Συγγραφέας:Κατσάπης, Κώστας
 
Τίτλος:Ήχοι και απόηχοι. Κοινωνική ιστορία του ροκ εν ρολ φαινομένου στην Ελλάδα, 1956-1967
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:45
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2007
 
Σελίδες:463
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1956-1967
 
Περίληψη:Αντικείμενο του βιβλίου αυτού αποτελεί η διερεύνηση του τρόπου με τον οποίον το ροκ εν ρολ εμφανίστηκε στην Ελλάδα, της διαδικασίας μέσω της οποίας διαδόθηκε στη νεολαία, καθώς και η αποκωδικοποίηση των ερμηνειών που δόθηκαν για το ροκ εν ρολ, τις αφετηρίες του και τις (πραγματικές ή υποτιθέμενες) συνέπειές του για την ελληνική νεολαία. Με άλλα λόγια, ο συγγραφέας διερευνά τον απόηχο που οι «ηδονικοί» αυτοί ρυθμοί είχαν στην ελληνική κοινωνία, το πώς η τελευταία ερμήνευσε το ροκ εν ρολ, ποιες ήσαν οι προϋποθέσεις των όποιων προσλήψεων, αλλά και ποιες οι συνέχειες και οι τομές που μπορούν να εντοπιστούν. Δεδομένου ότι ένα τέτοιο εγχείρημα μπορεί να έχει τύχη μόνο συναρθρώνοντας το ροκ εν ρολ στις πολιτικές, οικονομικές, κοινωνικές και ιδεολογικές πραγματικότητες της εποχής του, επελέγη ως καταληκτήριο όριο της έρευνας το 1967.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 25.66 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 300-319 από: 466
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/300.gif&w=600&h=915

ύπαρξη σχεδίου, το οποίο είχαν οργανώσει και υλοποιήσει παρακρατικές ομάδες αντικομμουνιστών. Για ένα μεγάλο κομμάτι της ελληνικής νεολαίοις, το γεγονός αυτό στάθηκε καταλυτικό για τον προσδιορισμό της πολιτικής του συμπεριφοράς και τη σχέση της τελευταίας με την έννοια «ψυχαγωγία» και «πολιτισμός». Δεδομένου ότι η δολοφονία του Λαμπράκη τοποθετείται στις αρχές της δεκαετίας του '60, μπορούμε να πούμε, έστω με μια εκ των υστέρων ανάγνωση, ότι αποτελούσε την πύλη από την οποία εισήλθε η ελληνική νεολαία σε μια νέα εποχή, αυτήν των σίξτις (sixties). Στο εξής, όλα θα ήσαν διαφορετικά.

3. ΜΑΥΡΕΣ ΚΑΛΤΣΕΣ, «ΑΡΟΥΡΑΙΟΙ» ΚΑΙ ΥΠΟΓΕΙΕΣ ΣΤΟΕΣ

Η δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη, τον Μάιο του 1963, φαίνεται πως υπήρξε αποφασιστικής σημασίας για την πολιτική συνειδητοποίηση χιλιάδων νέων, πολλοί από τους οποίους έκαναν αισθητή την (μαχητική) παρουσία τους ήδη από την, ογκωδέστατη σε πλήθος και παλμό, κηδεία του βουλευτή της ΕΔΑ. Μόλις οκτώ ημέρες μετά την κηδεία του Λαμπράκη, στις 8 Ιουνίου 1963, και μέσα σε ένα εξαιρετικά φορτισμένο κλίμα, συστάθηκε η «Δημοκρατική Κίνηση Νέων Γρηγόρης Λαμπράκης» (στο εξής: ΔΚΝΓΛ), μία πολιτική κίνηση η οποία επιχειρούσε να συσπειρώσει τους (αριστερούς) νέους της χώρας κάτω από το εμβληματικό σύμβολο του νεκρού βουλευτή. Επικεφαλής της Κίνησης τέθηκε ο Μίκης Θεοδωράκης, ενώ την ιδρυτική της διακήρυξη υπέγραφαν μια σειρά από προσωπικότητες του πνευματικού και καλλιτεχνικού χώρου.

Η ΔΚΝΓΛ συστάθηκε με πρωτοβουλία της ΕΔΑ, ωστόσο οι εμπνευστές της φιλοδοξούσαν να αποτελέσει μια οργάνωση νέων η οποία θα είχε με την ΕΔΑ μια σχέση χαλαρότερη από εκείνη που διατηρούσε έως τότε η νεολαία του κόμματος (Ν.ΕΔΑ). Η σύλληψη αυτή γρήγορα μεταφράστηκε σε μια πραγματικά ρηξικέλευθη πρόταση, δεδομένου ότι (αποδείχτηκε πως) άνοιγε τον δρόμο στη συσπείρωση μιας μεγάλης μάζας νέων, οι οποίοι είχαν μεν «αριστερές» ευαισθησίες, αλλά έως τότε αρνούνταν να έχουν κάποια οργανωτική σχέση με την ΕΔΑ. Η σύσταση της ΔΚΝΓΛ και η απρόσμενη για πολλούς επιτυχία της, φαίνεται πως αποτέλεσε για την ηγεσία της ΕΔΑ μια αφορμή για έντονο προβληματισμό, καθώς η απήχησή της στους νέους υποδείκνυε την αποτελεσματικότητα ενός καινούργιου μοντέλου πολιτικής δραστηριοποίησης των νέων: σε αυτό, ο πολιτισμός και η ψυχαγωγία αποκτούσαν κεντρική σημασία, η ηγεσία του κόμματος ασκούσε μια χαλαρή κατά βάση καθοδήγηση, ενώ τα μέλη της οργάνωσης φαίνεται πως είχαν μεγαλύτερες δυνατότητες για αυτόνομη δράση από ό,τι είχαν τα μέλη της Νεολαίας.

Το παραπάνω μοντέλο υπήρξε, σύμφωνα με την Κατερίνα Σαιν-Μαρτέν, το αποτέλεσμα ενός συμβιβασμού: με το να υποβοηθά τη σύσταση μιας κίνησης

Σελ. 300
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/301.gif&w=600&h=915

νέων με σχετική αυτονομία, η ΕΔΑ προσδοκούσε, ενδεχομένως, να «εξουδετερώσει» έναν πυρήνα στελεχών, τα οποία φαίνεται πως το διάστημα που είχε προηγηθεί, είχαν «φλερτάρει» με την ιδέα δημιουργίας ενός κόμματος, που θα μπορούσε να καλύπτει τον πολιτικό χώρο ανάμεσα στην ΕΔΑ και την Ένωση Κέντρου. Τοποθετώντας τον Μίκη Θεοδωράκη επικεφαλής, η ηγεσία της ΕΔΑ αξιοποιούσε το τεράστιο κύρος του μουσικοσυνθέτη και εξασφάλιζε τη (διεθνή) απήχηση της Κίνησης, ενώ παράλληλα επιχειρούσε να θέσει υπό έλεγχο φυγόκεντρες τάσεις στελεχών, στις οποίες ο Θεοδωράκης (φέρεται πως) είχε πρωταγωνιστήσει.133 Από την άλλη πλευρά, η πριμοδότηση του συγκεκριμένου μοντέλου οργανωτικής ανάπτυξης και λειτουργίας ερχόταν να αξιοποιήσει την εμπειρία που είχε αποκτηθεί την τελευταία διετία από την απήχηση που είχε στους νέους της χώρας η δράση του «Συνδέσμου Νέων δια τον πυρηνικόν αφοπλισμόν, Μπέρτραντ Ράσελ».

Η οργάνωση αυτή είχε συσταθεί το 1963 και συνιστούσε την πρώτη στην Ελλάδα πολιτική οργάνωση νέων, η οποία δεν αποτελούσε τμήμα κάποιου κόμματος. Στόχος του Συνδέσμου ήταν η προώθηση της παγκόσμιας ειρήνης και βασικές δραστηριότητές του για την επίτευξη αυτή η οργάνωση διαλέξεων, ομιλιών, αλλά και μιας ετήσιας «πορείας ειρήνης» από τον Μαραθώνα προς την Αθήνα, η οποία και συνιστούσε την κορυφαία εκδήλωσή του. Η συντριπτική πλειονότητα των μελών του Συνδέσμου φαίνεται πως είχε μία μάλλον χαλαρή σχέση με αυτόν' στην ουσία, όπως επισημαίνει η Σαιν-Μαρτέν, παρουσιάζονταν μόνο στην πορεία Ειρήνης. Ωστόσο, η συμμετοχή χιλιάδων νέων σε αυτές, αποδείκνυε την ύπαρξη μιας τεράστιας μάζας νέων που έδειχνε να επιζητεί την έκφραση μέσα από μια οργάνωση νεολαίας, η οποία θα ανήκε μεν στην Αριστερά, θα λειτουργούσε όμως με όρους διαφορετικούς από ό,τι η κομματική Νεολαία.134

Δεδομένης της απήχησης που είχε σε ευρείες μάζες νέων ο Σύνδεσμος «Μπέρτραντ Ράσελ», η ΕΔΑ φαίνεται ότι ανακάλυψε σε αυτόν ένα πρότυπο για την οργάνωση νεολαιίστικων οργανώσεων, το οποίο και εφάρμοσε στη

133. Κατερίνα Σαιν-Μαρτέν, Λαμπράκηδες. Ιστορία μιας γενιάς, Αθήνα 1984, σ. 52. Ας σημειώσουμε στο σημείο αυτό ότι η μελέτη της Σαιν-Μαρτέν είναι, περίπου είκοσι πέντε χρόνια μετά τη συγγραφή της (υποστηρίχθηκε ως διδακτορική διατριβή το 1981 στο Παρίσι), η πιο αξιόλογη από ιστοριογραφική άποψη έρευνα, στην οποία μπορεί να παραπέμψει κάποιος σχετικά με την ιστορία των «Λαμπράκηδων». Βρισκόμαστε εν αναμονή της δημοσίευσης της έρευνας των Ιωάννας Παπαθανασίου, Πολίνας Ιορδανίδου, Άντας Κάπολα, Τ. Σακελλαρόπουλου, Αγγελικής Χριστοδούλου, Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη: η αναζήτηση ταυτότητας της νεολαίας στη δεκαετία του 1960. Αρχείο-Ιστορία-Μνήμη, η οποία εκπονείται στο πλαίσιο του Ιστορικού Αρχείου Ελληνικής Νεολαίας της Γενικής Γραμματείας Νέας Γενιάς.

134. Κ. Σαιν-Μαρτέν, ό.π., σ. 38-39.

Σελ. 301
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/302.gif&w=600&h=915

ΔΚΝΓΛ. Η εφαρμογή του προτύπου αυτού υπήρξε σε ένα βαθμό «μονόδρομος», καθώς στις αρχές της δεκαετίας του '60 η αποτίμηση της κομματικής δουλειάς που είχε πραγματοποιηθεί τα τελευταία χρόνια στη νεολαία, έδειχνε πως αυτή όχι μόνο δεν υπήρξε ικανοποιητική, αλλά αντιθέτως η ΕΔΑ δεν κατάφερε σε καμία περίπτωση να καρπωθεί μερίδιο από τις κινητοποιήσεις για το Κυπριακό που το δεύτερο μισό της προηγούμενης δεκαετίας είχαν «αφυπνίσει» τη νεολαία. Ακόμη χειρότερα: στους παροικούντες την κομματική «Ιερουσαλήμ» ήταν κοινό μυστικό ότι τα αίτια της κακοδαιμονίας αυτής δεν οφείλονταν (μόνο) στις πρακτικές του αστυνομικού κράτους,135 οι οποίες (πράγματι) διατηρούσαν σε ημιπαράνομη κατάσταση τις περισσότερες οργανώσεις της Νεολαίας της ΕΔΑ, αλλά και σε μία εγγενή αδυναμία της τελευταίας να επικοινωνήσει με τους νέους χρησιμοποιώντας συνθήματα, ορολογία και πρακτικές, που να τους συγκινούν:

Η οργάνωση της νεολαίας της ΕΔΑ βρίσκεται ουσιαστικά έξω από τη μάζα της Νεολαίας, μακρυά από τους μαζικούς της χώρους και τις οργανώσεις της, μακρυά από την ψυχολογία και τη νοοτροπία της. Η Οργάνωση μας, ασχολούμενη κατά κύριο λόγο με τα γενικά πολιτικά καθήκοντα του Κόμματος και όχι με τα ιδιαίτερα προβλήματα και ενδιαφέροντα της Νεολαίας, δεν μιλάει νεολαιίστικη γλώσσα, γλώσσα που να συγκινεί και να συναρπάζει τη νέα γενιά [...]. Έτσι, η οργάνωση της ΕΔΑ δεν είναι ουσιαστικά παρά μια κομματική οργάνωση όπως όλες οι άλλες, με μόνη διαφορά ότι έχει στις γραμμές της τα πιο νέα μέλη του Κόμματος.136

135. Αναφέρει στο βιβλίο της χαρακτηριστικά η Σαιν Μαρτέν ότι το 1961 η οργάνωση Θεσσαλονίκης της Νεολαίας της ΕΔΑ δεν αριθμούσε περισσότερα από πενήντα μέλη και ότι στα γραφεία του κόμματος εισέρχονταν μόνο τρεις σπουδαστές, όταν το να εισέλθει κάποιος στα γραφεία της ΕΔΑ σήμαινε ότι έπρεπε να «σπάσει» τον διπλό κλοιό των αστυνομικών που περικύκλωναν το κτίριο (Κ. Σαιν-Μαρτέν, ό.π., σ. 30). Χαρακτηριστικό της ημιπαράνομης λειτουργίας της ΕΔΑ και της νεολαίας της ήταν η άκρα μυστικότητα με την οποία διεξήχθησαν οι εκλογές για το Γραφείο Σπουδάζουσας της οργάνωσης της Θεσσαλονίκης το 1961 και το 1962: σύμφωνα με μαρτυρίες, οι φοιτητές που συμμετείχαν στις εκλογές, οργάνωναν «εκδρομές» για να ξεγελάσουν τις αστυνομικές αρχές ή μετακινούνταν ως «ζευγάρια». Την ημιπαράνομη κατάσταση της ΕΔΑ στη Θεσσαλονίκη μέχρι τη δολοφονία του Λαμπράκη (όπως και την τομή που η τελευταία αποτέλεσε) επιβεβαιώνει σε συνέντευξη που είχε την καλοσύνη να μου παραχωρήσει ο Θεοτόκης Ζερβός, φοιτητής στις αρχές της δεκαετίας του '60 στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης, μέλος της Ν.ΕΔΑ και αργότερα της Νεολαίας Λαμπράκη (Συνέντευξη Θεοτόκη Ζερβού, 01.07.2004).

136. ΑΣΚΙ, Αρχείο Νεολαίας ΕΔΑ, Κουτί 270: Για τη δουλειά μας στη νεολαία, χ.χ. Η υπογράμμιση είναι του συντάκτη του κειμένου.

Σελ. 302
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/303.gif&w=600&h=915

Μία ανάλυση που πραγματοποιήθηκε σχετικά με τα αίτια αυτής της κατάστασης επεσήμαινε ότι οι ρίζες της βρίσκονταν στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσε η νεολαία της ΕΔΑ, στην ιδιόμορφη σχέση ανάμεσα στις οργανώσεις νεολαίας και σε εκείνες των ενηλίκων, και στην κατάργηση, στην πράξη, της όποιας αυτονομίας θα έπρεπε να έχουν τα νεαρά της μέλη. Ως συνέπεια αυτής της εξέλιξης υποδεικνυόταν η καταπίεση των «νεολαιίστικων χαρακτηριστικών» της κομματικής νεολαίας, η αδυναμία ανάληψης πρωτοβουλιών από τα στελέχη της σχετικά με τα ιδιαίτερα προβλήματα των νέων και η μετατροπή των οργανώσεών τους σε παραπληρωματικές εκείνων των ενηλίκων. «Πολλές κομματικές οργανώσεις», επεσήμαινε η ανάλυση, «βολεύονται με την μετάθεση των καθηκόντων τους στη Νεολαία (λ.χ. πούλημα εφημερίδων, κλπ) με συνέπεια να αποπροσανατολίζουν στην πράξη τις νεολαιίστικες οργανώσεις, από το κύριο αντικείμενο του ενδιαφέροντος τους». Ο συντάκτης της επεσήμαινε την ανάγκη να υπογραμμιστεί η αυτόνομη υπόσταση των οργανώσεων νεολαίας («πρέπει πρώτα να αποσαφηνίσουμε ότι η Νεολαία της ΕΔΑ αποτελεί χωριστή οργάνωση του Κόμματος κι όχι τμήμα της οργάνωσης των μεγάλων» επισημαίνεται στο κείμενο της ανάλυσης), η απομάκρυνση των νέων από την «τρέχουσα κομματική δουλειά» των ενηλίκων, καθώς και η ανάγκη να «βγει προς τα έξω» ένα καινούργιο προφίλ σχετικά με το νεαρό μέλος της νεολαίας, τέτοιο που να προσιδιάζει περισσότερο στα δεδομένα της σύγχρονης νεολαίας και λιγότερο στα στάνταρ που έθεταν (και αποδέχονταν) οι ενήλικες: «[...] και εμείς λοιπόν, όχι μόνο δεν έχουμε όσο πρέπει νεολαιίστικο περιεχόμενο στη δουλειά μας, αλλά και αυτά τα φυσιολογικά χαρακτηριστικά της νεανικής ηλικίας είναι σχεδόν ανύπαρκτα, καταπιεσμένα, πνιγμένα, στα περισσότερα μέλη και στελέχη μας. Ο τύπος του νέου ΕΔΑΐτη, όπως είναι διαμορφωμένος σήμερα μέσα στα γραφεία της ΕΔΑ, δεν διαφέρει σχεδόν κατά τίποτα από τα "μεγάλα" στελέχη του Κόμματος».137

Έναν χρόνο μετά τη σύσταση της ΔΚΝΓΛ, η ΕΔΑ αναγνώριζε ότι μία Κίνηση νέων που θα λειτουργούσε με όρους διαφορετικούς από εκείνους της παραδοσιακής κομματικής νεολαίας, μπορούσε να έχει τεράστια απήχηση στους νέους, και να αποτελέσει έναν τόπο συνάντησης ανθρώπων που συγκινούνταν από τις θεμελιώδεις αρχές της Αριστεράς, ωστόσο, ποτέ έως τότε δεν είχαν εκφραστεί πολιτικά (ο καθένας για τον δικό του λόγο) μέσα από τις οργανώσεις της ΕΔΑ. Μία αποτίμηση της κομματικής δουλειάς στη νεολαία για το χρονικό διάστημα που ακολούθησε τη δολοφονία του Λαμπράκη υπογράμμιζε δύο πράγματα: το πρώτο ήταν οι πραγματικά αισιόδοξες προοπτικές που δημιουργούσαν οι εξελίξεις του τελευταίου εξαμήνου. Ο συντάκτης της ανάλυσης επε-

137. ΑΣΚΙ, Αρχείο Νεολαίας ΕΔΑ, Κουτί 270. Υποφάκελος: αποφάσεις της Ε.Ε της ΕΔΑ για την Νεολαία ΕΔΑ, δακτυλόγραφο 20 σελίδων, χ.χ. (αρχές δεκαετίας '60).

Σελ. 303
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/304.gif&w=600&h=915

επεσήμαινε ότι στους περίπου έξι μήνες που μεσολάβησαν από την κηδεία του Γρηγόρη Λαμπράκη έως τη διεξαγωγή βουλευτικών εκλογών (τον Νοέμβριο του 1963), η δύναμη της Νεολαίας της ΕΔΑ στην Αθήνα υπερτετραπλασιάστηκε φτάνοντας τις έξι χιλιάδες μέλη. Το πραγματικά ελπιδοφόρο, ωστόσο, ήταν ότι είχε παρατηρηθεί μια ποιοτική αλλαγή στη σύνθεση των νέων μελών, η οποία και γεννούσε αισιοδοξία για το (εγγύς) μέλλον: «Ανανεώθηκε το υλικό των μελών μας, μπορούμε να πούμε ότι εγγίσαμε την πραγματική νεολαία και τους μαζικούς της χώρους (μαθητευόμενοι εργάτες, μαθητές που πριν ήταν ελάχιστοι, κοπέλλες», σημείωνε ο συντάκτης του κειμένου. «Ο μέσος όρος των μελών μας χαμήλωσε αρκετά».138

Το δεύτερο συμπέρασμα στο οποίο κατέληγε η αποτίμηση των πεπραγμένων για το τελευταίο εξάμηνο του 1963, ήταν η καταλυτική επιρροή της ΔΚΝΓΛ στους νέους, επιρροή που είχε υπάρξει αποφασιστικής σημασίας για την πύκνωση της ένταξης στις τάξεις της ΕΔΑ. «Εκείνο που πρέπει τώρα να εκτιμήσουμε είναι η καινούργια κατάσταση που δημιουργήθηκε στο κίνημα της Νεολαίας με την ίδρυση και δραστηριοποίηση της κίνησης Λαμπράκη», επεσήμαινε ο συντάκτης του κειμένου. «Απ' τις εκτιμήσεις [του πρώτου μέρους] καταφαίνεται η τεράστια ακτινοβολία που είχε και έχει στις μάζες της νεολαίας. Το έμβλημα Λαμπράκη είχε τεράστια απήχηση στη Νεολαία και στο βαθμό που η κίνηση ανέπτυσσε μαζική δράση μετατρεπόταν σε οργάνωση».139 Δεδομένου ότι η ΕΔΑ εκτιμούσε πως η διατήρηση αυτής της διττής υπόστασης στον χώρο της νεολαίας (Ν.ΕΔΑ και ΔΚΝΓΛ) θα μπορούσε να προκαλέσει προβλήματα και στις δύο,140 σύγχυση και οργανωτικές επικαλύψεις, αποφάσισε τη συγχώνευση των δύο οργανώσεων σε μία ενιαία.

Στις 14 Σεπτεμβρίου του 1964 ανακοινώθηκε στον κινηματογράφο «Διάνα» από τις ηγεσίες των δύο αριστερών νεολαιών η συγχώνευσή τους σε μία οργάνωση, η οποία θα έφερε την επωνυμία «Νεολαία Λαμπράκη» ή «Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη» (στο εξής: ΔΝΛ).141 Εξαρχής, η ηγεσία της οργάνωσης κατέστησε σαφές το πολιτικό και ιδεολογικό της περίγραμμα: επρό-

138. ΑΣΚΙ, Αρχείο Νεολαίας ΕΔΑ, Κουτί 270: Κριτική εκτίμηση των αγώνων του Ελληνικού λαού και της νεολαίας στο χρόνο που πέρασε, χ.χ. (αρχές 1964).

139. Στο ίδιο.

140. Ο συντάκτης της ανάλυσης έγραφε με χαρακτηριστική σαφήνεια τα εξής: «Η καθοδήγηση του κόμματος και το ΚΣ πιστεύουν ότι η ύπαρξη και δράση δύο οργανώσεων στο χώρο της νεολαίας δεν βοηθάει, αντίθετα είναι δυνατόν να βλάψη. Απαραίτητη η συγχώνευση των δύο οργανώσεων σε μία» (ΑΣΚΙ, Αρχείο Νεολαίας ΕΔΑ, Κουτί 270: Κριτική εκτίμηση των αγώνων του Ελληνικού λαού και της νεολαίας στο χρόνο που πέρασε, χ.χ. (α' εξάμηνο 1964).

141. «Από την νεολαία της ΕΔΑ και την Κίνησι Γρ. Λαμπράκης. Νεολαία Λαμπράκη. Νέα οργάνωσις. Πανελλαδικό συνέδριο το 1965», Αυγή, 15.09.1965.

Σελ. 304
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/305.gif&w=600&h=915

επρόκειτο για μία οργάνωση νέων, όχι κομματική με τη στενή σημασία του όρου, αλλά πολιτική. «Η Νεολαία "Λαμπράκη", οργάνωση πολιτική, δεν αποτελεί κομματική νεολαία»,142 αποσαφήνιζε ο Μίκης Θεοδωράκης. «Όμως τα ιδανικά της είναι τα ιδανικά των πιο προοδευτικών δυνάμεων της χώρας και συγκεκριμένα της Αριστεράς». Καρπός μιας συγχώνευσης, η ΔΝΛ δεν μπορούσε παρά να εκφράζει τις μέριμνες των γεννητόρων της: η «Εδαΐτικη» αφετηρία της ΔΝΛ μπορούσε να εντοπιστεί στις αναφορές που στην ιδρυτική διακήρυξή της έγιναν σε πολλά βασικά πολιτικά αιτήματα που η ΕΔΑ με συνέπεια πρόβαλε ήδη από τη δεκαετία του '50.143 Από την άλλη πλευρά, η κύρια συνεισφορά της Κίνησης φαίνεται ότι βρισκόταν στην αντίληψη περί μιας «ανοιχτής οργάνωσης νεολαίας» την οποία και κληροδότησε στη ΔΝΛ. Στο τρίτο από μια σειρά εσωτερικά μαθήματα που οργάνωσε η ηγεσία της ΔΝΛ για την επιμόρφωση των στελεχών της, προτείνονταν εξαιρετικά καινοτόμοι τρόποι, με στόχο την παγίωση μιας διαφορετικής αντίληψης για τη λειτουργία, τέτοιας που θα διαφοροποιούσε τη ΔΝΛ από τις παραδοσιακές (κομματικές) οργανώσεις νεολαίας:

Πρέπει να δώσουμε στις μορφές λειτουργίας της οργάνωσής μας μια «νεανικότητα», να τις απαλλάξουμε από τα «καλούπια» των κομματικών μορφών. [... ] Οι συνελεύσεις μας πρέπει να παίρνουν πλατύ χαρακτήρα, να είναι μαζικές. Δεν είναι υποχρεωτικό να παίρνουν την μορφή της «κλειστής» κομματικής συνέλευσης, που να διαρκεί πολλές ώρες, με ατέρμονες συζητήσεις και μακροχρόνιες εισηγήσεις. Οι συνελεύσεις μας πρέπει να έχουν γρήγορο, πεταχτό, νεανικό χαρακτήρα, να τονίζονται με καλλιτεχνικό πρόγραμμα, τραγούδια, απαγγελίες. Μπορούν να γίνονται συνελεύσεις και μέσα σ' ένα πάρτυ ή μια εκδρομή...144

Αν η «νεανικότητα» της οργάνωσης ήταν σημαντική για την ηγεσία της ΔΝΛ, ακόμη σημαντικότερη φαίνεται πως υπήρξε η μέριμνα για την ανάληψη πρωτοβουλιών με στόχο τη διαπαιδαγώγηση της νέας γενιάς. Η σπουδαία πολιτιστική δραστηριότητα που ανέπτυξε τα επόμενα χρόνια η ΔΝΛ, ταύτισε στη συλλογική συνείδηση την έννοια «διαπαιδαγώγηση» με την έννοια «πολιτισμός», δηλαδή με συστηματική προβολή ενός διαφορετικού τρόπου ψυχαγωγίας, στον οποίον ιδιαίτερη βαρύτητα κατείχε η κατάδειξη των πολιτικών και κοινωνικών προβλημάτων του τόπου. Ήδη από τη στιγμή της σύστασης της

142. Η υπογράμμιση είναι του ίδιου του Θεοδωράκη.

143. Όπως αυτό της απελευθέρωσης των πολιτικών κρατουμένων, της κατάργησης των εκτάκτων μέτρων και της παρακρατικής δραστηριότητας των TEA («Καρπός των αγώνων της νέας γενιάς. Νεολαία Λαμπράκη», Αυγή, 16.09.1964).

144. ΑΣΚΙ, Αρχείο Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη, Κουτί 279, Φάκελος 4 (Σεμινάρια ΔΝΛ, Κομματικά μαθήματα νεολαίας 1964-1966): Μάθημα 3ο, χ.χ.

Σελ. 305
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/306.gif&w=600&h=915

Νεολαίας Λαμπράκη, ο Μίκης Θεοδωράκης, παρουσιάζοντας τους στόχους της είχε κάνει ιδιαίτερη αναφορά στην ανάγκη «εκπολιτισμού» των νέων,145 τον οποίον και ενέτασσε στους βασικούς της στόχους. «Ο εκπολιτισμός αποτελεί πρωταρχική ανάγκη των νέων και ταυτόχρονα βασική μορφή διαπαιδαγώγησης», διαπίστωνε, «γιατί ανεβάζει το μορφωτικό τους επίπεδο, βαθαίνει την ευαισθησία και καλλιεργεί τον ανθρωπισμό τους. Ο εκπολιτισμός διδάσκει, με την πλατειά έννοια του όρου φυσικά, τέρποντας. Συνδυάζει την πνευματικήψυχική καλλιέργεια με την πνευματική-ψυχική τέρψη».146

Ωστόσο, η έννοια «διαπαιδαγώγηση» δεν ενείχε μόνο τη διάσταση της προβολής μιας άλλης αντίληψης για τον πολιτισμό και τον κοινωνικό του ρόλο. Άλλη μια πλευρά της υπήρξε η «ηθική» διαπαιδαγώγηση των νέων. Μάλιστα, στο πρώτο από τα εσωτερικά μαθήματα που οργάνωσε η ηγεσία της ΔΝΛ για τα στελέχη της, η ηθική διαπαιδαγώγηση υποδεικνυόταν ως ένα από τα πιο βασικά καθήκοντα, εξίσου σημαντικό σε βαρύτητα με την πολιτική και την ιδεολογική: «[Η ΔΝΛ] είναι οργάνωση διαπαιδαγωγική, που πάει να πει ότι ο ρόλος της είναι να διαπαιδαγωγήση την νεολαία, τα μέλη της. [...] Όταν λέμε διαπαιδαγώγηση εννοούμε την πολιτική, ταξική, αγωνιστική και ηθική διαπαιδαγώγηση» .147

Η ηθική διαπαιδαγώγηση των νέων υπήρξε κομβικής σημασίας για την ΔΝΛ, δεδομένου ότι αποτελούσε το σημείο εκείνο στο οποίο πολιτικές καθαρά μέριμνες συναντούσαν (και απέδιδαν πολιτικό νόημα σε) ό,τι περικλειόταν στον «αμερικάνικο τρόπο ζωής», δηλαδή στο ροκ εν ρολ, τα ξέφρενα πάρτι, τον κινηματογράφο του Χόλιγουντ, τη σεξουαλική ασυδοσία. Αρκετούς μήνες μετά τη σύσταση της ΔΝΛ, ο Μίκης Θεοδωράκης επιχειρούσε μια πρώτη αποτίμηση των πεπραγμένων της στο Μανιφέστο των Λαμπράκηδων, το οποίο

145. Ας σημειωθεί ότι την πρώτη μεταπολεμική περίοδο, η έννοια «εκπολιτισμός» δεν δημιουργεί τις μάλλον απαξιωτικές για τον δέκτη του συνδηλώσεις που σήμερα η χρήση του όρου αυτού θα γεννούσε. Ο όρος «εκπολιτισμός» χρησιμοποιείται συχνά στην «αριστερή» ορολογία με μάλλον «ουδέτερο» τρόπο και εννοεί την προβολή και καλλιέργεια μιας συγκεκριμένης άποψης για τον πολιτισμό, στο πλαίσιο της οποίας οι «λαϊκές» και «εθνικές» αξίες κατείχαν προνομιακή θέση. Αντιθέτως, ο πολιτισμός εκείνος που δεν στόχευε να αποτελέσει αφορμή για προβληματισμό, αλλά απλώς (στόχευε) να ψυχαγωγήσει θεωρούνταν δευτερεύουσας (ή και άνευ) σημασίας. Χαρακτηριστική είναι η παρακάτω διατύπωση που αναφέρει στο βιβλίο της η Σαιν-Μαρτέν: «Ο εκπολιτισμός λοιπόν δεν είναι "τρα λα λα", όπως πιστεύουν μερικοί, αλλά μέτωπο, πεδίο σύγκρουσης ιδεών και τρόπων στάσης απέναντι στη ζωή, μάχη καθημερινά ανοιχτή, που κερδίζοντάς την κάθε φορά, θα συντελούμε στο ωρίμασμα των συνειδήσεων των νέων...» (Κ. Σαιν-Μαρτέν, ό.π., σ. 95).

146. «Καρπός των αγώνων...», Αυγή, 16.09.1964.

147. ΑΣΚΙ, Αρχείο Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη, Κουτί 279, Φάκελος 4 (Σεμινάρια ΔΝΛ, Κομματικά μαθήματα νεολαίας 1964-1966): Μάθημα 1ο, χ.χ.

Σελ. 306
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/307.gif&w=600&h=915

εκδόθηκε στις αρχές του 1966. Με νωπές ακόμη τις μνήμες από τις δυναμικές κινητοποιήσεις που ακολούθησαν το βασιλικό πραξικόπημα του Ιουλίου του '65, ο ηγέτης των Λαμπράκηδων επεσήμαινε τον ρόλο που είχε διαδραματίσει η οργάνωση οδηγώντας στη διαμόρφωση και την ανάδυση μιας νεολαίας που χαρακτηριζόταν όχι μόνο από στέρεη ιδεολογική συγκρότηση, αλλά και από ένα ήθος τέτοιο, που άρμοζε στις παραδόσεις του ελληνικού λαού. Ο Θεοδωράκης αναγνώριζε, βέβαια, ότι ένα σημαντικό τμήμα της νεολαίας είχε συγκινηθεί από τον «αμερικάνικο τρόπο ζωής». Ήσαν εκείνοι οι «ευάριθμοι μπλουτζινίστες», όπως χαρακτηριστικά τους αποκαλούσε, οι οποίοι έδειχναν μια εξοργιστική αδιαφορία για τα μεγάλα πολιτικά προβλήματα της εποχής, εκείνοι που δεν έδειχναν να συγκινούνται από τα κελεύσματα για δημοκρατία, ειρήνη και προκοπή.148 Διαπίστωνε, ωστόσο, ότι το έργο που είχε επιτελέσει από την ίδρυσή της η ΔΝΛ ήταν σημαντικό, αφού είχε οδηγήσει στη σφυρηλάτηση ενός ήθους «πάνω στα χνάρια των παραδόσεων του Λαού». Η ελληνική νεολαία στη συντριπτική της πλειονότητα έδειχνε να έχει απομονώσει τους «μπλουτζινίστες» και να έχει σαρώσει τον «ξενόφερτο αμερικάνικο τρόπο ζωής».149 Δεδομένου ότι το Μανιφέστο γράφτηκε αμέσως μετά τα Ιουλιανά και προτού παρουσιαστούν σημάδια κάμψης στη δυναμική της ΔΝΛ,150 ο ηγέτης των Λαμπράκηδων είχε κάθε λόγο να θεωρεί ότι οι στόχοι που είχε θέσει η οργάνωση σε ό,τι αφορά την ηθική διαπαιδαγώγηση των νέων, είχαν επιτευχθεί.

Ο πόλεμος ενάντια σε ό,τι οι διάφοροι σχολιαστές των νεανικών ηθών αποκαλούσαν στις αρχές της δεκαετίας του '60 «παραστράτημα της νεολαίας», φαίνεται πως υπήρξε από τα βασικά μελήματα της ΔΝΛ. Η προσυνεδριακή διακήρυξη που δόθηκε στη δημοσιότητα τον Δεκέμβριο του 1964 (ενόψει του συνεδρίου της ΔΝΛ που πραγματοποιήθηκε στις αρχές του 1965), έβαζε στο επίκεντρο της δουλειάς τη μάχη ενάντια στα πρότυπα συμπεριφοράς που συνδέονταν στην οπτική της με τον αμερικανικό τρόπο ζωής: «ταυτόχρονα, προβάλλουν μπροστά της [στη νεολαία] το πρότυπο της εύκολης επιτυχίας, του σαλ-

148. «Η δική μας νεολαία χτυπήθηκε και χτυπιέται και αυτή, όπως όλες οι άλλες», επεσήμαινε ο Μίκης Θεοδωράκης. «Και δεν μπορούμε να πούμε πως δεν θρηνούμε κι εμείς θύματα. Πράγματι, υπάρχουν και σε μας νέοι και νέες που αδιαφορούν για ό,τι γίνεται γύρω τους, που δεν νοιώθουν καμιάν ευθύνη απέναντι στην Πατρίδα και στο Λαό, που προτιμούν να χορεύουν για να χορεύουν, να διασκεδάζουν για να διασκεδάζουν, παρά να διαβάσουν ένα βιβλίο [...] και να πάρουν θέση υπεύθυνη απέναντι στα γεγονότα που συγκλονίζουν την ανθρωπότητα και την πατρίδα μας» (Μ. Θεοδωράκης, Το Μανιφέστο των Λαμπράκηδων. Ποιοι είμαστε, τι θέλουμε, γιατί μας πολεμούν, Αθήνα 1966, σ. 24).

149. Στο ίδιο, σ. 25.

150. Για την (σαφή) κάμψη που παρουσιάστηκε στην ανάπτυξη της ΔΝΛ από τις αρχές του 1966 έως την εκδήλωση του πραξικοπήματος των Απριλιανών, βλ. Κ. Σαιν-Μαρτέν, ό.π., σ. 143-151.

Σελ. 307
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/308.gif&w=600&h=915

σαλταδορισμού στη σταδιοδρομία του νέου με τα μέσα και τις ανομίες. Του "έξυπνου" ανθρώπου που ξέρει να τα "βολεύει" για τον εαυτό του, αδιαφορώντας για το κοινωνικό σύνολο».151 Και, καθώς υποδεικνύονταν ως μέσο για την επίτευξη των παραπάνω στόχων η εκμετάλλευση της έφεσης του νέου ανθρώπου για χαρά και ψυχαγωγία, η διασκέδαση αναδεικνυόταν σε ζήτημα εξέχουσας (πολιτικής) σημασίας" σε κάτι που μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως «πολιορκητικός κριός» από τις δυνάμεις της «υποτέλειας», με στόχο την ηθική, καταρχήν, και πολιτική, κατόπιν, χειραγώγηση της νεολαίας. Στη βάση της πολιτικής αντιπαράθεσης, σε ό,τι τουλάχιστον αφορά τη νεολαία, φαίνεται πως βρισκόταν σε εξέλιξη ένας παράλληλος «πόλεμος» προτύπων συμπεριφοράς. Και η οπτική αυτή οπωσδήποτε ήταν ένα από τα κεφάλαια που η ΕΔΑ μεταβίβασε στη Νεολαία Λαμπράκη.152

Πράγματι, ο «πόλεμος των προτύπων» συνδεόταν απόλυτα με την εμφάνιση του ροκ εν ρολ στα μέσα της δεκαετίας του '50 και της «παραστρατημένης» νεολαίας τα επόμενα χρόνια. Η λογική της ΕΔΑ ήταν απλή στη σύλληψή της: η νεολαία (ένα τμήμα της πιο σωστά) φαινόταν να έχει «ξεστρατίσει», δηλαδή να προσδιορίζει τη συμπεριφορά της με βάση με τα πρότυπα και τις επιρροές που παρείχε το ροκ εν ρολ και οι ταινίες του Χόλιγουντ. Το «ξεστράτισμα» αυτό, συνιστούσε μια σημαντική απόκλιση από τις ηθικές αρχές της ελληνικής κοινωνίας, οι οποίες απαιτούσαν από τους νέους να παρουσιάζουν εγκράτεια στις σεξουαλικές τους σχέσεις, σεβασμό προς τους μεγαλύτερους, μετρημένη συμπεριφορά, αποδοχή της παράδοσης. Το ροκ εν ρολ έφερνε ανατροπές σε όλα τα παραπάνω και, καθώς η επίσημη ερμηνεία για την εμφάνισή του πρότεινε ότι η διάδοση του ροκ εν ρολ στη νεολαία, όπως και του «αμερικάνικου τρόπου ζωής» εν γένει, υπήρξε τμήμα ενός σχεδίου που στόχευε στη χειραγώγηση και την απολιτικοποίηση των νέων, όχι μόνο η εναντίωση στην υποχώρηση της παράδοσης αποκτούσε πολιτική σημασία, αλλά και η μάχη ενάντια στην «ανηθικότητα» που (εννοείται πως παρουσίαζε) η σύγχρονη νεολαία. Το «ήθος», με το ιδιαίτερο νόημα που του αποδιδόταν, αποκτούσε για την ΕΔΑ κομβική σημασία και η καλλιέργειά του στους νέους μεταβαλλόταν παραδόξως (;) σε πολιτική δουλειά με εξέχουσα σημασία.

151. Η Γενιά μας, γενιά της Αλλαγής. Προσυνεδριακή διακήρυξη της ΔΝΛ, Αθήνα 1964, σ. 13.

152. Σε ομιλία του σε συνεστίαση της ΔΝΛ τον Ιανουάριο του 1967 ο Ηλίας Ηλιου απευθυνόμενος σε Λαμπράκηδες τόνισε τα εξής: «Στο χτίσιμο του καινούργιου εκτιμούμε ότι ο ρόλος της Νεολαίας θα είναι τεράστιος. Μιλάμε φυσικά για την προοδευτική νεολαία, αυτήν που αντιπαραθέτει στο μοντέλο του Καράτε για το σπάσιμο των τούβλων, το μοντέλο των αγώνων για την ανάπτυξη και τη δημοκρατική αναγέννηση της πατρίδας» (ΑΣΚΙ, Αρχείο Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη, Κουτί 279, Φάκελος 3 (Εκπολιτιστικές εξορμήσεις 1965-1967): Χαιρετισμός εκ μέρους της Ε.Ε. του Η. Ηλιού και του Προέδρου της ΔΝΛ Μίκη Θεοδωράκη σε συνεστίαση-εκδήλωση της ΔΝΛ στις 31/1/67.

Σελ. 308
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/309.gif&w=600&h=915

Είναι ενδιαφέρον να παρατηρήσει κανείς τον τρόπο με τον οποίον η Αυγή εικονογραφούσε στα διάφορα αφιερώματά της τους νέους που σύχναζαν στα πάρτι: άτομα δίχως ηθικούς ενδοιασμούς και χωρίς ίχνος σεβασμού για τους μεγαλύτερους, αδιάφοροι για τα κοινωνικά προβλήματα και εξοργιστικά προσηλωμένοι (μόνο) στο αντικείμενο του πόθου τους, δηλαδή το ροκ εν ρολ και τα πάρτι, οι σύγχρονοι αυτοί νέοι χαρακτηρίζονταν από μία συμπεριφορά οπωσδήποτε αξιοκατάκριτη, την οποία υπογράμμιζε ακόμη περισσότερο η «προκλητικότητα» των ενδυματολογικών τους προτιμήσεων, αποτέλεσμα κι αυτή των «αμερικανικών» επιρροών. «Τους πήρα για κοινούς αλήτες», παραθέτει ο υπογράφων ως «Ειρηνικός» σε ένα άρθρο του (με τον ιδιαίτερα χαρακτηριστικό τίτλο «Σόδομα»), όπου και μεταφέρει τις εντυπώσεις ενός αυτόπτη μάρτυρα από την παρακολούθηση μιας παρέας «ροκεντρολιστών». «Φορούσαν ντρίλια πανταλόνια αμερικάνικα. Μπατζάκια ανισόμερα σηκωμένα. Πουκάμισα μουσταρδιά, με ζωγραφισμένες μπουκάλες κόκα-κόλα και τζιν. Μαλλιά λιγδιάρικα, ανάκατα ως το σβέρκο. Ανοιχτό λαιμό και στήθια τα αγόρια που φαίνονταν οι κοιλιές τους. Και μάτια έξαλλα, τρελλά. Τα κορίτσια, άλλα με σάκκους ξετσίπωτης πλαστικότητας. Άλλα με φουρό κοντό ώς το γόνατο, που όπως στροβιλίζονταν περί τον άξονα τους, δεν έμενε τίποτε κρυφό. Βραχνές οι φωνές τους, μεθυσμένες. Τόνα τσιγάρο πίσω απ' τ' άλλο. Πρόστυχοι τρόποι. Μπογιά στοκαρισμένη στα μούτρα. Χυδαίο γέλιο».153

Ωστόσο, την επιτομή των απόψεων της ΕΔΑ για τους οπαδούς του ροκ εν ρολ και τη συμπεριφορά τους φαίνεται πως αποτελεί η περιγραφή ενός πάρτι που δημοσιεύτηκε το καλοκαίρι του 1956 στην Αυγή.154 Σε αυτή μπορεί να διακρίνει κανείς, για πρώτη φορά με τέτοια σαφήνεια αποδομένο, τον πόλεμο προτύπων που εξελισσόταν ανάμεσα σε έναν «ελληνικό» τρόπο ζωής και διασκέδασης και στον αντίστοιχο «αμερικάνικο». Στο εκτενές αυτό άρθρο μπορεί να εντοπίσει κανείς εξαιρετικά ενδιαφέρουσες φιγούρες: τους εργάτες που πρέπει να σηκωθούν από τα άγρια χαράματα για να πάνε στη δουλειά τους και δεν μπορούν να κοιμηθούν λόγω της φασαρίας που κάνουν οι συμμετέχοντες στο πάρτι, μία μάνα που έχει άρρωστο το μωρό της, το οποίο και κλαίει συνεχώς από την ένταση του πικ-απ, γριούλες που σταυροκοπιούνται" με άλλα λόγια, σκιαγραφείται ένας κόσμος του «μεροκάματου» και του μόχθου, κόσμος λαϊκός και στο ήθος του «ελληνικός».

Από την άλλη πλευρά, οι «καννίβαλοι», όπως χαρακτηρίζονται από τον αρθρογράφο. Οι «περίεργοι αυτοί νέοι» που, όπως επισημαίνεται, αποτελούσαν την εξαίρεση από τον κανόνα ή αλλιώς «τα παρδαλά μαϊμουδάκια του νέου

153. «Σόδομα», Αυγή, 28.09.1958.

154. Ν. Γλαύκος, «Μαρτυρική ολονυκτία μιας συνοικίας. Ένα πικ-απ και μια ζούγκλα. Σάμπα, ουίσκυ, καπνός, αγριοφωνάρες, περιφρόνηση προς τους περιοίκους, ξεφάντωμα, κραιπάλη», Αυγή, 15.07.1956.

Σελ. 309
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/310.gif&w=600&h=915

τρόπου ζωής». Νέοι και νέες αδιάφοροι για ό,τι συμβαίνει γύρω τους, δίχως τον παραμικρό σεβασμό στον συνάνθρωπο και σεξουαλικά αποχαλινωμένοι, δέσμιοι του πάθους τους για τον «αμερικάνικο τρόπο ζωής», για ποτό, ηδονή και χορό. Το τέλος του πάρτι βρίσκει τη συνοικία αναστατωμένη: «ώρα τέσσερις πρωινή. Το άρρωστο γειτονάκι απόκαμε πια και αποκοιμήθηκε βαρειά πνιγμένο στον ιδρώτα, το καημένο. Οι εργάτες της συνοικίας βλαστημούν στα κρεβάτια τους. Η συνοικία ξυπνά. Το πικ-απ βρυχάται. Οι καννίβαλοι χορευτές ανασκολοπίζονται κατά ζεύγη σε μιαν οργιαστική σάμπα. Καμμιά ελληνική πλάκα δεν ακούστηκε, στ' αντικρυνό Χόλλυγουντ. Τα πάντα ουίσκυ, καπνός, φωνάρα, αγριότητα, αδιαφορία για τους περίοικους συνανθρώπους, κραιπάλη».155

Το παραπάνω άρθρο δημοσιεύτηκε λίγους μήνες προτού το ροκ εν ρολ αντικαταστήσει την «οργιαστική σάμπα» στις προτιμήσεις των νέων. Όταν αυτό συνέβη, η ΕΔΑ (στελέχη της πιο σωστά) μην ξεφεύγοντας από τον γενικό κανόνα, φαίνεται πως ερμήνευσε το ροκ εν ρολ ως ένα χορό που ωθούσε τους νέους οπαδούς του με κάποιον τρόπο στη σεξουαλική δραστηριότητα. Καταθέτοντας τις εντυπώσεις του από την παρακολούθηση της ταινίας Ροκ εντ Ρολ, ο λογοτέχνης Νίκος Κατηφόρης επεσήμαινε έκπληκτος την εντύπωση που του είχαν προκαλέσει, όχι τόσο τα όσα διαδραματίζονταν στο κινηματογραφικό πανί, όσο η επίδραση που φαινόταν να έχει η παρακολούθηση της ταινίας στους νεαρούς θεατές της: «Σ' ένα διάλειμμα που άναψε το φως, είδα πως η σάλλα ήταν γεμάτη από νέους, που οι μεγαλύτεροι τους δεν είχαν πιάσει τα είκοσι. Γενικό ραντεβού των γυμνασίων, αρρένων και θηλέων, λυκείων, κολλεγίων, με έντονη εκπροσώπηση και των δημοτικών και των νηπιαγωγείων ακόμη. [...] Κι όπως σε μιαν αποθήκη γεμάτη ποντίκια ακούει κανείς σε μια στιγμή ένα κοπάδι από δαύτα να τρέχει αλαφιασμένο, έτσι πότε-πότε ένα τσούρμο από τα αγόρια αυτά και τα κορίτσια χυμούσε στους σκοτεινούς διαδρόμους με κραυγές, τρέχοντας προς την έξοδο! Ήταν η συνέχεια του ερεθισμού που τους είχε δώσει η ταινία! Κι' αυτός ο ερεθισμός ήταν καθαρά σεξουαλικός!».156

Ροκ εν ρολ, Χόλιγουντ, κόμικς και πάρτι συνιστούσαν στην επίσημη οπτική της ΕΔΑ, τις βασικές συνιστώσες του αποκαλούμενου «αμερικάνικου τρόπου ζωής». Ιδίως τα τελευταία, με τις φήμες που έδιναν και έπαιρναν σχετικά με τα όργια που υποτίθεται πως γίνονταν κατά τη διάρκειά τους, απέκτησαν στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του '50 διαστάσεις κοινωνικού και εθνικού προβλήματος. Πολλά άρθρα περιέγραψαν με γλαφυρό τρόπο τα όσα διαδραματίζονταν στο ημίφως,157 (ανα)παράγοντας την άποψη ότι οι νέοι που συμμετείχαν σε αυτά έβρισκαν την ευκαιρία να επιδοθούν ανενόχλητοι σε σεξουαλικές

155. Στο ίδιο.

156. Ν. Κατηφόρης, «Η επιφυλλίδα μας: το Ροκ εντ Ρολ και οι νέοι», Αυγή, 11.12.1956.

157. Βλ. ενδεικτικά, Ρόζα Ιμβριώτη, «Παντί Ράιντ-Ροκ εντ Ρολ», Αυγή, 08.06.1957' «Μπόυ-Φρεντς», Αυγή, 11.07.1957' «Γυρισμός από τα πάρτυ», Αυγή, 26.02.1957.

Σελ. 310
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/311.gif&w=600&h=915

πράξεις. «Κανείς δε σκέφτηκε», έγραφε η υπογράφουσα ως «Αλίκη» στην Αυγή, «να βάλει το μαχαίρι στο λαιμό των νέων γιατί τους αρέσει να χορεύουν, έστω και μάμπο, ροκ εντ ρολ ή καλυψώ [...]. Κανείς δεν θα σκεφτόταν να τους κατηγορήσει γιατί τους αρέσει το φλερτ, η συντροφιά με νέους, η ζωηράδα ή έστω και τα τολμηρότερα αστεία. Μα εδώ πρόκειται για κάτι άλλο. Μερικά από τα λεγόμενα αυτά πάρτυ είναι ευκαιρίες για οργανωμένα όργια. Σβήνουν τα φώτα, κυλιούνται χάμω, πίνουν, χάνουν κάθε συγκράτηση και σεβασμό στον ίδιον τον εαυτό τους. Όρος απαράβατος είναι να μην παρευρίσκονται ποτέ οι γονείς, ούτε και οι οικοδεσπόται...».158

Θα μπορούσε κανείς να εγγράψει αυτή την «καταδίκη» της σεξουαλικής δραστηριότητας των νέων σε έναν ηθικό συντηρητισμό που διακατείχε τα (ιδίως μεγαλύτερα σε ηλικία) στελέχη της ΕΔΑ. Φαίνεται πως δεν ήταν αυτό ή τουλάχιστον μόνο αυτό. Η εναντίωση στις προγαμιαίες σχέσεις των νέων πάντοτε γινόταν σε συνδυασμό με την υπόδειξη της πολιτικής διάστασης που αυτός ο τρόπος ζωής ενείχε. Έτσι, η ύπαρξη της διάστασης αυτής μπορούσε να δικαιολογήσει το «παραστράτημα», χρεώνοντάς το στην απειρία των νέων, την ιδιαιτερότητα της ψυχολογίας τους και την αποτελεσματικότητα των μεθόδων χειραγώγησής τους. Για τον λόγο αυτό, ακόμη και στην περίπτωση που η καταδίκη της συμπεριφοράς τους ήταν απόλυτη, ένα μικρό παράθυρο συνήθως αφηνόταν, τέτοιο που να μπορεί να δικαιολογήσει την τάση της νεολαίας για επιζήτηση της ηδονής, αλλά και να υποδείξει την προσπάθεια «εκμετάλλευσής» της από τους υπερασπιστές του αμερικανικού τρόπου ζωής. «Ποιος τάχα σπρώχνει τα νιάτα σ' αυτό το γλιστερό κατήφορο;», αναρωτιόταν η Ρόζα Ιμβριώτη δίνοντας η ίδια την απάντηση: «από όλες τις μελέτες που γίνηκαν αποδείχτηκε ότι αυτές οι τόσο πρόωρες σεξουαλικές εκδηλώσεις, η μανία για παρδαλές διασκεδάσεις, η σεξουαλική ασωτία των νέων δεν είναι παρά ένα "αντιστάθμισμα" στο ερωτικό πεδίο για το τραγικά ανικανοποίητο που δημιουργούν οι δυσμενέστατες συνθήκες στην καθημερινή ζωή της νεολαίας».159

Η απολιτικοποίηση των νέων, η μετάλλαξή τους από πολιτικά, κοινωνικά και εθνικά προβληματισμένους πολίτες σε άτομα αδιάφορα, με μόνο στόχο τους την επιδίωξη της ηδονής και τις «παρδαλές διασκεδάσεις» (ανάμεσα στις οποίες κυριότερη υπήρξε το ροκ εν ρολ), υποδεικνυόταν ως ο τελικός στόχος μιας οργανωμένης επιχείρησης. Όπου αναγνωριζόταν ότι υπήρχε μία εγγενής ροπή της νεότητας προς τον «κατήφορο», αυτή χρεωνόταν και πάλι στις εξαιρετικά δυσμενείς πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες της σύγχρονης εποχής: φτώχεια, μετανάστευση, έλλειψη προοπτικών, αστυνομικό κράτος και εγκατάλειψη της υπαίθρου αναγνωρίζονταν ως οι αιτίες εκείνες που οδηγούσαν τους νέους κατευθείαν στο «παραστράτημα». Ακόμη και «ορκισμένοι» εχθροί του

158. «Τα πάρτυ», Αυγή, 18.07.1957.

159. Ρόζα Ιμβριώτη, «Παντί Ράιντ-Ροκ εντ Ρολ», Αυγή, 08.06.1957.

Σελ. 311
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/312.gif&w=600&h=915

τελευταίου, όπως η Ρόζα Ιμβριώτη, δεν παρέλειψαν να κατασκευάσουν «γέφυρες» ικανές να αποδώσουν τα όποια νεανικά «ξεστρατίσματα» στις σκληρές συνθήκες και τα αδιέξοδα της (ψυχροπολεμικής) εποχής: «Η νεολαία πνίγεται. Την πνίγει το άγχος για τη σημερινή και την αυριανή ζωή. [...] Τώρα δεν έχει αύριο. Πλανιέται πάνω από τις κεφαλές της ο υδρογονικός κίνδυνος κι' η ραδιενεργή μόλυνση. Πλανιέται ο χαλασμός, η εκμηδένιση των πάντων, το σήμερα που δεν έχει αύριο, το εφήμερο, το "ό,τι προφτάσουν"».160

Πέρα από τις πολιτικές διαστάσεις που υποστηρίχθηκε ότι υπήρχαν πίσω από τη σεξουαλική «ασυδοσία» των σύγχρονων νέων, αν κάτι προκαλούσε έντονη ανησυχία, αυτό ήταν η πλήρης ανατροπή που έδειχνε να φέρνει η συμπεριφορά τους στην παραδοσιακά θεωρούμενη «καλή συμπεριφορά». Δεδομένης της εξαιρετικής σημασίας που η ΕΔΑ απέδιδε στην έννοια του «ήθους», δεν είναι συμπτωματικό ότι η εμφάνιση του ροκ εν ρολ ακολουθήθηκε από ένα μπαράζ εναντίον του επιθέσεων. Το ροκ εν ρολ θεωρήθηκε όχι μόνο κύριος υπεύθυνος για την υποχώρηση των παραδοσιακών προτύπων συμπεριφοράς, αλλά και βασικός υποκινητής μιας διάστασης ανάμεσα στους νέους και τους γονείς τους, ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του '50, δηλαδή πολύ πριν ο όρος «χάσμα γενεών» αρχίσει να αποτελεί θέμα της δημόσιας συζήτησης. «Οι σχέσεις ανάμεσα στους γονείς και τα παιδιά», σημείωνε η «Αλίκη» στην Αυγή, «περνούν μια αναμφισβήτητη κρίση, που έχει βαθειά κοινωνικά αίτια. Άλλοι την βλέπουν σαν ξεπεσμό, [...] άλλοι την θέλουν "επανάσταση". [...] Μα οι περισσότεροι βλέπουν στην κρίση αυτή ένα παροδικό πνεύμα άρνησης μέσα στο χάος μιας μεταβατικής περιόδου, μια κακή μίμηση υπερατλαντικών εθίμων, μια φοβερή αντιγραφή του αμερικανικού τρόπου ζωής, και συνοψίζουν το δράμα της νεολαίας μας στις συμβολικές λέξεις: πάρτυ, ροκ εντ ρολ, Χόλλυγουντ, κόμικς, κάου μπόϋς, γκάγκστερς».161

Η καινοφανής αυτή συμπεριφορά που η νεολαία διαμόρφωνε, ερχόταν σε πλήρη αντίθεση με εκείνη που η ΕΔΑ προσδοκούσε να έχουν τα νεαρά της μέλη. Η Επιτροπή Διαφώτισης επιχείρησε επανειλημμένα και με συνέπεια, ήδη από την εποχή της Νεολαίας της ΕΔΑ, να καλλιεργήσει στα μέλη της ένα ήθος πολύ μακριά από τις σειρήνες της εποχής, που συνιστούσαν ό,τι αποκηρυσσόταν ως «τεντυμποϊκός τρόπος ζωής». Ο νέος Εδαΐτης έπρεπε να είναι παράδειγμα προς μίμηση, η ζωή του να χαρακτηρίζεται από σεβασμό προς τους μεγαλύτερους (αλλά και τους συνομηλίκους του, ιδίως τα κορίτσια), να είναι φορέας ενός «ηθικού» τρόπου ζωής, μπολιασμένου με τις ελληνικές και όχι τις ξενόφερτες παραδόσεις και να μην πράττει τίποτε το μεμπτό και αξιοκατάκριτο. Αποτέλεσμα ενός περίπλοκου συνδυασμού παραγόντων που θα άξιζε να ερευνηθεί πιο συστηματικά, παραγόντων ψυχολογικών, πολιτικών, καμιά φορά

160. Στο ίδιο.

161. «Μπόϋ-Φρεντς», Αυγή, 11.07.1957.

Σελ. 312
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/313.gif&w=600&h=915

και πρακτικών, η αρχή «πρώτος στα μαθήματα, πρώτος στον αγώνα»162 φαίνεται πως υπήρξε η λύση σε πολλά αδιέξοδα.163

Ας σημειωθεί, ότι στα χρόνια της αντικομμουνιστικής υστερίας τίποτε δεν έπαυε να εξυπηρετεί (και) πολιτικές σκοπιμότητες. Ένας Εδαΐτης με άψογη συμπεριφορά θα μπορούσε να αποτελέσει ένα παράδειγμα προς μίμηση. Η αίγλη που θα τον ακολουθούσε μπορούσε να αντανακλάται και στο κόμμα, ενώ παράλληλα θα μπορούσε να επιφέρει κάποια πολιτικά οφέλη λόγω της φερεγγυότητας που θα γεννούσε το αυξημένο κύρος του νεαρού μέλους. Το 1957 η ΕΔΑ συγκρότησε έναν οδηγό «προσδοκώμενης συμπεριφοράς» για τα μέλη της Νεολαίας της. Η καλλιέργεια και προβολή του προσωπικού ήθους υποδεικνυόταν ως απαραίτητη προϋπόθεση για την άσκηση της πολιτικής δουλειάς, που

162. Σε έγγραφο που χρονολογείται μάλλον στα χρόνια της ΔΚΝΓΛ (δεδομένου ότι κάνει αναφορά σε νέους Εδαΐτες και Λαμπράκηδες), υπάρχει μια αναλυτική καταγραφή του τι σήμαινε πρακτικά η παραπάνω αρχή. Σύμφωνα με τις οδηγίες που δίνονται, ο αριστερός νέος, είτε Λαμπράκης είτε Εδαΐτης, έπρεπε να είναι πρώτος σε όλα (οικογένεια, σχολείο, δουλειά, παρέες) με βάση τα στάνταρ που κυριαρχούσαν στην κοινωνία. «Μέσα στην οικογένειά του», επισημαίνεται, «υποδειγματικός, συνεπής, στοργικός βοηθός, με σεβασμό και αγάπη, χωρίς εγωισμούς, κακότητες και βιαιότητες. Στην εργασία του, στον ύψιστο βαθμό συντροφικός, συναδελφικός, με κατανόηση για το διπλανό του. [...] Στο σχολείο του, καλός μαθητής πριν απ' όλα, με άριστες σχέσεις με τους συμμαθητές του, δίκαιος και με σεβασμό απέναντι στους καθηγητές του, να φιλοδοξή να τον θεωρούν όλοι φίλο τους. Στις παρέες του, στις φιλίες του, στις συναναστροφές του, ευθύς και τίμιος, ζωντανός, ζωηρός, σωστός και στο γλέντι, και στο κέφι και στο φιλικό πείραγμα. Όλα να τα κάνει ΜΕΣΑ στα όρια του αυτοσεβασμού, χωρίς να εξευτελίζει τον εαυτό του ή τους άλλους» (ΑΣΚΙ, Αρχείο Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη, Κουτί 279. Παράρτημα. Βασικές θέσεις για τη διαπαιδαγωγητική δουλειά πάνω σ' αυτό το θέμα, χ.χ., περίπου 1963-1964).

163. Σε μια εποχή στην οποία η άποψη των γονιών είχε βαρύνουσα σημασία, για πολλά νέα παιδιά αριστερών οικογενειών (ή για νέους με αριστερά φρονήματα), η άψογη συμπεριφορά, όπως θυμάται ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης, υπήρξε ένα αναγκαίο αντιστάθμισμα στην καχυποψία και τους δισταγμούς πολλών (μη αριστερών) γονιών, τους οποίους μόνο μια εντυπωσιακά αψεγάδιαστη συμπεριφορά μπορούσε να ακυρώσει (συνέντευξη Μιχάλη Παπαγιαννάκη, 21.07.2004). Την εκτίμηση αυτή του Μιχάλη Παπαγιαννάκη επιβεβαιώνει μία πληροφορία που εντοπίστηκε στο αρχείο της ΕΔΑ. Τεκμηριώνοντας την ανάγκη να αποτελούν τα μέλη της Ν.ΕΔΑ ζωντανά παραδείγματα προς μίμηση για τον κοινωνικό τους περίγυρο, ο συντάκτης ενός εγγράφου επισημαίνει τα εξής: «Είναι λοιπόν φανερό ότι δεν μπορούν να πραγματοποιήσουν αυτά τα καθήκοντα τα μέλη και τα στελέχη μας, όταν οι ίδιοι δεν είναι τα ζωντανά παραδείγματα, τα πρότυπα αυτών των ιδανικών και των καθηκόντων. Αν δηλαδή στο σπίτι, στις κοινωνικές συναναστροφές, σε όλες τις εκδηλώσεις, δεν είναι οι καλύτεροι, τα φωτεινά παραδείγματα, τα πρότυπα που θα διαπαιδαγωγούν την Νεολαία όχι με λόγια, αλλά και με το παράδειγμά τους. Αν δεν είναι οι δαχτυλοδεικτούμενοι από τους γονείς των άλλων παιδιών σαν παράδειγμα προς μίμηση». (ΑΣΚΙ, Αρχείο Νεολαίας ΕΔΑ, Κουτί 270. Ωρισμένα προβλήματα διαπαιδαγώγησης, χ.χ.).

Σελ. 313
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/314.gif&w=600&h=915

εν προκειμένω συνίστατο στην ενδυνάμωση του κύρους που ακολουθούσε το νεαρό μέλος: «Ταυτόχρονα, οι νέοι Εδαΐτες θα πρέπει να είναι το πρότυπο του συλλόγου τους από κάθε άποψη. Θα πρέπει όλα τα μέλη του συλλόγου να τους εχτιμούν, να τους σέβονται και να τους αγαπούν. Θα πρέπει και σαν άτομα, με την προσωπική τους ζωή, το ήθος τους και την καλή τους συμπεριφορά, να κερδίσουν την αγάπη και την εχτίμηση όλου του συλλόγου. Μόνο έτσι θα μπορέσουν να ασκήσουν σοβαρή επιρροή πάνω στους άλλους νέους».164

Όλα τα παραπάνω συνιστούσαν ένα σύνολο αντιλήψεων που η ΕΔΑ κληροδότησε στη Νεολαία Λαμπράκη. Η ένταξη των απόψεων αυτών στις βασικές κατευθυντήριες της ΔΝΛ δεν φαίνεται να συνάντησε ιδιαίτερες δυσκολίες, δεδομένου ότι, ήδη από τη σύσταση της οργάνωσης, η έννοια της «διαπαιδαγώγησης» με τις πλείστες εκδοχές της υπήρξε βασικός (και μάλιστα, συστηματικά προβαλλόμενος) στόχος. Το πρώτο καταστατικό της οργάνωσης που ψηφίστηκε τον Μάρτιο του 1965, προσδιόριζε με τρόπο επίσημο και εξαιρετικά σαφή, ποιο ακριβώς (θα) ήταν το περιεχόμενο της διαπαιδαγώγησης των νέων Λαμπράκηδων: α) η διαπαιδαγώγηση της νέας γενιάς στα ιδανικά της Ειρήνης, της Δημοκρατίας, της Εθνικής Ανεξαρτησίας και της Κοινωνικής Προόδου, β) η διαπαιδαγώγηση της νεολαίας για την προάσπιση και τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων της στη ζωή, στη μόρφωση και τον πολιτισμό, γ) η διαπαιδαγώγηση της νεολαίας στο πνεύμα της φιλίας, της συνεργασίας και της αλληλεγγύης με τους νέους και τις οργανώσεις των άλλων χωρών και δ) η αγωγή των νέων για την ανάπτυξη του πνευματικού, μορφωτικού και πολιτιστικού επιπέδου της νεολαίας.165 Βασικός μοχλός για την επίτευξη των παραπάνω στόχων υπήρξαν οι Λέσχες των Λαμπράκηδων, το «κύτταρο» ουσιαστικά της οργάνωσης, και η αγωγή των νέων που πραγματοποιούνταν σε αυτές δεν μπορούσε παρά να στοχεύει στη συγκρότηση ενός ιδιαίτερου ήθους, τέτοιου που να αντιστρατεύεται τις όποιες κακές επιρροές των καιρών. «Είναι εις όλους γνωστόν», σημειώνεται σε εσωτερικό κείμενο της οργάνωσης, «ότι η Οργάνωσή μας διαθέτει εις ολόκληρη τη χώρα εκατοντάδες Λεσχών, οι οποίες και αποτελούν εστίες πολιτισμού, πνευματικών εκδηλώσεων και ηθικής διαπαιδαγώγησης των νέων. Δι' αυτών των Λεσχών αποσπά τους νέους από τα καφενεία, την χαρτοπαιξία, τα κακόφημα κέντρα και τα νάιτ κλαμπ, και τους προσφέρει περιβάλλον πολιτισμένο και ηθικό».166

164. ΑΣΚΙ, Αρχείο Νεολαίας ΕΔΑ, Κουτί 270. Η πολιτική σημασία της δουλειάς στα μαζικά σωματεία της νεολαία, 1957.

165. ΑΣΚΙ, Αρχείο Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη, Κουτί 287. Φάκελος 1 (Κινητοποιήσεις για το «νομοσχέδιο διάλυσης της ΔΝΛ»: συγκέντρωση υπογραφών σε έντυπα δελτάρια, υπομνήματα, αποδελτίωση ημερήσιου Τύπου για τη δίωξη των Λαμπράκηδων (1966-1967): Υπόμνημα του Κ.Σ. της ΔΝΛ, χ.χ., (τέλη 1966).

166. Στο ίδιο.

Σελ. 314
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/315.gif&w=600&h=915

Στα μέσα της δεκαετίας του '60, για την Αριστερά, πολιτική και ηθική άρχισαν να βαδίζουν μαζί, σε μια περίεργη σχέση αλληλοεπίδρασης: η πολιτική φαίνεται πως τροφοδοτούσε με (πολιτικές) διαστάσεις την ερμηνεία της νεανικής συμπεριφοράς, ενώ η ανάδυση καινούργιων προτύπων ψυχαγωγίας και συμπεριφοράς (που προσλαμβάνονταν ως «αμερικανικά» ή εν γένει «δυτικά»), οδηγούσε σταδιακά στο να ενταχθεί η συγκρότηση ενός συγκεκριμένου νεανικού ήθους στις προτεραιότητες της πολιτικής και ιδεολογικής δουλειάς. Η εξέλιξη αυτή δεν μπορεί να γίνει κατανοητή εάν αποκοπεί από τα όσα την εποχή εκείνη απασχολούσαν την ελληνική κοινωνία. Ο δημόσιος διάλογος που διεξήχθη, ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του '50, σχετικά με τη νεανική παραβατικότητα, τις ρίζες του φαινομένου και τις επιπτώσεις που θα είχε στη συνοχή της ελληνικής οικογένειας,167 διάλογος ο οποίος, αν κρίνουμε από την πύκνωση της αποτύπωσής του στο κινηματογραφικό πανί, μάλλον κορυφώθηκε στις αρχές της επόμενης δεκαετίας,168 φαίνεται πως έπαιξε σημαντικό ρόλο στο να

167. Βλ. σχετικά κεφάλαιο «Μια νεολαία "παραστρατημένη": ροκ εν ρολ και νεανική παραβατικότητα».

168. Ας σημειώσουμε ότι στις αρχές της δεκαετίας του '60 προβλήθηκαν στους ελληνικούς κινηματογράφους πολλές ταινίες που είχαν ως θέμα τους όχι απλώς την παραβατική συμπεριφορά των νέων, αλλά γενικότερα το «παραστράτημά» τους. Έχουν αναφερθεί και παραπάνω οι πιο γνωστές, τις οποίες έχει αναλύσει η Μαρία Παραδείση («Η παρουσίαση της νεολαίας στα κοινωνικά δράματα της δεκαετίας του εξήντα», ό.π., σ. 205-218): ο Κατήφορος (1961), ο Νόμος 4000 (1962), η Οργή (1962), ο Ίλιγγος (1963) και η Στεφανία (1966). Πρέπει να επισημάνουμε, ωστόσο, ότι αυτές οι ταινίες δεν ήσαν οι μόνες που ασχολούνταν με το «πρόβλημα» της νεανικής συμπεριφοράς, αλλά ήσαν απλώς αυτές που γνώρισαν εισπρακτική επιτυχία. Την ίδια εποχή προβλήθηκαν πολλές ταινίες που είχαν το ίδιο ακριβώς θέμα. Αναφέρω ενδεικτικά τις εξής: η ταινία Ανήσυχα νιάτα (βασιζόμενη στη νουβέλα Η κυρά Λενη και τα παιδιά της) προβλήθηκε το 1963. Το σενάριο της, όπως μας πληροφορούν τα Θεάματα της Εβδομάδος, στρεφόταν «γύρω από το συγκλονιστικό αγώνα μιας λαϊκής μάνας για να αποκαταστήση τους τρεις γιους της και να τους διαφυλάξει από τους ηθικούς και υλικούς κινδύνους που τους παραμονεύουν». Στον ρόλο της μάνας η Ελένη Ζαφειρίου, ενώ τους γιους υποδύονταν οι Ε. Μπριόλας, Λ. Βουρνάς και ο μικρός Κ. Παπακωνσταντίνου (Τα Θεάματα 173 (10.02.1963). Μια άλλη ταινία με τον τίτλο Τα παληόπαιδα είχε θέμα της, όπως έγραφαν τα Θεάματα, «το πάντοτε επίκαιρο θέμα της σύγχρονης παραστρατημένης νεολαίας που στρέφεται στον τεντυμποϊσμό και φτάνει μέχρι το έγκλημα». Πρωταγωνιστές της, ο Ορέστης Μακρής στον ρόλο του πατέρα και οι Β. Βουλγαρίδης, Α. Γιαννακάς, Κ. Κούρτης και Χ. Πάρλας στον ρόλο των «παραστρατημένων» νέων (Τα Θεάματα 144 (31.01.1964). Mta τρίτη ταινία με τίτλο Οι επικίνδυνοι προβλήθηκε την ίδια περίπου εποχή. Το περιοδικό Τα Θεάματα της Εβδομάδος περιγράφει ως εξής το σενάριο της ταινίας: «[το σενάριο] αναφέρεται στην δράσιν μιας ομάδος νεαρών κακοποιών που κλέβουν αυτοκίνητα και κάνουν εκβιασμούς με φωτογραφίες παράνομων ζευγαριών κλπ. [...] Παίζουν ο Κατράκης τον Εισαγγελέα, ο Γ. Λειβαδίτης τον νεαρό παραστρατημένο, η Γκυζέλα Ντάλι την έξαλλη διεφθαρμένη τεντυμπόϋσσα» (Τα Θεάματα 145 (25.02.1964).

Σελ. 315
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/316.gif&w=600&h=915

αποκρυσταλλωθούν την ίδια ακριβώς εποχή (εποχή που, ας μην ξεχνάμε, συστάθηκε η ΔΚΝΓΛ και λίγο αργότερα η ΔΝΛ), δύο πρότυπα νεανικής συμπεριφοράς, στη βάση της απόκλισής τους από τον «αμερικάνικο τρόπο ζωής», ο οποίος και προβάλλονταν ως η γενεσιουργός αιτία του τεντιμποϊσμού. Την επιτομή των αντιλήψεων αυτών συνιστά ένα έγγραφο στο οποίο καταγράφεται με εξαιρετική σαφήνεια το ζεύγος των δυο αυτών αντιθετικών συμπεριφορών, αλλά και η κυρίαρχη θέση που κατείχε η έννοια του «ήθους» στις οπτικές της ΕΔΑ:

Μέσα σε αυτή τη διαδικασία [την αποδοχή δηλαδή των βασικών αρχών της Αριστεράς], διαμορφώνεται ένας ΞΕΧΩΡΙΣΤΟΣ τύπος νεολαίου που καλλιεργεί όλο και περισσότερο τις λαϊκές-αγωνιστικές αρετές: την προσωπική παλληκαριά, τη λεβεντιά, την ακεραιότητα και τιμιότητα του χαρακτήρα του, το προσωπικό του ΗΘΟΣ. Οι λαϊκές μας παραδόσεις θέλουν τον νέο λεβέντη και ευγενικό, αλτρουιστή, αποφασισμένο για μεγάλα έργα, άνθρωπο που συμπεριφέρεται όχι εγωιστικά, αλλά με αυταπάρνηση, με αυτοθυσία για το γενικό καλό. Είναι ακριβώς δηλαδή το αντίθετο υπόδειγμα από τον τύπο που φτιάχνει ο τεντυμποϊσμός, που σπρώχνει το νέο να είναι δήθεν "σκληρός" στις σχέσεις του με τον κόσμο, εγωιστής, αναιδής, αισχρός προς τα κορίτσια της ηλικίας του, χωρίς κανένα σεβασμό σε κανένα και σε τίποτα,169

Δεδομένου ότι, όπως φαίνεται, παρουσιάστηκαν φαινόμενα παραβίασης αυτών των ηθικών αρχών εντός της Ν.ΕΔΑ, στελέχη του κόμματος επεσήμαιναν κατά καιρούς τα κρούσματα αυτά, καθώς και την ανάγκη συνετισμού όσων «παραφέρονταν». Ο συντάκτης ενός τέτοιου κειμένου τόνιζε ότι πρόθεση της ηγεσίας δεν ήταν να προβληθεί και να καλλιεργηθεί στα μέλη της νεολαίας ο πουριτανισμός, η σεμνοτυφία και ο «γεροντοκορισμός», που έτσι κι αλλιώς συνιστούσαν, όπως υποστήριζε, «υποκρισία της αστικής ζωής», αλλά να αποβληθούν από την οργάνωση φαινόμενα παρακμής (δηλαδή σεξουαλικής «ασυδοσίας») τα οποία θα επέφεραν ζημία στην οργάνωση, βλάβες στην ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη των νέων που παρεκτρέπονταν, αλλά και μια έμμεση δικαίωση των στόχων που είχαν θέσει οι υποκινητές των καταστάσεων αυτών, δηλαδή οι Αμερικανοί εμπνευστές τους. «Οι άνθρωποι που προσβάλλουν την ευαισθησία του λαού μας σ' αυτά τα πράγματα, που παριστάνουν τον ζόρικο, τον Δον Ζουάν, συμπεριφέρονται χωρίς ίχνος σεβασμού και προς τα κορίτσια και προς το περιβάλλον τους, κάνουν ζημιά στον εαυτό τους και στον αγώνα

169. ΑΣΚΙ, Αρχείο Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη, Κουτί 279. Παράρτημα. Βασικές θέσεις για τη διαπαιδαγωγητική δουλειά πάνω σ' αυτό το θέμα, χ.χ., περίπου 19631964. Η υπογράμμιση των λέξεων είναι του συντάκτη του κειμένου.

Σελ. 316
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/317.gif&w=600&h=915

[...]. Να καταλάβουν ότι δεν έχει καμμιά σχέση το πιο όμορφο και ιερό συναίσθημα της ανθρώπινης ζωής, όπως είναι ο έρωτας, με τη σεξουαλική ασυδοσία, τις χυδαιότητες και τις ακρότητες που προβάλλει ο αμερικάνικος τρόπος ζωής και καταντάει τους ανθρώπους νευρασθενείς και κομπλεξικούς».170

Ο συντάκτης του κειμένου έδινε ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη ενημέρωσης των νεαρών μελών και στη διαπαιδαγωγητική δουλειά που θα έπρεπε να γίνει στον τομέα αυτό. Ωστόσο, σε άλλο εσωτερικό έγγραφο επισημαίνεται ότι τα μέτρα που θα έπρεπε να ληφθούν εναντίον όσων νεαρών μελών παραβίαζαν την επίσημη γραμμή της ΕΔΑ σε ζητήματα συμπεριφοράς, θα έπρεπε να είναι πολύ πιο αυστηρά. Από την ανάγνωση του αρχειακού υλικού δεν στάθηκε δυνατό να διαπιστωθεί ούτε ποιος ήταν ο συντάκτης (ή οι συντάκτες) των δύο κειμένων, ούτε το γενικότερο πλαίσιο που οδήγησε στην έγγραφη διατύπωση τέτοιων απόψεων (γεγονότα, πρωταγωνιστές, δημοσιότητα του θέματος κλπ). Ωστόσο, στο (δεύτερο) έγγραφο που φέρει τον τίτλο «Ωρισμένα προβλήματα διαπαιδαγώγησης», η κατάσταση αποτιμούνταν ως εξαιρετικά σοβαρή" τα κρούσματα απειθαρχίας των νέων επισημαίνονταν ότι ήσαν πολλά και, καθώς σημαντικός αριθμός μελών φαινόταν να παρουσιάζει «σοβαρά αρνητικά στοιχεία στο χαρακτήρα και τις εκδηλώσεις τους», δεν θα πρέπει να προκαλεί εντύπωση ότι η νουθεσία ως μέσο συνετισμού των «παραβατών» έμπαινε στο περιθώριο και η λήψη αυστηρών μέτρων προτείνονταν ως η μόνη επαρκής λύση. «Πρέπει να γίνει ειδική δουλειά ώστε να κατανοηθεί από όλα τα μέλη μας και στελέχη ότι ανεξάρτητα από ηλικία και φύλο όλοι μέσα στην Οργάνωση μας είμαστε αδέλφια. Ότι πρέπει έτσι να βλέπουμε τις κοπέλλες και ότι πρέπει να συμπεριφερόμαστε απέναντι τους με πάρα πολύ λεπτότητα, προσοχή και σεβασμό. Αυτό βεβαίως ισχύει και για τις κοπέλλες οι οποίες με την συμπεριφορά τους πρέπει να εμπνέουν αυτά τα αισθήματα των αγοριών. Ως τόσο η συμπεριφορά ωρισμένων αγοριών και κοριτσιών της Οργάνωσης μας απέχει από του να είναι αυτή που παραπάνω τονίσαμε. Σε τέτοιες περιπτώσεις, πέρα από την συγκεκριμένη δουλειά που θα γίνει, σε σοβαρές περιπτώσεις θα πάρουμε και οργανωτικά μέτρα. Από τα πιο απλά ώς την καθαίρεση και τη διαγραφή μελών».171

Με τον τρόπο αυτόν, το ήθος λάμβανε σταδιακά τη διάσταση μιας παράδοξης συνιστώσας του πολιτικού παιχνιδιού. Αυτά όλα, ωστόσο, δεν ήταν παρά τα προεόρτια όσων επρόκειτο να ακολουθήσουν. Τον Ιούλιο του 1965 το βασιλικό πραξικόπημα που οδήγησε στην παραίτηση του Γεωργίου Παπανδρέου ακολουθήθηκε από μία άνευ προηγουμένου κρίση που συγκλόνισε το πολιτικό σύστημα. Οι εναντίον των αποστατών βουλευτών της Ενώσεως Κέντρου και των χειρισμών του στέμματος διαδηλώσεις, υπήρξαν για περίπου εβδομήντα

170. Στο ίδιο.

171. ΑΣΚΙ, Αρχείο Νεολαίας ΕΔΑ, Κουτί 270. Ωρισμένα προβλήματα διαπαιδαγώ

γησης, χ.χ.

Σελ. 317
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/318.gif&w=600&h=915

ημέρες σχεδόν καθημερινές, οι περισσότερες ογκώδεις, και η συμμετοχή των νέων της Αθήνας σε αυτές, καθοριστική. Δεδομένης της κρισιμότητας της κατάστασης, οι καθημερινές συγκρούσεις των νεαρών διαδηλωτών με την αστυνομία στο κέντρο της Αθήνας μεταβλήθηκαν σε μονοπωλιακό θέμα συζήτησης, ενώ η ανάδυση της νεολαίας στο προσκήνιο, σε αντικείμενο έντονου προβληματισμού. Τα μέλη της ΔΝΛ διακρίθηκαν για τη δυναμική συμμετοχή τους στις κινητοποιήσεις του πραγματικά «θερμού» καλοκαιριού του '65 (ας μην ξεχνάμε ότι ο Σωτήρης Πέτρουλας που δολοφονήθηκε το βράδυ της 21ης Ιουλίου στο κέντρο της Αθήνας υπήρξε στέλεχος της), και, καθώς φαινόταν να παρουσιάζουν μια άλλου τύπου «αυθάδεια», πολιτική αυτή τη φορά, η αναζήτηση των κινήτρων της συμπεριφοράς τους αποκτούσε ιδιαίτερη σημασία.

Στα τέλη του Αυγούστου, τη στιγμή που η κρίση βρισκόταν στην κορύφωσή της, ένα άρθρο της Καθημερινής τάραξε τα νερά. Σε αυτό, η εκδότρια της εφημερίδας, Ελένη Βλάχου, παρείχε στους αναγνώστες της μια πρωτότυπη ερμηνεία για το τι ωθούσε τους Λαμπράκηδες στην έντονη πολιτική δραστηριότητα. Υποστηρίζοντας ότι οι κινητοποιήσεις τους δεν ήσαν τίποτε περισσότερο από μια κάποια εκδήλωση της αφελούς επιθυμίας για «παιχνίδι», και λαμβάνοντας υπόψη την πρόσφατη απαγόρευση της λειτουργίας κέντρων ψυχαγωγίας στα οποία υπήρχαν μηχανικά παιχνίδια (των «φλίπερς», όπως ήσαν γνωστά την εποχή εκείνη), η Βλάχου πρότεινε το κλείσιμο του Κοινοβουλίου για ένα εύλογο χρονικό διάστημα, έως ότου ηρεμήσουν τα πνεύματα, και την επανέναρξη της λειτουργίας των «φλίπερς». Χρησιμοποιώντας ένα εξαιρετικά υβριστικό λεξιλόγιο, η εκδότρια της Καθημερινής αποκαλούσε τους Λαμπράκηδες «αρουραίους», καλούσε την κυβέρνηση να ανοίξει τις «υπόγειες στοές τους», δηλαδή τους χώρους με τα μηχανικά παιχνίδια που προφανώς βρίσκονταν, τα περισσότερα από αυτά, σε υπόγεια πολυκατοικιών, επιχειρώντας έτσι να υποβαθμίσει (και να γελοιοποιήσει) το πολιτικό περιεχόμενο που είχαν οι κινητοποιήσεις τους. «Η μόνη λύσις. Να κλείση η Βουλή και ν' ανοίξουν τα φλίππερς. Να ξαναγλυστρίσουν οι αρουραίοι της Ομονοίας και των Χαυτείων εις τις φωληές τους, στις στοές και στα υπόγεια, να βρουν τα παλαιά τους παιχνίδια, και ν' αφήσουν τα καινούργια, τις "Δημοκρατίες" και τα "114". Τώρα, γιατί να τα βάζη κανείς με τα παιδιά; Μέσα στη φύσι τους είναι να φανατίζωνται, να παίζουν άγρια και επικίνδυνα παιχνίδια, να μεθούν με επαναστατικά συνθήματα. [...] Κλέφτες και αστυνόμους παίζουν, όπως έπαιζαν πάντοτε, και στην παληά Αθήνα. [...] Κύριοι, κύριοι της Βουλής, κεντρώοι και μη, κλείστε για λίγο, συνταγματικά, τυπικά το μικρομάγαζο σας. Αφήστε μας λίγο να αναπνεύσωμε. Τον Οκτώβριο, με το καλό, πάλι εδώ είμαστε, και πάλι εις τη Βουλή είσθε. [...] Και εν τω μεταξύ, επιτρέψτε γρήγορα, όλα τα "φλίππερς". Είναι εθνική ανάγκη».'72

172. «Επίκαιρα. Ιδέες», Καθημερινή, 26.08.1965.

Σελ. 318
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/70/gif/319.gif&w=600&h=915

Η κατάθεση των απόψεων αυτών δεν υπήρξε τίποτε περισσότερο από έναν ακόμη κρίκο σε μια αλυσίδα επιθέσεων εναντίον της ΔΝΛ, οι οποίες κλιμακώθηκαν από τη στιγμή που έγινε αντιληπτή η εξαιρετική επιρροή της στους νέους, η (μάλλον απρόσμενη) οργανωτική της ανάπτυξη, καθώς και η δυνατότητά της να επηρεάζει (και μάλιστα βραχυπρόθεσμα) τα πολιτικά πράγματα της χώρας. Η συνειδητοποίηση όλων αυτών των στοιχείων συνιστούσε την απαρχή μιας οργανωμένης επιχείρησης για την ανακοπή της ανάπτυξής της, η οποία και συνεχίστηκε καθ' όλη τη διάρκεια της ταραγμένης περιόδου που μεσολάβησε ανάμεσα στα Ιουλιανά (που θεωρούνται η κορυφαία στιγμή της ΔΝΛ, τόσο λόγω της δυναμικής της παρουσίας στην πολιτική σκηνή, όσο και λόγω της οργανωτικής της ανάπτυξης που έφτασε στο ζενίθ),173 και στο πραξικόπημα των συνταγματαρχών. Αυτό που έχει πραγματικά ενδιαφέρον δεν είναι τα πολιτικά επιχειρήματα και οι κλασικές μέθοδοι σωματικής ή ψυχολογικής βίας που χρησιμοποιήθηκαν εναντίον της. Αυτά ήσαν λίγο-πολύ αναμενόμενα. Πράγματι, ήδη από την αρχή της πολιτικής κρίσης του Ιουλίου, οι εφημερίδες που στήριζαν τους χειρισμούς του στέμματος αποδύθηκαν σε μια προσπάθεια να πείσουν την κοινή γνώμη ότι οι ταραχές στην Αθήνα δεν ήσαν τίποτε περισσότερο από την εκδήλωση ενός σχεδίου της «άκρας Αριστεράς», που είχε ως τελικό του στάδιο την κατάληψη της εξουσίας. Η αναμφισβήτητη αίγλη που ακολουθούσε πια τον γηραιό (και μάλλον αντικομμουνιστή) πολιτικό, Γεώργιο Παπανδρέου, θεωρούνταν ως η αναγκαία πλατφόρμα πάνω στην οποία θα συγκροτούνταν ένα λαϊκό μέτωπο, το οποίο θα καθιστούσε τον Παπανδρέου «όμηρο» στα χέρια της ΕΔΑ και θα έφερνε, αργά ή γρήγορα, την τελευταία στην εξουσία. Ως πολιορκητικός κριός για την επίτευξη του παραπάνω σχεδίου, υποδεικνυόταν η ΔΝΛ, η οποία είχε όχι μόνο τις δυνάμεις που θα μπορούσαν να προκαλέσουν το «χάος» στην Αθήνα με τις θορυβώδεις διαδηλώσεις τους, αλλά και κύρος τέτοιο που μπορούσε να επηρεάσει ακόμη και παιδιά εθνικοφρόνων οικογενειών.174 Το ότι η πρόκληση «χάους» και η σύμπηξη λαϊκού μετώ-

173. Βλ. σχετικά Κ. Σαιν-Μαρτέν, ό.π., σ. 78-85.

174. Τον Απρίλιο του 1967, αμέσως μετά την κατάλυση της κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας από τη χούντα των συνταγματαρχών, το αρχείο της ΕΔΑ δημεύτηκε. Με το υλικό που συγκέντρωσαν οι αστυνομικές αρχές, οι προπαγανδιστές του καθεστώτος συγκρότησαν ένα βιβλίο που έφερε τον εξαιρετικά αποκαλυπτικό για τις προθέσεις τους τίτλο «Η κομμουνιστική υπονόμευσις του Έθνους. Τα αρχεία αποκαλύπτουν», το οποίο εκδόθηκε με ευθύνη του υπουργείου Προεδρίας και πιο συγκεκριμένα της Γενικής Διεύθυνσης Τύπου. Στο βιβλίο αυτό, με το οποίο επιχειρούνταν μια τεκμηρίωση της κομμουνιστικής «συνομωσίας» μέσω της παράθεσης μεμονωμένων εγγράφων από το κατασχεθέν αρχείο της ΕΔΑ, επομένως και της «ιστορικής αναγκαιότητας» της επέμβασης των συνταγματαρχών, το κεφάλαιο «Λαμπράκηδες» είναι από τα βασικότερα και αποτελεί μια εξαιρετική πηγή για το πώς το απριλιανό καθεστώς έβλεπε τη ΔΝΛ. Εντυπωσιάζει, δίχως άλλο, το ότι από τα περίπου πενήντα χιλιάδες

Σελ. 319
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Ήχοι και απόηχοι. Κοινωνική ιστορία του ροκ εν ρολ φαινομένου στην Ελλάδα, 1956-1967
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 300
    

    ύπαρξη σχεδίου, το οποίο είχαν οργανώσει και υλοποιήσει παρακρατικές ομάδες αντικομμουνιστών. Για ένα μεγάλο κομμάτι της ελληνικής νεολαίοις, το γεγονός αυτό στάθηκε καταλυτικό για τον προσδιορισμό της πολιτικής του συμπεριφοράς και τη σχέση της τελευταίας με την έννοια «ψυχαγωγία» και «πολιτισμός». Δεδομένου ότι η δολοφονία του Λαμπράκη τοποθετείται στις αρχές της δεκαετίας του '60, μπορούμε να πούμε, έστω με μια εκ των υστέρων ανάγνωση, ότι αποτελούσε την πύλη από την οποία εισήλθε η ελληνική νεολαία σε μια νέα εποχή, αυτήν των σίξτις (sixties). Στο εξής, όλα θα ήσαν διαφορετικά.

    3. ΜΑΥΡΕΣ ΚΑΛΤΣΕΣ, «ΑΡΟΥΡΑΙΟΙ» ΚΑΙ ΥΠΟΓΕΙΕΣ ΣΤΟΕΣ

    Η δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη, τον Μάιο του 1963, φαίνεται πως υπήρξε αποφασιστικής σημασίας για την πολιτική συνειδητοποίηση χιλιάδων νέων, πολλοί από τους οποίους έκαναν αισθητή την (μαχητική) παρουσία τους ήδη από την, ογκωδέστατη σε πλήθος και παλμό, κηδεία του βουλευτή της ΕΔΑ. Μόλις οκτώ ημέρες μετά την κηδεία του Λαμπράκη, στις 8 Ιουνίου 1963, και μέσα σε ένα εξαιρετικά φορτισμένο κλίμα, συστάθηκε η «Δημοκρατική Κίνηση Νέων Γρηγόρης Λαμπράκης» (στο εξής: ΔΚΝΓΛ), μία πολιτική κίνηση η οποία επιχειρούσε να συσπειρώσει τους (αριστερούς) νέους της χώρας κάτω από το εμβληματικό σύμβολο του νεκρού βουλευτή. Επικεφαλής της Κίνησης τέθηκε ο Μίκης Θεοδωράκης, ενώ την ιδρυτική της διακήρυξη υπέγραφαν μια σειρά από προσωπικότητες του πνευματικού και καλλιτεχνικού χώρου.

    Η ΔΚΝΓΛ συστάθηκε με πρωτοβουλία της ΕΔΑ, ωστόσο οι εμπνευστές της φιλοδοξούσαν να αποτελέσει μια οργάνωση νέων η οποία θα είχε με την ΕΔΑ μια σχέση χαλαρότερη από εκείνη που διατηρούσε έως τότε η νεολαία του κόμματος (Ν.ΕΔΑ). Η σύλληψη αυτή γρήγορα μεταφράστηκε σε μια πραγματικά ρηξικέλευθη πρόταση, δεδομένου ότι (αποδείχτηκε πως) άνοιγε τον δρόμο στη συσπείρωση μιας μεγάλης μάζας νέων, οι οποίοι είχαν μεν «αριστερές» ευαισθησίες, αλλά έως τότε αρνούνταν να έχουν κάποια οργανωτική σχέση με την ΕΔΑ. Η σύσταση της ΔΚΝΓΛ και η απρόσμενη για πολλούς επιτυχία της, φαίνεται πως αποτέλεσε για την ηγεσία της ΕΔΑ μια αφορμή για έντονο προβληματισμό, καθώς η απήχησή της στους νέους υποδείκνυε την αποτελεσματικότητα ενός καινούργιου μοντέλου πολιτικής δραστηριοποίησης των νέων: σε αυτό, ο πολιτισμός και η ψυχαγωγία αποκτούσαν κεντρική σημασία, η ηγεσία του κόμματος ασκούσε μια χαλαρή κατά βάση καθοδήγηση, ενώ τα μέλη της οργάνωσης φαίνεται πως είχαν μεγαλύτερες δυνατότητες για αυτόνομη δράση από ό,τι είχαν τα μέλη της Νεολαίας.

    Το παραπάνω μοντέλο υπήρξε, σύμφωνα με την Κατερίνα Σαιν-Μαρτέν, το αποτέλεσμα ενός συμβιβασμού: με το να υποβοηθά τη σύσταση μιας κίνησης