Συγγραφέας:Καραμανωλάκης, Βαγγέλης Δ.
 
Τίτλος:Η συγκρότηση της ιστορικής επιστήμης και η διδασκαλία της ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (1837-1932)
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:42
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2006
 
Σελίδες:551
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Τριτοβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα, Πανεπιστήμιο Αθηνών
 
Χρονική κάλυψη:1837-1932
 
Περίληψη:Αφετηριακή υπόθεση της εργασίας αυτής είναι ότι η ιστορία συγκροτείται ως επιστήμη μέσα από την καταλυτική επίδραση εκπαιδευτικών θεσμών για την παραγωγή και τη μετάδοση της γνώσης, όπως είναι το πανεπιστήμιο. Οι θεσμοί αυτοί επιβάλλουν σε μεγάλο βαθμό στην ιστοριογραφική παραγωγή τη λογική της συγκρότησης και της λειτουργίας τους, τις αξίες που τους διέπουν, τις πρακτικές ανάδειξης κύρους και τους συσχετισμούς δύναμης που επικρατούν στο εσωτερικό τους, τις σχέσεις τους με την πολιτική εξουσία και την κοινωνία. Η πανεπιστημιακή διδασκαλία της ιστορίας κατά την περίοδο που καλύπτει το βιβλίο συνδέθηκε με μια σειρά από παράγοντες και μεταβλητές, στοιχεία που καθόρισαν και το συγκεκριμένο πλαίσιο αναφοράς : το πανεπιστημιακό περιβάλλον, η ιστοριογραφική παράδοση, τα πρόσωπα που δίδαξαν και οι αποδέκτες της διδασκαλίας τους. Στόχος της παρούσας εργασίας είναι η συνεξέταση αυτών των παραγόντων μέσα στην ευρύτερη πολιτική και κοινωνική συγκυρία από την οποία σε μεγάλο βαθμό ορίστηκαν και την οποία εντέλει επανακαθόρισαν, με άλλα λόγια θέμα του βιβλίου είναι η συγκρότηση, στον χώρο του Πανεπιστημίου Αθηνών, μιας εθνικής-επιστημονικής ιστορίας με έντονο διδακτικό χαρακτήρα, η οποία επηρέασε καθοριστικά τη συνολική ιστοριογραφική παραγωγή, λόγω της σημαίνουσας θέσης του ιδρύματος, καθώς για έναν περίπου αιώνα αποτέλεσε τον μοναδικό οργανωμένο θεσμό της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ο οποίος παρήγε ιστορική γνώση, κατάρτιζε τους φοιτητές και προετοίμαζε τους αποφοίτους του για τη διάχυση αυτής της γνώσης, μέσω κυρίως του σχολικού δικτύου, στο ελληνικό βασίλειο και στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 43.93 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 399-418 από: 554
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/63/gif/399.gif&w=600&h=915

Η νέα πολιτική εξουσία προσπάθησε να ενδυναμώσει τα στηρίγματα της στη Σχολή. Ο διορισμός του Γ. Σωτηριάδη, η εκλογή του Κ. Ράδου, του Σ. Κουγέα και του Κ. Άμαντου ενίσχυσαν τις φιλοβενιζελικές φωνές στη Φιλοσοφική, χωρίς όμως να ανατρέψουν το γενικότερο κλίμα. Η δημιουργία του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και η έναρξη λειτουργίας της αντίστοιχης Φιλοσοφικής Σχολής δημιουργούσαν ένα γλωσσικά φιλελεύθερο αντιστάθμισμα στη Βόρεια Ελλάδα, μια σχολή όπου δινόταν πολύ μεγαλύτερο βάρος στη διδασκαλία των νεότερων χρόνων. Στη Φιλοσοφική Σχολή της Αθήνας, η ανανέωση στο πρόγραμμα μαθημάτων του Φιλολογικού Τμήματος με την εισαγωγή της διδασκαλίας της βυζαντινής περιόδου από πολλές έδρες (εξέλιξη επιβεβλημένη τόσο από τη συγκρότηση βυζαντινολογικών σπουδών στο εξωτερικό και την παρουσία ενός αντίστοιχου επιστημονικού προσωπικού στην Ελλάδα, όσο και από τις προτεραιότητες και τις ανάγκες της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής) αποτέλεσε σημαντική εξέλιξη, χωρίς όμως να μεταβάλει καθοριστικά τον πάγιο προσανατολισμό της Σχολής προς την αρχαία ελληνική φιλολογία. Οι εξελίξεις στα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια και η ανάγκη γνώσης των προβλημάτων της διεθνούς συγκυρίας, στο πλαίσιο τώρα μιας εθνοκεντρικής αντίληψης, οδήγησαν στη διδασκαλία της ιστορίας των νεότερων χρόνων έως και τα πλέον πρόσφατα χρόνια.

Ο θεματικός και χρονολογικός εμπλουτισμός της διδασκαλίας της ιστορίας δεν εμπόδισε την περιχαράκωση και σε μεγάλο βαθμό την απομόνωσή της από τις εξελίξεις στα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια και στην ιστοριογραφία. Οι αλλαγές στη διδασκαλία της ιστορίας στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης με κυρίαρχη την εξειδίκευση και η δημιουργία ιστορικών τμημάτων από το τέλος του 19ου αιώνα δεν βρήκαν ανταπόκριση στην ελληνική ανώτατη εκπαίδευση παρά μόνο εν μέρει στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Οι έδρες Ιστορίας, όπως και συνολικότερα οι έδρες του Πανεπιστημίου Αθηνών, παρέμειναν περιορισμένες. Με εξαίρεση τις βυζαντινές σπουδές, που σε μεγάλο βαθμό συνομίλησαν με τις αντίστοιχες στα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια, οι ιστορικές σπουδές στην Ελλάδα δεν συμμετείχαν στον γενικότερο προβληματισμό. Δεν μοιράστηκαν, με ελάχιστες εξαιρέσεις, τα νέα ερωτήματα της ευρωπαϊκής ιστοριογραφίας όπως αυτή εξελίχθηκε μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Ενδεχομένως η συνέχεια των πολεμικών περιπετειών, οι βαλκανικοί ανταγωνισμοί, η Μικρασιατική καταστροφή εμπόδισαν τις ωσμώσεις, ενισχύοντας τον εθνοκεντρικό χαρακτήρα της ιστορικής επιστήμης. Η πλέον σημαντική εκσυγχρονιστική κίνηση, η δημιουργία του Ιστορικού Τμήματος, συνάντησε την άρνηση του καθηγητικού προσωπικού της Φιλοσοφικής Σχο-

Σελ. 399
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/63/gif/400.gif&w=600&h=915

Σχολής.897 Λίγο αργότερα παλαιότερες, όπως η νομική, και νεότερες, όπως η κοινωνιολογία, επιστήμες μετέφεραν τους νέους προβληματισμούς στον χώρο των κοινωνικών επιστημών στην Ελλάδα. Διδάσκοντες της Νομικής όπως ο Κωνσταντίνος Τσάτσος και ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος δίδαξαν για πρώτη φορά μαρξισμό στο Πανεπιστήμιο 898

Η εθνική στοχοθεσία των ιστορικών σπουδών στην Ελλάδα εμπλουτίστηκε σε μεγάλο βαθμό, από την τρίτη δεκαετία του 20ού αιώνα και μετά, με ένα νέο ζητούμενο : τη γνώση του εθνικού παρελθόντος για τη θωράκιση των φοιτητών ενάντια στις κομμουνιστικές ιδέες. Εάν η έννοια της ιστορικής κοινότητας συγκροτήθηκε σε μεγάλο βαθμό κατ' αντιπαράθεση με τη δυτική ιστοριογραφία, τους ξένους, που προσέβαλλαν τα εθνικά δίκαια, στη συγκυρία του Μεσοπολέμου η ακαδημαϊκή κοινότητα όφειλε να αντιμετωπίσει έναν εσωτερικό πλέον εχθρό, ο οποίος βέβαια συνδεόταν με το εξωτερικό. Η έννοια του αγαθού και χρηστού πολίτη, έννοια που σχετιζόταν με τις απαρχές της λειτουργίας του Πανεπιστημίου, ανασημασιοδοτούνταν τώρα στη λογική του αποκλεισμού των κομμουνιστικών ιδεών, που συνδέονταν κατά κύριο λόγο με τον δημοτικισμό. Η ιστορία προσέφερε το κοινό παρελθόν, οριοθετώντας το, δίνοντας την ορθή ανάγνωσή του, ακόμη και για τα πλέον πρόσφατα χρόνια, έναντι των αναγνώσεων που επιχειρούσαν οι αριστεροί διανοούμενοι, για τους οποίους η εθνική ιστορία αποτελούσε προνομιακό πεδίο μελέτης.

Η σχέση των πανεπιστημιακών καθηγητών με την πολιτική υπήρξε καθοριστική για την ίδια τους την παρουσία στο ίδρυμα. Είναι χαρακτηριστικό ότι, ενώ σύμφωνα με τον προσωρινό κανονισμό λειτουργίας του Πανεπιστημίου (1837) το υπουργείο Παιδείας θα εκχωρούσε εντός μίας πενταετίας το δικαίωμα της εκλογής των καθηγητών στις σχολές, στην πραγματικότητα το διατήρησε για πενήντα περίπου χρόνια. Αποκλειστικός σχεδόν μηχανισμός προβολής των επιστημόνων και μελών του διδακτικού προσωπικού ήταν η σχέση με την πολιτική εξουσία. Συνεπακόλουθο ήταν, όπως σχολιάζει ο Θ. Κρητικός

897. Στη Γερμανία και στη Γαλλία οι μεγάλες συζητήσεις αναφορικά με την κριτική στον ιστορικισμό και στον θετικισμό έλαβαν χώρα εκτός Πανεπιστημίου, χωρίς να επηρεάσουν άμεσα την πανεπιστημιακή διδασκαλία της ιστορίας. Βλ. Karl Η. Metz, "Der Methodenstreit in der deutschen Geschichtswissenschaft 1891-1899): Bemerkungen zum sozialen Kontext wissenschaftlicher Auseinandersetzungen", Storia della Storiografia 6 (1984), σ. 3-20. Στην ελληνική περίπτωση, οι συζητήσεις αυτές σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις δεν απασχόλησαν τους ιστορικούς στο σύνολό τους, δεν έγιναν γνωστές ούτε εντός ούτε εκτός Πανεπιστημίου.

898. Βλ. Αλέξανδρος-Ανδρέας Κύρτσης, Κοινωνιολογική σκέψη και εκσυγχρονιστικές ιδεολογίες στον ελληνικό μεσοπόλεμο, Αθήνα, Νήσος, 1996.

Σελ. 400
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/63/gif/401.gif&w=600&h=915

γράφοντας για τις φυσικές επιστήμες τον 19ο αιώνα στην Ελλάδα, να αναδειχθούν οι επιστήμονες (και ως επιστήμονες) εκείνοι που επεδείκνυαν πρόθεση και διάθεση προσαρμογής με την πολιτική εξουσία, παρά αυτονόμησης από αυτή.899 Όπως το διατυπώνει διαφορετικά ο Κ. Λάππας, η σημαντικότερη συνέπεια της εμπλοκής της πολιτικής εξουσίας στην εκλογή και σταδιοδρομία των διδασκόντων ήταν η δημιουργία αισθήματος ανασφάλειας και πνεύματος νομιμοφροσύνης της πανεπιστημιακής κοινότητας απέναντι στην κρατική εξουσία.900

Με τα βασιλικά διατάγματα του 1882 και τις επόμενες ρυθμίσεις σταδιακά διασφαλίστηκαν και εφαρμόστηκαν οι όροι εκλογής του διδακτικού προσωπικού, οι οποίοι σε γενικές γραμμές εξασφάλιζαν την αυτονομία του συγκροτώντας ένα διακριτό επιστημονικό πεδίο901: η δικαιοδοσία της αναγνώρισης του επιστημονικού κύρους ενός υποψηφίου περνούσε στα χέρια των άλλων παραγωγών γνώσης, οι οποίοι, όντας επίσης ανταγωνιστές του, ήταν οι λιγότερο διατεθειμένοι να του την παράσχουν χωρίς συζήτηση ή εξέταση.902 Οι όροι της εξέτασης και τα κριτήρια της επρόκειτο να καθοριστούν, σύμφωνα και με τη δυτική εμπειρία, σταδιακά και με τη συγκατάθεση της πολιτικής εξουσίας, στο μέτρο που ήταν απαραίτητη η νομοθετική τους κάλυψη. Σε αυτό το πλαίσιο το επιστημονικό σύγγραμμα απέκτησε κεντρική θέση, ανώτερη της διδακτικής εμπειρίας : η επιστημονική έρευνα και η συγγραφή θεωρούνταν σημαντικότερες από την παιδαγωγική διάσταση του έργου του πανεπιστημιακού καθηγητή. Η συγκεκριμένη εξέλιξη λειτούργησε καθοριστικά για την ιστορική γραφή, καθώς επέβαλε κανονιστικούς όρους (ερευνητική εργασία, τεκμηρίωση, συγκριτική διάσταση), δημιουργώντας ουσιαστικά μια τυπολογία

899. Θεόδωρος Κρητικός, «Ιστορία της Επιστήμης και Ιστορία των Ιδεών: τα όρια μιας (προβληματικής) σχέσης (19ος και 20ός αιώνας), Τα Ιστορικά 20 (Ιούνιος 1994), σ. 111-112, και passim, σ. 103-114.

900. Κ. Λάππας, ό.π., σ. 128.

901. Ο όρος επιστημονικό πεδίο σημειώνεται εδώ όπως τον χρησιμοποιεί ο Μπουρντιέ: ο τόπος (δηλαδή ο χώρος του παιχνιδιού) ενός συναγωνισμού που έχει ως ιδιαίτερο «αντίκρισμα» το μονοπώλιο του «επιστημονικού κύρους», αδιάσπαστα καθορισμένου ως τεχνικής ικανότητας και ως κοινωνικής εξουσίας ή, αν προτιμάτε, το μονοπώλιο της επιστημονικής αρμοδιότητας, εννοούμενης ως ικανότητας του να ομιλούμε και να ενεργούμε νόμιμα (δηλαδή κατά τρόπο εξουσιοδοτημένο και εξουσιαστικό) για την επιστήμη, που είναι κοινωνικά αναγνωρισμένη σε έναν καθορισμένο φορέα: Μικρόκοσμοι. Τρεις μελέτες πεδίου, μτφ.: Νίκος Παναγιωτόπουλος, Γιώργος Τσούλας, Αθήνα, Δελφίνι, 1993, σ. 86. Για την έννοια του επιστημονικού κύρους και του συμβολικού κεφαλαίου του επιστήμονα βλ. Ρ. Bourdieu, Homo academicus, Παρίσι 1984.

902. Βλ. Πιέρ Μπουρντιέ, Μικρόκοσμοι..., ό.π, σ. 91.

Σελ. 401
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/63/gif/402.gif&w=600&h=915

γία της. Με βάση αυτή την τυπολογία τα σχολικά εγχειρίδια δεν θεωρούνταν επιστημονικά συγγράμματα, ενώ η χρήση της βιβλιογραφίας κρίθηκε απαραίτητη . Η διαδικασία αυτή, παρ' όλο που πολύ συχνά λειτούργησε προσχηματικά καλύπτοντας προαποφασισμένες επιλογές από το σώμα των καθηγητών ή την εκτελεστική εξουσία, συγκροτούσε κριτήρια που έπρεπε να ληφθούν υπόψη, δημιουργούσε νέο ορίζοντα προσδοκιών για το ιστορικό έργο. Από την άλλη πλευρά υπήρχαν οι αίθουσες των συλλόγων, οι εταιρείες και οι συσσωματώσεις, μέσα από τις οποίες ο ιστορικός μετέφερε την «αλήθεια» σε ένα ευρύτερο κοινό.

Η πραγματικότητα, βέβαια, αποδείχθηκε πολλές φορές αρκετά πιο σύνθετη. Όσο και εάν η ανάθεση της εκλογής του πανεπιστημιακού προσωπικού στις σχολές σηματοδοτούσε μια διαδικασία αυτονόμησης, η διαδικασία αυτή ούτε απρόσκοπτη ήταν, ούτε και ευθύγραμμη. Από το 1882 έως το 1932, και ιδιαίτερα το διάστημα 1910-1932, εποχή διχασμού και πολιτικής αστάθειας, κυβερνήσεις όλου του πολιτικού φάσματος προχώρησαν στις περισσότερες αριθμητικά, καθ' όλη την έως τότε ιστορία του ιδρύματος, απολύσεις μελών του διδακτικού προσωπικού. Η πολιτική εξουσία προσπάθησε να ελέγξει την ανάδειξη του διδακτικού προσωπικού παράλληλα με την ενίσχυση των διαδικασιών αυτονόμησής του, ενώ διατήρησε και κάποτε διεύρυνε το δικαίωμα καθορισμού του γνωστικού αντικειμένου των εδρών και την προκήρυξη νέων. Σε ένα πανεπιστήμιο με ιστορία μόλις ογδόντα χρόνων και σε ένα περιβάλλον στο οποίο δεν είχε διαμορφωθεί ακόμη ακαδημαϊκή παράδοση ,903 η κρατική παρέμβαση δεν εξέπληττε. Όσον αφορούσε την παρουσία και τη διδασκαλία της ιστορίας το διακύβευμα ήταν ιδιαίτερα σοβαρό.

903. Το ζήτημα της ακαδημαϊκής παράδοσης συνδέεται κυρίως με τη θεσμοθέτηση των όρων εκείνων μέσα από τους οποίους αναδεικνύεται το διδακτικό προσωπικό. Η ανάθεση της διαδικασίας αυτής στο τελευταίο δεν συνεπάγεται αυτόματα την είσοδο νέων ιδεών ή νέων προσώπων. Αντίθετα, στα γερμανικά πανεπιστήμια, και λιγότερο στα γαλλικά, η αριστοκρατική δομή του πανεπιστημίου με την εκτεταμένη εξουσία των τακτικών καθηγητών και η θεσμική παρέμβαση της κυβέρνησης στην τελική επιλογή οδηγούσαν στη δημιουργία ενός σώματος διδασκόντων ταξικά και ιδεολογικά καθορισμένων. Σε αυτές τις διαδικασίες οφείλεται εν πολλοίς και η περιχαράκωση των πανεπιστημιακών σπουδών, η δημιουργία ενός σώματος μανδαρίνων της δημόσιας διοίκησης, αριστοκρατικής κυρίως καταγωγής. Βλ. Fritz Ringer, The Decline of the German Mandarins: The German Academic Community 1890-1933, Κέμπριτζ Μασσ. 1969, και για τη Γαλλία βλ. W. Keylor, Academy and Community. The Foundation of the French Historical Profession, Κέμπριτζ 1975. Βλ. και Γκ. Ίγκερς, Νέες κατευθύνσεις..., ό.π., σ. 72-74, 122-127.

Σελ. 402
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/63/gif/403.gif&w=600&h=915

Το κοινό στοιχείο που διέτρεξε το σύνολο της ιστορικής διδασκαλίας την περίοδο που μελετώ αποτελεί η προσήλωση στην εθνική χρησιμότητα της ιστορίας. Η προσήλωση αυτή βρήκε διαφορετικές εκφράσεις μέσα στον χρόνο, ανάλογα με τη συγκυρία και τους διδάσκοντες. Η αντίκρουση των θεωριών του Φαλλμεράυερ, η εμφάνιση των βαλκανικών εθνικισμών, η διεκδίκηση νέων εδαφών και η ενσωμάτωση των προσφυγικών πληθυσμών μετά την Καταστροφή του 1922 αποτέλεσαν εξελίξεις που επηρέασαν καθοριστικά τη διδασκαλία της ιστορίας. Η διαμόρφωση της ιστορικής παράδοσης του ελληνικού έθνους μέσα από τη σύζευξη της πανεπιστημιακής διδασκαλίας της ιστορίας με την εν γένει παρουσία του ιδρύματος, υπήρξε διαδικασία πολύπλοκη, πολύμορφη και αντιφατική. Η σύνδεση του εθνικού παρελθόντος με το παρόν ανάλογα με τους πολιτικούς σχεδιασμούς του μέλλοντος συνέστησε μείζον ερώτημα, στο οποίο υπήρξαν διαφορετικές και συχνά αλληλοσυγκρουόμενες απαντήσεις.

Οι απαντήσεις που έδωσε το Πανεπιστήμιο και ιδιαίτερα η Φιλοσοφική Σχολή επηρεάστηκαν σημαντικά από τη φυσιογνωμία του: η συμβολή του Αθήνησι στην έξωση του Όθωνα, η τοποθέτησή του στο αντιδημοτικιστικό στρατόπεδο και η αντιβενιζελική εν πολλοίς στάση του στον Διχασμό, η συμμετοχή του στον αντικομμουνιστικό αγώνα αποτέλεσαν πολιτικές επιλογές που προσδιόρισαν σε γενικές γραμμές και το πλαίσιο στο οποίο κινήθηκε το διδακτικό προσωπικό της ιστορίας. Η σύνδεση του Κ. Παπαρρηγόπουλου με την κωλεττική Μεγάλη Ιδέα, η συμμετοχή του, όπως και του Σπ. Λάμπρου και του Π. Καρολίδη, στο τρικουπικό σχέδιο του εκσυγχρονισμού, η τοποθέτηση των δύο τελευταίων στο φιλοβασιλικό στρατόπεδο, η εναντίωση των νεότερων καθηγητών στη μαρξιστική ιστοριογραφία των αρχών του 20ού αιώνα καθόρισαν και τη διδασκαλία της ιστορίας. Η διαμάχη για τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία ανάμεσα στον Παπαρρηγόπουλο και σε μια ομάδα αρχαιογνωστών καθηγητών, η σύγκρουση Λάμπρου - Καρολίδη για τον χαρακτήρα της ιστορικής επιστήμης έκρυβαν πέρα από προσωπικές φιλοδοξίες πολιτικά προτάγματα αναφορικά με τον συνολικό χαρακτήρα και τις κατευθύνσεις του νέου κράτους. Προτάγματα τα οποία σε συγκεκριμένες στιγμές οι καθηγητές επιχείρησαν να προβάλουν, επανδρώνοντας τους μηχανισμούς εξουσίας.

Στο ελληνικό βασίλειο του 19ου αιώνα και των αρχών του 20ού η πραγμάτωση της Μεγάλης Ιδέας αποτελούσε το σημαντικότερο πολιτικό πρόταγμα, το οποίο υπηρέτησαν οι καθηγητές του Πανεπιστημίου, που και μέσω της καθηγητικής τους ιδιότητας εξέφρασαν τις πολιτικές απόψεις τους για την πραγμάτωση της. Και δεν αναφέρομαι μόνο στην παρουσία τους στις δημό-

Σελ. 403
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/63/gif/404.gif&w=600&h=915

δημόσιες εκδηλώσεις του ιδρύματος, στις οποίες είχαν την ευκαιρία να διατυπώσουν πολλές φορές τις πολιτικές θέσεις τους, ή στη γενικότερη συμμετοχή τους στον δημόσιο βίο. Αναφέρομαι ειδικότερα στη διδασκαλία τους, στο ιστορικό τους έργο. Η προβολή από τον Κ. Παπαρρηγόπουλο της μοναρχίας ως ενός από τα πλέον ισχυρά ομογενοποιητικά στοιχεία της ελληνικής Βυζαντινής Αυτοκρατορίας αποτελούσε μια κατά μείζονα λόγο πολιτική επιλογή, καθώς δημιουργούσε γενεαλογία, ενώ ταυτόχρονα ενίσχυε τους υποστηρικτές του θεσμού με επιχειρήματα, διαπαιδαγωγώντας ανάλογα τους φοιτητές και την κοινή γνώμη. Η προσαρμογή της διδασκαλίας του στους κάθε φορά εφικτούς στόχους του ελληνικού αλυτρωτισμού όπλιζε την ελληνική εξωτερική πολιτική. Η έμφαση του Π. Καρολίδη στη σύνδεση του ανατολικού και του ελληνικού πολιτισμού και ο καθοριστικός ρόλος της Μικράς Ασίας ως χώρου συνεύρεσης και συναλλαγής των δύο πολιτισμών εξυπηρετούσαν την πολιτική αντίληψή του για την ελληνοοθωμανική συνεργασία. Η Αγωγή του πολίτου που εισήγαγε και δίδαξε ο Μιχαήλ Βολονάκης είχε στόχο να διαφωτίσει τους φοιτητές και να τους εφοδιάσει με όπλα εναντίον του «εσωτερικού εχθρού».

Τα μαθήματα των πανεπιστημιακών ιστορικών είχαν αντίκτυπο στην ελληνική κοινωνία. Το έθνος, προβάλλοντας σε σημαντικό βαθμό τις ανάγκες της συγκυρίας στο παρελθόν, αναζητούσε τους ιστορικούς συμμάχους του. Η ιστορική αφήγηση του παρελθόντος αποτελούσε μια πολύ κρίσιμη επιλογή, που τους αφορούσε όλους. Στα δύο επεισόδια που έλαβαν χώρα στο Πανεπιστήμιο Αθηνών τον 19ο αιώνα γύρω από καθηγητές Ιστορίας (Μανούσεια και Βερναρδάκεια), η διδασκαλία τους διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο, αποτέλεσε , έστω και ως πρόφαση, την αφορμή για τη σύγκρουση. Το 1848, σε ένα πανεπιστήμιο σε γενικές γραμμές πολιτικά φιλελεύθερο, οι φοιτητές στάθηκαν στο πλευρό του Θ. Μανούση όταν κατηγορήθηκε για «ασεβή» διδασκαλία. Το 1868, σε μια κοινωνία πλέον πολύ πιο συντηρητική και ευαίσθητη σε θρησκευτικά ζητήματα, οι φοιτητές πρωτοστάτησαν στην αποπομπή του Δ. Βερναρδάκη κυρίως λόγω της στάσης του προς τα θεία και των επιρροών που είχε δεχθεί από τον δαρβινισμό. Στην πραγματικότητα, σε μια στιγμή ανόδου του φοιτητικού κινήματος ο καθηγητής αναγκάστηκε να παραιτηθεί εξαιτίας της φιλοβασιλικής του τοποθέτησης.

Η έντονη και πολυδιάστατη δημόσια παρουσία του Πανεπιστημίου δεν αποτελεί εγχώρια ιδιοτυπία. Σε όλο τον 19ο αιώνα στην Ευρώπη οι πανεπιστημιακοί καθηγητές, ιδιαίτερα οι καθηγητές της Ιστορίας, ενεπλάκησαν ενεργά στη δημόσια ζωή. Συμμετείχαν σε αυτήν, καθορίζοντας την κρατική πολιτική, καταλαμβάνοντας ακόμη και υψηλά πολιτικά αξιώματα, όπως ο

Σελ. 404
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/63/gif/405.gif&w=600&h=915

Γκιζό και ο Μακώλεϋ. Η Γαλλική Επανάσταση και οι Ναπολεόντειοι Πόλεμοι δημιούργησαν ένα νέο σκηνικό, μέσα στο οποίο έκαναν δυναμικά την παρουσία τους οι επαγγελματίες ιστορικοί. Σε έναν αιώνα ρομαντισμού οι κάτοχοι της ιστορικής αλήθειας διαδραμάτισαν κεντρικό ρόλο στην υπεράσπιση των εθνικών ιδεωδών αλλά και των τρεχουσών πολιτικών. Στην Πρωσική σχολή επιφανείς ιστορικοί όπως ο Ντρόυζεν και ο Τράιτσκε «κατασκεύασαν» με το έργο τους το κοινό ιστορικό παρελθόν του νεαρού γερμανικού κράτους στηρίζοντας το απολυταρχικό καθεστώς του Μπίσμαρκ ,904 Στη Γαλλία μετά την ήττα του 1871 οι θετικιστές ιστορικοί ανέλαβαν καθοριστικό ρόλο στη συγκρότηση της σχολικής εκπαίδευσης επιχειρώντας να ενισχύσουν το εθνικό φρόνημα των μαθητών. Ο Ερνέστ Λαβίς συνέγραψε εγχειρίδια ιστορίας για το δημοτικό, ενώ υπήρξε ο εμπνευστής και συντάκτης των εκπαιδευτικών προγραμμάτων για την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση 905

Η διεύρυνση της ελληνικής πανεπιστημιακής κοινότητας στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, η συνεχής παρουσία των εκπροσώπων της μέσα από την ενεργό συμμετοχή τους στον δημόσιο βίο, η οριοθέτηση της επιστημονικής της ταυτότητας οδήγησαν στην ισχυροποίηση της. Ο καταλυτικός ρόλος που έπαιξαν οι ιστορικοί του Πανεπιστημίου στη διαμόρφωση συλλογικοτήτων όπως η Εθνική Άμυνα, η Εθνική Εταιρεία και ο «Ελληνισμός» και η ανάληψη σε μεγάλο βαθμό πολιτικών πρωτοβουλιών μέσα από τον πρωταγωνιστικό τους ρόλο στη λειτουργία τους ήταν δηλωτικά της επιθυμίας τους να συμμετάσχουν στα πεδία εξουσίας, ιδιαίτερα στο τέλος του αιώνα, σε μια περίοδο απονομιμοποίησης του πολιτικού προσωπικού 906

Η κατάληξη αυτών των προσπαθειών είναι γνωστή. Η ισχυροποίηση των πολιτικών απομάκρυνε τους πανεπιστημιακούς σε μεγάλο βαθμό από την ενεργό δράση, περιορίζοντάς τους στη χρήση της συμβολικής τους εξουσίας.

904. Βλ. Konrad Jarausch, Students, Society and Politics..., ό.π., a. 200-205, και G. Iggers, The German Conception..., ό.π., σ. 91-92. Βλ. γενικότερα για τη σχέση ιστορίας και πολιτικής τον συλλογικό τόμο Walter Laqueur (επιμ.), Historians in Politics, Λονδίνο - Καλιφόρνια 1974, και ιδιαίτερα τα άρθρα του Andreas Dorpalen, "Heinrich von Treitschke", σ. 21-35, και του Charles E. McClelland, "Berlin Historians and German Politis", σ. 191-222.

905. Chr. Delacroix, Fr. Dosse, P. Garcia, ό.π., σ. 67-71. Βλ και G. Bourde, Η. Martin, ό.π., σ. 155-161.

906. Βλ. Έφη Γαζή, «Συμβολικός λόγος...», ό.π., και Γιώργος Κόκκινος, «Η αποσύνδεση του έθνους από το κράτος, ο πολιτικός ανορθολογισμός και η συγκρότηση των εθνικών οργανώσεων στα τέλη του 19ου αιώνα. Το παράδειγμα της εταιρείας 0 Ελληνισμός», στο ίδιο, σ. 231-250.

Σελ. 405
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/63/gif/406.gif&w=600&h=915

Μετά τη θητεία του Σπ. Λάμπρου στην Εθνική Εταιρεία και την άσκηση στην ουσία εξωτερικής πολιτικής, η σύντομη θητεία του στην πρωθυπουργία και η άδοξη κατάληξή της ήταν σε μεγάλο βαθμό ενδεικτική των νέων εξελίξεων. Η επιλογή του στηρίχτηκε, σε μια κρισιμότατη περίοδο, όχι στην πολιτική του ικανότητα αλλά στο συμβολικό κύρος που έφερε η πανεπιστημιακή ιδιότητα και η κοινωνική του δράση.

Η ανάδειξη του εθνικού σε βασική κανονιστική αρχή, στο ιστορικά ορθό, αποτέλεσε το πλαίσιο που κυριάρχησε στον επιστημονικό-ιστορικό λόγο, συνδέοντάς τον άρρηκτα με την πολιτική. Οι καθηγητές του Πανεπιστημίου αναδείχθηκαν σε υπερασπιστές της πολιτικής οντότητας του έθνους μέσω της προβολής της μοναδικής πολιτιστικής του ταυτότητας, η οποία κατά μείζονα λόγο διαμορφώθηκε ιστορικά. Ο κοινός στόχος ήταν η δράση, η εκπλήρωση των εθνικών ιδεωδών, στόχος ο οποίος δεχόταν διαφορετικές κάθε φορά ερμηνείες ανάλογα με τη συγκυρία. Όμως, η παραδοχή του εθνικού προτάγματος αποτέλεσε την κοινή βάση, το σημείο συμφωνίας. Η εμφάνιση και ισχυροποίηση των κομμουνιστικών ιδεών από τη δεκαετία του 1920 και μετά στην Ελλάδα αποτέλεσε τη σημαντικότερη ρήξη σε αυτό το consensus, και δημιούργησε νέους όρους σύγκρουσης των ιδεών αλλά και των πολιτικών.

Έτσι, λοιπόν, πορεύθηκε η ιστορία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Φορώντας τον αρχαϊκό της χιτώνα, περιέβαλλε, όπως και οι άλλες αναγεννηθείσες αδελφές της επιστήμες, τον Όθωνα και όλους όσοι τον ακολούθησαν στην εξουσία, κράτησε τις δέλτους της, κατέγραψε τα γεγονότα του παρελθόντος. Στα χρόνια που ήλθαν, άλλαξε στο σώμα και στην ενδυμασία- άφησε πίσω τις παγκόσμιες προοπτικές της, έγινε εθνική, κατέκτησε σταδιακά τον επιστημονικό της χαρακτήρα και, σε αντίθεση με τις άλλες επιστήμες, προσέθεσε γρήγορα στον χιτώνα βυζαντινά και νεοελληνικά στολίδια. Διατήρησε όμως πάντα τις στενές σχέσεις μαζί τους : με τη φιλολογία, τη ρητορική και ιδιαίτερα την αρχαιολογία. Μαζί με την τελευταία, ακουμπώντας η μία στην άλλη, συνταξίδεψαν έως την ίδρυση του Ιστορικού-Αρχαιολογικού Τμήματος, τελευταίο στάδιο και παράλληλα νέα αρχή ενός ταξιδιού που συνεχίζεται έως σήμερα.

Σελ. 406
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/63/gif/407.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (1837-1932)

Σελ. 407
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/63/gif/408.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 408
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/63/gif/409.gif&w=600&h=915

ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (1837-1932)

Μια πρώτη καταγραφή των μαθημάτων ιστορίας συμπεριλαμβανόταν στην ανέκδοτη ανακοίνωση του Παναγιώτη Στάθη και του γράφοντος «Έδρες και μαθήματα Ιστορίας στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών 1837-1911 », στα Σεμινάρια της Ερμούπολης τον Ιούλιο του 1992. Η παρούσα καταγραφή συμπληρώνει την προϋπάρχουσα, στηριζόμενη σε αρχειακό υλικό που διασώζεται στο Αρχείο Πρωτοκόλλου του Ιστορικού Αρχείου του Πανεπιστημίου Αθηνών για την περίοδο 1837-1932.

Το σύνολο των προγραμμάτων έχει διασωθεί στο Αρχείο Πρωτοκόλλου, εκτός από τα προγράμματα του ακαδημαϊκού έτους 1841-1842 και του θερινού εξαμήνου 1845-1846, που εντοπίστηκαν στον σύμμεικτο χειρόγραφο τόμο Πρακτικά Συνεδριάσεων της Φιλοσοφικής Σχολής από 1838-1852, Της Νομικής Σχολής από 1837-1852, Συνεδριάσεων Συγκλήτου από 1843-1846. Τα υπόλοιπα προγράμματα έχουν διασωθεί στις ακόλουθες μορφές : α) έντυπα μονόφυλλα προγράμματα χειμερινών και θερινών μαθημάτων που αναρτούσαν στο Πανεπιστήμιο προς ενημέρωση των φοιτητών (έχουν εντοπιστεί από το 1837-1838 έως και το 1919, αν και με μεγάλη πληρότητα έως το 1885), β) προγράμματα που εκδίδονταν από το 1864907 σε ξεχωριστά φυλλάδια και από το 1880 ενσωματώνονταν και στους πρυτανικούς απολογισμούς, και γ) προγράμματα που περιλαμβάνονταν στις επετηρίδες του Πανεπιστημίου Αθηνών μετά το 1916. Η σειρά παρουσιάζει κενά, τα οποία οφείλονται άλλοτε σε αργία του Πανεπιστημίου (για παράδειγμα το χειμερινό εξάμηνο 18541855 λόγω της πανώλης και το θερινό εξάμηνο 1861-1862 εξαιτίας της έξωσης

907. Το πρώτο ονομαζόταν Αναγραφή των επί το ακαδημαϊκόν έτος 1864-65 αρχών του εν Αθήναις Εθνικού Πανεπιστημίου, των επιστημονικών συλλογών και παραρτημάτων αυτού, και των επί το χειμερινόν εξάμηνον 1864-1865 διδαχθησομένων εν αυτώ μαθημάτων και συνέχισε να εκδίδεται με παραπλήσιες ονομασίες έως το 1916, όταν εκδόθηκε η Επετηρίδα.

Σελ. 409
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/63/gif/410.gif&w=600&h=915

του Όθωνα) και άλλοτε στη μη δημοσίευση των προγραμμάτων, τουλάχιστον τυπωμένων.908

Στον κατάλογο που ακολουθεί προηγούνται τα μαθήματα των καθηγητών σύμφωνα με τον βαθμό και την αρχαιότητά τους και έπονται τα μαθήματα των υφηγητών με τον αντίστοιχο τρόπο. Η παύλα στη στήλη των ωρών δηλώνει ότι δεν προσδιορίζονται οι ώρες διδασκαλίας.

908. Σημειώνω τα εξάμηνα και τα έτη, τα προγράμματα των οποίων έχουν εντοπιστεί στο Ιστορικό Αρχείο του Πανεπιστημίου Αθηνών: 1837-1839, θ.εξ. 1839-1840, 1840-1841 έως χ.εξ. 1841-1842, χ.εξ. 1842-1843 έως 1852-1853, 1854-1855, 1856-1857, 1858-1860, χ.εξ. 1861-1862, 1862-1863 έως χ.εξ. 1875-1876, 1876-1877 έως χ.εξ. 18851886, χ.εξ. 1886-1887, χ.εξ. 1887-1888, χ.εξ. 1888-1889, χ.εξ. 1889-1890, χ.εξ. 18901891, χ.εξ. 1891-1892, χ.εξ. 1892-1893, χ.εξ. 1893-1894, χ.εξ. 1894-1895, χ.εξ. 18951896, 1896-1897, χ.εξ. 1897-1898, χ.εξ. 1898-1899, 1899-1900, χ.εξ. 1900-1901, χ.εξ. 1901-1902, 1902-1903, χ.εξ. 1903-1904, χ.εξ. 1904-1905, χ.εξ. 1905-1906, 1906-1907, 1907-1908, 1908-1909, 1910-1911, 1913-1914, 1916-1919, 1921-1922, 1923-1936.

Σελ. 410
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/63/gif/411.gif&w=600&h=915

ΕΤΟΣ

ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΙΔΑΣΚΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ

ΩΡΕΣ

• 1837-38 χ. Σχινάς Κ., τ.κ.

1837-38 θ. Σχινάς Κ., τ.κ.

• 1838-39 χ. Σχινάς Κ., τ.κ.

1838-39 χ. Σχινάς Κ., τ.κ. 1838-39 χ. Μανούσης Θ., ε.κ.

1838-39 θ. Σχινάς Κ., τ.κ. 1838-39 θ. Σχινάς Κ., τ.κ.

1838-39 θ. Μανούσης Θ., ε.κ.

• 1839-40 θ. Σχινάς Κ., τ.κ.

1839-40 θ. Μανούσης Θ., ε.κ.

• 1840-41 χ. Σχινάς Κ., τ.κ.

1840-41 χ. Μανούσης Θ., ε.κ.

1840-41 θ. Σχινάς Κ., τ.κ.

1840-41 θ. Μανούσης Θ., ε.κ.

Βίος Ελλάδος, ήτοι ελληνική αρχαιολογία 3

Εξακολούθησις του βίου της Ελλάδος 3

Βίος Ελλάδος

(εξακολούθησις και τέλος) 3

Πραγματεία περί ιστοριογράφων Ελλήνων 1

Πολιτειογραφία της Ευρώπης και ιδίως περιγραφή φυσική, ηθική και πολιτική της Ρωσσίας, Γαλλίας, Μεγάλης Βρεττανίας και της Αγγλοαμερικανικής Συμπολιτείας 1

Τας ιδίως ελληνικάς αρχαιολογίας 3

Έναρξις του βίου της Ελλάδος, αν υπάρχωσι νέοι φοιτηταί -

Πολιτειογραφία της Ευρώπης και ιδίως περιγραφή φυσική, ηθική και πολιτική της Ρωσσίας, Γαλλίας, Μεγάλης Βρεττανίας και της Αγγλοαμερικανικής συμπολιτείας 1

Εξακολούθησις των αρχαιολογιών και ιδίως αρχαιολογία πολιτική και ιστορική των Αθηνών 3

Εισαγωγή εις την πολιτειογραφίαν και γενικήν πολιτειογραφίαν της Ευρώπης 1

Πολιτεία Αθηναίων συμπεριλαμβανομένης και πραγματείας περί του αττικού δικαίου 4

Ειδική πολιτειογραφία, ήτοι περιγραφή

της Γαλλίας, Μεγ. Βρεττανίας

και Ρωσσίας 1

Η διακοπείσα σειρά του μαθήματος της των Αθηναίων πολιτείας 4

Εισαγωγή εις την πολιτειογραφίαν και γενικήν πολιτειογραφίαν της Ευρώπης 2

Σελ. 411
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/63/gif/412.gif&w=600&h=915

ΕΤΟΣ

ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΙΔΑΣΚΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ

ΩΡΕΣ

• 1841-42 χ. Σχινάς Κ., ε.κ.

1841-42 θ. Σχινάς Κ., ε.κ.

• 1842-43 χ. Μάσσον Έντ., τ.κ.

1842-43 χ. Μανούσης Θ., ε.κ.

1842-43 χ. Μανούσης Θ., ε.κ.

1842-43 θ. Μάσσον Έντ., τ.κ.

1842-43 θ. Σχινάς Κ, ε.κ.

1842-43 θ. Μανούσης Θ., ε.κ.

1842-43 θ. Μανούσης Θ., ε.κ.

• 1843-44 χ. Μάσσον Έντ., τ.κ.

1843-44 χ. Σχινάς Κ., ε.κ.

1843-44 χ. Μανούσης Θ., ε.κ.

1843-44 χ. Μανούσης Θ., ε.κ.

1843-44 θ. Μανούσης Θ., τ.κ.

1843-44 6. Σχινάς Κ., ε.κ.

• 1844-45 χ. Σχινάς Κ., τ.κ.

Ιστορία του αρχαίου κόσμου 4

Συνέχεια της ιστορίας του αρχαίου κόσμου -

Γενική ιστορία -

Ειδική πολιτειογραφία Γαλλίας, Αγγλίας και Ρωσσίας 1

Τα κυριώτερα κεφάλαια της μέσης

και νέας ιστορίας 1

Γενική ιστορία 3

Εξακολούθησις της ιστορίας

των αρχαίων εθνών 3

Εισαγωγή εις την πολιτειογραφίαν και γενικήν πολιτειογραφίαν της Ευρώπης 2

Εξακολούθησις της μέσης και νέας ιστορίας 1

Φιλοσοφική έποψις της νεωτέρας

ιστορίας, καθ' εκάστην -

Τα μαθήματα του Μάσσον και

του Μανούση καταγράφηκαν σε χειρόγραφο

πρόγραμμα που εγκρίθηκε από

το υπουργείο Παιδείας στις 8 Ιουλίου

1843 (Αρχείο Πρωτοκόλλου/ΙΑΠΑ). Στο

επίσημο πρόγραμμα δεν εμφανίστηκαν,

καθώς προηγήθηκε η απόλυση των δυο

καθηγητών.

Βίος Ελλάδος, ήτοι ο κατ' οίκον και ο εν πολιτεία βίος των αρχαίων Ελλήνων -

Γενική ιστορία -

Ειδική πολιτειογραφία Ρωσσίας, Αγγλίας και Γαλλίας -

Γενική ιστορία 2

Βίος Ελλάδος, ήτοι ο κατ' οίκον και ο εν πολιτεία βίος των αρχαίων Ελλήνων 3

Βίος Ελλάδος 3

Σελ. 412
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/63/gif/413.gif&w=600&h=915

ΕΤΟΣ

ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΙΔΑΣΚΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ

ΩΡΕΣ

1844-45 χ.

Μανούσης Θ.,

τ.κ.

Αρχαιολογία, καθ' ημέρας και ώρας ορισθησομένας

1844-45 χ.

Μανούσης Θ.,

τ.κ.

Γενική ιστορία

2

1844-45 θ.

Σχινάς Κ.,τ.κ

Ακολουθία του βίου της Ελλάδος

4

1844-45 θ.

Μανούσης Θ.,

τ.κ.

Γενική ιστορία (ακολουθία και τέλος της μέσης ιστορίας)

2

1845-46 χ.

Σχινάς Κ., τ.κ

Το τελευταίον μέρος του βίου της Ελλάδος, ήγουν την Αθηναίων πολιτείαν

5

1845-46 χ.

Μανούσης Θ.,τ.κ.

Γενική ιστορία

3

1845-46 χ.

Μανούσης Θ.,

τ.κ.

Πολιτειογραφία

2

1845-46 θ.

Σχινάς Κ.,χ.κ

Ιστορία των ελληνικών αποικιών

3

1845-46 θ.

Σχινάς Κ.,τ.κ

Ακολουθία της Αθηναίων πολιτείας

2

1845-46 θ.

Μανούσης Θ.,τ.κ.

Γενική ιστορία

3

1845-46 θ.

Μανούσης Θ.,

τ.κ.

Πολιτειογραφία

2

1846-47 χ.

Σχινάς Κ.,τ.κ

Ακολουθία της ιστορίας των ελληνικών αποικιών

5

1846-47 χ.

Μανούσης Θ.,

τ.κ.

Αρχαία ιστορία

3

1846-47 χ.

Μανούσης Θ.,τ.κ.

Μέση και νέα ιστορία

2

1846-47 θ.

Σχινάς Κ., τ.κ

Ακολουθία και τέλος της ιστορίας των ελληνικών αποικιών

5

1846-47 Θ.

Μανούσης Θ.,

τ.κ.

Ακολουθία της αρχαίας ιστορίας (ελληνική και ρωμαϊκή ιστορία)

3

1846-47 Θ.

Μανούσης Θ.,

τ.κ.

Γενική πολιτειογραφία

2

1847-48 χ.

Σχινάς Κ., τ.κ

Βίος Ελλάδος, ήγουν ελληνικαί αρχαιότητες

6

1847-48 χ.

Μανούσης Θ.,

τ.κ.

Αρχαία ιστορία

3

1847-48 χ.

Μανούσης Θ.,

τ.κ.

Το δεύτερον μέρος της μέσης ιστορίας, και μετ' αυτήν νέα ιστορία

3

1847-48 Θ.

Σχινάς Κ.,τ.κ

Ακολουθία των ελληνικών αρχαιολογιών, ήγουν του βίου Ελλάδος

5

1847-48 Θ.

Μανούσης Θ.,

τ.κ.

Ακολουθία και τέλος της αρχαίας ιστορίας, και μετ' αυτήν μέση ιστορία

3

Σελ. 413
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/63/gif/414.gif&w=600&h=915

ΕΤΟΣ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΔΙΔΑΣΚΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ

ΩΡΕΣ

1847-48 θ. •1848-49 χ.

1848-49 χ.

Μανούσης Θ., τ.κ. Μανούσης Θ., τ.κ. Μανούσης Θ., τ.κ.

1848-49 θ. Μανούσης Θ., τ.κ.

Γενική πολιτειογραφία της Ευρώπης Αρχαία ιστορία

Βυζαντινή ιστορία, και μετ' αυτήν το δεύτερον μέρος της μέσης ιστορίας και νέα ιστορία

Συνέχεια και τέλος της αρχαίας ιστορίας

1850-51 θ. Μανούσης Θ., τ.κ.

1850-51 θ.

•1851-52 χ.

1851-52 χ.

Παπαρρηγόπουλος Κ. έ.κ.

Μανούσης Θ., τ.κ. Μανούσης Θ., τ.κ.

1851-52 χ.

Παπαρρηγόπουλος Κ. έ.κ.

του Μεγάλου, και μετ' αυτήν βυζαντινή ιστορία έως της Αλώσεως της Κωνσταντινουπόλεως

Συνέχεια και τέλος της μέσης ιστορίας, και μετ' αυτήν νέα ιστορία από της ανακαλύψεως της Αμερικής μέχρι των νεοτάτων χρόνων

Ιστορία της αγγλικής μεταπολιτεύσεως

Αρχαία ιστορία

Μέση ιστορία μέχρι Καρόλου του Μεγάλου, και μετ' αυτήν βυζαντινή ιστορία από Κωνσταντίνου του Μεγάλου έως της Αλώσεως της Κωνσταντινουπόλεως

Ιστορία της Ελλάδος από των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι των νεωτέρων

1848-49 θ.

Μανούσης Θ.

, τ.κ.

Συνέχεια και τέλος της νέας ιστορίας

2

1849-50 χ.

Μανούσης Θ.

, τ.κ.

Αρχαία ιστορία

3

1849-50 χ.

Μανούσης Θ.

, τ.κ.

Μέση και βυζαντινή ιστορία

3

1849-50 θ.

Μανούσης Θ.

, τ.κ.

Αρχαία ρωμαϊκή ιστορία

3

1849-50 θ.

Μανούσης Θ.

, τ.κ.

Νέα ιστορία από της υπό του Λουθήρου Μεταρρυθμίσεως μέχρι των νεωτάτων χρόνων

3

1850-51 χ.

Μανούσης Θ.

, τ.κ.

Ιστορία των αρχαίων εθνών

3

1850-51 χ.

Μανούσης Θ.

, τ.κ.

Μέση ιστορία μέχρι Καρόλου

2 3

3 3

3

6

3 3

3

Σελ. 414
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/63/gif/415.gif&w=600&h=915

ΕΤΟΣ

ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ ΩΡΕΣ

1851-52 6. Μανούσης Θ.,τ.κ. Ιστορία ρωμαϊκή 2

1851-52 θ. Μανούσης Θ., τ.κ. Νέα ιστορία από της ανακαλύψεως

της Αμερικής μέχρι των νεωτάτων χρόνων 4

1851-52 6. Παπαρρηγόπουλος Κ., Εξακολούθησις της ιστορίας

έ.κ. της Ελλάδος από των αρχαιοτάτων

χρόνων μέχρι των νεωτέρων 4

• 1852-53 χ. Μανουσης Θ., τ.κ. Αρχαία ιστορία 3

1852-53 χ. Μανούσης Θ.,τ.κ. Μέση ιστορία 3

1852-53 χ. Παπαρρηγόπουλος Κ., Συνέχεια της ελληνικής ιστορίας από έ.κ. των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι

των νεωτέρων 4

1852-53 6. Μανούσης Θ.,τ.κ. Νέα ιστορία 6

1852-53 θ. Παπαρρηγόπουλος Κ., Συνέχεια και τέλος της ελληνικής

έ.κ. ιστορίας από των αρχαιοτάτων χρόνων

μέχρι των νεωτέρων 3

• 1854-55 χ. Μανούσης Θ.,τ.κ. Αρχαία ιστορία 3

1854-55 χ. Μανούσης Θ., τ.κ. Μέση ιστορία 3

1854-55 χ. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους από έ.κ. των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι

των νεωτέρων 3

1854-55 6. Μανούσης Θ., τ.κ. Συνέχεια της γενικής ιστορίας 6

1854-55 6. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους από έ.κ. των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι

των νεωτέρων (συνέχεια) 3

• 1856-57 χ. Μανούσης Θ.,τ.κ. Αρχαία ιστορία 3

1856-57 χ. Μανούσης Θ.,τ.κ. Μέση ιστορία 3

1856-57 χ. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους από έ.κ. των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι

των νεωτέρων (συνέχεια) 4

1856-57 6. Μανούσης Θ., τ.κ. Νέα ιστορία, καθ' εκάστην -

1856-57 6. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους 4

έ.κ.

Σελ. 415
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/63/gif/416.gif&w=600&h=915

ΕΤΟΣ

ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ ΩΡΕΣ

• 1857-58 χ. Μανούσης Θ., τ.κ. Αρχαία ιστορία 3 1857-58 χ. Μανούσης Θ., τ.κ. Μέση ιστορία 3

1857-58 χ. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους από

έ.κ. των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι

των νεωτέρων 4

• 1858-59 χ. Μανούσης Θ., τ.κ. Αρχαία ιστορία 3

1858-59 χ. Μανούσης Θ., τ.κ. Γενική ιστορία (αντικαθιστά

τη Μέση ιστορία) 3

Τα μαθήματα του Μανούση

διακόπηκαν λόγω του θανάτου του (1858).

1858-59 χ. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους από έ.κ. των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι

των νεωτέρων 4

1858-59 θ. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους 4

τ.κ.

•1859-60 χ. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους 4

τ.κ.

1859-60 θ. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους

τ.κ. (ακολουθία) 2

• 1861-62 χ. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους 3

τ.κ.

1861-62 χ. Βερναρδάκης Δ., έ.κ. Αρχαία ιστορία 3

1861-62 χ. Βερναρδάκης Δ., έ.κ. Περί της δραματικής τέχνης

Αγαμέμνονος, του Αισχύλου και ερμηνεία, καθ' ορισθησομένας ημέρας και ώρας

Δεν διδάχτηκαν μαθήματα θερινού εξαμήνου λόγω της έξωσης του Όθωνα.

• 1862-63 χ. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους 3

τ.κ.

1862-63 χ. Βερναρδάκης Δ., έ.κ. Εισαγωγή (συνέχεια) και αρχαία

ιστορία 3

1862-63 θ. Παπαρρηγόπουλος Κ., Εξακολουθησις της ιστορίας

τ.κ. του ελληνικού έθνους 3

1862-63 θ. Βερναρδάκης Δ., έ.κ. Συνέχεια και τέλος της ιστορίας

των ανατολικών εθνών 3

Σελ. 416
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/63/gif/417.gif&w=600&h=915

ΕΤΟΣ

ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ ΩΡΕΣ

• 1863-64 χ. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους 3

τ.κ.

1863-64 χ. Βερναρδάκης Δ., έ.κ. Αρχαία ιστορία (ελληνική και ρωμαϊκή) 4

1863-64 6. Παπαρρηγόπουλος Κ., Συνέχεια της ιστορίας

τ.κ. του ελληνικού έθνους 3

1863-64 θ. Βερναρδάκης Δ., έ.κ. Ελληνική ιστορία, συνέχεια και τέλος 5

• 1864-65 χ. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους 3

τ.κ.

1864-65 χ. Βερναρδάκης Δ., έ.κ. Τέλος της ελληνικής ιστορίας, και

μετ' αυτήν ρωμαϊκή 3

1864-65 θ. Παπαρρηγόπουλος Κ., Συνέχεια της ιστορίας

τ.κ. του ελληνικού έθνους 3

1864-65 θ. Βερναρδάκης Δ., έ.κ. Ρωμαϊκή ιστορία 3

• 1865-66 χ. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους 3

τ.κ.

1865-66 χ. Βερναρδάκης Δ., έ.κ. Συνέχεια και τέλος ρωμαϊκής ιστορίας 3

1865-66 6. Παπαρρηγόπουλος Κ., Συνέχεια και τέλος της ιστορίας

τ.κ. του ελληνικού έθνους 3

1865-66 θ. Βερναρδάκης Δ., έ.κ. Ρωμαϊκή ιστορία (συνέχεια και τέλος) 4

• 1866-67 χ. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους 3

τ.κ.

1866-67 χ. Βερναρδάκης Δ., τ.κ. Τέλος της ρωμαϊκής ιστορίας, και

μετ' αυτήν ιστορία των μέσων αιώνων 4 1866-67 6. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους 3

τ.κ.

1866-67 6. Βερναρδάκης Δ., τ.κ. Μεσαιωνική ιστορία (συνέχεια) 3

• 1867-68 χ. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους 3

τ.κ.

1867-68 χ. Βερναρδάκης Δ., τ.κ. Ιστορία των μέσων αιώνων

(συνέχεια και τέλος) 3

1867-68 6. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους 3

τ.κ.

1867-68 6. Βερναρδάκης Δ., τ.κ. Ιστορία των μέσων αιώνων (συνέχεια) 3

Σελ. 417
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/63/gif/418.gif&w=600&h=915

ΕΤΟΣ

ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ ΩΡΕΣ

• 1868-69 χ. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους 3

τ.κ.

1868-69 χ. Βερναρδάκης Δ., τ.κ. Ιστορία των μέσων αιώνων

(συνέχεια και τέλος) 3

1868-69 χ. Τσιβανόπουλος Σ.,υ. Ιστορία των πολιτευμάτων 2

1868-69 θ. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους 3 τ.κ.

1868-69 6. Βερναρδάκης Δ., τ.κ. Ιστορία των μέσων αιώνων 3

1868-69 θ. Τσιβανόπουλος Σ., υ. Ιστορία των πολιτευμάτων (συνέχεια) 2

• 1869-70 χ. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους 3

τ.κ.

1869-70 χ. Βερναρδάκης Δ., τ.κ. Ιστορία των μέσων αιώνων 3

1869-70 χ. Τσιβανόπουλος Σ., υ. Ιστορία των πολιτευμάτων 1

1869-70 6. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους 3

τ.κ.

1869-70 6. Τσιβανόπουλος Σ., υ. Ιστορία των πολιτευμάτων 2

• 1870-71 χ. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους 3

τ.κ.

1870-71 χ. Παππαδόπουλος Γ., Εισαγωγή γενικής ιστορίας

ε.κ. (καθολικής), καθ' ορισθησομένας

ημέρας και ώρας Το μάθημα δεν διδάχθηκε λόγω της παραίτησης του.

1870-71 χ. Τσιβανόπουλος Σ., υ. Συνέχεια της αρχαίας ιστορίας

μετά εκτενούς αναπτύξεως των αρχαίων πολιτευμάτων 1

1870-71 θ. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους 3

τ.κ.

1870-71 6. Τσιβανόπουλος Σ., Συνέχεια αρχαίας ιστορίας 3

έ.κ.

• 1871-72 χ. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους 3

τ.κ.

1871-72 χ. Τσιβανόπουλος Σ., έ.κ. Συνέχεια αρχαίας ιστορίας 3

1871-72 6. Παπαρρηγόπουλος Κ., Ιστορία του ελληνικού έθνους 3

τ.κ.

Σελ. 418
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Η συγκρότηση της ιστορικής επιστήμης και η διδασκαλία της ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (1837-1932)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 399
    

    Η νέα πολιτική εξουσία προσπάθησε να ενδυναμώσει τα στηρίγματα της στη Σχολή. Ο διορισμός του Γ. Σωτηριάδη, η εκλογή του Κ. Ράδου, του Σ. Κουγέα και του Κ. Άμαντου ενίσχυσαν τις φιλοβενιζελικές φωνές στη Φιλοσοφική, χωρίς όμως να ανατρέψουν το γενικότερο κλίμα. Η δημιουργία του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και η έναρξη λειτουργίας της αντίστοιχης Φιλοσοφικής Σχολής δημιουργούσαν ένα γλωσσικά φιλελεύθερο αντιστάθμισμα στη Βόρεια Ελλάδα, μια σχολή όπου δινόταν πολύ μεγαλύτερο βάρος στη διδασκαλία των νεότερων χρόνων. Στη Φιλοσοφική Σχολή της Αθήνας, η ανανέωση στο πρόγραμμα μαθημάτων του Φιλολογικού Τμήματος με την εισαγωγή της διδασκαλίας της βυζαντινής περιόδου από πολλές έδρες (εξέλιξη επιβεβλημένη τόσο από τη συγκρότηση βυζαντινολογικών σπουδών στο εξωτερικό και την παρουσία ενός αντίστοιχου επιστημονικού προσωπικού στην Ελλάδα, όσο και από τις προτεραιότητες και τις ανάγκες της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής) αποτέλεσε σημαντική εξέλιξη, χωρίς όμως να μεταβάλει καθοριστικά τον πάγιο προσανατολισμό της Σχολής προς την αρχαία ελληνική φιλολογία. Οι εξελίξεις στα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια και η ανάγκη γνώσης των προβλημάτων της διεθνούς συγκυρίας, στο πλαίσιο τώρα μιας εθνοκεντρικής αντίληψης, οδήγησαν στη διδασκαλία της ιστορίας των νεότερων χρόνων έως και τα πλέον πρόσφατα χρόνια.

    Ο θεματικός και χρονολογικός εμπλουτισμός της διδασκαλίας της ιστορίας δεν εμπόδισε την περιχαράκωση και σε μεγάλο βαθμό την απομόνωσή της από τις εξελίξεις στα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια και στην ιστοριογραφία. Οι αλλαγές στη διδασκαλία της ιστορίας στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης με κυρίαρχη την εξειδίκευση και η δημιουργία ιστορικών τμημάτων από το τέλος του 19ου αιώνα δεν βρήκαν ανταπόκριση στην ελληνική ανώτατη εκπαίδευση παρά μόνο εν μέρει στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Οι έδρες Ιστορίας, όπως και συνολικότερα οι έδρες του Πανεπιστημίου Αθηνών, παρέμειναν περιορισμένες. Με εξαίρεση τις βυζαντινές σπουδές, που σε μεγάλο βαθμό συνομίλησαν με τις αντίστοιχες στα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια, οι ιστορικές σπουδές στην Ελλάδα δεν συμμετείχαν στον γενικότερο προβληματισμό. Δεν μοιράστηκαν, με ελάχιστες εξαιρέσεις, τα νέα ερωτήματα της ευρωπαϊκής ιστοριογραφίας όπως αυτή εξελίχθηκε μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Ενδεχομένως η συνέχεια των πολεμικών περιπετειών, οι βαλκανικοί ανταγωνισμοί, η Μικρασιατική καταστροφή εμπόδισαν τις ωσμώσεις, ενισχύοντας τον εθνοκεντρικό χαρακτήρα της ιστορικής επιστήμης. Η πλέον σημαντική εκσυγχρονιστική κίνηση, η δημιουργία του Ιστορικού Τμήματος, συνάντησε την άρνηση του καθηγητικού προσωπικού της Φιλοσοφικής Σχο-