεβάτι", "Καθαριότητα και φροντίδα των ρούχων και των επιφανειών", "Καθαρισμός των λεκέδων", "Γυναικεία εσώρρουχα", "Ρούχα των μωρών", "Μαντάρισμα", "Μπάλωμα", "Μαγειρικά Σκεύη", "Πλύσιμο πιάτων", "Διάφοροι τρόποι μαγειρέματος". Τα θέματα αυτά, και άλλα παρόμοιου περιεχομένου, αποτελούσαν την κύρια καλλιέργεια των γυναικών. Οι "σελίδες των κοριτσιών", μόνιμη στήλη του περιοδικού Η Νεολαία, περιέχουν κυρίως συνταγές μαγειρικής, ζαχαροπλαστικής, "συνταγές" ραπτικής-πλεκτικής, συμβουλές για το σπίτι και τη διακόσμησή του, πώς να βράζονται τα μακαρόνια, πώς στρώνεται ένα τραπέζι, τι προίκα χρειάζεται το νεογέννητο μωρό, ποια είναι τα ελληνικά γλυκαντικά, πώς ν' αποφεύγει μια γυναίκα τα "μασκαρέματα". Διότι η ελληνίδα γυναίκα με το φυσικό καστανό μαλλί, πρέπει να διαφυλάξει τη γνησιότητά του και ν' αρνηθεί το "ξανθό βιομηχανικά χρωματισμένο μαλλί" που "παρακινεί γελοιότητες".

——————————————

1. Βλ. Β. Βασιλειάδου, "Η οικιακή οικονομία και η σημασία της διδασκαλίας της στα σχολεία μας", Η Νεολαία, τ. 17, Αθήνα, 5 Φεβρουαρίου 1939, σ. 558.

Σελ. 74
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/75.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

Το "μασκάρεμα" επιτρέπεται μόνο για τις Απόκριες, ειδάλλως η γυναίκα εκτιμάται ως "μη σοβαρή", ως "επιπόλαιη", "ανόητη", "ασταθής" και απειλείται με την "εξαφάνισή της" από τους "δικούς μας κύκλους"1. Το "χάρισμα" της νοικοκυροσύνης κι αυτό της μητρότητας προσδιορίζουν την "αληθινή" ελληνίδα γυναίκα. Η μητρότητα γίνεται η νέα θρησκεία της γυναίκας. Η ιδεολογία αυτή έχει μία αρσενική και μία μητρική "διεκδίκηση"· αίμα και γη, ο "αληθινός" άντρας και η "αληθινή" γυναίκα είναι ενσαρκώσεις μιας "ομαλότητας" που ζει μέσα από μια συνεχή άρνηση της σεξουαλικότητας. Η σειρά φυλή-οικογένεια-πατρίδα-κράτος είναι μια τεράστια μηχανή που θρυμματίζει το σώμα για λογαριασμό μιας αρχέτυπης "μητέρας" ή ενός αρχέτυπου "πατέρα", που θεμελιώνουν μια φυλετική αδελφοσύνη.

Το Λύκειο των Ελληνίδων, σύλλογος γυναικών, υπεύθυνος για τη "διατήρηση" και την "αναγέννηση" των ελληνικών παραδόσεων και εθίμων, βοηθά με τη σειρά του στη συντήρηση της στερεότυπης εικόνας της ελληνίδας γυναίκας. Αδιαφορώντας για τη σχέση ατόμου και συνεχούς κίνησης μέσα στην ιστορική εξέλιξη των λαών, καταγράφουν τραγούδια που περιγράφουν τη σχέση της γυναίκας με την πατρική της οικογένεια και με το σύζυγό της. Αυτό που κυριαρχεί στα τραγούδια αυτά είναι η προσωπικότητα του συζύγου και οι αποφάσεις της πατρικής οικογένειας, ενώ η γυναίκα εμφανίζεται άβουλη. Είναι το "αντικείμενο", γένους θηλυκού κι αδύναμου. Έργο της το πέρασμά της από τον ένα κτήτορα στον άλλον2.

Όσο για τις γυναίκες διανοούμενες, αντιμετωπίζονται ως προϊόντα ενός φεμινισμού του βουλεβάρτου, που τραυματίζουν την ηθική και την αισθητική του αισθητικού Άρ. Καμπάνη, αξιόλογου συνεργάτη του μεταξικού καθεστώτος. Οι γυναίκες αυτές, δεν

——————————————

1. Βλ. "Το μασκάρεμα", Η Νεολαία, τ. 61, Αθήνα 1939, σ. 301.

2. Στ. Κυριακίδου, "Η σημασία του λαογραφικού έργου διά την εθνική ενότητα και τον εθνικόν πολιτισμόν", Το Νέον Κράτος, τ. 34, Αθήνα, Ιούνιος 1940, σ. 645-650.

Σελ. 75
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/76.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

είναι γυναίκες. Χαρακτηρίζονται ως "κοινωνικά απόβλητα" και ως χρήστες μιας φιλολογίας "κακής" ενάντια στη μητρότητα. «Θέλομεν μητέρας, αδελφάς, συζύγους», τονίζει ο Άρ. Καμπάνης. «Ένα μέγα μέρος των "διανοουμένων" κυριών δεν είναι τίποτε απ' όλα αυτά. Και είναι κάτι χειρότερον. Εχθραί του Κράτους. Εχθραί του Νέου Κράτους»1. Συμπερασματικά, η γυναίκα αντιμετωπίζεται ως "εθνικό κεφάλαιο", η εγγύηση της ιστορικής πορείας της ελληνικής φυλής, αφού μόνον η συνέχιση της φυλής πρέπει να την ενδιαφέρει και διόλου το ζήτημα των δύο φύλων, προβληματισμός που χαρακτηρίζει, κατά τους μεταξικούς, τους κολασμένους της εποχής.

——————————————

1. Άρ. Καμπάνης, "Οι διανοούμενοι και το Νέον Κράτος", Το Νέον Κράτος, τ. 8, Αθήνα, Απρίλιος 1938, σ. 379.

Σελ. 76
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/77.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

"Οι μικρές αυτές Ελληνίδες σιγά-σιγά θα παύσουν να ενδιαφέρωνται, τόσο σαν να ήτανε το κέντρο της ζωής τους, για τα ματωμένα νύχια και τις μάρκες των αρωμάτων, θ' αποτελέσουν τις αληθινές μητέρες του γένους και της φυλής τις ιέρειες και εστιάδες".

Σ. Καραϊσκάκη

ΕΙΚΟΝΑ 13

ΕΙΚΟΝΑ 14

Σελ. 77
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/78.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

"Kαι το κορίτσι που φωνασκούσε πριν για δικαιώματα και χειραφετήσεις ξέρει πως βαθειά μέσα του κείται η αλήθεια της υπάρξεώς του στο πλαίσιο του ελληνικού συνόλου, του οποίου είναι το βιολογικό βάθρο".

Σ. Καραϊσκάκη

ΕΙΚΟΝΑ 15

ΕΙΚΟΝΑ 16

Σελ. 78
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Νεολαία της 4ης Αυγούστου
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 59
    13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

    δημιουργείται άλλος ένας μηχανισμός καταστολής με τη σύμπραξη Εκκλησίας και Κράτους, όπου το άτομο χάνει τη ζωντανή του σχέση με το "θείο". Πίσω απ' όλα αυτά υπάρχει η στεγνή λογική του Κράτους που μοιάζει να είναι παντοδύναμο αφού συγκεντρώνει πάνω στους χαρισματικούς ηγέτες όλη τη δύναμη. Στη ουσία, η έννοια θρησκεία δεν συγκεκριμενοποιείται, στηρίζεται στην αυθαιρεσία και επιβάλλεται από έναν επιφανειακό μυστικισμό.

    ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ

    Αν και η ίδια η ζωή είναι μια συνεχής αναγέννηση, δεν μπορεί να δημιουργήσει ξανά μια κατάσταση περασμένη. Όλες οι προσπάθειες αναδημιουργίας ένας πολιτισμού που να μοιάζει στον αρχαίο πολιτισμό και όλες οι τάσεις θαυμασμού του αρχαίου κόσμου και των πολιτειών του, τόσο στο βιολογικό όσο και στο πνευματικό επίπεδο, είναι ρητορικής φύσης και κεντράρουν σ' ένα περιβαλλοντολογικό (βλ. χώρα) φετιχισμό. Η αρχαία ελληνική σκέψη, ο ελληνισμός και η ορθοδοξία γίνονται τα καινούργια τοτέμ του μεταξικού καθεστώτος. Η κουλτούρα ένας λαού δεν μπορεί να είναι εξαρτημένη μόνο από το παρελθόν της. Είναι συνάρτηση παραγόντων του περιβάλλοντος (με την πλατύτερη έννοια του όρου) μέσα στο οποίο ζει και κινείται. Κανένας αρχαίος πολιτισμός δεν είναι δυνατόν να μεταβιβαστεί ή επιβληθεί με την παιδεία. Μέρος του μόνον, κι αυτό μεταβαλλόμενο από τις συνθήκες, είναι δυνατόν να αντιπροσωπεύεται, φαινομενικά, από κάποιον ιστορικό παράγοντα (όταν το κρίνει απαραίτητο), ως μέσον επιβεβαίωσης της πολιτιστικής και βιολογικής του διάρκειας. Το αρχαίο πνεύμα ανήκει στους αιώνες του, κι αν κάποιος έχει κάτι να πει, κάπως ν' αντιδράσει, δεν μπορεί παρά να το αντιμετωπίσει μέσα στην εποχή του. Ο μεταξικός κλασικισμός είναι μια αντίταξη της σοβαρότητας στην "ανηθικότητα" του φιλελευθερισμού και του κομμουνισμού. Η αρχαιολατρία λειτούργησε ως συναισθηματική τομή και περιστράφηκε γύρω από παλιές και σύγχρονες θεωρίες μίμησης του αρχαιοελληνικού τρόπου ζωής, για να