Συγγραφέας:Κατσάπης, Κώστας
 
Τίτλος:Ήχοι και απόηχοι. Κοινωνική ιστορία του ροκ εν ρολ φαινομένου στην Ελλάδα, 1956-1967
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:45
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2007
 
Σελίδες:463
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1956-1967
 
Περίληψη:Αντικείμενο του βιβλίου αυτού αποτελεί η διερεύνηση του τρόπου με τον οποίον το ροκ εν ρολ εμφανίστηκε στην Ελλάδα, της διαδικασίας μέσω της οποίας διαδόθηκε στη νεολαία, καθώς και η αποκωδικοποίηση των ερμηνειών που δόθηκαν για το ροκ εν ρολ, τις αφετηρίες του και τις (πραγματικές ή υποτιθέμενες) συνέπειές του για την ελληνική νεολαία. Με άλλα λόγια, ο συγγραφέας διερευνά τον απόηχο που οι «ηδονικοί» αυτοί ρυθμοί είχαν στην ελληνική κοινωνία, το πώς η τελευταία ερμήνευσε το ροκ εν ρολ, ποιες ήσαν οι προϋποθέσεις των όποιων προσλήψεων, αλλά και ποιες οι συνέχειες και οι τομές που μπορούν να εντοπιστούν. Δεδομένου ότι ένα τέτοιο εγχείρημα μπορεί να έχει τύχη μόνο συναρθρώνοντας το ροκ εν ρολ στις πολιτικές, οικονομικές, κοινωνικές και ιδεολογικές πραγματικότητες της εποχής του, επελέγη ως καταληκτήριο όριο της έρευνας το 1967.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 25.66 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 177-196 από: 466
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/177.gif&w=600&h=915

ένα συγκρότημα που σχηματίστηκε στο Λίβερπουλ, ήσαν οι πρώτοι που γνώρισαν πραγματική επιτυχία τόσο στη Βρετανία όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες, ανανεώνοντας το ενδιαφέρον της νεολαίας για το ροκ εν ρολ και αναδεικνυόμενοι σε αντικείμενο μιας λατρείας, που ξεπερνούσε ακόμη και αυτήν που είχε γνωρίσει περίπου δέκα χρόνια πριν ο Έλβις Πρίσλεϋ.

2. «Η ΚΟΤΡΩΝΑ ΠΟΥ ΕΡΙΞΕ ΤΗΝ ΤΖΑΜΑΡΙΑ...»

Τον Οκτώβριο του 1964 στις στήλες των αθηναϊκών εφημερίδων δημοσιεύτηκε η διαφήμιση μιας ταινίας με τον τίτλο Ξεφάντωμα με τους Μπητλς,14 Ακολουθώντας μια πρακτική που είχε ξεκινήσει τη δεκαετία του '50 με τις «rock and roll movies» να έπονται μιας εμπορικής επιτυχίας, οι Μπητλς πρωταγωνιστούσαν για πρώτη φορά σε μια κινηματογραφική ταινία, στην έντυπη καταχώριση της οποίας προβάλλονταν ως «το φαινόμενον του αιώνος».15 Στο εξής θα ήταν πολύ δύσκολο να συναντήσει κάποιος στον Τύπο οποιαδήποτε -θετική ή αρνητική- αναφορά στους Μπητλς, η οποία να μη συνοδεύεται από τον χαρακτηρισμό «φαινόμενο»,16 καθώς εκατομμύρια νέοι σε ολόκληρο τον κόσμο είχαν καταληφθεί από μια άνευ προηγουμένου «μανία» για τους τέσσερις νεαρούς μουσικούς, κάθε δημόσια εμφάνιση των οποίων προκαλούσε ομαδικό παροξυσμό:

Είχα από καιρό ακούσει για τους νέους αυτούς «Θεούς», που ανέστησαν το μαραμένο και ετοιμοθάνατο «ροκ» και αμέσως σχημάτισα την εικόνα μιας έξαλλης τετράδας νεαρών, που ωρύονται επί σκηνής απειλώντας την ακεραιότητα των μουσικών και σημαντικών οργάνων τους. Και πώς να μην σχηματίση κανείς τέτοια εικόνα μαθαίνοντας καθημερινώς τα κατορθώματα των νεαρών ακροατών τους, που χωρίς να λογαριάζουν τον βαρύ ευρωπαϊκό

14. Η ταινία κυκλοφόρησε το 1964 με τον τίτλο A Hard Day's Night. Στην Ελλάδα, όμως, η εταιρεία διανομής (Λαμπίρη) επέλεξε τον τίτλο Ξεφάντωμα με τους Μπητλς, για να υπογραμμίσει προφανώς το ακριβές περιεχόμενο της. Ας σημειωθεί ότι στη Γαλλία η ταινία προβλήθηκε με τον τίτλο Τέσσερα αγόρια στον άνεμο (Τα Θεάματα 158 (30.09.1964).

15. Αυγή, 18.10.1964.

16. Ενδεικτικά και μόνο αναφέρω: «Οι αχτένιστοι τραγουδισταί. Οι Μπητλς, αθώο φαινόμενο ή επικίνδυνοι για την σημερινή νεολαία;», Εμπρός, 31.10.1964' Γ. Τσίμπος, «Το φαινόμενο «Μπητλς», Ραδιοπρόγραμμα 722/67 (29.03.1964), σ. 5-6' «Ξένοι καλλιτέχνες: Μπητλς. Το φαινόμενο της εποχής μας», Ραδιοπρόγραμμα 195 (11.09.1966), σ. 6' «Νεολαία και Μπητλς. Το φαινόμενο και η εξήγησίς του», Αυγή, 03.07.1964' «Ένα ανώμαλο φαινόμενο ομαδικής ψυχολογίας. Μπητλεμανία», Εμπρός, 29.02.1964.

Σελ. 177
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/178.gif&w=600&h=915

κό χειμώνα, ξεγυμνώνονταν σχίζοντας τα ρούχα τους, έγδυναν τους καλλιτέχνες για να αποκτήσουν «σουβενίρ», δαγκώνονταν από ενθουσιασμό και δεν τους άφηναν να μπουν στα θέατρα να τραγουδήσουν;17

Οι Μπητλς είχαν ξεκινήσει την καριέρα τους στα τέλη της δεκαετίας του '50 ως ένα από τα πολλά εφηβικά συγκροτήματα που είχαν επηρεαστεί από την επιτυχία του skiffle. Πράγματι, το τελευταίο, αν είχε οδηγήσει πολλούς νέους στην «ανακάλυψη» του μπλουζ, φαίνεται πως ακόμη περισσότερους είχε ωθήσει στο να δημιουργήσουν τη δική τους μπάντα. Οι λόγοι για αυτό ήταν περισσότερο πρακτικοί, παρά καλλιτεχνικοί. Τα όργανα που χρειαζόταν μια μπάντα «skiffle» ήταν απλά, φτηνά (μια φυσαρμόνικα, μια κιθάρα ή ένα μπάντζο) και πολλές φορές αυτοσχέδια, όπως, για παράδειγμα, η «ξύστρα» ή μια χαριτωμένη απομίμηση του μπάσου.18 Πολλοί μουσικοί οι οποίοι δεν είχαν την ικανότητα να ασχοληθούν με ένα ρεπερτόριο απαιτήσεων, βρήκαν στο skiffle ένα είδος που μπορούσε να δώσει διέξοδο στα ερασιτεχνικά τους εγχειρήματα και χιλιάδες έφηβοι, συνεπαρμένοι από τον ρυθμό του ροκ εν ρολ που την ίδια εποχή έκανε θραύση, μία ασχολία που όχι μόνο μπόλιαζε τη σύγχρονη μουσική με κέφι και ανεμελιά, αλλά ταυτόχρονα (τους) καλλιεργούσε την πεποίθηση ότι «ο καθένας μπορούσε να φτιάξει ένα συγκρότημα και να γίνει διάσημος».19

Ακριβώς μία τέτοια skiffle μπάντα με την ονομασία Quarry Men σχημάτισε τον Μάρτιο του 1957 στο Λίβερπουλ ένας νεαρός ονόματι Τζων Λέννον (John Lennon). Το καλοκαίρι του 1957 μέλος των Quarry Men έγινε ένας δεκαπεντάχρονος κιθαρίστας, ο Πωλ Μακάρτνεϊ (Paul McCartney), ενώ η παρέα μεγάλωσε με την προσθήκη του Τζωρτζ Χάρισον (George Harrison) το 1958. Ένα χρόνο αργότερα η μπάντα μετονομάστηκε σε Beatles20 και με

17. Γ. Τσίμπος, «Το φαινόμενο «Μπητλς», ό.π., σ. 5.

18. Η ξύστρα (washboard) δεν ήταν τίποτε άλλο από μια σανίδα για τη μπουγάδα, την οποία ο μουσικός έκρουε με ένα ραβδί ή την έξυνε χρησιμοποιώντας μεταλλικά αντικείμενα, ενώ το washtub bass ήταν ένα αυτοσχέδιο μπάσο, το οποίο αποτελούνταν από μια ξύλινη σανίδα και μια χορδή (Χ. Παπαδημητρίου, ό.π., σ. 16).

19. Κ. Αρβανίτης, ό.π., σ. 121.

20. Φανατικός οπαδός του Buddy Holly και του συγκροτήματος του (Buddy Holly and the Crickets) ο Τζων Λέννον, φέρεται πως έψαχνε να βρει μια «έξυπνη» λέξη η οποία να έχει διπλό νόημα, όπως ακριβώς και η λέξη Crickets, που σήμαινε ταυτόχρονα το έντομο γρύλο και το γνωστό αγγλικό παιχνίδι. Τελικά, επιλέχτηκε ως όνομα του συγκροτήματος το Beetles, που σήμαινε βέβαια το σκαθάρι, αλλά συνάμα στην αργκό της αγγλικής γλώσσας, τις «ξεπεταγμένες» κοπέλες που ανήκαν σε συμμορίες μηχανόβιων. Αλλάζοντας την ορθογραφία της λέξης από Beetles σε Beatlei, τα μέλη του συγκροτήματος «έπαιζαν» ακόμη περισσότερο με τη λέξη υπογραμμίζοντας τη σημασία του ρυθμού (beat) στη μουσική τους (Elizabeth Partridge, John Lennon. Θέλω μόνο την αλήθεια, μετάφρ. Βασιλική Χούνου, Αθήνα 2005, σ. 64-65) και αποτίοντας φόρο τιμής στο κίνημα του Mersey beat που αναπτυσσόταν τότε στο Λίβερπουλ (Χ. Παπαδημητρίου, ό.π., σ. 19-20).

Σελ. 178
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/179.gif&w=600&h=915

την ονομασία αυτή μετέβη στο Αμβούργο, όπου φαίνεται πως έλαβε το ουσιαστικό βάπτισμα του πυρός παίζοντας καθημερινά επί επτά και περισσότερες ώρες μπροστά σε ένα κοινό που αποτελείτο από μεθυσμένους ναύτες και πόρνες.21 Το 1962 η μπάντα απέκτησε το οριστικό της σχήμα με την προσθήκη του Ρίνγκο Σταρ (Ringo Starr) στα ντραμς, ενώ την ίδια περίπου εποχή υπέγραψε συμβόλαιο με την Parlophone, εταιρεία θυγατρική της EMI.

Από το σημείο εκείνο και μετά η επιτυχία των Μπητλς υπήρξε ταχύτατη. Τον Ιανουάριο του 1963 ηχογράφησαν σε δίσκο 45 στροφών τα τραγούδια Please, Please Me και Ask Me Why και για πρώτη φορά ένα τραγούδι τους έφτασε στην κορυφή του καταλόγου επιτυχιών της Βρετανίας (Please, Please Me). Έναν μήνα αργότερα, η επιτυχία του σινγκλ οδήγησε την μπάντα στο στούντιο, όπου μέσα σε μόλις δώδεκα ώρες ηχογράφησαν το παρθενικό τους LP με τίτλο -όχι συμπτωματικά- Please, Please Me, ένα σύνολο δέκα τραγουδιών που σύντομα αναρριχήθηκε στην κορυφή των βρετανικών άλμπουμ, όπου και παρέμεινε για περίπου τριάντα εβδομάδες. Η φήμη τους εδραιώθηκε τον Οκτώβριο του 1963, όταν εμφανίστηκαν στο London Palladium πραγματοποιώντας μια συναυλία η οποία μεταδόθηκε από το BBC και τους εξασφάλισε μέσα σε μία νύχτα χιλιάδες καινούργιους θαυμαστές, παγιώνοντας την άποψη ότι αποτελούσαν ήδη τη δημοφιλέστερη μπάντα στη Γηραιά Αλβιώνα. Με δεδομένη την κυριαρχία τους στη Βρετανία και με έναν καινούργιο δίσκο στις αποσκευές τους,22 τέσσερις μήνες αργότερα, τον Φεβρουάριο του 1964, οι Μπητλς μετέβησαν στις Ηνωμένες Πολιτείες με στόχο την «κατάκτηση» της αμερικανικής αγοράς, ένα εγχείρημα εξαιρετικά δύσκολο, δεδομένου ότι ώς τότε κανείς βρετανός καλλιτέχνης του ροκ εν ρολ δεν είχε καταφέρει κάτι ανάλογο.

Περιοδεία των Μπητλς σε ΗΠΑ-Καναδά (Αύγουστος-Σεπτέμβριος 1964)

ΠΙΝΑΚΑΣ 9

Πόλη

Ημερομηνία Θεατές

Σαν Φραντσίσκο Λας Βέγκας Σιάτλ Βανκούβερ Λος Άντζελες Ντένβερ Σινσινάτι Νέα Υόρκη

19.08.1964 20.08.1964 21.08.1964 22.08.1964 23.08.1964 26.08.1964 27.08.1964 28.08.1964

17.130 16.816 14.382 20.261 18.700 7.000 14.000 16.000

21. Χ. Παπαδημητρίου, ό.π., σ. 20-21.

22. Πρόκειται για το LP With The Beatles, το οποίο ηχογραφήθηκε τον Νοέμβριο του 1963.

Σελ. 179
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/180.gif&w=600&h=915

Πόλη

Ημερομηνία

Θεατές

Ατλάντικ Σίτυ

30.08.1964

18.000

Φιλαδέλφεια

02.09.1964

13.000

Ινδιανάπολη

03.09.1964

16.924

Μιλγουόκι

04.09.1964

11.500

Σικάγο

05.09.1964

13.000

Ντιτρόιτ

06.09.1964

30.000

Τορόντο

07.09.1964

35.522

Μόντρεαλ

08.09.1964

21.000

Τζάκσονβιλ

11.09.1964

32.000

Βοστόνη

12.09.1964

13.909

Βαλτιμόρη

13.09.1964

14.000

Πίτσμπουργκ

14.09.1964

12.603

Κλίβελαντ

15.09.1964

11.000

Νέα Ορλεάνη

16.09.1964

12.000

Κάνσας Σίτυ

17.09.1964

20.208

Ντάλας

18.09.1964

10.500

Νέα Υόρκη

20.09.1964

3.682

ΣΥΝΟΛΟ

429.137

Πηγή: «The Beatles», Mojo 130 (September 2004), σ. 54-76.

Πηγή: «The Beatles», Mojo 130 (September 2004), σ. 54-76.

Η επιχείρηση «Ηνωμένες Πολιτείες» στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία. Τον Φεβρουάριο του 1964, ύστερα από τρεις εμφανίσεις τους στην εκπομπή του Ed Sullivan, οι οποίες πέτυχαν ιστορικά ρεκόρ τηλεθέασης23 -μεγαλύτερα ακόμη και από εκείνα που είχε προκαλέσει την προηγούμενη δεκαετία η τηλεοπτική εμφάνιση του Έλβις Πρίσλεϋ στην ίδια εκπομπή— οι Μπητλς αποτελούσαν τα νέα είδωλα της αμερικανικής νεολαίας. Η επιτυχία αυτή τους οδήγησε για δεύτερη φορά στις ΗΠΑ στα τέλη του καλοκαιριού, αυτή τη φορά με σκοπό την πραγματοποίηση μιας σειράς συναυλιών στις μεγαλύτερες αμερικανικές πόλεις. Οι τηνέιτζερ γέμισαν ασφυκτικά τα στάδια και προέβησαν σε πρωτόγνωρες εκδηλώσεις λατρείας, αποτέλεσμα των οποίων ήταν να εισαχθεί στη δημόσια συζήτηση ένας καινούργιος όρος, ο όρος «Beatlemania» («Μπητλομανία»). Ήταν πια φανερό ότι οι Μπητλς συνιστούσαν κάτι περισσότερο από

23. Σύμφωνα με τον Terry Anderson, στη Νέα Υόρκη το ποσοστό τηλεθέασης ανήλθε στο 72% (Τ. Anderson, ό.π., σ. 92), ενώ η Χίλντα Παπαδημητρίου υπολογίζει στα εβδομήντα τρία εκατομμύρια τους τηλεθεατές που παρακολούθησαν την εκπομπή του Ed Sullivan. Αναφέρει, μάλιστα, ότι κατά τη διάρκεια της μετάδοσης της εκπομπής ο δείκτης εγκληματικότητας στη Νέα Υόρκη είχε πέσει σχεδόν στο μηδέν (Χ. Παπαδημητρίου, ό.π., σ. 44).

Σελ. 180
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/181.gif&w=600&h=915

ένα μουσικό συγκρότημα: ίνα κοινωνικό φαινόμενο, η ύπαρξη του οποίου προκαλούσε έναν καινούργιο γύρο σχολιασμού σχετικά με τα αίτια και τις συνέπειές του, αναζωπυρώνοντας, παράλληλα, την εναντίον του ροκ εν ρολ κριτική που είχε υποχωρήσει από τη στιγμή που το τελευταίο «λείανε» τις αιχμές του.

Παρά το γεγονός ότι η «μυθολογία» του ροκ εν ρολ, τονίζοντας τις καλλιτεχνικές και στιλιστικές καινοτομίες που οι Μπητλς εισήγαγαν, τείνει να μεγεθύνει το μερίδιο που τους αναλογεί στην ανάδυση της ομαδικής υστερίας προς το πρόσωπο τους, η αλήθεια είναι ότι αυτή η τελευταία σε μεγάλο βαθμό υπήρξε προϊόν της εποχής της. Τα χρόνια που ακολούθησαν τη λήξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου είχαν υπάρξει μια περίοδος στη διάρκεια της οποίας η βρετανική κοινωνία γνώρισε μεγάλες αλλαγές, οι οποίες φαίνεται πως με την εμφάνιση των Μπητλς στο προσκήνιο (ας θεωρήσουμε το 1964, έτος που εκδηλώθηκε η «Μπητλομανία», ως ουσιαστική απαρχή του φαινομένου «Μπητλς») είχαν αρχίσει να αποτυπώνονται στις πρακτικές των τηνέιτζερ: επρόκειτο για αλλαγές, καταρχήν δημογραφικές, που έδειχναν πως βρισκόταν υπό συγκρότηση ένα πολυάριθμο εν δυνάμει αγοραστικό κοινό εφήβων, αν λάβει κανείς υπόψη του ότι μέσα σε δεκατέσσερα μόλις έτη ο αριθμός όσων ηλικιακά βρίσκονταν ανάμεσα στα δεκαπέντε και τα δεκαεννιά τους χρόνια είχε αυξηθεί στη Βρετανία περίπου κατά 35%, φτάνοντας από τα 3.174.000 το 1951 στα 4.282.000 το 1965.24

Η ψήφιση ενός νόμου, γνωστού ως «Butler Act Law», το 1944, επέκτεινε το διάστημα της υποχρεωτικής φοίτησης στα σχολεία, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση του αριθμού των μαθητών ηλικίας από δεκαπέντε ετών και άνω που φοιτούσαν σε σχολεία της Αγγλίας και της Ουαλίας (το 1965 ο αριθμός των μαθητών αυτής της ηλικιακής ομάδας είχε διπλασιαστεί σε σχέση με το 1955, φτάνοντας από τους 329.174 στους 785.021 μαθητές). Καθώς οι Βρετανοί νέοι δεν κατατάσσονταν πλέον στο στρατό πριν τη συμπλήρωση των δεκαοκτώ τους χρόνων, το χρονικό διάστημα ανάμεσα στην αποφοίτηση από το σχολείο και την «ανάληψη ευθυνών», είτε αυτό σήμαινε την κατάταξη στον στρατό είτε την είσοδο τους στην αγορά εργασίας, αναδεικνυόταν ως μια περίοδος «ανεμελιάς»,25 τα δε τελευταία έτη της εφηβείας, για πρώτη φορά, ό-

24. J. Street, «Youth Culture», Twentieth-century Britain: Economic, Social and Cultural Change, Νέα Υόρκη 1994, σ. 463.

25. Η εξέλιξη αυτή επισημάνθηκε πολύ γρήγορα από τους σχολιαστές ως μία από τις βασικότερες αιτίες που οδηγούσαν τους νέους στην «αντικοινωνική συμπεριφορά» τόσο στη Βρετανία, όσο και στη «μητέρα» του ροκ εν ρολ, τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το περιοδικό Εικόνες ήδη από το 1957 είχε δημοσιεύσει απόψεις αμερικανών «ειδικών», σύμφωνα με τις οποίες η απόκτηση ελεύθερου χρόνου από τους νέους βρισκόταν στη βάση του «ιδιόμορφου τρόπου ζωής» που είχε αναπτύξει μετά τον πόλεμο: «στη ρίζα της όλης συμπεριφοράς της σημερινής αμερικανικής νεολαίας», έγραφε ο αρθρογράφος του περιοδικού, «βρίσκεται η τεμπελιά.

Σελ. 181
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/182.gif&w=600&h=915

όπως χαρακτηριστικά γράφει ο Bill Osgerby, «as a distinct stage of life associated with particular demands and social problems».26

Τελευταία προϋπόθεση για τη μετατροπή των πολυάριθμων τηνέιτζερ από μία πληθυσμιακή ομάδα που είχε την κοινή ηλικία ως μοναδικό ενοποιητικό στοιχείο, σε ένα αγοραστικό κοινό με συγκεκριμένες μουσικές προτιμήσεις και καταναλωτικά πρότυπα, υπήρξε η αύξηση του εισοδήματος τους. Όταν στις αρχές της δεκαετίας του '60 εμφανίστηκαν στο προσκήνιο οι Μπητλς, και η προϋπόθεση αυτή φαίνεται πως είχε εκπληρωθεί. Η οικονομική ανάπτυξη των πρώτων μεταπολεμικών χρόνων είχε καταστήσει παρελθόν την ανάγκη εργασίας των νέων που είχε ως κίνητρο της τη συμπλήρωση του οικογενειακού εισοδήματος, και η εξέλιξη αυτή, σε συνδυασμό με τις χιλιάδες θέσεις εργασίας που την ίδια εποχή δημιουργήθηκαν, είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση της αγοραστικής δύναμης των εφήβων.27

Όλα αυτά, ωστόσο, συνιστούν μάλλον εκ των υστέρων αναγνώσεις στις οποίες αρέσκονται να επιδίδονται οι κοινωνικοί επιστήμονες. Στις αρχές της δεκαετίας του '60 ήταν ακόμη αρκετά νωρίς για να μπορέσει η επιτυχία των Μπητλς να γίνει αντιληπτή ως τεκμήριο κοινωνικών αλλαγών ή ως προάγγελος μιας νεολαιίστικης δυναμικής, η οποία μόνο τα επόμενα χρόνια θα καταστεί σαφής. Οι περισσότεροι αναλυτές απλώς στέκονταν με έκπληξη στις εκδηλώσεις λατρείας του νεαρόκοσμου για τους Μπητλς28 υπογραμμίζοντας τις υπερβολές της, όπως και έναν άξιο αναφοράς διεθνισμό που φάνηκε να τη χαρα-

Διαθέτουν τις περισσότερες ώρες αργίας από οποιαδήποτε άλλη ηλικία. Γι' αυτό και τα 75% των ερωτηθέντων από μια στατιστική υπηρεσία απάντησαν ότι την προηγούμενη μέρα πέρασαν πάνω από 2 ώρες δίπλα στο ραδιόφωνο ακούγοντας κυρίως ροκ εντ ρολλ. Γι' αυτό άλλωστε μια από τις πιο μόνιμες ψυχικές διαθέσεις τους είναι η ανία [...]» («Η Ζούγκλα της Εφηβείας. Στη ρίζα του κακού η τεμπελιά. Πηγή ευτυχίας η αγνότης», Εικόνες 96 (26.08.1957), σ. 22).

26. Β. Osgerby, «Well, it's Saturday Night and I Just Got Paid: youth, consumerism and hegemony in post-war Britain», Contemporary Record vol. 6 (1992), σ. 291, το δημοσιεύει ο John Street, ό.π., σ. 463.

27. Όπως υποστηρίζει μάλιστα ο Eric Hobsbawm, καθώς οι έφηβες είχαν υιοθετήσει σε πολύ μικρό βαθμό ακόμη τα «ανδρικά» πρότυπα κατανάλωσης (ποτά, τσιγάρα κλπ) είχαν σε σύγκριση με τους εφήβους τη δυνατότητα να ξοδεύουν μεγαλύτερα ποσά για αγορά δίσκων ή για την παρακολούθηση συναυλιών, κάτι που ίσως να αποτελεί ικανοποιητική εξήγηση για ποιο λόγο οι κοπέλες αποτέλεσαν τον βασικό πρωταγωνιστή της Μπητλομανίας (Ε. Hobsbawm, Η εποχή των άκρων, ό.π., σ. 420).

28. Ο Τύπος κατέγραφε με λεπτομέρεια τις εκδηλώσεις των φανατικών θαυμαστριών, που συχνά έφταναν στο όριο της υπερβολής. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα, θαυμάστριές τους λέγεται πως είχαν φάει τα χόρτα που προηγουμένως είχαν πατήσει οι Μπητλς (Ταχυδρόμος της Αιγύπτου, 25.09.1964), ενώ στην Αυστραλία μία θαυμάστρια (φέρεται πως) μεταφέρθηκε σε νοσοκομείο, όταν έσπασε κάποια φλέβα του λαιμού της από την ένταση των ουρλιαχτών της («Οι Μπητλς προχωρούν και κατακτούν για δεύτερη φορά την υφήλιο», Εικόνες 464 (11.09.1964), σ. 31).

Σελ. 182
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/183.gif&w=600&h=915

χαρακτηρίζει, ο οποίος μάλιστα υποδείκνυε πως οι προϋποθέσεις της Μπητλομανίας σε κοινωνικό, πολιτισμικό και οικονομικό επίπεδο υπερέβαιναν το βρετανικό και το βορειοαμερικανικό περιβάλλον.

Το πρώτο τραγούδι των Μπητλς που ακούστηκε στην Ελλάδα (ή τουλάχιστον ένα από τα πρώτα) σύμφωνα με τις περισσότερες μαρτυρίες,29 πρέπει να ήταν το Love Me Do. Ο ήχος των Μπητλς πρέπει να δημιούργησε αίσθηση στους τηνέιτζερ, καθώς η μουσική τους φαίνεται πως έγινε αντιληπτή ως μια μικρή «επανάσταση», ως κάτι το εντελώς διαφορετικό από όσα είχαν έως τότε ακούσει ή χαρακτηρίζονταν ως «νεανική μουσική». Δεδομένου ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να εντοπιστούν αριθμητικά στοιχεία σχετικά με τις πωλήσεις των δίσκων των Μπητλς τη δεκαετία του '60, η επιτυχία που γνώρισαν οι δύο ταινίες στις οποίες πρωταγωνίστησαν, το Ξεφάντωμα με τους Μπητλς (ελληνική απόδοση του A Hard Day's Night) και το Help!, μπορούν να μας δώσουν μία εικόνα της αποδοχής τους από το νεανικό κοινό της Αθήνας: στα τέλη Οκτωβρίου του 1964 το Ξεφάντωμα με τους Μπητλς έκοψε περίπου τριάντα χιλιάδες εισιτήρια μόνο την πρώτη εβδομάδα της προβολής του, λαμβάνοντας την έβδομη θέση στον σχετικό πίνακα εισιτηρίων, ενώ κάτι παραπάνω σε διάστημα μιας εβδομάδας έκοψε η ταινία Help!, περίπου έναν χρόνο αργότερα (μάλιστα, στο τέλος της άνοιξης του 1966 στο Help! αντιστοιχούσαν 77.090 εισιτήρια σε εκατόν τρεις ημέρες προβολής).30

ΠΙΝΑΚΑΣ 10

Εισιτήρια ταινιών των Μπητλς στην Αθήνα (α' εβδομάδα προβολής) Ξεφάντωμα με τους Μπητλς Help!

(19-25.10.1964) (6-12.12.1965)

Κινηματογράφος Αρ. εισιτηρίων

ΑΝΕΣΙΣ ΕΜΠΑΣΣΥ ΤΡΙΑΝΟΝ ΑΝΝΑ ΜΑΡΙΑ ΓΡΑΝΑΔΑ

7.924 6.707 5.968 3.840 3.724

Κινηματογράφος Αρ. εισιτηρίων

ΡΕΞ

ΑΡΤΖΕΝΤΙΝΑ

ΠΙΓΚΑΛ

ΡΟΔΟΝ

15.868 6.638 6.009 4.303

Σύνολο

28.163

Σύνολο

32.818

Πηγή: Τα Θεάματα 161 (16.11.1964) και 183 (28.12.1965).

29. Μάλιστα, αν αληθεύουν οι ισχυρισμοί του Νίκου Μαστοράκη, το Love Me Do υπήρξε και το πρώτο τραγούδι των Μπητλς που μεταδόθηκε στο ελληνικό ραδιόφωνο, σε μια εκπομπή που ο Μαστοράκης πραγματοποίησε τα Χριστούγεννα του 1962 (Γ. Νοταράς, «Νίκος Μαστοράκης-Τάσος Φαληρέας. Δυο άνθρωποι, μια εποχή, καμία σχέση», Ήχος και Hi-Fi 243 (Ιούνιος 1993), σ. 36).

30. Τα Θεάματα 188 (07.04.1966).

Σελ. 183
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/184.gif&w=600&h=915

Τη διαφορετικότητα των τραγουδιών των Μπητλς υπογράμμιζε ακόμη περισσότερο το γεγονός ότι, ύστερα από την παρένθεση που ουσιαστικά συνιστούσε η επιτυχία του ροκ εν ρολ τη διετία 1956-1958, στην Ελλάδα, το τραγούδι που «απευθυνόταν» στους νέους, αποκαλούμενο συνήθως «μοντέρνο τραγούδι» ή «μοντέρνοι ρυθμοί», δεν ήταν τίποτε περισσότερο από ένα σύνολο καθιερωμένων μουσικών που την ίδια στιγμή «απευθυνόταν» και στους ενήλικες. Ιδιαίτερα ικανοποιητική εικόνα για τη σύνθεση του «μοντέρνου τραγουδιού» στην Ελλάδα μας παρέχουν οι εκπομπές του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας (ΕΙΡ), οι οποίες και αποτελούσαν για ένα μεγάλο τμήμα της ελληνικής νεολαίας, μέχρι την εμφάνιση των Μπητλς στο προσκήνιο στις αρχές της δεκαετίας του '60, τη βασική πηγή ενημέρωσης σχετικά με τα μουσικά δρώμενα της εποχής.31

ΠΙΝΑΚΑΣ 11

Εκπομπές του ΕΙΡ που πρόβαλαν το «μοντέρνο τραγούδι»

Τίτλος εκπομπής

Ημέρα

Ώρα

Μοντέρνοι ρυθμοί και τραγούδια

Σάββατο

19.30-20.00

Μουσική και τραγούδια από τον Νέο Κόσμο

Παρασκευή

19.00-19.30

Δευτέρα

13.30-14.00

Ιταλική μουσική και τραγούδια

Παρασκευή

19.00-19.30

Δευτέρα

13.30-14.00

Ξένη ελαφρά μουσική και τραγούδια

Παρασκευή

13.00-14.00

Σάββατο

18.00-18.30

Κυριακή

18.30-19.00

Δευτέρα

10.00-11.00

Τετάρτη

10.00-11.00

Τετάρτη

13.00-14.00

Τετάρτη

18.00-18.30

Πέμπτη

10.00-11.00

31. Στις αρχές της δεκαετίας του '60 πολλές εκπομπές απευθύνονταν στους νέους, όπως φαίνεται και στον πίνακα 11. Από αυτές, η εκπομπή Μοντέρνοι ρυθμοί και τραγούδια, ίνα εβδομαδιαίο πρόγραμμα ημίωρης διάρκειας, ασχολούνταν αποκλειστικά με το αποκαλούμενο «μοντέρνο» ρεπερτόριο, ενώ στις υπόλοιπες η νεανική μουσική φαίνεται πως δεν αποτελούσε το αντικείμενο αποκλειστικής προβολής. Για παράδειγμα, στο πρόγραμμα της εκπομπής Ξένη ελαφρά μουσική και τραγούδια της 11ης Ιουλίου του 1963 μπορεί κανείς να συναντήσει τραγούδια όπως το That's old Fashioned των Everly Brothers ή το When My Little Girl is Smiling των Drifters, αλλά και ισπανόφωνα τραγούδια, όπως το Manolo των Los Indios ή το El Professor των Los Machucambos (Ραδιοπρόγραμμα 29/684 (07.07.1963), σ. 26).

31. Στις αρχές της δεκαετίας του '60 πολλές εκπομπές απευθύνονταν στους νέους, όπως φαίνεται και στον πίνακα 11. Από αυτές, η εκπομπή Μοντέρνοι ρυθμοί και τραγούδια, ίνα εβδομαδιαίο πρόγραμμα ημίωρης διάρκειας, ασχολούνταν αποκλειστικά με το αποκαλούμενο «μοντέρνο» ρεπερτόριο, ενώ στις υπόλοιπες η νεανική μουσική φαίνεται πως δεν αποτελούσε το αντικείμενο αποκλειστικής προβολής. Για παράδειγμα, στο πρόγραμμα της εκπομπής Ξένη ελαφρά μουσική και τραγούδια της 11ης Ιουλίου του 1963 μπορεί κανείς να συναντήσει τραγούδια όπως το That's old Fashioned των Everly Brothers ή το When My Little Girl is Smiling των Drifters, αλλά και ισπανόφωνα τραγούδια, όπως το Manolo των Los Indios ή το El Professor των Los Machucambos (Ραδιοπρόγραμμα 29/684 (07.07.1963), σ. 26).

Σελ. 184
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/185.gif&w=600&h=915

Τίτλος εκπομπής

Ημέρα

Ώρα

Γαλλική μουσική και τραγούδια Ξένες επιτυχίες

Δευτέρα 21.00-21.30

Δευτέρα 22.00-22.30

Τρίτη 19.00-19.30

Δευτέρα 22.30-23.00

Πέμπτη 12.00-12.30

Κυριακή 22.00-23.00

Σάββατο 21.00-21.30

Μουσική Τζαζ Φωνητικά συγκροτήματα Και τώρα... χορός για νέους Στους ρυθμούς της εποχής μας

Πηγή: Ραδιοπρόγραμμα (1958-1964).

Όπως προκύπτει από την ανάγνωση των τραγουδιών που μεταδίδονταν στη νεανική μουσική εκπομπή Μοντέρνοι ρυθμοί και τραγούδια (βλ. πίνακα 12) το γαλλικό και το ιταλικό τραγούδι κατείχαν μια προνομιακή θέση σε αυτήν,32 ενώ ένα μεγάλο ποσοστό αντιστοιχεί στα τραγούδια των αμερικανών «teen idols», όπως ο Μπόμπι Ντάριν, ο Νιλ Σεντάκα ή ο Πωλ Άνκα, πολλοί από τους οποίους άλλωστε προβάλλονταν συχνά από το περιοδικό Ραδιοπρόγραμμα με εκτενή αφιερώματα στη ζωή και την καριέρα τους.33

Επομένως, στην ελληνική πραγματικότητα, όπου «μοντέρνος ρυθμός» μπορούσε να χαρακτηριστεί οποιαδήποτε (χορευτική κατά βάση) μουσική απευθυνόταν στο νεανικό κοινό, το ιδιαίτερο φωνητικό στυλ που εισήγαγαν τα «σκαθάρια», αυτή η περίτεχνη μείξη του «σκληρού ροκ εν ρολ» του Τσακ Μπέρι με το ρυθμ εν μπλουζ που έπαιζαν συγκροτήματα όπως οι Shirelles ή οι Drifters,34 έγινε αντιληπτό ως μια ευχάριστη έκπληξη και ενθουσίασε αμέσως τους νέους. Τα τραγούδια των Μπητλς υπήρξαν όχι μόνο ιδιοφυή αλλά και γεμάτα από καινοτομίες,35 ο δε ήχος τους συνιστούσε μια πραγματική τομή για

32. Το γαλλικό και το ιταλικό τραγούδι γνώρισαν ιδιαίτερη επιτυχία στην Ελλάδα. Το τελευταίο, μάλιστα, εκτός της Ιταλίας γνώρισε εμπορική επιτυχία μονάχα στην Ελλάδα και -σε μικρότερο βαθμό- στην Ισπανία και τη Γαλλία. Για το λόγο αυτό, στα μέσα της δεκαετίας του '60 πολλοί γνωστοί και καταξιωμένοι Ιταλοί καλλιτέχνες μετακόμισαν στην Ελλάδα, όπου και υπήρξαν ιδιαίτερα δημοφιλείς (π.χ. ο Tony Pinelli ή ο Guidone). Μάλιστα, πολλές αμερικανικές επιτυχίες έγιναν γνωστές στην Ελλάδα μέσα από τις ιταλικές διασκευές τους, σε βαθμό που το νεανικό κοινό πολλές φορές αγνοούσε τους πραγματικούς τους -αμερικανούς- δημιουργούς. Μια τέτοια περίπτωση αποτελεί το τραγούδι των Four Tops Reach Out, III Be There, το οποίο έγινε γνωστό στην Ελλάδα από μία διασκευή του Peppino Di Capri, γνωστή ως Gira-Gira.

33. Βλ. χαρακτηριστικά «Ξένοι καλλιτέχνες: Νηλ Σεντάκα», Ραδιοπρόγραμμα 50/705 (01.12.1963), σ. 24' «Ξένοι καλλιτέχνες: Πωλ Άνκα», στο ίδιο 29/684 (07.07.1963), σ. 26' «Τζώννη Χαλλινταίη», στο ίδιο 17/672 (14.04.1963), σ. 26 και «Ξένοι καλλιτέχνες: Ρίκι Νέλσον», στο ίδιο 16/671 (07.04.1963), σ. 26

34. Ch. Gillett, ό.π., σ. 362.

35. Θα πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι οι Μπητλς «ευθύνονται» για μια σειρά από ση-

Σελ. 185
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/186.gif&w=600&h=915

τους εφήβους, πολλοί από τους οποίους σήμερα ανακαλούν στη μνήμη τους την πρώτη φορά που άκουσαν τραγούδι των Μπητλς ως μια εμπειρία που σφράγισε καθοριστικά τη νεότητά τους:

Για μένα το breakthrough που ήταν και breakthrough για το συγκρότημα, ήταν όταν ένας φίλος ναυτικός [...] ήρθε στον Πειραιά και έφερε έναν μικρό δίσκο και είχε, μόλις είχε κυκλοφορήσει στην Αγγλία, το Love Me Do και το She Loves You. Αυτό ήταν και το έναυσμα για μένα να κάνω το συγκρότημα. Ακούσαμε αυτά τα πράγματα, μας τρέλαναν διότι ήταν κάτι το οποίο δεν μπορείς να φανταστείς τι αλλαγή στον ήχο συνιστούσε, δηλαδή ακόμη και μέχρι τότε την ιστορία του ροκ καταλαβαίναμε ότι ήταν μια κιθάρα, ένα ντραμς και μια φωνή ας πούμε. [...] Αλλά αυτό που ακούσαμε από τους Μπητλς, δηλαδή αυτές οι διφωνίες, οι τριφωνίες, το δεμένο πράγμα που είναι και κιθάρα μαζί ρυθμική και σόλο κιθάρα και ντραμς και φωνές, όλα αυτά που ήταν ένα πραγματικό συγκρότημα [...], ενώ το άλλο ήταν ο Έλβις Πρίσλεϋ και κάποιοι που παίζανε από πίσω [...], αυτό το πράγμα, μια ενότητα, ένα σώμα, μια ψυχή, που δεν μπορείς να ξεχωρίσεις τη ρυθμ κιθάρα από τη σόλο κιθάρα, που δεν μπορείς να ξεχωρίσεις το ντραμς από το χτύπημα του μπάσου, και πάνω εκεί δεν μπορείς να ξεχωρίσεις τις φωνές γιατί όλες είναι ίδιες, και κάνουν τριφωνίες και τετραφωνίες απίθανες, αυτό ήταν για εμάς... μείναμε με ανοιχτό το στόμα, εκατομμύρια άνθρωποι δηλαδή σε όλον τον κόσμο. Και αρχίσαμε να γρατζουνάμε κάτι κιθάρες...36

Η απόσταση από το ερασιτεχνικό «γρατζούνισμα» της κιθάρας μέχρι το σημείο να σχηματίσει κάποιος τη δική του ροκ εν ρολ μπάντα δεν ήταν μεγάλη. Οι Μπητλς πέρα από ωραία τραγούδια είχαν δημιουργήσει έναν «μύθο», και η επιτυχία τους υπήρξε καθοριστική, δεδομένου ότι δημιούργησε σε πολλούς νέους την πεποίθηση-προσδοκία ότι μπορούσαν και αυτοί να σχηματίσουν τη δική τους μπάντα και να γίνουν διάσημοι όπως τα ινδάλματά τους. Με άλλα λόγια, όπως χαρακτηριστικά θυμάται σήμερα ο Βασίλης Κωνσταντινίδης, μέλος ενός από τα πλέον επιτυχημένα συγκροτήματα της εποχής, των Idols, η επιρροή των Μπητλς

μαντικές καινοτομίες, οι οποίες μετέβαλαν τις συντεταγμένες του ροκ εν ρολ: εισήγαγαν λ.χ. και καθιέρωσαν την ιδέα του συγκροτήματος-συνόλου θέτοντας σε δεύτερη μοίρα το μοντέλο του μεμονωμένου ερμηνευτή (π.χ. Έλβις Πρίσλεϋ), Παράλληλα, υπήρξαν οι πρώτοι καλλιτέχνες που έγραψαν τραγούδια για τον εαυτό τους ακολουθώντας μια πρακτική που είχε ξεκινήσει, όπως είδαμε στο πρώτο κεφάλαιο, ο Τσακ Μπέρι δίχως όμως να βρει μιμητές. Αυτό το τελευταίο στοιχείο υπήρξε βασική συνιστώσα της επιτυχίας τους: οι Μπητλς, όντες πραγματικά έξοχοι μουσικοί, δεν ήσαν εξαρτημένοι από το υλικό επαγγελματιών συνθετών, όπως οι ροκ εν ρολ καλλιτέχνες πριν από αυτούς, αλλά είχαν τη δυνατότητα να εισάγουν (και να επιβάλουν στην πορεία) τις δικές τους ιδέες (J. Street, ό.π., σ. 467-468). 36. Συνέντευξη Λεωνίδα Λουλούδη, 13.07.2004.

Σελ. 186
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/187.gif&w=600&h=915

ήταν τόσο μεγάλη που λειτούργησε σαν μία «κοτρώνα που έριξε την τζαμαρία».37 Μετά το 1964, όταν δηλαδή η «τζαμαρία είχε πια θρυμματιστεί», επίδοξοι έφηβοι «Λέννον» και «Μακάρτνεϊ» σχημάτισαν «αναρίθμητα ερασιτεχνικά συγκροτήματα»,38 σχεδόν σε κάθε γειτονιά και σχολείο της Αθήνας.

Αναλυτικά στοιχεία για τον αριθμό των συγκροτημάτων που σχηματίστηκαν μετά το 1964 δεν είναι δυνατό να εντοπιστούν, καθώς επρόκειτο για σχήματα καθαρά ερασιτεχνικά, τα οποίαν τις περισσότερες φορές εξαντλούσαν την επιρροή και τους θαυμαστές τους στο πλαίσιο του σχολείου ή της γειτονιάς.39 Ωστόσο, δεδομένου ότι κάποια από τα σχήματα αυτά κατάφεραν να κάνουν ένα βήμα παραπάνω παίζοντας λ.χ. σε κλαμπ ή ηχογραφώντας στην πορεία τουλάχιστον έναν δίσκο 45 στροφών, ο αριθμός των συγκροτημάτων που σχηματίστηκαν μετά το 1964 και μπορούν να θεωρηθούν υπ' αυτή την έννοια «επαγγελματικά», αποτελεί μία ένδειξη που δεν θα πρέπει να υποτιμηθεί.40

ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 1

Χρονική εξέλιξη στον σχηματισμό συγκροτημάτων στην Ελλάδα

1959-1967

14-!—

12--

10--

8--

6 —

4--

2--

0--

1958

Επεξεργασμένα στοιχεία από: Ντ. Δηματάτης, Get that Beat. Ελληνικό ροκ 60s & 70s, Θεσσαλονίκη 1998.

37. Συνέντευξη Βασίλη Κωνσταντινίδη, 13.07.2004.

38. Γ. Τουρκοβασίλης, ό.π., σ. 77.

39. Σε αυτό συγκλίνουν οι μαρτυρίες των Λεωνίδα Λουλούδη (συνέντευξη: 13.07.2004), Βασίλη Κωνσταντινίδη (συνέντευξη: 16.12.2004) και Αντώνη Καφετζόπουλου (συνέντευξη: 20.07.2004).

40. Μια τυπολογία των ελληνικών συγκροτημάτων πρέπει να λάβει υπόψη της δύο δια-

Σελ. 187
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/188.gif&w=600&h=915

Από τις σαράντα δύο μπάντες που έως το 1967 είχαν σχηματιστεί και καταγράφονται στον σχετικό κατάλογο που έχει συγκροτήσει ο Ντίνος Δηματάτης,41 μόνο οι τρεις προηγήθηκαν της επιτυχίας των Μπητλς (μία σχηματίστηκε το 1959, οι Άνταμς Μπόις, και δύο το 1962, οι Φόρμινξ και οι Τζούνιορς). Από τις υπόλοιπες τριάντα εννιά, οι δώδεκα είχαν ως έτος αφετηρίας τους το 1964, οι έντεκα το 1965 και οι δεκατρείς το 1966. Με άλλα λόγια, τριάντα εννιά μπάντες σχηματίστηκαν σε διάστημα μόλις μιας τριετίας, εξέλιξη η οποία δεν θα πρέπει να αποσυνδεθεί από την καταλυτική επιρροή της μουσικής των Μπητλς.

Η δημιουργία μιας ελληνικής ροκ εν ρολ σκηνής αποτελούσε την κορυφή του παγόβουνου. Πίσω από αυτές τις λίγες δεκάδες «επαγγελματικά» συγκροτήματα που καταγράφονται, υπήρχαν εκατοντάδες «ερασιτεχνικά» τα οποία γρήγορα διαλύθηκαν στα εξ ων συνετέθησαν, και πίσω από τα σχήματα αυτά υπήρχε ένα παθιασμένο νεανικό κοινό που τα τροφοδοτούσε με μουσικούς και κοινό και το οποίο «ζούσε και ανέπνεε» για τη μουσική των Μπητλς, των Ρόλλινγκ Στόουνς ή των Άνιμαλς. Στα μέσα της δεκαετίας του '60 άρχισε να γίνεται αντιληπτό ότι οι νέοι αυτοί δεν αρκούνταν πια στην ακρόαση των αγαπημένων τους τραγουδιών, αλλά έτειναν να προσδιορίζουν τη συμπεριφορά τους με βάση τον τρόπο ζωής των ινδαλμάτων τους και κάποιες νέες αξίες που αναδύονταν και (θεωρήθηκε ότι) είχαν σχέση με το ανανεωμένο ροκ εν ρολ. Σε αυτό το πλαίσιο, ένας νέος όρος έκανε την εμφάνιση του με σκοπό να περιγράψει εκείνο το τμήμα της ηλικιακής ομάδας που συγκροτούνταν από νέους 15-25 ετών, και φαινόταν πως άρχιζε να αντιλαμβάνεται τον εαυτό της (αλλά και να την αντιλαμβάνονται οι άλλοι) ως μια συλλογικότητα: ήταν ο όρος «γιεγιές», ένας χαρακτηρισμός που δημιουργούσε μάλλον ειρωνικές συμπαραδηλώσεις, πηγή έμπνευσης του οποίου είχε σταθεί ένα χαρακτηριστικό επιφώνημα των Μπητλς (yeah, yeah, yeah...), το οποίο ακουγόταν στο τραγούδι τους She Loves You.

διαφορετικές οπτικές. Συμφωνά με την πρώτη, τα ελληνικά συγκροτήματα ταξινομούνταν σε τρεις κατηγορίες ανάλογα με το είδος του ροκ εν ρολ που έπαιζαν. Έτσι υπήρχαν μπάντες που κινούνταν στο ύφος των Μπητλς, άλλες που ενδιαφέρονταν για το πιο ακατέργαστο ρυθμ εν μπλουζ των Ρόλλινγκ Στόουνς και άλλες που είχαν επιρροές από το στυλ των Άνιμαλς (Συνέντευξη Λεωνίδα Λουλούδη, 13.07.2004). Σύμφωνα με μια άλλη άποψη, τα ελληνικά ροκ εν ρολ συγκροτήματα διακρίνονταν με κριτήριο το στίχο τους. Έτσι υπάρχουν αυτά που είχαν αγγλικό στίχο, εκείνα που είχαν εξαρχής ελληνικό στίχο και εκείνα που ξεκίνησαν με αγγλικό στίχο, στην πορεία όμως επέλεξαν τον ελληνικό.

41. Ντ. Δηματάτης, Get that Beat, ό.π.

Σελ. 188
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/189.gif&w=600&h=915

ΠΙΝΑΚΑΣ 12

Τραγούδια ραδιοφωνικής εκπομπής του ΕΙΡ «Μοντέρνοι Ρυθμοί και Τραγούδια» (Απρίλιος-Σεπτέμβριος 1962)

(Δεύτερο Πρόγραμμα, στους 216,8 μ. ή 1385 χλκ.)

Ημερομηνία Ώρα μετάδοσης Τίτλος τραγουδιού

Καλλιτέχνης (συγκρότημα)

7 Απριλίου 19.30-20.00

14 Απριλίου 19.30-20.00

7 Απριλίου 19.30-20.00

14 Απριλίου 19.30-20.00

The Twist

Freeman

All right, ο kay

E. Grant

Humming the blues

B. Lee

over you

Red Wing

B. Vaughn

Leggita a un granello

N. Fidenco

di sabbia

You can have her

Dalida

Foxy

Mar-Keys

Wake Up Little Suzie

Everly Brothers

Where the Boys Are

C. Francis

Everlovin

Nelson

Gipsy cha-cha

E. Haletz

Mundial cha-cha

N. Maine

Twist around the Clock

Cole Clay

Happy Birthday sweet sixteen

N. Sedaka

It's never too late

B. Lee

The Villa

D. Jacobs

Surrender

E. Presley

Stringiti alla mia mano

M. Martino

Valentino

R. Zequeira

Nun songh' io

P. di Capri

Sucu-Sucu

M. Zamora

A suppa del pichon

Los Merecumbes

Ballando la pachanga

F. Bay

Everybody's twistin down

B. Vaugh

in Mexico

I had like to know

P. Anka

Drop it Joe

C. Francis

Σελ. 189
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/190.gif&w=600&h=915

Ημερομηνία Ώρα μετάδοσης Τίτλος τραγουδιού

Καλλιτέχνης (συγκρότημα)

21 Απριλίου 19.30-20.00

One degree north Melody Addio-addio The blob Vuelva la paloma La Casita Mentira

Cha-cha Universitario Tencha pena de mim

Mar-Keys

C. Villalba

D. Modugno F. Pappeti T. Rodriguez M. Zamora

Los Merecurubes Inginieri M. Augusto

5 Μαΐου

19.30-20.00

Come September

Multiplication

Tragedy

Let me in

Les Célibataires

Un petit grain de sable

Melodie pour un amour

Viento

Voulez-vous cha-cha Sucu-Sucu

Orch. Darin B. Darin B. Lee

The Sensations Billy's Sax B. Azzam Kessler Sisters Los Espanoles Ν. Maine M. Zamora

12 Μαΐου

19.30-20.00

Twist around the clock Happy birthday sweet sixteen

It's never too late The Villa Surrender

Stringiti alla mia mano

Valentino

Nun songh' io

Sucu-Sucu

Suppa del pichon

Ballando la pachanga

Clay-Cole N. Sedaka

B. Lee D. Jacobs Elvis Presley M. Martino R. Zequeira P. di Capri M. Zamora Los Merecumbes F. Bay

19 Μαΐου 19.30-20.00 Amen Twist B. Azzam

Temptation Everly Bros

Walkin to Ν. Orleans Β. Lee Love me warm and tender P. Anka

Σελ. 190
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/191.gif&w=600&h=915

Ημερομηνία Ώρα μετάδοσης Τίτλος τραγουδιού

Καλλιτέχνης (συγκρότημα)

26 Μαΐου

Moshi-Moshi Un télégramme Il faut savoir Happy Jose Brigite Bardot Ο torrino - larigologo Singue la gente Quando c' é la luna piena

The Markantonians Kessler Sisters C. Aznavour Orch. Piesker J. Veiga

Los Machucambos L. Ramirez Orch. Dan Hill

19.30-20.00 Everybody's twistin down B. Vaughn

in Mexico I had like to know Drop it Joe One degree north Melody Addio-addio The blob Risque

La mezza-luna Cha-cha Universitario El pollo de carlitos

P. Anka C. Francis Mar- Keys

C. Villalba

D. Modugno F. Pappeti

Los Espagnioles Espanioles-Segnoritas Inginieri D. Hill

2 Ιουνίου

19.30-20.00

Come September

Multiplication

Tragedy

Let me in

Les Célibataires

Un petit grain de sable

Melodie pour un amour

Viento

Voulez-vous cha-cha

Sucu-Sucu

Eo-Eo

Gipsy cha-cha

Orch. Darin B. Darin B. Lee

The Sensations Billy's Sax B. Azzam Kessler Sisters Los Espagnoles N. Maine M. Zamora Charachas B. Kaempfert

Last night

King of clows

Love me warm and tender

The Mar-Keys N. Sedaka P. Anka

Σελ. 191
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/192.gif&w=600&h=915

Ημερομηνία Ώρα μετάδοσης Τίτλος τραγουδιού

Καλλιτέχνης (συγκρότημα)

9 Ιουνίου

19.30-20.00

Santiano Volage Souvenirs Laisse-moi rire What a sky La Mezza-luna Muchissimo Sevilla mambo

The Highwaymen Les Chaussettes Noires Kessler Sisters Les Chats Sauvages N. Fidenco Segnoritas-Espagnoles Los Armony Club Los Espagnoles

16 Ιουνίου

19.30-20.00

Let's go twist Oo-ee-Train Dum-Dum Adios-adios Come September Un petit grain de sable Stringiti alla mia mano La Novia El Paso cha-cha Ο Lolita Dame-Dame-Ya El Pollo de Carlitos

Henry's Twist Club B. Darin Β. Lee

The Blue Chips Orch. Darin B. Azzam M. Martino A. Prieto J. Mengo Sorelle Kim Los Merecumbes D. Hill

23 Ιουνίου

19.30-20.00

Amen twist

Temptation

Walkin to N. Orleans

Love me warm and tender

Moshi-moshi

Un télégramme

Il faut savoir

Happy Jose

Brigitte Bardot

0 torrino - laringologo

Sigue la gente

Quando c' é la luna piena

B. Azzam Everly Bros

B. Lee P. Anka

The Markantonians Kessler Sisters

C. Aznavour Piesker

J. Veiga

Los Machucambos L. Ramirez Dan Hill

Let's go twist House of Bamboo Dum-Dum

Henry's twist club E. Grant B. Lee

Σελ. 192
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/193.gif&w=600&h=915

Ημερομηνία Ώρα μετάδοσης Τίτλος τραγουδιού

Καλλιτέχνης (συγκρότημα)

Echo in the night Legata a un granelo di sabbia Non mi dire chi sei Pìccola

Je veux bien danser Ansiedad Zoo-be-zoo Eo-Eo

Cha-cha Polytechnico

B. Kaempfert N. Fidenco M. Martino A. Celentano Billy's Sax N. Cole M. Casablanca Characas Ingenieri

7 Ιουλίου

19.30-20.00

Come September

Multiplication

Tragedy

Let me in

Les celilataires

Un petit grai de sable

Cuff links and a tie clip

Viento

Voulez-vous cha-cha

Sucu-Sucu

Eo-Eo

Gipsy cha-cha

Orch. Darin B. Darin B. Lee

The Sensations Billy's Sax B. Azzam N. Sinatra Los Espagnoles Ν. Maine M. Zamora Charachas B. Kaempfert

14 Ιουλίου

19.30-20.00

Last night

King of clowns

Walking to N. Orleans

Love me warm and tender

Santiano

Volage

Souvenirs

Laisse-moi rire

What a sky

La mezza-luna

Muchissimo

Sevilla mambo

The Mar-Keys N. Sedaka B. Lee P. Anka

The Highwaymen Les Chaussettes Noires Kessler Sisters Les Chats Sauvages N. Fidenco Senoritas-Espagnoles Los Armony Club Los Espagnoles

21 Ιουλίου 19.30-20.00 Let's go twist

Oo-Ee-Train

Henry's twist club B. Darin

Σελ. 193
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/194.gif&w=600&h=915

Ημερομηνία Ώρα μετάδοσης Τίτλος τραγουδιού

Καλλιτέχνης (συγκρότημα)

21 Ιουλίου

19.30-20.00

Dum-Dum Adios-Adios Come September Un petit grain de sable Stringiti alla mia mano La Novia El Paso cha-cha Ο, Lolita! Dame-dame ya El Pollo de Carlitos

B. Lee

The Blue Chips Darin B. Azzam M. Martino A. Prieto J. Mengo Sorelle Kim Los Merecumbes Dan Hill

28 Ιουλίου

19.30-20.00

Tootsy twist Town without pity Crazy

Follow that dream Blue tomorrow Twist around the clock Like i do St-Tropez twist Happy Jose Lolita Ya-Ya Munequita Moliendo Cafe

H. Mancini

G. Pitney P. Cline E. Presley Β. Vaughn Clay Cole N. Sinatra P. di Capri J. Ross

S. Lyon Trio Valencia

H. Blanco

4 Αυγούστου 19.30-20.00

Lets' go twist

Temptation

Break it to me gently

Henry's twist Club Everly Bros B. Lee

Happy birthday sweet sixteen N. Sedaka

Foxy

Laisse-moi rire Turn off the moon Cinque minute ancora Orquidea Pepito

Cha-cha - A-he SalJaud pesetas y cha-cha

The Mar-Keys Les Chats Sauvages Sue Lyon P. di Capri H. Blanco M. Casabianca Los Merecumbes Los Marimberos

Σελ. 194
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/195.gif&w=600&h=915

Ημερομηνία Ώρα μετάδοσης Τίτλος τραγουδιού

Καλλιτέχνης (συγκρότημα)

11 Αυγούστου 19.30-20.00

Jazz me blues twist Love me warm and tender Crying in the rain Kissin' twist

Big noise from Winnetka Danniela Leçon de twist The blob

Rogar (My Prayer) Dimelo en Seiptembre Ay, Cosita Linda Merengue-Merengue

Newport Youth Band

P. Anka

Everly Bros

G. Fisher

S. Nelson

P. di Capri

Dalida

F. Papetti

Los Amigos

Los Machucambos

Los Espagnoles

F. Astaire

18 Αυγούστου 19.30-20.00

Blue heaven twist Everybody's twistin Fool No 1

Breaking up is hard to do I'm on my way La leçon de twist Un petit grain de sable Mexico El Caballo

Por que te tardas amor

Eo-Eo

Guarachero

Newport Band F. Sinatra B. Lee N. Sedaka AI Hirt Dalida B. Azzam R. Delgado Los Espagnoles Cinco Latinos Charachas Los Marimberos

25 Αυγούστου 19.30-20.00

Let's go twist

Norma mia

Speak to me pretty

King of clowns

Ii can't stop loving you

Da-da un pa

Nata per me

Zazz me blues twist

Laisse-moi rire

La mezza-luna

Cha-cha A-he

Henry's twist club D. Chillean B. Lee N. Sedaka G. Amons Kessler Sisters A. Celentano Newport youth band Le Chats Sauvages Senoritas-Espagnoles Los Merecumbes

Σελ. 195
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/196.gif&w=600&h=915

Ημερομηνία Ώρα μετάδοσης Τίτλος τραγουδιού Καλλιτέχνης

(συγκρότημα)

Ημερομηνία Ώρα μετάδοσης Τίτλος τραγουδιού Καλλιτέχνης

(συγκρότημα)

1 Σεπτεμβρίου 19.30-20.00 Last night

Markeys

The fool I used to be

S. Davis Jr.

Do I warry

B. Lee

Good luch charm

E. Presley

Harlem twist

Henry's twist club

St Tropez twist

Peppino di Capri

Achete-moi un juke-box

Dalida

Le pied su terre

Danny Fisher

Mambo en Espana

Espagnoles

La bamba

Machucambos

Luna lunita

Espagnoles

La fiesta brasilienna

A Trinidad

Πηγή: Ραδιοπρόγραμμα (Απρίλιος-Σεπτέμβριος 1962).

Πηγή: Ραδιοπρόγραμμα (Απρίλιος-Σεπτέμβριος 1962).

3. «ΟΡΓΙΣΜΕΝΑ ΝΙΑΤΑ» ΗΔΟΝΙΣΜΟΣ

Τον Οκτώβριο του 1966 η εφημερίδα Ελεύθερος Κόσμος δημοσίευε ένα αφιέρωμα στους νέους εκείνους τους οποίους οι σχολιαστές αποκαλούσαν «οργισμένα νιάτα». Όπως και ο όρος «γιεγιές», ο όρος «οργισμένα νιάτα» ήταν καινοφανής και χαρακτήριζε εκείνο το τμήμα της ελληνικής νεολαίας (ηλικίας περίπου από 15 έως 25 ετών), το οποίο έτεινε να επιδεικνύει μια συμπεριφορά διαφορετική από αυτή των προηγούμενων γενεών, έχοντας ως πολιτισμικό του σύμβολο τη μουσική των Μπητλς. Σε αντίθεση με τον όρο «γιεγιές», που υπογράμμιζε κυρίως την αγάπη των νέων για τους Μπητλς ως το βασικό χαρακτηριστικό της νέας αυτής γενιάς, ο όρος «οργισμένα νιάτα» αποτελούσε το προϊόν μιας πιο ψύχραιμης ματιάς, η οποία, αν και συνήθως επικριτική, αντιλαμβανόταν πως η εμφάνιση της Μπητλομανίας συνιστούσε απλώς την «κορυφή του παγόβουνου», τίποτε περισσότερο, δηλαδή, από ένα τμήμα μιας ευρύτερης μεταβολής στις ιδέες, τις προτιμήσεις και τις πρακτικές των νέων. Με άλλα λόγια, ο όρος «οργισμένα νιάτα» μετέφερε το κέντρο βάρους της συζήτησης από την «ανεξήγητη» μανία των νέων προς τους Μπητλς και την υπόλοιπη βρετανική σκηνή του ροκ, στην ερμηνεία ενός καινούργιου μοντέλου συμπεριφοράς των νέων με απολύτως συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, τα οποία ο αρθρογράφος επιχειρούσε να κωδικοποιήσει (και να γελοιοποιήσει εν προκειμέ-

Σελ. 196
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Ήχοι και απόηχοι. Κοινωνική ιστορία του ροκ εν ρολ φαινομένου στην Ελλάδα, 1956-1967
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 177
    

    ένα συγκρότημα που σχηματίστηκε στο Λίβερπουλ, ήσαν οι πρώτοι που γνώρισαν πραγματική επιτυχία τόσο στη Βρετανία όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες, ανανεώνοντας το ενδιαφέρον της νεολαίας για το ροκ εν ρολ και αναδεικνυόμενοι σε αντικείμενο μιας λατρείας, που ξεπερνούσε ακόμη και αυτήν που είχε γνωρίσει περίπου δέκα χρόνια πριν ο Έλβις Πρίσλεϋ.

    2. «Η ΚΟΤΡΩΝΑ ΠΟΥ ΕΡΙΞΕ ΤΗΝ ΤΖΑΜΑΡΙΑ...»

    Τον Οκτώβριο του 1964 στις στήλες των αθηναϊκών εφημερίδων δημοσιεύτηκε η διαφήμιση μιας ταινίας με τον τίτλο Ξεφάντωμα με τους Μπητλς,14 Ακολουθώντας μια πρακτική που είχε ξεκινήσει τη δεκαετία του '50 με τις «rock and roll movies» να έπονται μιας εμπορικής επιτυχίας, οι Μπητλς πρωταγωνιστούσαν για πρώτη φορά σε μια κινηματογραφική ταινία, στην έντυπη καταχώριση της οποίας προβάλλονταν ως «το φαινόμενον του αιώνος».15 Στο εξής θα ήταν πολύ δύσκολο να συναντήσει κάποιος στον Τύπο οποιαδήποτε -θετική ή αρνητική- αναφορά στους Μπητλς, η οποία να μη συνοδεύεται από τον χαρακτηρισμό «φαινόμενο»,16 καθώς εκατομμύρια νέοι σε ολόκληρο τον κόσμο είχαν καταληφθεί από μια άνευ προηγουμένου «μανία» για τους τέσσερις νεαρούς μουσικούς, κάθε δημόσια εμφάνιση των οποίων προκαλούσε ομαδικό παροξυσμό:

    Είχα από καιρό ακούσει για τους νέους αυτούς «Θεούς», που ανέστησαν το μαραμένο και ετοιμοθάνατο «ροκ» και αμέσως σχημάτισα την εικόνα μιας έξαλλης τετράδας νεαρών, που ωρύονται επί σκηνής απειλώντας την ακεραιότητα των μουσικών και σημαντικών οργάνων τους. Και πώς να μην σχηματίση κανείς τέτοια εικόνα μαθαίνοντας καθημερινώς τα κατορθώματα των νεαρών ακροατών τους, που χωρίς να λογαριάζουν τον βαρύ ευρωπαϊκό

    14. Η ταινία κυκλοφόρησε το 1964 με τον τίτλο A Hard Day's Night. Στην Ελλάδα, όμως, η εταιρεία διανομής (Λαμπίρη) επέλεξε τον τίτλο Ξεφάντωμα με τους Μπητλς, για να υπογραμμίσει προφανώς το ακριβές περιεχόμενο της. Ας σημειωθεί ότι στη Γαλλία η ταινία προβλήθηκε με τον τίτλο Τέσσερα αγόρια στον άνεμο (Τα Θεάματα 158 (30.09.1964).

    15. Αυγή, 18.10.1964.

    16. Ενδεικτικά και μόνο αναφέρω: «Οι αχτένιστοι τραγουδισταί. Οι Μπητλς, αθώο φαινόμενο ή επικίνδυνοι για την σημερινή νεολαία;», Εμπρός, 31.10.1964' Γ. Τσίμπος, «Το φαινόμενο «Μπητλς», Ραδιοπρόγραμμα 722/67 (29.03.1964), σ. 5-6' «Ξένοι καλλιτέχνες: Μπητλς. Το φαινόμενο της εποχής μας», Ραδιοπρόγραμμα 195 (11.09.1966), σ. 6' «Νεολαία και Μπητλς. Το φαινόμενο και η εξήγησίς του», Αυγή, 03.07.1964' «Ένα ανώμαλο φαινόμενο ομαδικής ψυχολογίας. Μπητλεμανία», Εμπρός, 29.02.1964.