Συγγραφέας:Κατσάπης, Κώστας
 
Τίτλος:Ήχοι και απόηχοι. Κοινωνική ιστορία του ροκ εν ρολ φαινομένου στην Ελλάδα, 1956-1967
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:45
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2007
 
Σελίδες:463
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1956-1967
 
Περίληψη:Αντικείμενο του βιβλίου αυτού αποτελεί η διερεύνηση του τρόπου με τον οποίον το ροκ εν ρολ εμφανίστηκε στην Ελλάδα, της διαδικασίας μέσω της οποίας διαδόθηκε στη νεολαία, καθώς και η αποκωδικοποίηση των ερμηνειών που δόθηκαν για το ροκ εν ρολ, τις αφετηρίες του και τις (πραγματικές ή υποτιθέμενες) συνέπειές του για την ελληνική νεολαία. Με άλλα λόγια, ο συγγραφέας διερευνά τον απόηχο που οι «ηδονικοί» αυτοί ρυθμοί είχαν στην ελληνική κοινωνία, το πώς η τελευταία ερμήνευσε το ροκ εν ρολ, ποιες ήσαν οι προϋποθέσεις των όποιων προσλήψεων, αλλά και ποιες οι συνέχειες και οι τομές που μπορούν να εντοπιστούν. Δεδομένου ότι ένα τέτοιο εγχείρημα μπορεί να έχει τύχη μόνο συναρθρώνοντας το ροκ εν ρολ στις πολιτικές, οικονομικές, κοινωνικές και ιδεολογικές πραγματικότητες της εποχής του, επελέγη ως καταληκτήριο όριο της έρευνας το 1967.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 25.66 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 152-171 από: 466
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/152.gif&w=600&h=915

καταγράφονται στις στατιστικές του υπουργείου, φαίνεται πως ο μικρός αριθμός τους αποτελεί ένα ισχυρό δεδομένο, το οποίο υιοθέτησαν ακόμη και οι υποστηρικτές της λήψης αυστηρών μέτρων. Στα μέσα της δεκαετίας του '60, ένας από αυτούς, ο προϊστάμενος της Ιατροδικαστικής Υπηρεσίας Αθηνών, δήλωνε σε αφιέρωμα της εφημερίδας Ελεύθερος Κόσμος ότι η Ελλάδα βρισκόταν σε καλύτερη μοίρα από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες στον τομέα της εγκληματικότητας των ανηλίκων, γεγονός που απέδιδε στις ευεργετικές συνέπειες που είχε η ψήφιση του Ν. 4000.112 Όπως είδαμε, η παραδοχή ότι η νεανική παραβατικότητα ήταν μικρή στον αριθμό υπήρξε ένα από τα βασικά επιχειρήματα των βουλευτών της EPE στη συζήτηση ψήφισης του νόμου το φθινόπωρο του 1959, καθώς η υποβολή και μόνο την άνοιξη του 1959 προσχεδίου για την καθιέρωση αυστηρού νομοθετικού πλαισίου (εννοείται πως) είχε συντελέσει στη μείωση των κρουσμάτων τεντιμποϊσμού. Φαίνεται πως πέρα από τον ρόλο που διαδραμάτισε ο Τύπος δίνοντας υπερβολική σημασία και διάσταση σε μεμονωμένα περιστατικά, υπήρχε κάτι περισσότερο, που προκαλούσε έκδηλη ανησυχία.

4. ΜΙΑ ΝΕΟΛΑΙΑ «ΑΠΟΧΑΛΙΝΩΘΕΙΣΑ» ΚΑΙ «ΠΑΡΑΣΤΡΑΤΗΜΕΝΗ»

Το 1971, περίπου δώδεκα χρόνια μετά την ψήφιση του Ν. 4000, ο Α. Τσιριντάνης στη μελέτη του σχετικά με τα «σύγχρονα προβλήματα της νεολαίας» προχωρούσε σε μια σύντομη αποτίμησή του. Αναγνώριζε ότι ο τεντιμποϊσμός, όπως αυτός προβλεπόταν από το σχετικό νομοθετικό διάταγμα, ως δηλαδή το σύνολο πράξεων τις οποίες και χαρακτήριζε η «ιδιάζουσα θρασύτητα» και η «έναντι της κοινωνίας προκλητικότητα», ήταν πια ένα φαινόμενο σπάνιο, ωστόσο, επεσήμαινε ότι «πέραν από τα όρια του νόμου, μια ψυχολογία θρασύτητος και περιφρονήσεως, ιδίως περιφρονήσεως των πρεσβυτέρων αλλά και των ομηλίκων ακόμη, [...] είναι διάχυτος πλέον».113 Το φαινόμενο αυτό το χαρακτήριζε «τεντυμποϊσμό υπό την ευρείαν έννοιαν», το οποίο θεωρούσε ότι εκδηλωνόταν «με

(σε πόλεις δηλαδή άνω των 10.000 κατοίκων), τεχνίτες οι περισσότεροι, με στοιχειώδη εκπαίδευση και ηλικία μάλλον όχι και τόσο μικρή (οι δώδεκα από τους είκοσι οκτώ καταδικασθέντες ήσαν μεταξύ 25 και 34 ετών). Σχετικά βλ. στοιχεία από Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, Εγκληματολογική στατιστική: έτος 1960, Αθήνα 1963.

112. «Μειωμένη η παιδική εγκληματικότης στην Ελλάδα», Ελεύθερος Κόσμος, 02.10.1966.

113. Α. Τσιριντάνης, ό.π., σ. 8.

Σελ. 152
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/153.gif&w=600&h=915

την εξεζητημένως ατημέλητον εξωτερικήν εμφάνισιν, με την εκ προθέσεως παραμέλησιν των καλών τρόπων, με την επίτηδες αγροίκον συμπεριφοράν».114

Η άποψη ότι υπήρχε μία βαθύτερη σχέση ανάμεσα στα «αφελή» αδικήματα των τεντιμπόηδων και στο κοινωνικό, οικονομικό και πολιτισμικό πλαίσιο της εποχής τους, δεν ήταν καινούργια. Το γεγονός ότι ο τεντιμποϊσμός εμφανίστηκε κατά κανόνα σε εύπορες χώρες, όπως οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο ή η Δυτική Γερμανία, υπήρξε εξαρχής ένα δεδομένο άξιο καταγραφής.115 Το ότι οι πρωταγωνιστές τους δεν ανήκαν στις φτωχότερες ομάδες του πληθυσμού, αλλά μάλλον σε αυτές που χαρακτηρίζονταν από οικονομική άνεση, επίσης προκαλούσε έκδηλη αμηχανία.116 Δεδομένου ότι στην Ελλάδα, όπως και στην Ιταλία,117 η ερμηνεία του τεντιμποϊσμού δεν υπήρξε αποτέλεσμα σοβαρής καταγραφής και ανάλυσης των δεδομένων, αλλά αποκλειστικό προνόμιο -αυτόκλητων συνήθως- παιδαγωγών, εγκληματολόγων, δημοσιογράφων ή δικηγόρων,118 η έννοια της «ηθικής» απέκτησε σύντομα κομβική σημασία στην ερμηνεία του φαινομένου, γεγονός που ο Άρειος Πάγος με την υπ' αριθμόν 77 απόφαση του το 1966 επισημοποιούσε.

Με την απόφασή του αυτή ο Άρειος Πάγος έθετε για πρώτη φορά ως γνώμονα για την εφαρμογή του Ν.Δ. 4000 το αν η παράβαση ενείχε τον χαρακτήρα της «εκτροπής», εάν δηλαδή ερχόταν σε αντίθεση με «το ήθος της ελληνικής νεολαίας και τας εν γένει παραδόσεις της ελληνικής κοινωνίας».119 Η ένταξη του στοιχείου αυτού στη νομολογία που αφορούσε το Ν. 4000 ήταν σημαντική εξέλιξη. Παρά το ότι η ίδια η έννοια της «θρασύτητας» νομιμοποιούσε ουσιαστικά την αντιμετώπιση ενός αντικειμενικού γεγονότος (της παράβασης

114. Στο ίδιο.

115. «Συμπτώματα βαθιάς κοινωνικής αποσυνθέσεως. Οι Τέντυ Μπόυς του Μιλάνου. Εφηβικά χέρια βουτηγμένα στο αίμα», Αυγή, 04.10.1959.

116. Βλ. ενδεικτικά «Το άνθος των τέντυ-μπόυς ευδοκιμεί εις ευπόρους χώρας. Πώς εξηγείται από κοινωνιολόγους το φαινόμενον», Αθηναϊκή, 21.10.1959 και «Η δράσις των Τέντυ-μπόυς στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης. Παιδιά " καλών οικογενειών" οι δράσται», Αυγή, 21.08.1957.

117. Την απουσία κοινωνιολόγων από τη σχετική συζήτηση στην Ιταλία, καθώς και από τα σημαντικότερα συνέδρια που διεξήχθησαν σχετικά με τον teppismo διαπιστώνει η Simonetta Piccone Stella χρεώνοντάς την στο γεγονός ότι η κοινωνιολογία τη δεκαετία του '50 και του '60 δεν είχε ακόμη αναπτυχθεί επαρκώς (S. Piccone Stella, ό.π., σ. 159).

118. Βλ. ενδεικτικά, Άννα Πιπινέλη-Ποταμιάνου, Η εγκληματικότης των ανηλίκων ως ψυχολογικόν και παιδαγωγικόν πρόβλημα, Αθήνα 1956" Τ. Φιλιππίδου, Η επίδρασις του κινηματογράφου επί της εγκληματικότητος των ανηλίκων, Θεσσαλονίκη 1952' Α. Κατσαούνη, Επιβλαβής τύπος και παιδική εγκληματικότης, Θεσσαλονίκη 1950. Η Πιπινέλη ήταν ψυχολόγος και παιδαγωγός, ενώ οι δυο τελευταίοι συγγραφείς ήσαν δικηγόροι.

119. I. Μ. Δασκαλόπουλος, «Προσδιορισμός των ορίων εφαρμογής του Ν.Δ. 4000/1959», ό.π., σ. 252.

Σελ. 153
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/154.gif&w=600&h=915

δηλαδή) με βάση τη συμπεριφορά του δράστη (το αν υποδήλωνε, δηλαδή, η παράβαση τη «θρασύτητά» του), επομένως με όρους καθαρά υποκειμενικούς, η παραπάνω απόφαση του Αρείου Πάγου εισήγαγε μία καινούργια διάσταση: θεωρούσε την «εκτροπή» όχι μια απλή απόκλιση από τη νομιμότητα, η οποία βασιζόταν σε πρόσκαιρη «ακρισία» του νέου, αλλά μια μονιμότερη διαταραχή της προσωπικότητας του, αποτέλεσμα του συνδυασμού «ενδογενούς μειονεξίας» και «δυσμενών εξωγενών επιδράσεων».120

Σύμφωνα με το παραπάνω σκεπτικό, ο «αποχαλινωθείς» αυτός νέος, όπως τον αποκαλούσε ο I. Δασκαλόπουλος, τον οποίο και επιχειρούσε ο νομοθέτης να πλήξει με το Ν.Δ. 4000, δεν ήταν απλός εκ περιστάσεως παραβάτης, αλλά «εγκληματικός τύπος», δεδομένου ότι πίσω από την ορισμένη παράβασή του κρυβόταν «βαθυτέρα, μονιμωτέρα και μάλλον εκτεταμένη αλλοίωσις της προσωπικότητος» :121

Η αλλοίωσις αύτη εκτρέπει τας κατά την νεότητα εν πλησμονή υπαρχούσας και καθ' αυτάς δυσχερώς χαλιναγωγουμένας βιολογικάς και θυμικάς δυνάμεις του ατόμου προς εκδηλώσεις ασυνήθεις εις βιαιότητα, είδος και διάρκειαν, ων το κύριον εξωτερικόν γνώρισμα είνε ο εντόνως αντικοινωνικός χαρακτήρ. Ούτως, η αξιόποινος παράβασις [...] αποτελεί χαρακτηριστικήν εκδήλωσιν της βαθυτέρας αλλοιώσεως της συνόλης προσωπικότητος του ατόμου, αποτελεί προϊόν των ισχυρών βιολογικών και ψυχικών δυνάμεων προσωπικότητος ηλλοιωμένης και ενδεούς ειδικής παρατεταμένης αγωγής.122

Αυτού του είδους η πρόσληψη του τεντιμποϊσμού υπήρξε από χρόνια εμπεδωμένη στη συλλογική αντίληψη. Η ανάγνωση του αθηναϊκού Τύπου καταδεικνύει πως ήδη από το 1956 οι όροι «τεντιμποϊσμός» ή «τεντιμπόης» δεν παρέπεμπαν μόνο στις παραβατικές πράξεις, αλλά και σε συμπεριφορές φυγόκεντρες από τα καθιερωμένα πρότυπα. Για παράδειγμα, η εφημερίδα Ακρόπολις αναφερόμενη σε κοπέλες που απλώς χόρεψαν δημόσια ροκ εν ρολ στη συναυλία που έδωσε η μπάντα του «Coral Sea» στο Ζάππειο, θα τονίσει ότι στον χορό που στήθηκε στην Αίγλη «έλαβον μέρος απρόσκλητες κοπέλλες, του είδους των λεγομένων "τέντυ-γκερλς"».123 Η Αυγή ουσιαστικά εξίσωνε τους θαυμαστές του ροκ εν ρολ με τους «τέντυ-μπόυς», αποκαλώντας έτσι τους νεαρούς Αθηναίους που είχαν γεμίσει ασφυκτικά τον κινηματογράφο Τιτάνια, για να παρακολουθήσουν κάποια χορευτική ταινία του Έντυ Κωνσταντίν.124 Η Ακρό-

120. Στο ίδιο.

121. Στο ίδιο, σ. 253.

122. Στο ίδιο.

123. «Το προχθεσινό Ροκ εντ Ρολ στο Ζάππειον», Ακρόπολις, 23.10.1956.

124. «Τέντυ μπόυς της Αθήνας χορεύουν... στην "Τιτάνια"! Το Ροκ-εν-Ρολ παίρνει και δίνει», Αυγή, 18.10.1956.

Σελ. 154
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/155.gif&w=600&h=915

Ακρόπολις στο αφιέρωμά της στην «παραστρατημένη νεολαία» θα αναφερθεί επανειλημμένα στους νέους που παραμελούσαν τα μαθήματά τους, σύχναζαν σε κακόφημα στέκια και είχαν ερωτικές σχέσεις, χαρακτηρίζοντάς τους «τέντυμπόυς»,125 ενώ στο ίδιο αφιέρωμα, όπου και περιγράφεται κάποιο από τα «σεξουαλικά πάρτι»,126 όταν ο καθηγητής εισβάλει δίχως προειδοποίηση στο σπίτι του και βλέπει έκπληκτος τους νεαρούς να επιδίδονται σε θωπείες, θα αναφωνήσει με οργή: «Έξω! [...] Εσείς δεν είσαστε παιδιά, είσαστε τέντυμπόυς!».127

Το φθινόπωρο του 1959 η Αυγή δημοσίευσε ένα μεγάλο αφιέρωμα στον τεντιμποϊσμό, όπου και παρουσίαζε ενδεικτικά ορισμένα περιστατικά του.128 Εάν διαβάσει κανείς προσεκτικά, θα αντιληφθεί ότι τα περισσότερα από αυτά δεν είχαν καμία σχέση με παραβάσεις του Ποινικού Κώδικα. Σε ένα από αυτά μια μητέρα, σύζυγος τραπεζικού υπαλλήλου, όπως -όχι χωρίς νόημα— σημειώνεται, αφηγείται τον τρόπο με τον οποίο «έχασε το κορίτσι της μέσα από τα χέρια της», διαδικασία που, σύμφωνα με την ίδια, ξεκίνησε όταν η μικρή άρχισε από τα δεκατέσσερα χρόνια της να συμπεριφέρεται σαν μεγάλη:

Έχει γίνει πιο κοκέττα κι από μεγάλη γυναίκα. Η μέση σφίχτηκε κατά τρόπο ασφυκτικό, τα μαθήματα παραμελήθηκαν, μάδησε τα φρύδια, έβαλε ψηλά τακούνια κι ακούει με ειρωνικό μειδίαμα τις μητρικές συμβουλές. Ζητάει να βγαίνει μόνη της έξω κι' αφίνει να εννοηθή ότι η μητέρα της είναι καθυστερημένη γιατί δεν μπορεί να προσαρμοσθή στο πνεύμα της εποχής και δεν της επιτρέπει να 'χει το «αγόρι» της.

Η γυναίκα που αφηγείται το «πάθημά της» δεν παραλείπει να προσθέσει ότι η κόρη της «κάθε απόγευμα πηγαίνει με την παρέα της ν' ακούσει πλάκες του Πρίσλεϋ και να χορέψει "ροκ"», ενώ καταθέτει και την έκπληξη που ένιωσε όταν η κόρη της της ζήτησε να εγκαταλείψει το σπίτι, προκειμένου να καλέσει

125. Γράφει σχετικά η Ακρόπολις·. «Πιστευομεν όμως ότι αυτά τα... "τέντυ-μπόυς" αποτελούν "νοσογόνους πυρήνας" μέσα στα σχολεία και ασφαλώς θα μεταδώσουν το μικρόβιο και στους άλλους όταν δεν τους τραβήξουμε το αυτί και όταν δεν τους πείσουμε ότι αυτό που κάνουν δεν είνε σωστό» («Ο Μινώταυρος της διαφθοράς που απειλεί τα παιδιά μας. Να σώσουμε τον παραστρατημένο μαθητή. Κράτος, γονείς πρέπει να αφυπνισθούν», Ακρόπολις, 14.10.1956).

126. Βλ. σχετικά το κεφάλαιο «"Ηδονικοί ρυθμοί": σεξουαλικές διαστάσεις του ροκ εν ρολ».

127. Ε. Παπαταξιάρχης, «Μαθηταί και μαθήτριαι γίνονται "καννίβαλοι" στα έξαλλα πάρτυ», Ακρόπολις, 23.10.1956.

128. «Μια επίκαιρη κοινωνική έρευνα της Αυγής. Τεντυμποϊσμός. Ο κίνδυνος που απειλεί την νεολαία μας. Η νέα μόδα της αχρειότητος με την σφραγίδα Made in USA. Πάρτυ στα σκοτεινά. Ο Θουκυδίδης και οι... άσεμνες φωτογραφίες. Τέντυ μπόυς εν δράσει. Το πλουσιόπαιδο διασκεδάζει», Αυγή, 25.09.1958.

Σελ. 155
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/156.gif&w=600&h=915

σει την παρέα της το βράδυ για χορό. «Την μάλωσα», αφηγείται η μητέρα, «εγίναμε ολόκληρη οικογένεια άνω-κάτω, αλλά τι μπορώ να κάνω όταν αυτά τα πάρτυ με τα μισόσβηστα φώτα [...] είναι πλέον τόσο συνηθισμένο πράγμα»;129

Στο ίδιο αφιέρωμα, μια άλλη μητέρα φέρεται να κατέθεσε κλαίγοντας το δικό της πάθημα: κάποια μέρα ανακάλυψε συμπτωματικά ότι η κόρη της είχε κρυμμένες μέσα στη σχολική της τσάντα και στο βιβλίο του Θουκυδίδη φωτογραφίες «φοβερά άσεμνες ακόμη και για άνδρες», τις οποίες κοιτούσε μαζί με φίλες της στο σπίτι, την ώρα που υποτίθεται ότι μελετούσε. Με αφορμή το γεγονός αυτό και κάνοντας έρευνα οι γονείς στις δραστηριότητες της κόρης τους, διαπίστωσαν έκπληκτοι ότι αυτή είχε στήσει γύρω τους ένα «σατανικό δίκτυ από ψευτιές»:130 σύχναζε σε κακόφημα στέκια με κακές παρέες και ήταν τακτικός θαμώνας ενός εξοχικού κέντρου «άντρου των τεντυμπόϋδων, όπου νεαροί και νεαρές επιδίδονται με σβυστά φώτα σε διαφόρους χορούς».131

Ανεξάρτητα από το γεγονός ότι είναι αμφίβολο εάν όντως συνέβησαν τα περιστατικά αυτά ή συντάχθηκαν από τον αρθρογράφο με σκοπό να αποδώσουν τις απόψεις του επί του θέματος, αυτό που έχει σημασία είναι η ίδια η δημοσίευση τους ως παραδειγμάτων ενός τεντιμποϊσμού, ο οποίος όχι μόνο εξέφραζε κάτι περισσότερο από τις όποιες (και όσες) παραβάσεις διέπρατταν άτομα νεαρής ηλικίας, αλλά και το οποίο, σε αντίθεση με τον πραγματικό «τεντιμποϊσμό», φαίνεται ότι όντως υπήρξε διαδεδομένο: μια απόκλιση των νέων από την ηθική τάξη των προηγούμενων γενεών και ένα χάσμα ανάμεσα σε αυτούς και τους γονείς τους, το οποίο μόλις έκανε την εμφάνισή του ανατρέποντας αντιλήψεις και στερεότυπα που αφορούσαν τον νέο, τους ρόλους του και τη συμπεριφορά του, γερά θεμελιωμένα.

Δεδομένης της τροπής που είχε λάβει το ζήτημα, η δημόσια συζήτηση σύντομα στράφηκε στην αναζήτηση των αιτίων που είχαν οδηγήσει στο «παραστράτημα» των νέων, ενσωματώνοντας τις περισσότερες φορές αναλύσεις που είχαν γίνει στο παρελθόν και δίνοντάς τους καινούργια διάσταση. Αυτό ακριβώς συνέβη με τον κινηματογράφο, ο οποίος ήδη από την εποχή του Μεσοπολέμου είχε υποδειχθεί ως παράγοντας που μπορούσε να συντελέσει αποφασιστικά στην εκδήλωση όχι απλώς μιας «αντικοινωνικής» συμπεριφοράς, αλλά ακόμη και στην εγκληματικότητα.132 Στα μέσα της δεκαετίας του '50, η προ-

129. Στο ίδιο.

130. Στο ίδιο.

131. Στο ίδιο.

132. Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, ο δικηγόρος Τηλέμαχος Φιλιππίδης στη μελέτη που δημοσίευσε το 1952 με θέμα τη σχέση του κινηματογράφου με την εγκληματικότητα, παρουσιάζει -αποδεχόμενος εμμέσως- τα πορίσματα του Α. Κουτσουμάρη, Διευθυντή της Γενικής Ασφάλειας Αθηνών τον Μεσοπόλεμο, ο οποίος το 1933 είχε παραθέσει σε ένα άρθρο του πολλά περιστατικά τα οποία κατ' αυτόν αποδείκνυαν την παραπάνω σχέση. Ένα από

Σελ. 156
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/157.gif&w=600&h=915

προβολή της ταινίας Η Ζούγκλα του Μαυροπίνακα, με τις σκηνές μαθητικής βίας που προέβαλε με τρόπο που δύσκολα μπορούσε να πει κανείς με σιγουριά εάν οι πρωταγωνιστές της γίνονταν αντιληπτοί από το κοινό των τηνέιτζερ ως παραδείγματα αποφυγής ή μίμησης, υπήρξε ένα ορόσημο, καθώς είχε ως αποτέλεσμα την (επαν)έναρξη της συζήτησης που αφορούσε το βαθμό σύνδεσης των κινηματογραφικών ταινιών με τη νεανική βία.

Η απαγόρευση της προβολής της στο διεθνές κινηματογραφικό φεστιβάλ της Βενετίας ενίσχυσε τη φωνή όσων υποστήριζαν ότι ο κινηματογράφος αποτελούσε ένα «σχολείον εγκλήματος», από το οποίο ξεπηδούσαν οι περισσότεροι από τους νεαρούς παραβάτες και ότι οι ταινίες με τα πρότυπα συμπεριφοράς που προέβαλαν και τη θεματολογία τους παρείχαν «παραδείγματα προς μίμησιν με αξιοθρήνητα αποτελέσματα».133

Οι απόψεις αυτές αναπαράγονταν διαρκώς από τον αθηναϊκό Τύπο, ο οποίος δημοσίευε δίχως ιδιαίτερες επιφυλάξεις σχετικά «πορίσματα ερευνών», όπως αυτό που θεωρούσε την προβολή της ταινίας Ματωμένος έρως υπεύθυνη για την εμφάνιση ενός κύματος εγκληματικότητας στη Σουηδία, πρωταγωνιστές του οποίου υπήρξαν νέοι από δεκαέξι έως είκοσι δύο ετών.134 Τα πορίσματα μιας άλλης έρευνας (;) που είχε διεξαγάγει ένας γερμανός βουλευτής, δημοσίευσε στο επίσημο δελτίο της η Ιερά Σύνοδος το 1958, σύμφωνα με την οποία σε τετρακόσιες ταινίες που είχαν προβληθεί στη Βαυαρία σε διάστημα ενός έτους, περιέχονταν τριακόσιοι δέκα φόνοι, εκατόν σαράντα ληστείες, τετρακόσιες πέντε μοιχείες, εξακόσιες τέσσερις απάτες και τριάντα τέσσερις εμπρησμοί.135 Δεδομένης της παρουσίας πληθώρας σκηνών που «εξυμνούσαν», όπως έγραφε η Εκκλησία, «τον εκφυλισμόν και το έγκλημα», οι ταινίες του Χόλιγουντ χαρακτηρίζονταν «σύγχρονα Σόδομα».136

Οι επιστημονικές προσεγγίσεις για τη σχέση του κινηματογράφου με τη νεανική παραβατικότητα, συνήθως αποδέχονταν το ότι οι ταινίες αποτελούσαν

αυτά αφορούσε τη σύλληψη από την Ασφάλεια Αθηνών το 1930 δύο αδελφών οι οποίοι είχαν διαπράξει κλοπές σε εικονοστάσια. Αμφότεροι χαρακτηρίζονταν «τακτικοί θαμώνες των κινηματογράφων», ενώ κάποιο μέλος της σπείρας που είχαν σχηματίσει συνελήφθη έχοντας στη τσέπη του «30 φωτογραφίας κινηματογραφικών αστέρων». Δύο άλλα αδέλφια, ηλικίας 16 και 17 ετών, φέρεται πως είχαν διαπράξει ληστείες μετά φόνου, για τα οποία και καταδικάστηκαν σε ισόβια, έχοντας «κυριολεκτικώς δηλητηριασθή εκ της παρακολουθήσεως των κινηματογραφικών έργων, υπό την ισχυράν επίδρασιν και υποβολήν των οποίων είχον τελέσει τα εγκλήματα» (Τ. Φιλιππίδης, ό.π., σ. 25-27).

133. «Σχολείον εγκλήματος», Εκκλησία 19 (01.10.1957), σ. 382.

134. «Προσπάθεια εξυγιάνσεως. Επροτάθη η δημιουργία διεθνούς επιτροπής ελέγχου των κινηματογραφικών ταινιών. Αι σκηναί που παρασύρουν εις την ακολασίαν την νεολαίαν», Το Βήμα, 14.02.1956.

135. «Ανάγκη αυστηρότερου ελέγχου», Εκκλησία 8 (15.03.1958), σ. 178.

136. Στο ίδιο.

Σελ. 157
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/158.gif&w=600&h=915

μια καθοριστική γενεσιουργό αιτία, όχι απλώς της παραβατικότητας, αλλά γενικότερα της «αντικοινωνικής συμπεριφοράς» των νέων. Το 1952, ο δικηγόρος Τηλέμαχος Φιλιππίδης σε μια μελέτη, η οποία εντάχθηκε στα δημοσιεύματα της Εταιρείας Προστασίας Αποφυλακιζομένων Θεσσαλονίκης, επιχείρησε να τεκμηριώσει την άποψη ότι ο κινηματογράφος ασκούσε σημαντική επίδραση, όχι μόνο στην ψυχολογία του εφήβου, αλλά ακόμη και στη φυσιολογία του. Ο Φιλιππίδης παρουσίαζε μια σειρά δεδομένων, για τα οποία δεν παρείχε την απαραίτητη τεκμηρίωση, τα αποδεχόταν όμως a priori ως βάση για την εξαγωγή συμπερασμάτων.137

Δέκα χρόνια αργότερα, ένας άλλος δικηγόρος, ο Κωνσταντίνος Βουγιούκας, ασχολούνταν με το ίδιο θέμα μέσα από τις σελίδες των Ποινικών Χρονικών, αυτή τη φορά, όμως, και υπό το βάρος της συζήτησης που είχε ανοίξει ο «τεντιμποϊσμός», ο κινηματογράφος εξεταζόταν όχι ως παράγοντας που οδηγούσε τους νέους στην «εγκληματικότητα», αλλά στην «αντικοινωνική συμπεριφορά».138 Ο κινηματογράφος παρουσιαζόταν ως μία μορφή εξάρτησης, αφού, σύμφωνα με τον συγγραφέα, ο εθισμός του νέου στην παρακολούθηση ταινιών μπορούσε να τον οδηγήσει στην κλοπή, την απάτη, ακόμη και την ομοφυλοφιλία προκειμένου να βρει τα απαραίτητα χρήματα για την πληρωμή του εισιτηρίου. Ο Βουγιούκας (ενδεχομένως, έχοντας στο μυαλό του τα όσα διαδραματίζονταν κατά την προβολή «ροκ εν ρολ» ταινιών) επισήμαινε ότι οι ανήλικοι ήσαν υπεύθυνοι για την εκδήλωση μιας «αντικοινωνικής διαγωγής» εντός της κινηματογραφικής αίθουσας, γεγονός που απέδιδε στο ότι πια οι γονείς σπανίως συνόδευαν σε αυτές τα ανήλικα παιδιά τους.139

Οι σημαντικότερες επιπτώσεις, ωστόσο, εντοπίζονταν για τον Βουγιούκα στο θέμα της υποκίνησης του ερωτικού ενστίκτου και αφορούσαν «παρεκτροπές» που ακολουθούσαν την παρακολούθηση ταινιών. Για τους νεαρούς —άρρενες— θεατές, η συχνότερη εκτροπή (υποτίθεται πως) ήταν η σεξουαλική τους διέγερση, ενώ για τις κοπέλες ο κίνδυνος φαίνεται πως ήταν ακόμη μεγαλύτερος, δεδομένου ότι έπαιρνε τη μορφή της «κάμψεως της αντιστάσεως της θήλεως εις περιπτώσεις προώρως ερωτευομένων αλλήλους ανηλίκων, οί-

137. Αποδεχόταν, για παράδειγμα, ότι ο κινηματογράφος «επιδρά επιβλαβώς επί της οράσεως», δεδομένου ότι, όπως έγραφε, είχε διαπιστωθεί πως πολλοί θεατές κατά την προβολή μιας ταινίας υποφέρουν από λιποθυμίες ή σκοτοδίνες ή ότι η παρακολούθηση κινηματογραφικών ταινιών συνδέεται με την πρόωρη εμφάνιση της ήβης, καθώς «αναφέρονται περιστατικά ανηλίκων, οίτινες μετά την προβολήν λίαν διεγερτικών ταινιών, επεδίδοντο εις πράξεις αυνανισμού» (Τ. Φιλιππίδης, ό.π., σ. 14-16).

138. Κ. Βουγιούκας, «Η επίδρασις του κινηματογράφου επί των αντικοινωνικών εκδηλώσεων των ανηλίκων», Ποινικά Χρονικά IB' (1962), σ. 577-587.

139. Στο ίδιο, σ. 580.

Σελ. 158
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/159.gif&w=600&h=915

οίτινες δεν αποκλείεται να φθάσουν και μέχρις εσχάτων, εξερχόμενοι της αιθούσης προβολής».140

Η άποψη ότι η παρακολούθηση κινηματογραφικών ταινιών μπορούσε να οδηγήσει στην «ανηθικότητα», σύντομα οδήγησε στην απαίτηση για λήψη μέτρων που θα σταματούσαν την κατάσταση αυτή. Η νομοθεσία παρείχε ένα επαρκές πλαίσιο, δεδομένου ότι στη Γενική Διεύθυνση Τύπου και Πληροφοριών έδρευε μια εννιαμελής επιτροπή,141 που έφερε τον τίτλο «Επιτροπή Ελέγχου Κινηματογραφικών Ταινιών», έργο της οποίας ήταν η παρακολούθηση σε δοκιμαστική προβολή όλων των ταινιών, με σκοπό τον χαρακτηρισμό αυτών ως κατάλληλων ή ακατάλληλων για ανηλίκους που είχαν συμπληρώσει το δέκατο τέταρτο έτος της ηλικίας τους. Παράλληλα, για όσους ιδιοκτήτες κινηματογραφικών αιθουσών επέτρεπαν σε νέους κάτω των δεκατεσσάρων να παρακολουθήσουν ταινίες που είχαν χαρακτηριστεί «ακατάλληλες» ή προέβαλαν τρέιλερ από «ακατάλληλες» ταινίες στο διάλειμμα «κατάλληλων» ταινιών, προβλέπονταν αυστηρές ποινές, που κυμαίνονταν από την επιβολή χρηματικής ποινής και το κλείσιμο του κινηματογράφου για κάποιο χρονικό διάστημα, μέχρι τη φυλάκισή τους.

Φαίνεται, ωστόσο, ότι στην πράξη παρακάμπτονταν τα όσα όριζε ο νομοθέτης και ο λόγος δεν ήταν τόσο ότι ανήλικοι κάτω των δεκατεσσάρων παρακολουθούσαν «ακατάλληλες» ταινίες, όσο η δυσκολία να διαπιστωθεί τι ήταν «ακατάλληλο». Η Ιερά Σύνοδος στο επίσημο δελτίο της εξέφραζε συχνά τη δυσαρέσκεια της για το περιεχόμενο των ταινιών θεωρώντας ότι η σύγχρονη κινηματογραφική παραγωγή είχε κατακλυσθεί από «ανήθικους και εγκληματικούς τύπους ανθρώπων».142 Δεδομένου ότι οι σκηνοθέτες δεν επέλεγαν τα «άριστα μοτίβα καλλιτεχνικής δημιουργίας» που πρότεινε η Ιερά Σύνοδος, την «ωραιότητα» δηλαδή της φύσης, τον «ηρωισμό των μαρτύρων», τη «συναρπαστική ζωή των αγίων», την «τίμια επαγγελματική ζωή» και την «αγνή συζυγική αγάπη», το επίσημο δελτίο της άφηνε υπαινιγμούς ακόμη και για το έργο της Επιτροπής Ελέγχου Κινηματογραφικών Ταινιών, ζητώντας ουσιαστικότερο έλεγχο και τη συμμετοχή σε αυτήν εκπροσώπων της Εκκλησίας.143

Δεν είναι, λοιπόν, τυχαίο το ότι σε πολλές περιπτώσεις, ιδίως στην ελληνική επαρχία, οι χαρακτηρισμοί της Επιτροπής Ελέγχου δεν λαμβάνονταν καν

140. Στο ίδιο.

141. Τα μέλη της αποτελούνταν από τον προϊστάμενο της αρμόδιας για τον κινηματογράφο μονάδας της Γενικής Διευθύνσεως Τύπου και Πληροφοριών, έναν ανώτερο αξιωματικό των σωμάτων ασφαλείας, έναν ανώτερο υπάλληλο του υπουργείου Παιδείας και «εξ προσώπων διαθετόντων ειδικάς γνώσεις και εμπειρίαν εις τα ζητήματα του κινηματογράφου» (στο ίδιο, σ. 582).

142. «Ανάγκη ουσιαστικού ελέγχου», Εκκλησία 15 (01.08.1956), σ. 284.

143. Στο ίδιο.

Σελ. 159
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/160.gif&w=600&h=915

υπόψη, αντίθετα επικρατούσε μία πρακτική καθολικής απαγόρευσης εισόδου στις αίθουσες των κινηματογράφων. Στην Καρδίτσα λ.χ. ο εσωτερικός κανονισμός του Γυμνασίου προέβλεπε ότι «η φοίτησις εις κινηματογράφους και θέατρα επιτρέπεται εφ' όσον το έργον κριθή κατάλληλον δια μαθήτριας υπό του συλλόγου των κ.κ. καθηγητών και εις καθαρώς μαθητικήν παράστασιν».144 Με άλλα λόγια, όπως διαπίστωνε στο χρονογράφημά του ο Αλέκος Σακελλάριος που έφερε το θέμα στη δημοσιότητα, «ο κ. Γυμνασιάρχης έχει γράψει στα παληά του παπούτσια τις αποφάσεις μιας ειδικής επιτροπής αρμοδίων, που παρακολουθεί τις ταινίες και τις χαρακτηρίζει».145

Η δημοσιότητα που έλαβε η υπόθεση του Γυμνασίου Καρδίτσας στάθηκε η αφορμή για να έρθει στην επιφάνεια μια πρακτική που αποδείχθηκε πως ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη στην ελληνική επαρχία. Στους μαθητές του Γυμνασίου της Άμφισσας λ.χ. απαγορευόταν από χρόνια να πηγαίνουν στους κινηματογράφους για να παρακολουθήσουν ακόμη και «κατάλληλες» ταινίες. Στην περίπτωση που κάποιος μαθητής συλλαμβανόταν από τους καθηγητές του εντός της αίθουσας, εφαρμοζόταν ένα μέτρο, όχι και τόσο παιδαγωγικό, καθώς σύμφωνα με τα όσα περιέγραφε σε επιστολή του ένας κάτοικος της Άμφισσας, «[ο μαθητής] περιλούεται υπό ύβρεων και δέρεται γενόμενος αντικείμενον γέλωτος των άλλων θεατών».146 Το παραπάνω μέτρο δεν ήταν μεμονωμένο, αλλά εντασσόταν σε μια δέσμη απαγορεύσεων οι οποίες είχαν επιβληθεί στους μαθητές, ανάμεσα στις οποίες υπήρχε η απαγόρευση της παραμονής των μαθητών σε ζαχαροπλαστείο, η χρήση ποδηλάτου, η κυκλοφορία μετά από ορισμένη ώρα, τη στιγμή που οι μαθητές όλων των τάξεων, ακόμη και οι τελειόφοιτοι, υποχρεώνονταν να κουρεύονται με την ψιλή μηχανή κάθε πρώτη του μήνα.147

Δυσμενή επίδραση ανάλογης σημασίας θεωρήθηκε ότι είχαν για την ελληνική νεολαία και τα κόμικς. Το θέμα είχε υποδειχθεί ως ιδιαίτερα σοβαρό ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του '50, γεγονός που υπογράμμιζε η δημοσίευση από την Εταιρεία Προστασίας Αποφυλακιζομένων Θεσσαλονίκης μίας σχετικής έρευνας που πραγματοποίησε ο δικηγόρος Α. Κατσαούνης.148 Ο περιοδικός Τύπος θεωρήθηκε ότι παρείχε στους νέους αρνητικά πρότυπα, τα οποία και καθόριζαν τη συμπεριφορά τους. Συνεχίζοντας μία πρακτική που είδαμε και στην ανάλυση του κινηματογράφου, ο Κατσαούνης βασιζόταν σε ένα σύνολο περιστατικών τα οποία, όπως υποστήριζε, αποδείκνυαν την ευθύνη των «φθοροποιών

144. Α. Σακελλάριος, «Απαγορεύσεις», Απογευματινή, 04.12.1956.

145. Α. Σακελλάριος, «Ο Κινηματογράφος», Απογευματινή, 21.11.1956.

146. Α. Σακελλάριος, «Περί αυστηρότητος», Απογευματινή, 06.12.1956.

147. Στο ίδιο.

148. Α. Κατσαούνης, ό.π.

Σελ. 160
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/161.gif&w=600&h=915

ών εντύπων» για τη διάπραξη αξιόποινων ποινικά ή αξιοκατάκριτων ηθικά πράξεων.149

Η σημαντικότερη, ωστόσο, παράμετρος για τους επικριτές των κόμικς υπήρξε η επίδραση που είχαν στην εφηβική ψυχή όσα χαρακτηρίζονταν από «ψυχοφθόρο και επιβλαβές περιεχόμενο», δηλαδή όσα προέβαλαν ερωτικά θέματα ή περιείχαν φωτογραφίες γυμνών γυναικών.150 Περιοδικά όπως το Φαλιμέντο, η Τιριτόμπα και το Φλουφλού αναγνωριζόταν πως είχαν τρομακτική επίδραση στη νεολαία, καθώς η κυκλοφορία τους ήταν μεγάλη και γίνονταν ανάρπαστα από τους μαθητές, στους οποίους και απευθύνονταν κυρίως.151 Καθώς η πρακτική της ομαδικής ανάγνωσης και του δανεισμού ήταν εξαιρετικά διαδεδομένη στην επαρχία, αλλά και στις φτωχότερες αστικές περιοχές (ιδίως ανάμεσα στο υπηρετικό προσωπικό), το φαινόμενο θεωρήθηκε πως είχε λάβει ανεξέλεγκτες διαστάσεις.

Η Ιερά Σύνοδος, και σε αυτή την περίπτωση, υπήρξε ο κύριος υποκινητής των αντιδράσεων. Στις αρχές του 1957 έκανε την εμφάνισή του στα περίπτερα το περιοδικό Χτυποκάρδι, ίνα. πρωτοποριακό για την εποχή του περιοδικό, που κυκλοφόρησε σε τετραχρωμία με ογδόντα τέσσερις σελίδες ύλη.152 Το ερωτικό περιεχόμενο των σελίδων και οι προκλητικές φωτογραφίες γυναικών στο εξώφυλλο ήταν κάτι το σκανδαλιστικό για τα ήθη της συντηρητικής ελληνικής κοινωνίας. Αυτό όμως που πραγματικά σόκαρε ήταν το γεγονός ότι ο εκδότης του περιοδικού, Ν. Σαλίβερος, είχε πολλές φορές στο παρελθόν δημοσιεύσει βιβλία εκκλησιαστικού περιεχομένου. Η Ιερά Σύνοδος, όχι μόνο κάλυψε το θέμα μέσα από τις στήλες του δελτίου της, αλλά θεώρησε το θέμα τόσο ση-

149. Για παράδειγμα, αναφέρει ότι δύο νέοι 16 και 17 ετών οι οποίοι είχαν συλληφθεί για υπεξαίρεση, ομολόγησαν ότι είχαν λάβει την ιδέα της πράξης τους από το αστυνομικό μυθιστόρημα που είχαν διαβάσει (Α. Κατσαούνης, ό.π., σ. 17) ή ότι ένας δεκαεννιάχρονος από τη Θεσσαλονίκη, που είχε συλληφθεί για πρόκληση τραυμάτων με το κυνηγετικό του όπλο, ασχολιόταν μόνο με το κυνήγι και την ανάγνωση του περιοδικού Μάσκα (στο ίδιο, σ. 21-22).

150. Για την κάλυψη του θέματος από τον Τύπο, βλ. ενδεικτικά: «Τα κόμικς θα απαγορευθούν στην Δανίαν; Η επίδρασίς των στην ψυχήν των παιδιών», Αυγή, 21.11.1958' «Τα κόμικς διαφθείρουν την βρεταννική νεολαία», Αυγή, 26.06.1956' Θ. Ποταμιάνος, «Είνε φθοροποιά δια την νεολαίαν τα άσεμνα έντυπα; Κυκλοφορούν ελεύθερα σ όλον τον κόσμο και έχουν τεραστίαν κατανάλωσιν. Πώς πρέπει να τα αντιμετωπίζουν οι γονείς», Ακρόπολις, 14.02.1957.

151. Ο Κατσαούνης περιλαμβάνει ως τεκμήριο τη μαρτυρία φίλου του, καθηγητή σε επαρχιακό Γυμνάσιο, σύμφωνα με την οποία τα φύλλα του Φαλιμέντου διαβάζονταν μετά το πέρας των μαθημάτων ομαδικά και σε ειδικούς χώρους «ώστε η ανάγνωσίς του να υποβοηθή την εκδήλωσιν του ερωτισμού» (Α. Κατσαούνης, ό.π., σ. 18).

152. Βλ. Π. Πακουμάκη, «Αρχειακά: Χτυποκάρδι», Το Βήμα, 01.04.2001.

Σελ. 161
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/162.gif&w=600&h=915

σημαντικό, ώστε να εκδώσει εγκύκλιο, την οποία και κοινοποίησε στο Υπουργείο Παιδείας:153

Εγκύκλιος 906

Προς τους Σεβασμιωτάτους Ιεράρχας της Εκκλησίας της Ελλάδος

Ίσως να περιήλθεν εις γνώσιν υμών, ότι ο εκδοτικός οίκος «Σαλίβερος», γνωστός δια τας εκδόσεις εκκλησιαστικών βιβλίων, εκδίδει από τίνων εβδομάδων, πρωτοφανές εις ανήθικον εμφάνισιν και περιεχόμενον, περιοδικόν δεκαπενθήμερον, φέρον τον τίτλον «Χτυποκάρδι», το οποίον καθ' ας έχει πληροφορίας η Ιερά Σύνοδος, γίνεται ανάρπαστον υπό της νεότητος και δη της μαθητιώσης τοιαύτης, αμφοτέρων των φύλων. Η δε εκ της αναγνώσεως του ρυπαρογραφήματος τούτου προκαλουμένη ηθική φθορά δεν δύναται να υπολογισθή [...].

Με την εγκύκλιο αυτή η Ιερά Σύνοδος καλούσε ιερείς, δασκάλους και ιεροκήρυκες να αποτρέψουν τους μαθητές από την ανάγνωση του περιοδικού και να συνεργαστούν με τις τοπικές δικαστικές αρχές «προς καταπολέμησιν του κακού τούτου, το οποίον δέον να σημειωθή ότι δεν είναι μικράς σημασίας», εφιστούσε όμως την προσοχή τους στη διαχείριση του θέματος, ώστε να μην προκληθούν αντίθετα αποτελέσματα.154

Παρά την απαγόρευση της κυκλοφορίας του περιοδικού Χτυποκάρδι ύστερα μόλις από είκοσι οκτώ τεύχη, το «πρόβλημα» δεν σταμάτησε να υφίσταται. Η νεολαία επιζητούσε να διαβάσει τέτοια έντυπα, την απήχηση των οποίων, όπως είδαμε, αναγνώριζε τόσο η Ιερά Σύνοδος, όσο και ο Α. Κατσαούνης επτά χρόνια νωρίτερα, γεγονός που ίσως να εξηγεί για ποιο λόγο, παρά το πλήθος των δικαστικών διώξεων που υπέστη ο Ν. Σαλίβερος, άλλα περιοδικά παρέλαβαν τη σκυτάλη τα επόμενα χρόνια, όπως το Στριπ-τηζ και το Τιπ-Τοπ.155 Στις 31 Αυγούστου του 1957 η Ιερά Σύνοδος απέστειλε στην Προεδρία της Κυβέρνησης συνοδικό έγγραφο, στο οποίο ανέλυε την κατάσταση, όπως αυτή είχε διαμορφωθεί τους τελευταίους μήνες, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου σχετικά με τα αποτελέσματα αυτής «της ασυστόλου ρυπαρογραφίας», την οποία χαρακτήριζε «πρωτοφανή πορνογραφία».156 Ο νέος αρχιεπίσκοπος Αθηνών Θεόκλητος, είχε ενθρονιστεί μόλις είκοσι ημέρες νωρίτερα, στις 11 Αυγούστου,157 και καθώς η αποστολή του συνοδικού αυτού εγγράφου υπήρξε από

153. «Εγκύκλιος 906», Εκκλησία 12 (01.06.1957), σ. 231.

154. Στο ίδιο.

155. Βλ. Π. Πακουμάκη, ό.π.

156. «Συνοδικό έγγραφο», Εκκλησία 19 (01.10.1957).

157. Ο Θεόκλητος έλαβε τη θέση του αρχιεπισκόπου Δωροθέου, ο οποίος αποδήμησε στις 26.07.1957.

Σελ. 162
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/163.gif&w=600&h=915

τις πρώτες του ενέργειες, η σοβαρότητα της επιρροής που ασκούσαν σύμφωνα με την Ιερά Σύνοδο τα «ρυπαρά έντυπα» στη νεολαία, υπογραμμιζόταν ακόμη περισσότερο και η επαναφορά της «ηθικής» στη ζωή των νέων γινόταν άμεση προτεραιότητα.

Πράγματι, στην τελετή της ενθρόνισης του ο Θεόκλητος είχε κάνει ειδική αναφορά στην παρουσία στη χώρα μιας καινοφανούς κρίσης, η οποία διαπίστωνε πως ήταν όχι οικονομική και υλική αλλά κυρίως «ηθική».158 Εκκλησιαστικοί παράγοντες απέδιδαν την κρίση αυτή στη σκληρή εμπειρία του πολέμου και κυρίως του εμφυλίου, η οποία θεωρήθηκε ότι είχε οδηγήσει σε μια πρωτοφανή κατάλυση της «κοινωνικής πειθαρχίας» και της «ηθικής ευκοσμίας και ευπρέπειας».159 Η άποψη αυτή δεν εκκινούσε από αποκλειστικά θεολογικές οπτικές. Ο Κ. Γαρδίκας, εκ των κορυφαίων εγκληματολόγων της εποχής, είχε δημοσιεύσει το 1956 άρθρο στο οποίο επισήμαινε ότι η πολεμική αναστάτωση είχε οδηγήσει σε όλες τις εμπλεκόμενες χώρες σε άνοδο της εγκληματικότητας, τόσο στον Πρώτο, όσο και στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο' σε ό,τι μάλιστα αφορά την εγκληματικότητα των ανηλίκων, απέδιδε την εξέλιξη αυτή στη χαλάρωση της επίβλεψής τους, στην κατάλυση των οικογενειακών δεσμών λόγω της επιστράτευσης των ανδρών και στο ότι απέκτησαν —σε πολλές χώρες— για πρώτη φορά εισόδημα εξαιτίας του ότι ένα μεγάλο τμήμα τους εργάστηκε στην πολεμική βιομηχανία.160

Ο πόλεμος, λοιπόν, με την κατάλυση της κοινωνικής «πειθαρχίας» που έφερε, θεωρήθηκε πως είχε δημιουργήσει πρόσφορο έδαφος για να εκδηλωθούν τα φαινόμενα «σήψης» που χαρακτήριζαν τη νεολαία στη μεταπολεμική εποχή. Υπήρχε, ωστόσο, μία ακόμη παράμετρος η οποία υποστηρίχθηκε πως είχε καθοριστική σημασία ώστε να δημιουργηθεί και στην Ελλάδα μια νεολαία «παραστρατημένη» και αυτή, σύμφωνα με τους σχολιαστές, ήταν η ενσωμάτωση στην καθημερινότητα στοιχείων από τον δυτικό τρόπο ζωής. Ένας «παραστρατημένος» νέος θεωρήθηκε πως ήταν το «παραχαϊδεμένο» παιδί που είχε μεγαλώσει. Και ένα «παραχαϊδεμένο παιδί» μεγάλωνε συνήθως μέσα σε ένα «χαλαρό οικογενειακό περιβάλλον». Καινοφανείς όροι οι παραπάνω, χρησιμοποιήθηκαν εκτεταμένα από τα μέσα της δεκαετίας του '50 δηλώνοντας μία σημαντική ανατροπή που φαινόταν να εξελίσσεται στην ελληνική κοινωνία και αφορούσε τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσε έως τότε η οικογένεια και τον ρόλο των μελών της.

158. Θ. Σπεράντσας, «Η ηθική κρίσις και η θεραπεία της», Εκκλησία 19 (01.10.1957).

159. Στο ίδιο.

160. Κ. Γαρδίκας, «Η επίδρασις του πολέμου επί την εγκληματικότητα», Ποινικά Χρονικά ΣΤ' (1956), σ. 425.

Σελ. 163
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/164.gif&w=600&h=915

Η αδιαφορία των γονέων για την ανατροφή των παιδιών τους θεωρήθηκε πως ήταν η βασική αιτία για την εκδήλωση «αντικοινωνικών» συμπεριφορών εκ μέρους τους, όπως και το γεγονός ότι έχοντας μεγαλύτερες οικονομικές δυνατότητες και μπορώντας να ικανοποιήσουν τις επιθυμίες των παιδιών τους, οι γονείς φαινόταν να έχουν άρει στη μεταπολεμική περίοδο όλες τις απαγορεύσεις και τους κανόνες που οι παλαιότερες γενιές θεωρούσαν απαράβατους.161 Το γεγονός ότι ο τεντιμποϊσμός, είτε στην «παραβατική» του μορφή, είτε ως συμπεριφορά ηθικά «μη αρμόζουσα», συνδέθηκε με εκείνες τις πληθυσμιακές ομάδες που τη δεκαετία του '50 μάλλον απολάμβαναν υψηλό βιοτικό επίπεδο, παρά χαρακτηρίζονταν από οικονομική ένδεια, δεν υπήρξε τυχαίο.

Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλούσε η διαπίστωση ότι τα παιδιά άρχιζαν να λαμβάνουν αποφάσεις για την καθημερινότητα τους ερήμην των γονιών τους αδιαφορώντας γι' αυτούς, ενώ μάλιστα πολλές φορές η κατάσταση αυτή δεν φαινόταν να ενοχλούσε την οικογένεια, αλλά αποτελούσε μάλλον συνειδητή επιλογή της. Πρότυπο για την εξέλιξη αυτή θεωρήθηκε πως είχε σταθεί η αμερικανική οικογένεια,162 η οποία, για τους επικριτές του «μοντέρνου» μοντέλου που πρέσβευε, χαρακτηριζόταν από μία πλήρη και πρωτοφανή σύγχυση, αποτέλεσμα των οποίων ήταν ο πατέρας να μην είναι όπως παλαιότερα «μια δύναμις εις το σπίτι», το παιδί να μείνει χωρίς την αναγκαία επίβλεψη και να παρασύρεται από τους πλείστους σύγχρονους πειρασμούς.163

«Επηρεάζονται τα πολύ μικρά παιδάκια μας από τις μόδες, τους συρμούς και τους χαλαρούς ηθικούς ρυθμούς της εποχής μας; Μπήκαν στο ελληνικό σπίτι οι νέοι τρόποι ζωής; Υπάρχει διάβρωση στο οικογενειακό περιβάλλον και σε ποιο βαθμό προσβάλλονται τα παιδάκια από 5 μέχρι 12 ετών από τα νέα ανάρμοστα ήθη που απειλούν τη νεότητα του τόπου μας;», αναρωτιόταν από τις στήλες της Αυγής ο Νίκος Γλαύκος.164 Η απάντηση που ο ίδιος έδινε ήταν θετική και επιβεβαίωνε ένα από τα πλέον προσφιλή σημεία σύγκλισης όσων αντιμάχονταν την ενσωμάτωση στοιχείων του δυτικού τρόπου ζωής στην ελληνική κοινωνία: ότι, δηλαδή, η σύγχρονη ελληνική αστική οικογένεια με το να αφήνει

161. Βλ. Κ. Παυλίδου, «Παραχαϊδεμένα παιδιά», Ραδιοπρόγραμμα 259 (15.05.1955).

162. Ο Δημήτρης Ψαθάς (1907-1979) σε ένα του χρονογράφημα υποστήριζε την άποψη ότι στην Αμερική «το παιδί είναι ο αφέντης». Περιελάμβανε μάλιστα την άποψη ενός ευρωπαίου συγγραφέα, ο οποίος φέρεται ότι δήλωσε γυρνώντας από τις ΗΠΑ ότι πολλά πράγματα του προξένησαν εντύπωση στο ταξίδι του, αλλά περισσότερο απ' όλα ο τρόπος με τον οποίον οι γονείς υπακούνε στα παιδιά τους! (Δ. Ψαθάς, «Εύθυμα και σοβαρά: Ελεύθερα Νειάτα», Τα Νέα, 03.07.1957).

163. «Ραδιοφωνικό Συμπόσιο: προβλήματα της εφηβικής ηλικίας», Ραδιοπρόγραμμα 151 (07.11.1965), σ. 5.

164. «Η αποσυνθετική τέφρα των νέων ηθών. Πολύ μεγάλοι κίνδυνοι για πολύ μικρά παιδιά», Αυγή, 15.08.1957.

Σελ. 164
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/165.gif&w=600&h=915

νει ολοένα και περισσότερα περιθώρια ελευθερίας στα παιδιά της τα οδηγούσε μοιραία στο «παραστράτημα». Ο Ν. Γλαύκος διαπίστωνε ότι η λέξη «απαγορευμένο» ήταν άγνωστη στα παιδιά της εποχής του, καθώς αυτά γνώριζαν ήδη ό,τι «ακατάλληλο» υπήρχε: «Ξέρουν τις εκρηκτικές πρωταγωνίστριες και τις γυμνές νουμερίστριες. [...] Ξέρουν τα καλλιστεία με μαγιό ή τουαλέττα. Μιλούν για "Ριφιφί" με υπονοούμενα. Και προπαντός τα πήρε και τα σήκωσε ο αέρας του "Ροκ εντ Ρολ" και στον πιο ακραίο συνοικισμό...».165

Απόψεις όπως η παραπάνω υπήρξαν ιδιαίτερα δημοφιλείς στα τέλη της δεκαετίας του '50. Η ελευθερία που έδιναν οι γονείς στα παιδιά τους αποτέλεσε αντικείμενο έντονης κριτικής, καθώς φαινόταν να συνδέονται με πρωτόγνωρες ανατροπές στις συνήθειες και τις ισορροπίες της ελληνικής οικογένειας. Για κάποιους, όπως ο Δημήτρης Ψαθάς, τα νέα αυτά ήθη επρόκειτο να επιφέρουν καταστρεπτικά αποτελέσματα, γιατί σύντομα θα προκαλούσαν στους νέους -και ιδίως στις κοπέλες- απογοήτευση και «διαφθορά του μυαλού» τους.166 Κριτικάροντας ό,τι αποκαλούσε «προοδευτικές ιδέες» (χειραφέτηση, ανεξαρτησία, ανάπτυξη προσωπικότητας) και επισημαίνοντας ότι αυτές έρχονται από την Αμερική με μουσική τους υπόκρουση το ροκ εν ρολ,167 ο Ψαθάς ερχόταν σε ταύτιση με την Εκκλησία, η οποία στηλίτευε τη χαλάρωση των ηθών της σύγχρονης ελληνικής οικογένειας και την ελάττωση της επίβλεψης των παιδιών, φαινόμενα στα οποία απέδιδε τα όποια κρούσματα τεντιμποϊσμού έκαναν την εμφάνιση τους στις στήλες των αθηναϊκών εφημερίδων.168 Οι «προοδευτικές ιδέες» και ο δυτικός τρόπος ζωής υποδεικνύονταν ως η «πηγή του κακού», ενώ η επιστροφή στις επιταγές της ορθόδοξης παράδοσης προβαλλόταν ως η μόνη αξιόπιστη εναλλακτική λύση που θα μπορούσε «να σώσει τη νεολαία».169

Η μετατόπιση της δημόσιας συζήτησης σχετικά με τα αίτια που οδηγούσαν στο «παραστράτημα» των νέων από τη μελέτη των κοινωνικών ή οικονομικών τους προϋποθέσεων στη «χαλάρωση των ηθών» που, εννοείται, πως χαρακτήριζε τη σύγχρονη εποχή, καθιστούσε τον «κίνδυνο» πιθανό για κάθε ελληνικό σπίτι, καθώς θεωρήθηκε πως όλα τα παιδιά ήσαν ευεπίφορα στην «παραβατικότητα

165. Στο ίδιο.

166. Έγραφε σχετικά ο Δημήτρης Ψαθάς: «Η αντιγραφή -για την ακρίβεια ο πιθηκισμός- των αμερικανικών ηθών, είναι πραγματικά καταστρεπτικός για τον τόπο μας, γιατί στέκεται στον αέρα. Δεν βγαίνει από την γη μας. Προϊόντα της πλούσιας αμερικανικής γης είναι τα ήθη των Αμερικανών. Η μεταφορά των ηθών αυτών σε μας, εν ονόματι του πνεύματος της προόδου, αφαιρεί από τα νειάτα μας τις σωστές αρχές του προσανατολισμού και τα κάνει να παραπαίουν μέσα σε ένα αδιέξοδο διαφθοράς και χιλίων παρεξηγήσεων» (Δ. Ψαθάς, «Εύθυμα και σοβαρά: Πιθηκισμοί», Τα Νέα, 04.07.1957).

167. Στο ίδιο.

168. «Δείγμα βαθυτάτης κρίσης», Εκκλησία 06 (15.03.1959).

169. «Αι προοδευτικαί ιδέαι», Εκκλησία 08 (15.04.1960).

Σελ. 165
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/166.gif&w=600&h=915

κότητα».170 Το νεανικό παραστράτημα ξέφευγε εντελώς από τις μικροπαραβάσεις που διέπρατταν οι «τεντιμπόηδες», και εξελισσόταν σε μια πραγματικότητα που εν τέλει αφορούσε κάθε ελληνική οικογένεια.

Κάτω από την επιρροή του κινηματογράφου, των κόμικς και πάνω απ' όλα του ροκ εν ρολ, ένας νέος τύπος εφήβου φαινόταν να εμφανίζεται στα τέλη της δεκαετίας του '50 έχοντας τα δικά του γούστα και, για πρώτη φορά, τους δικούς του αισθητικούς και ενδυματολογικούς κώδικες. Αυτός ο χαρακτηριστικός νέος των δεκαεπτά ετών, σύμφωνα με μια περιγραφή που επιχειρεί η Αυγή, φορούσε πουκάμισο εμπριμέ ξεκούμπωτο σχεδόν ως τη μέση, παντελόνι ψαράδικο και στενό, γυρισμένο στα μπατζάκια, αλυσιδίτσα κρεμασμένη από το λαιμό με σταυρουδάκι, ήταν «χαρτζιλικωμένος» και θεωρούσε απαραίτητα προσόντα του την καλή γνώση του ροκ εν ρολ, το ύφος του σκληρού και την πόζα του Τζέιμς Ντην.171 Σε μια κίνηση γεμάτη συμβολικό περιεχόμενο, που μάλλον έχει υποτιμηθεί λόγω της μεγάλης εντύπωσης που προκάλεσε το κούρεμα με την ψιλή μηχανή και η διαπόμπευση, οι αστυνομικές αρχές όταν συνέλαβαν τους «τέντυ-μπόυς» τον Σεπτέμβριο του 1958, έκριναν απαραίτητο να τους κόψουν με ψαλίδι τα «περισσεύματα» των «αμερικάνικου τύπου» τζην παντελονιών τους.172

Συνοψίζοντας. Στα τέλη της δεκαετίας του '50 η ελληνική κοινωνία φαίνεται πως τρομοκρατήθηκε από την εμφάνιση ενός κύματος παραβατικότητας, αρχέτυπο της οποίας στη συλλογική συνείδηση υπήρξε ο βρετανικός «τεντιμποϊσμός». Η διεθνής διάσταση του φαινομένου και η κάλυψη που έλαβαν από τον Τύπο ορισμένα περιστατικά προκάλεσαν τόση ανησυχία, ώστε η ελληνική κυβέρνηση κάτω από την πίεση της «κοινής γνώμης» να παρέμβει λαμβάνοντας νομοθετικές πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση του φαινομένου. Ωστόσο, δεδομένης της μικρής διάστασης που (αποδείχθηκε πως) είχε τελικά η νεανική παραβατικότητα, αυτό που φαίνεται ότι πραγματικά ανησυχούσε την ελληνική κοινωνία δεν ήταν ορισμένες -ασήμαντες τις περισσότερες φορές- παραβάσεις, αλλά η ανάδυση μιας νεολαίας με πρακτικές και συμπεριφορές ποινικά μη αξιόποινες, ηθικά όμως «ανάρμοστες», βασική επιρροή των οποίων θεωρήθηκε

170. Άποψη την οποία είχε εισαγάγει σε θεωρητικό επίπεδο ο Talcott Parsons στις ΗΠΑ, ήδη από το 1942 με τη δημοσίευση του άρθρου του «Age and Sex in the Social Structure of the United States» (βλ. σχετικά J. Gilbert, ό.π., σ. 74-75).

171. «Που οδηγεί ο αμερικανικός τρόπος ζωής. Παραστρατημένη εφηβεία. Ο έφηβος του 1957. Σφαιριστήρια και μαιζόν ντε ραντεβού. Πώς δημιουργούνται οι "σκληροί" άνδρες. Έλλειψις αγωγής και αδιαφορία του κράτους», Αυγή, 10.09.1957.

172. «Στους κεντρικούς δρόμους της Αθήνας. Οι τέντυ μπόϋς διαπομπεύονται. Ήρωες αλλεπάλληλων επεισοδίων», Αυγή, 04.09.1958.

Σελ. 166
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/167.gif&w=600&h=915

πως υπήρξε το ροκ εν ρολ.173 Τελικά, όπως έγραφε η Αυγή το 1958 επιχειρώντας να δώσει έναν ορισμό στο φαινόμενο, ο τεντιμποϊσμός δεν ήταν τίποτε άλλο από τη διάπραξη αδικημάτων χωρίς οικονομικό ή άλλο όφελος, «αλλά απλώς και μόνο για την ικανοποίησιν έξεων που αποκτώνται από το "ροκεντρολικό" κλίμα της εποχής».174

173. Ο Θεοφύλακτος Παπακωνσταντίνου έγραφε ότι το ροκ εν ρολ αποτελούσε «συμπυκνωμένη έκφραση των αρνητικών διαθέσεων της εποχής» και προειδοποιούσε για τις συνέπειες που επρόκειτο να έχει «επί της ανερματίστου ψυχολογίας της νεότητος το υποβλητικόν αυτό σφυροκόπημά της με τους πρωτογόνους ρυθμούς της ζούγκλας» (Θ. Παπακωνσταντίνου, «Το τέλος του ροκ», Εικόνες 118 (27.01.1958), σ. 8).

174. «Μια επίκαιρη κοινωνική έρευνα της Αυγής. Τεντυμποϊσμός. Ο κίνδυνος», Αυγή, 25.09.1958.

Σελ. 167
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/168.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 168
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/169.gif&w=600&h=915

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ

«ΑΝΕΣΤΗΣΑΝ ΤΟ ΡΟΚ...» Η ΤΟΜΗ ΤΩΝ «ΓΙΕΓΙΕΔΩΝ»

Σελ. 169
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/170.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 170
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/171.gif&w=600&h=915

1. Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΒΡΕΤΑΝΙΚΗΣ ΡΟΚ ΕΝ ΡΟΛ ΣΚΗΝΗΣ

Θα αφήνατε ποτέ την αδελφή σας να βγει με έναν Rolling Stone;

Περιοδικό Melody Maker, 19651

Τον χειμώνα του 1960 ένα από τα σπουδαιότερα συγκροτήματα της εποχής, οι Shirelles,2 είδαν για πρώτη φορά ένα τραγούδι τους να κατακτά την αμερικανική νεολαία και να «αναπαύεται» στην κορυφή του καταλόγου επιτυχιών. Η επιτυχία αυτή δεν ήταν τυχαία, καθώς το τραγούδι Will You Love Me Tomorrow εξέφραζε με ιδανικό τρόπο τις ανησυχίες μίας γενιάς, οι οποίες φαινόταν να εξαντλούνται σε ρομαντικά ερωτήματα, όπως αυτό που είχαν τοποθετήσει οι Shirelles στον τίτλο του τραγουδιού τους. Οκτώ χρόνια αργότερα, δύο από τις πιο αγαπημένες μπάντες της νεολαίας μιλούσαν για επανάσταση (οι Μπητλς στο Revolution) και υποδείκνυαν το ροκ εν ρολ ως μία προοπτική ισοδύναμη της οδομαχίας (οι Ρόλλινγκ Στόουνς με το Street Fighting Man).3

Η απόσταση ανάμεσα στις δύο πραγματικότητες (μουσικές, στιχουργικές, αλλά κυρίως κοινωνικές) που αντανακλούσε από τη μία η επιτυχία του αμερικανικού

1. Y. Bigot, «The Rolling Stones», στο E. De Waresquiel (επιμ.), Ο αιώνας των ανατροπών: το λεξικό των κινημάτων αμφισβήτησης στον 20ό αιώνα, μετάφρ. Αντωνία Σαρρή, Αθήνα 2004, σ. 648.

2. Οι Shirelles σχηματίστηκαν το 1957 στη Νέα Υόρκη και τη βασική τους σύνθεση αποτελούσαν τέσσερις κοπέλες, οι Shirley Reeves, Addie Harris, Dorris Kenner Jackson και Beverly Lee. Γνώρισαν τεράστια επιτυχία ανάμεσα στο 1960 και το 1963, καθώς οι συνθέσεις τους, που ασχολούνταν με τον «αγνό» εφηβικό έρωτα και τα βάσανα του, υπήρξαν εξαιρετικά αγαπητές στους τηνέιτζερ της εποχής. Η ιδιαίτερη τεχνική που τις χαρακτήριζε, η συχνή χρήση των ερωταποκρίσεων και η αξιοσημείωτη αυθεντικότητα στην έκφραση των εφηβικών ανησυχιών υπήρξαν βασική επιρροή για πλήθος καλλιτεχνών, όπως οι Μπητλς που το 1963 διασκεύασαν τη μεγάλη επιτυχία των Shirelles Baby It's You. To Will You Love Me Tomorrow υπήρξε το πρώτο τραγούδι γυναικείου συγκροτήματος το οποίο έφτασε στην κορυφή του καταλόγου επιτυχιών (βλ. σχετικά «Performers: The Shirelles», στο http:// www.rockhall.com/hof/inductee.asp?id = 186, τελευταία επίσκεψη: 05.05.2006).

3. To Revolution εντάχθηκε στο «White Album» των Μπητλς που κυκλοφόρησε το 1968, ενώ το Street Fighting Man (μία σύνθεση των Mick Jagger και Keith Richards) ηχογραφήθηκε την άνοιξη του 1968 και εντάχθηκε στο LP «Beggar's Banquet» που κυκλοφόρησε την ίδια χρονιά.

Σελ. 171
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Ήχοι και απόηχοι. Κοινωνική ιστορία του ροκ εν ρολ φαινομένου στην Ελλάδα, 1956-1967
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 152
    

    καταγράφονται στις στατιστικές του υπουργείου, φαίνεται πως ο μικρός αριθμός τους αποτελεί ένα ισχυρό δεδομένο, το οποίο υιοθέτησαν ακόμη και οι υποστηρικτές της λήψης αυστηρών μέτρων. Στα μέσα της δεκαετίας του '60, ένας από αυτούς, ο προϊστάμενος της Ιατροδικαστικής Υπηρεσίας Αθηνών, δήλωνε σε αφιέρωμα της εφημερίδας Ελεύθερος Κόσμος ότι η Ελλάδα βρισκόταν σε καλύτερη μοίρα από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες στον τομέα της εγκληματικότητας των ανηλίκων, γεγονός που απέδιδε στις ευεργετικές συνέπειες που είχε η ψήφιση του Ν. 4000.112 Όπως είδαμε, η παραδοχή ότι η νεανική παραβατικότητα ήταν μικρή στον αριθμό υπήρξε ένα από τα βασικά επιχειρήματα των βουλευτών της EPE στη συζήτηση ψήφισης του νόμου το φθινόπωρο του 1959, καθώς η υποβολή και μόνο την άνοιξη του 1959 προσχεδίου για την καθιέρωση αυστηρού νομοθετικού πλαισίου (εννοείται πως) είχε συντελέσει στη μείωση των κρουσμάτων τεντιμποϊσμού. Φαίνεται πως πέρα από τον ρόλο που διαδραμάτισε ο Τύπος δίνοντας υπερβολική σημασία και διάσταση σε μεμονωμένα περιστατικά, υπήρχε κάτι περισσότερο, που προκαλούσε έκδηλη ανησυχία.

    4. ΜΙΑ ΝΕΟΛΑΙΑ «ΑΠΟΧΑΛΙΝΩΘΕΙΣΑ» ΚΑΙ «ΠΑΡΑΣΤΡΑΤΗΜΕΝΗ»

    Το 1971, περίπου δώδεκα χρόνια μετά την ψήφιση του Ν. 4000, ο Α. Τσιριντάνης στη μελέτη του σχετικά με τα «σύγχρονα προβλήματα της νεολαίας» προχωρούσε σε μια σύντομη αποτίμησή του. Αναγνώριζε ότι ο τεντιμποϊσμός, όπως αυτός προβλεπόταν από το σχετικό νομοθετικό διάταγμα, ως δηλαδή το σύνολο πράξεων τις οποίες και χαρακτήριζε η «ιδιάζουσα θρασύτητα» και η «έναντι της κοινωνίας προκλητικότητα», ήταν πια ένα φαινόμενο σπάνιο, ωστόσο, επεσήμαινε ότι «πέραν από τα όρια του νόμου, μια ψυχολογία θρασύτητος και περιφρονήσεως, ιδίως περιφρονήσεως των πρεσβυτέρων αλλά και των ομηλίκων ακόμη, [...] είναι διάχυτος πλέον».113 Το φαινόμενο αυτό το χαρακτήριζε «τεντυμποϊσμό υπό την ευρείαν έννοιαν», το οποίο θεωρούσε ότι εκδηλωνόταν «με

    (σε πόλεις δηλαδή άνω των 10.000 κατοίκων), τεχνίτες οι περισσότεροι, με στοιχειώδη εκπαίδευση και ηλικία μάλλον όχι και τόσο μικρή (οι δώδεκα από τους είκοσι οκτώ καταδικασθέντες ήσαν μεταξύ 25 και 34 ετών). Σχετικά βλ. στοιχεία από Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, Εγκληματολογική στατιστική: έτος 1960, Αθήνα 1963.

    112. «Μειωμένη η παιδική εγκληματικότης στην Ελλάδα», Ελεύθερος Κόσμος, 02.10.1966.

    113. Α. Τσιριντάνης, ό.π., σ. 8.