Συγγραφέας:Μαχαίρα, Ελένη
 
Τίτλος:Η Νεολαία της 4ης Αυγούστου
 
Υπότιτλος:Φωτο-γραφές
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:13
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:216
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Νεανικές οργανώσεις
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1936-1941
 
Περίληψη:Πρόκειται για μελέτη των απεικονίσεων της μεταξικής νεολαίας, με απώτερο στόχο να μελετηθεί μέσω των απεικονίσεων αυτών η αισθητική του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου. Όμως η αισθητική ενός καθεστώτος είναι η καταγραφή της λογικής του, και για το λόγο αυτό γίνεται αναφορά στους βασικούς ιδεολογικούς άξονες σύμφωνα με τους οποίους «σχεδιάστηκαν» και παράχθηκαν τα μέσα προπαγάνδας του μεταξικού καθεστώτος. Διατυπώνονται μερικές πρώτες σκέψεις για τις απεικονίσεις της Ε.Ο.Ν., έπειτα γενικότερες σκέψεις γύρω από αυτές, και στη συνέχεια οι απεικονίσεις ταξινομούνται δίπλα στα κείμενα κατά τέτοιον τρόπο, ώστε από μόνες τους, μέσα από μια σύνθεση μικρών σεναρίων, να αποτελούν ένα συγγενικό λόγο, να συνθέτουν μια επιχειρηματολογία που δεν έχει ανάγκη τη διαμεσολάβηση μιας επεξήγησης «τεχνικής» φύσεως.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 31.39 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 67-86 από: 226
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/67.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

Πατριαρχική οικογένεια - Φυλετική οικογένεια - Οικογένεια - Κράτος

"Η γυναίκα είναι ο πραγματικός αρχηγός της οικογενείας και η γυναίκα θα διαφυλάξη την παράδοσιν (...) Από σας τας γυναίκας εξαρτάται τι παιδιά θα έχη εις το μέλλον η ΕΛΛΑΣ. Αυτό μη το λησμονήτε ποτέ".

Ι. Μεταξάς

Βασικός συντελεστής για τη ζωή του καθεστώτος υπήρξε αναμφισβήτητα η οικογένεια, και η κοινωνική του επιβολή επιτεύχθηκε μέσα απ' αυτό το κοινωνικό κύτταρο.

Ο Δημήτρης Μορτόγιας, στην προσπάθειά του να μελετήσει τη νεοελληνική κοινωνία μέσα από το μυθιστόρημα του μεσοπολέμου, διαμόρφωσε ένα διάγραμμα διαφόρων θεμάτων το οποίο αποκάλυπτε την ιδεολογία της αστικής και μικροαστικής τάξης. Η σημασία της οικογένειας, ως θεσμός συντηρητικός, αποτελεί ένα από τα κύρια θέματα του διαγράμματος: "Η ολιγαρχία, μολονότι έχει υπονομεύσει και παραμορφώσει το περιεχόμενο της οικογένειας, επιμένει με θρησκευτική προσήλωση στη διατήρηση του τύπου (...) Η χαλάρωση της οικογενείας απελευθερώνει καταλυτικές ή επαναστατικές τάσεις κατεξοχήν επικίνδυνες".1 Γνωρίζοντας την παραπάνω κατάσταση της ελληνικής οικογένειας, σ' αυτήν την ιστορικά ιδιαίτερη στιγμή της ελληνικής κοινωνίας, η οποία καθορίζεται από την έλλειψη ζωτικών σημείων αναφοράς, το μεταξικό καθεστώς ανακηρύσσει την οικογένεια βασικό μέλος του ιδεολογικού του τρίπτυχου και μάλιστα συνεργαζόμενο με τα δύο άλλα μέλη, την πατρίδα και τη θρησκεία.

——————————————

1. Δ. Μορτόγιας, Δείγμα γραφής, Αθήνα, Ολκός, 1977, σ. 69.

Σελ. 67
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/68.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

Τονίζεται άπειρες φορές στους λόγους του Μεταξά ότι δεν είναι δυνατόν να υπάρξει πατριωτικό και θρησκευτικό συναίσθημα, εάν δεν υπάρξει οικογενειακό συναίσθημα. Ένας άντρας, ανίκανος να δεθεί με τους γονείς του, τ' αδέρφια του, τη γυναίκα του και τα παιδιά του, είναι αδύνατον να συλλάβει την έννοια της αφοσίωσης στα εκατομμύρια των ανθρώπων που ανήκουν στην ίδια θρησκεία και στο ίδιο έθνος. Άλλωστε και η εκκλησία αυτό του διδάσκει: το δέσιμο με την οικογένεια. Όσο για την πατρίδα, έχει απόλυτη ανάγκη αυτού του δεσμού, γιατί στην αντίθετη περίπτωση, αν δηλαδή καταστραφεί η οικογένεια, θα καταστραφεί κι η ίδια. Ποια όμως ήταν η φύση της ελληνικής οικογενείας όταν την παρέλαβε το μεταξικό καθεστώς; Σχηματισμός πιεστικός που λειτουργούσε ενάντια στις ατομικότητες με κύριο στόχο τη διαιώνιση του είδους. Η περιουσιακή συνεισφορά και κάποτε και ο σωματικός δεσμός ήταν οι κύριες συνιστώσες για τις σχέσεις των συζύγων. "Στην διαμόρφωση της οικογένειας", τονίζει ο Δ. Μορτόγιας, "μπορούμε να παρακολουθήσουμε άνετα τον εκφυλισμό της αστικής ιδεολογίας. Εκτός από την οικονομική ασφάλεια και το σωματικό στοιχείο, καμιά άλλη γέφυρα δεν ενώνει τους συζύγους. Ο καθένας, κλεισμένος στον ατομικισμό του, δημιουργεί έναν ξεχωριστό κόσμο, όπου ο άλλος δεν έχει είσοδο. Οι σχέσεις των συζύγων επηρεάζονται άμεσα από την περιουσιακή τους κατάσταση· δεν αντιπαρατίθενται ατομικότητες αλλά περιουσίες: το πνεύμα της αγοράς διαπερνά και την αγιότητα της Εστίας"1.

Κύρια χαρακτηριστικά αυτής της πρωτοβάθμιας κοινωνικής μορφής είναι: η συνέχιση της παράδοσης, η επίμονη αναζήτηση του προγονικού δέντρου, η πατριαρχική ανατροφή των παιδιών, ιδίως των κοριτσιών, και η εμφανής υποταγή της γυναίκας, η ρηχή κοσμικότητα, η συμβατικότητα, η ένταξή της στο νόμο της φθοράς, η χαλάρωσή της και η απελευθέρωση, εξ αιτίας αυτής της χαλάρωσης, καταλυτικών τάσεων. Εάν λάβουμε υπόψη μας

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 67-68.

Σελ. 68
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/69.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

όσα χαρακτηρίζουν το κοινωνικό σώμα-οικογένεια και την ένταξή της στους γρήγορους ιστορικούς μετασχηματισμούς, όπου η σύγκρουση της παράδοσης και της προόδου είναι αναπόφευκτη, και κατά συνέπεια η σύγκρουση των γενιών, συμπεραίνουμε ότι η οικογένεια ως φορέας της παράδοσης δεν μπορεί παρά να λειτουργούσε καταδυναστευτικά στη διάπλαση των νέων ανθρώπων: "Πειθάρχηση όλων των μελών στη θέληση του Πατέρα-ηγέτη, ενότητα ζώντων και τεθνεόντων και συντηρητισμός"1. Προσθέτοντας σε όλα αυτά το "βιολογικό καθορισμό της προσωπικότητας", τη "γελοιοποίηση του γάμου"2 (βλ. Γιούγκερμαν) και την "οξύτατη διάσταση των γενεών"3 (βλ. Αργώ) έχουμε ένα αρκετά πλήρες διάγραμμα της ελληνικής οικογένειας, κατατοπιστικό και βοηθητικό για τις απόψεις του μεταξικού καθεστώτος γύρω απ' αυτήν.

Πρέπει να σωθεί η οικογένεια, να διαφυλαχτεί η ομοιογένεια, συγκαλύπτοντας το χάσμα των γενεών μ' ένα σαφή, κατ' αρχήν, καταμερισμό των καθηκόντων των μελών της. Στον άντρα, η προστασία όλων των άλλων, η καθοδήγησή τους, η φροντίδα για τον επιούσιο. Στη γυναίκα η φροντίδα του σπιτιού, η ανατροφή των παιδιών και η προσφορά χαράς στο σύζυγο και τα παιδιά. Άντρας-αρχηγός, Γυναίκα-σύζυγος. Στη σχέση αυτή τοποθετείται η πραγμάτωση της ισότητας των δύο φύλων, αφού ο δεύτερος ρόλος δεν είναι υποδεέστερος του πρώτου. Στον ιεραρχικό χαρακτήρα του Κράτους αντιστοιχεί ο ιεραρχικός χαρακτήρας της οικογένειας. "Στη γυναίκα παραδίδεται ο ταλαιπωρημένος άνθρωπος για να συνέλθει και να αντισταθμίσει τις ήττες και τις ταπεινώσεις

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 70

2. στα ίδιο, σ. 71· βλ. στο Γιούργκεμαν, την αντιπαράθεση των δύο αδελφών· ευγονικές απόψεις αίρουν από την απιστία την ηθική της φρικαλεότητα και έμμεσα αρνούνται στην οικογένεια θετικό ρόλο στη διάπλαση της νέας γενιάς. Ο Γιούγκερμαν παντρεύεται την κοινή μαιτρέσσα κατά τη διάρκεια κρασοκατάνυξης.

3. στο ίδιο, βλ. στην Αργώ, την παλιά γενιά μπαφιασμένη και τους νεώτερους πελαγωμένους.

Σελ. 69
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/70.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

από την αποτυχία", σημειώνει ο Δημ. Μορτόγιας. "Η διάσπαση του τείχους της μοναξιάς, η υπερσκέλιση του εγωκεντρικού ατομικισμού, πραγματώνεται διττά στην επαφή με τη γυναίκα. Ο ρόλος της έξω από τον ανταγωνισμό της ζωής τής δίνει ιδιάζουσα θέση και την ωθεί να αναζητάει τον παραπληρωματικό ρόλο στη ζωή του άντρα. Αδυνατώντας η ίδια να ξεδιπλώσει στην κοινωνική ζωή άλλες ικανότητες, εκτός από τις διακοσμητικές, μοιραία ζει αντανακλαστικά ανοίγοντας τον πλούτο της ψυχής της και συνδυάζοντας την ύπαρξή της με την αφοσίωση σ' έναν άντρα"1. Διπλή λοιπόν η αποστολή της ελληνίδας γυναίκας: χρήσιμη σύζυγος, καλή μητέρα και χαρούμενο στολίδι του σπιτιού. Την εργασία της γυναίκας έξω από το σπίτι την αποδεχόταν ο Μεταξάς, εφόσον η φύση της εργασίας ήταν τέτοια που χρειαζόταν γυναικεία χέρια κι εφόσον οι οικονομικές ανάγκες μιας οικογένειας ήταν πραγματικές. Ειδάλλως, η ζωή της γυναίκας έξω από το σπίτι γινόταν "επικίνδυνη", αφού άφηνε χώρο ελευθερίας για άλλες δυνατότητες ανάδειξης και κοινωνικής συνειδητοποίησης, καταστάσεις που ερμηνεύονται ως "ακόλαστες" και συνεπάγονται την κατάρρευση και τη διάλυση της οικογένειας. Ήδη, το γεγονός της εισόδου της γυναίκας στην παραγωγή κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, της μη απομάκρυνσής της απ' αυτήν μετά τη λήξη του Πολέμου και της πρωτοστασίας της στις απεργίες και τις φυλακίσεις, σήμαινε την απομάκρυνση από το γυναικείο φύλο της σεμνότητας, της φινέτσας και της γοητείας2. Για να προστατευτεί η γυναίκα σήμερα, έλεγαν οι μεταξικοί, πρέπει πρώτα να προστατευτεί η γυναίκα-μαθήτρια του σήμερα κι αυριανή γυναίκα-μητέρα. Γι' αυτό το καθεστώς καταργεί προοδευτικά τα μικτά σχολεία3, απαντώντας στον φιλελευθερισμό και χτυπώντας την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Η μικτή 

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 72.

2. Βλ. Ε. Βελισσαροπούλου, "Το νοικοκυριό, ως παράγων ευημερίας του Έθνους", Η Νεολαία, τ. 5, 12 Νοεμβρίου 1938, σ. 165.

3. Βλ. Άρ. Καμπάνης, «Οι διανοούμενοι και το "Νέον Κράτος"», Το Νέον Κράτος, τ. 8, Αθήνα, Απρίλιος 1938, σ. 381.

Σελ. 70
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/71.gif&w=600&h=915 13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΕΙΝΑΙ Ο ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΣ ΑΡΧΗΓΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΘΑ ΔΙΑΦΥΛΑΞΕΙ ΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΙΝ

ΕΙΚΟΝΑ 12

Σελ. 71
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/72.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

εκπαίδευση προκαλούσε, κατά τον Γ. Φεσσόπουλο και κατά δημόσια ομολογία του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας, την "ηθικήν κατάπτωσιν της Ελληνικής Οικογένειας, την διαφθοράν των πλείστων μαθητριών και την χαλάρωσιν του ανδρικού χαρακτήρος των μαθητών"1.

Έτσι, όλη η Εκπαίδευση της Εθνικής Νεολαίας, σχετικά με το ζήτημα της γυναίκας, θα περιστραφεί γύρω από τη μη δυνατότητα ύπαρξης ισότητας ανάμεσα σε άντρα και γυναίκα, αφού "δι' άλλα επλάσθη ο άνδρας και δι' άλλα η γυναίκα, άλλως επλάσθη εκείνος και αυτή"2. Η διαφοροποίηση του προορισμού των δύο φύλων υπήρχε και ήταν "θαυμαστή". Σε πολλούς μάλιστα λόγους του Ι. Μεταξά υπήρξε ταύτιση του όρου γυναίκα και του όρου μητέρα, που εκφραζόταν με την αντικατάσταση της λέξης "γυναίκα" από τη λέξη "μητέρα"3. Με τη σειρά της η Μαρίκα Κοτοπούλη τοποθετείται πάνω στον προορισμό της ελληνίδας γυναίκας, πληροφορώντας την ελληνική κοινή γνώμη για το ανέβασμα του θεατρικού έργου Πενθεσίλεια, στο θέατρο του Λυκαβηττού. Ο θαυμασμός της, που προκλήθηκε από τον "αυθόρμητο" παραλληλισμό ανάμεσα στις αμαζόνες της αρχαιότητας και τις σύγχρονες Ελληνίδες (παρ' ότι ο προορισμός τους ήταν διαφορετικός), την οδήγησε στον καθαρό συμβολισμό. Στις μέρες μας οι περήφανες αυτές γυναίκες δεν πρόκειται να κυριαρχήσουν πάνω στους άντρες στα πεδία των μαχών· θα γίνουν μητέρες που θα δώσουν σάρκα και οστά στους αυριανούς Έλληνες4. Όμως το ενδιαφέρον του καθεστώτος δεν σταματά στη γόνιμη γυναίκα. Εξαπλώνεται και στη στείρα γυναίκα, αφού το μητρικό ένστικτο

——————————————

1. Γ. Φεσσόπουλος, ό.π., σ. 82.

2. Β. Π. Παπαδάκης, ό.π., σ. 53.

3. "... αλλά ζητώ και εγώ από τους νέους να εννοήσουν καλά τι περιμένωμεν από αυτούς, ότι θέλομεν να γίνουν άνδρες Έλληνες και μητέρες Ελληνίδες...", από λόγο του Ι. Μεταξά στην Καλαμάτα, 24 Απριλίου 1939, ό.π., σ. 199.

4. Βλ. Μ. Κοτοπούλη, "Πενθεσίλεια στο θέατρο του Λυκαβηττού", Το Νέον Κράτος, τ. 24, Αθήνα, Αύγουστος 1939, σ. 565.

Σελ. 72
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/73.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

"είναι έμφυτο". Όσες στερούνται του "θείου δώρου" της μητρότητας, θ' αγαπήσουν ως μητέρες. Ως μητέρες θ' αγαπήσουν την οποιαδήποτε ασχολία τους, τους γονείς, τα αδέρφια και τον άντρα· "αυτή είναι η καταδίκη της γυναίκας αλλά και το αιώνιον μεγαλείον της"1. Όμως, πέρα απ' αυτόν τον "θαυμασμό" και τη "συγκίνηση" που δοκιμάζει ο Μεταξάς για τη γυναικεία φύση, ο διαχωρισμός που κάνει ανάμεσα σε "παιδιά" και σε "κορίτσια" μαρτυρεί την κοινωνική του αντίληψη για τη γυναίκα (όπου έλεγε "παιδιά" εννοούσε αγόρια). Σε λόγο του στην Καλαμάτα, απευθυνόμενος σε γονείς λέει: "...δεν θα τα χωρίση από την ηλικίαν της νεότητος και την ανδρικήν κανένα τείχος αδιαπέραστον (...) Δεν ημπορείς να είπης ότι έως αυτήν την ηλικίαν έχεις ένα παιδί, και από εκεί και πέραν έχεις έναν άνδρα"2. Κι αλλού, "είδα παιδιά ζωντανά, με το μέτωπον υψηλά, με κορμοστασιά υπερήφανη, είδα κορίτσια πραγματικές ελληνοπούλες"3. Και στο λαό της Δράμας, "ζητώ από την νεολαίαν ενθουσιασμόν, ζητώ εθνικόν παλμόν, ζητώ πλήρη κατανόησιν και υποστήριξιν του έργου της κυβερνήσεως και απόφασιν εσωτερικήν από τα παιδιά και τα κορίτσια..."4.

Θα λέγαμε ότι ο Ι. Μεταξάς διακατέχεται από μια "αριστοκρατική" αντίληψη για τη γυναίκα, η οποία εκδηλώνεται και στη σημασία που της προσδίδει. Μ' αυτήν τη λογική, μέσα πάντοτε στα πλαίσια της απόκτησης του μαχητικού πνεύματος, μεριμνά η μεταξική κυβέρνηση για τον εφοδιασμό των γυναικών με τα "πρέποντα προσόντα". Εισάγει στην εθνική εκπαίδευση μαθήματα οικιακής οικονομίας και οικοκυρικών, που κατέχουν κυρίαρχη θέση στο γενικότερο πρόγραμμα. Άλλα κύρια μαθήματα είναι η αγωγή του πολίτη, τραγούδια, χοροί, απαγγελίες, γυμναστική,

——————————————

1. Από λόγο του Ι. Μεταξά στη φοιτητική νεολαία, 10 Δεκεμβρίου 1936, Β. Π. Παπαδάκης, ό.π., σ. 56.

2. Από λόγο του Ι. Μεταξά στην Καλαμάτα, 24 Απριλίου 1939, ό.π., σ. 57.

3. Από λόγο του Ι. Μεταξά στα Ιωάννινα, 13 Ιουνίου 1937, ό.π., σ. 196.

4. Από λόγο του Ι. Μεταξά στη Δράμα, 7 Μαρτίου 1938, ό.π., σ. 197.

Σελ. 73
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/74.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

σπορ, φυλετική εκπαίδευση, κ.ά. Η οικιακή οικονομία χαρακτηριζόταν ως "η αληθινή κουλτούρα" για τα κορίτσια, ως το στοιχείο εκείνο που θα τις έκανε "ικανές να εκπληρώσουν τον προορισμό τους" ως μητέρες και ως νοικοκυρές.

Το μάθημα της οικιακής οικονομίας αρχίζει από το Δημοτικό σχολείο. Το καθεστώς ιδρύει ειδικά καθώς και περιφερόμενα σχολεία που λειτουργούσαν για τις μητέρες και για τις κόρες που είχαν τελειώσει τις σπουδές τους και επρόκειτο να ολοκληρώσουν την οικιακή τους εκπαίδευση1.

Το υποδειγματικό πρόγραμμα για την απασχόληση των γυναικών της Ε.Ο.Ν είναι ένα χαρακτηριστικό ντοκουμέντο. Μαθήματα διαιτητικής, ραψίματος, μαγειρέματος, χειρωνακτικές εργασίες, κ.ά. Καταγράφουμε ορισμένα από τα θέματα αυτών των μαθημάτων: "Το σπίτι, ως οικογενειακή εστία", "Το περιβάλλον του σπιτιού", "Σκούπισμα", "Ξεσκόνισμα", "Πώς να στρώνετε το κρεβάτι", "Καθαριότητα και φροντίδα των ρούχων και των επιφανειών", "Καθαρισμός των λεκέδων", "Γυναικεία εσώρρουχα", "Ρούχα των μωρών", "Μαντάρισμα", "Μπάλωμα", "Μαγειρικά Σκεύη", "Πλύσιμο πιάτων", "Διάφοροι τρόποι μαγειρέματος". Τα θέματα αυτά, και άλλα παρόμοιου περιεχομένου, αποτελούσαν την κύρια καλλιέργεια των γυναικών. Οι "σελίδες των κοριτσιών", μόνιμη στήλη του περιοδικού Η Νεολαία, περιέχουν κυρίως συνταγές μαγειρικής, ζαχαροπλαστικής, "συνταγές" ραπτικής-πλεκτικής, συμβουλές για το σπίτι και τη διακόσμησή του, πώς να βράζονται τα μακαρόνια, πώς στρώνεται ένα τραπέζι, τι προίκα χρειάζεται το νεογέννητο μωρό, ποια είναι τα ελληνικά γλυκαντικά, πώς ν' αποφεύγει μια γυναίκα τα "μασκαρέματα". Διότι η ελληνίδα γυναίκα με το φυσικό καστανό μαλλί, πρέπει να διαφυλάξει τη γνησιότητά του και ν' αρνηθεί το "ξανθό βιομηχανικά χρωματισμένο μαλλί" που "παρακινεί γελοιότητες".

——————————————

1. Βλ. Β. Βασιλειάδου, "Η οικιακή οικονομία και η σημασία της διδασκαλίας της στα σχολεία μας", Η Νεολαία, τ. 17, Αθήνα, 5 Φεβρουαρίου 1939, σ. 558.

Σελ. 74
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/75.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

Το "μασκάρεμα" επιτρέπεται μόνο για τις Απόκριες, ειδάλλως η γυναίκα εκτιμάται ως "μη σοβαρή", ως "επιπόλαιη", "ανόητη", "ασταθής" και απειλείται με την "εξαφάνισή της" από τους "δικούς μας κύκλους"1. Το "χάρισμα" της νοικοκυροσύνης κι αυτό της μητρότητας προσδιορίζουν την "αληθινή" ελληνίδα γυναίκα. Η μητρότητα γίνεται η νέα θρησκεία της γυναίκας. Η ιδεολογία αυτή έχει μία αρσενική και μία μητρική "διεκδίκηση"· αίμα και γη, ο "αληθινός" άντρας και η "αληθινή" γυναίκα είναι ενσαρκώσεις μιας "ομαλότητας" που ζει μέσα από μια συνεχή άρνηση της σεξουαλικότητας. Η σειρά φυλή-οικογένεια-πατρίδα-κράτος είναι μια τεράστια μηχανή που θρυμματίζει το σώμα για λογαριασμό μιας αρχέτυπης "μητέρας" ή ενός αρχέτυπου "πατέρα", που θεμελιώνουν μια φυλετική αδελφοσύνη.

Το Λύκειο των Ελληνίδων, σύλλογος γυναικών, υπεύθυνος για τη "διατήρηση" και την "αναγέννηση" των ελληνικών παραδόσεων και εθίμων, βοηθά με τη σειρά του στη συντήρηση της στερεότυπης εικόνας της ελληνίδας γυναίκας. Αδιαφορώντας για τη σχέση ατόμου και συνεχούς κίνησης μέσα στην ιστορική εξέλιξη των λαών, καταγράφουν τραγούδια που περιγράφουν τη σχέση της γυναίκας με την πατρική της οικογένεια και με το σύζυγό της. Αυτό που κυριαρχεί στα τραγούδια αυτά είναι η προσωπικότητα του συζύγου και οι αποφάσεις της πατρικής οικογένειας, ενώ η γυναίκα εμφανίζεται άβουλη. Είναι το "αντικείμενο", γένους θηλυκού κι αδύναμου. Έργο της το πέρασμά της από τον ένα κτήτορα στον άλλον2.

Όσο για τις γυναίκες διανοούμενες, αντιμετωπίζονται ως προϊόντα ενός φεμινισμού του βουλεβάρτου, που τραυματίζουν την ηθική και την αισθητική του αισθητικού Άρ. Καμπάνη, αξιόλογου συνεργάτη του μεταξικού καθεστώτος. Οι γυναίκες αυτές, δεν

——————————————

1. Βλ. "Το μασκάρεμα", Η Νεολαία, τ. 61, Αθήνα 1939, σ. 301.

2. Στ. Κυριακίδου, "Η σημασία του λαογραφικού έργου διά την εθνική ενότητα και τον εθνικόν πολιτισμόν", Το Νέον Κράτος, τ. 34, Αθήνα, Ιούνιος 1940, σ. 645-650.

Σελ. 75
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/76.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

είναι γυναίκες. Χαρακτηρίζονται ως "κοινωνικά απόβλητα" και ως χρήστες μιας φιλολογίας "κακής" ενάντια στη μητρότητα. «Θέλομεν μητέρας, αδελφάς, συζύγους», τονίζει ο Άρ. Καμπάνης. «Ένα μέγα μέρος των "διανοουμένων" κυριών δεν είναι τίποτε απ' όλα αυτά. Και είναι κάτι χειρότερον. Εχθραί του Κράτους. Εχθραί του Νέου Κράτους»1. Συμπερασματικά, η γυναίκα αντιμετωπίζεται ως "εθνικό κεφάλαιο", η εγγύηση της ιστορικής πορείας της ελληνικής φυλής, αφού μόνον η συνέχιση της φυλής πρέπει να την ενδιαφέρει και διόλου το ζήτημα των δύο φύλων, προβληματισμός που χαρακτηρίζει, κατά τους μεταξικούς, τους κολασμένους της εποχής.

——————————————

1. Άρ. Καμπάνης, "Οι διανοούμενοι και το Νέον Κράτος", Το Νέον Κράτος, τ. 8, Αθήνα, Απρίλιος 1938, σ. 379.

Σελ. 76
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/77.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

"Οι μικρές αυτές Ελληνίδες σιγά-σιγά θα παύσουν να ενδιαφέρωνται, τόσο σαν να ήτανε το κέντρο της ζωής τους, για τα ματωμένα νύχια και τις μάρκες των αρωμάτων, θ' αποτελέσουν τις αληθινές μητέρες του γένους και της φυλής τις ιέρειες και εστιάδες".

Σ. Καραϊσκάκη

ΕΙΚΟΝΑ 13

ΕΙΚΟΝΑ 14

Σελ. 77
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/78.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

"Kαι το κορίτσι που φωνασκούσε πριν για δικαιώματα και χειραφετήσεις ξέρει πως βαθειά μέσα του κείται η αλήθεια της υπάρξεώς του στο πλαίσιο του ελληνικού συνόλου, του οποίου είναι το βιολογικό βάθρο".

Σ. Καραϊσκάκη

ΕΙΚΟΝΑ 15

ΕΙΚΟΝΑ 16

Σελ. 78
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/79.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 17

ΕΙΚΟΝΑ 18

Τα ολοκληρωτικά καθεστώτα αποδέχονται και εξαίρουν τη σεξουαλικότητα που έχει ένα δικό της σπιτικό, την επίσημη, την αναγνωρισμένη Πρόκειται για μια "καλή" σεξουαλικότητα που αποκλείει τις "κακές"

Σελ. 79
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/80.gif&w=600&h=915 13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 19

Αποστολή της γυναίκας: «Η μετάδοση της πίστης της αγάπης και του πάθους της πατρίδας σε κάθε καρδιά».

Αποστολή του άνδρα: «Ο Πόλεμος και ο Φασισμός».

ΕΙΚΟΝΑ 20

Σελ. 80
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/81.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 21

ΕΙΚΟΝΑ 22

Η άποψη πως ο φασισμός είναι δράση, αναγεννητική βία, επιθετικότητα, "ανδρισμός" συγκρούεται με τις απεικονίσεις της ευγένειας και του καλλωπισμού που θυμίζουν μοντέλα γυναικείων περιοδικών

ΕΙΚΟΝΑ 23

Σελ. 81
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/82.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 24

ΕΙΚΟΝΑ 25

Ταξιαρχίες της Χιτλερικής Νεολαίας παρελαύνουν κάτω από αγκυλωτούς σταυρούς και από το χέρι του Χίτλερ σε στάση ευλογίας. Τα λευκά γράμματα ανήκουν στο παλιό γερμανικό αλφάβητο.

Σελ. 82
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/83.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΣΥΜΒΟΛΑ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΙ

Η χρήση ορισμένων συμβόλων και συμβολισμών που βρίσκει κανείς πολύ συχνά στα κείμενα του καθεστώτος, υπογραμμίζουν με τη σειρά τους την ανάγκη μυθοποίησης μιας ιδεολογίας που δανείζεται πολλά από τις συγγενικές ιδεολογίες των φασισμών. Το μικρό λεξικό που ακολουθεί είναι ένα απλό βοήθημα για τον αναγνώστη, για μια πολύ γρήγορη ματιά πάνω σε μια πολιτιστική θεωρία που προσπάθησε να εδραιώσει το χαρακτήρα της κοινωνικοπολιτικής μορφής του μεταξικού καθεστώτος, συγκαλύπτοντας το ιδεολογικό της περιεχόμενο.

Τα σύμβολα και οι συμβολισμοί αυτοί διαπερνούν τα κείμενα διανοουμένων που συμμετείχαν ευθέως στη θεωρητική διαμόρφωση της κατάκτησης της μεταξικής εξουσίας. Βοήθησαν μέσα από τον εξοπλισμένο μηχανισμό προπαγάνδας (όσον αφορά τον προσανατολισμό και την οργάνωση) την τετράχρονη εργασία πολιτικής ένταξης κυρίως της νεολαίας.

Η 4η Αυγούστου: ημέρα νίκης και επανάστασης της ψυχής του ελληνικού λαού, η αρχή στροφής προς νέους κόσμους.

Ο ιερός πυρσός: συμβολίζει τον γνήσιο ενθουσιασμό την ημέρα της εγκαθίδρυσης του καθεστώτος.

Ο αετός: "οδηγός γερανός μυριόφτερων κοπαδιών χελιδονιών για δυναμικά ταξίδια". Γίνεται σύμβολο του Τρίτου Ελληνικού

Σελ. 83
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/84.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

Πολιτισμού. Στο πέταγμά του "ξεσχίζονται τα σκοτεινά σύννεφα της διστακτικότητας και η αντάρα κάθε κρυφής και ύπουλης αντιδράσεως και μας αποκαλύπτεται το Νέον Στερέωμα".

Η φωτιά (σε κάθε μέγεθος): συμβολίζει την πίστη που άναψε στην καρδιά του λαού.

Ο Διπλός Μινωικός Πέλεκυς: σκήπτρο των Μινώων, έμβλημα του αιγαιατικού πολιτισμού, σύμβολο της αιωνιότητας της ελληνικής φυλής και έμβλημα τόσο της βασιλικής (επίγειας) όσο και της θρησκευτικής (θείας) εξουσίας.

Ο χαιρετισμός: Δεν είναι απλά μια χειρονομία. Είναι εκδήλωση σεβασμού προς το χαιρετώμενο πρόσωπο ή σύμβολο. Δείχνει το βαθμό πειθαρχίας και... την ατομικότητα (οι διαταγές καθορίζουν σαφώς τα περί χαιρετισμού και τηρούνται με απόλυτη ακρίβεια).

Η σημαία: Δεν είναι ένα απλά κομμάτι υφάσματος. Συμβολίζει τις ηρωικές κι ένδοξες ημέρες του ελληνικού κράτους.

Η στολή: Την ένταξη στη μεγάλη οικογένεια της Ε.Ο.Ν και την αναγνώριση του ανθρώπου-μάζα. Είναι η στολή της πειθαρχίας στα κελεύσματα του άγνωστου Στρατιώτη που έπεσε αλλά δεν πέθανε "υπέρ πίστεως και πατρίδος". Συμβολίζει τον παρόντα αλλά και τον παρελθόντα ηρωισμό (συμβολικά και πάλι, στάλθηκε ως δώρο από αντιπροσωπεία της Ε.Ο.Ν στη νεογέννητη βασιλική πριγκίπισσα).

Η Σπάρτη: Η αρχαία πατρίδα της Ε.Ο.Ν σύμβολο δράσης (σωματικής και πνευματικής), δόξας και μεγαλείου, σωστής αγωγής, κυριαρχίας επί του εαυτού και επί του εξωτερικού κόσμου, σεβασμού προς τους μεγαλύτερους, χαλύβδινης πειθαρχίας, εγκράτειας και αγάπης προς τη φύση.

Ο Μέγας Αλέξανδρος: σύμβολο της εξαιρετικής ομορφιάς, της δύναμης, της δράσης, της ασύγκριτης ευφυΐας, της τόλμης, της κοσμοκρατορίας και της αθανασίας (βλ. Μεταξάς).

Ο Βασιλιάς: Της λεβεντιάς, της ανδρείας, της απλότητας του έλληνα στρατιώτη, της εθνικής προσδοκίας.

Ο Αρχηγός ("ενεφανίσθη χωρίς να σπάση μια μύτη"): Σύμβολο

Σελ. 84
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/85.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

θρησκευτικό και ηρωικό. Ανασταίνει τον νεκρωμένο Έλληνα, διαλύει το παχύ σκοτάδι, οδηγεί το Έθνος στα ανηφορικά μονοπάτια των μεγάλων πεπρωμένων. Ως νέος Χριστός κάνει θαύματα: ο πατέρας βρίσκει πάλι δουλειά και γυρίζει με ψώνια στο σπίτι· η μάνα με το άρρωστο παιδί της βρίσκει καταφύγιο στην Κοινωνική Ασφάλιση· ο νέος προστατεύεται από το Κράτος που τον τοποθετεί σε εργασία και τον μορφώνει επαγγελματικά. Δεξιοτέχνης τιμονιέρης κουμαντάρει το καράβι ΕΛΛΑΣ. Ανορθώνει, ανανεώνει, αναδιοργανώνει, αναπροσαρμόζει κι οπλίζει την Ελλάδα. Παιδί του λαού, πατέρας με στοργή κι ενδιαφέρον, εργάτης πρώτος, πρώτος αγρότης και νεολαίος.

Η Νεολαία: Την αυτοθυσία, την τάξη, την πειθαρχία, την εύρωστη ψυχή σε υγιή σώματα.

Ο αθλητισμός: Μια ακόμα προσήλωση σε μια "κατ' εξοχήν ελληνική παράδοσιν". Συμβολίζει τη βελτίωση του μέσου φυλετικού μας τύπου.

Οι λαμπαδηφορίες: Συμβολίζουν τη συνέχεια των παραδόσεων των Σαλαμινομάχων και των Μαραθωνομάχων.

Η Πρωτομαγιά: Την άνθηση της φύσης... και της καρδιάς.

Τα στρατόπεδα (ο φυσικός χώρος της ομοιομορφίας): Την συναναστροφή με τη φύση. Την εκπαίδευση.

Η αναδάσωση: Εγκλείει ένα βαθύ συμβολισμό· ο ελληνικός λαός μ' επικεφαλής τον βασιλιά και τον Αρχηγό φυτεύει το νέο ελληνικό Δέντρο. Την ανανεωμένη Ελλάδα που προοιωνίζει μια πλούσια καρποφορία αυριανή, σ' εποχή μάλιστα "κατά την οποίαν η παγκόσμιος καταιγίς μόνον ερείπια σωρεύει εις άλλας χώρας".

Η δενδροφύτευση: Αποστολή ιερή κατά των τριών συντελεστών καταστροφής του δάσους: την πυρκαγιά, την εκχέρσωση και την... κατσίκα, θ' αποτελέσει τμήμα της αναγεννητικής προσπάθειας στη Βόρεια Ελλάδα.

Η επιστροφή στη γη: Συμβολίζει την ανασύνδεση της γεωργικής παράδοσης με το παρελθόν των θρύλων του λαού, καθώς και το γεφύρωμα του χάσματος μεταξύ πόλης και χωριού και της απόστασης ανάμεσα στον επιστήμονα και το λαό.

Σελ. 85
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/86.gif&w=600&h=915 13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 26

Σελ. 86
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η Νεολαία της 4ης Αυγούστου
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 67
    13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

    ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

    Πατριαρχική οικογένεια - Φυλετική οικογένεια - Οικογένεια - Κράτος

    "Η γυναίκα είναι ο πραγματικός αρχηγός της οικογενείας και η γυναίκα θα διαφυλάξη την παράδοσιν (...) Από σας τας γυναίκας εξαρτάται τι παιδιά θα έχη εις το μέλλον η ΕΛΛΑΣ. Αυτό μη το λησμονήτε ποτέ".

    Ι. Μεταξάς

    Βασικός συντελεστής για τη ζωή του καθεστώτος υπήρξε αναμφισβήτητα η οικογένεια, και η κοινωνική του επιβολή επιτεύχθηκε μέσα απ' αυτό το κοινωνικό κύτταρο.

    Ο Δημήτρης Μορτόγιας, στην προσπάθειά του να μελετήσει τη νεοελληνική κοινωνία μέσα από το μυθιστόρημα του μεσοπολέμου, διαμόρφωσε ένα διάγραμμα διαφόρων θεμάτων το οποίο αποκάλυπτε την ιδεολογία της αστικής και μικροαστικής τάξης. Η σημασία της οικογένειας, ως θεσμός συντηρητικός, αποτελεί ένα από τα κύρια θέματα του διαγράμματος: "Η ολιγαρχία, μολονότι έχει υπονομεύσει και παραμορφώσει το περιεχόμενο της οικογένειας, επιμένει με θρησκευτική προσήλωση στη διατήρηση του τύπου (...) Η χαλάρωση της οικογενείας απελευθερώνει καταλυτικές ή επαναστατικές τάσεις κατεξοχήν επικίνδυνες".1 Γνωρίζοντας την παραπάνω κατάσταση της ελληνικής οικογένειας, σ' αυτήν την ιστορικά ιδιαίτερη στιγμή της ελληνικής κοινωνίας, η οποία καθορίζεται από την έλλειψη ζωτικών σημείων αναφοράς, το μεταξικό καθεστώς ανακηρύσσει την οικογένεια βασικό μέλος του ιδεολογικού του τρίπτυχου και μάλιστα συνεργαζόμενο με τα δύο άλλα μέλη, την πατρίδα και τη θρησκεία.

    ——————————————

    1. Δ. Μορτόγιας, Δείγμα γραφής, Αθήνα, Ολκός, 1977, σ. 69.