Creator/Author:Μαχαίρα, Ελένη
 
Title:The Youth of the 4th of August Dictatorship
 
Subtitle:Depictions
 
Title of Series:Historical Archive of Greek Youth
 
Nr. within series:13
 
Place of Publication:Athens
 
Publisher:General Secretariat for Youth
 
Date of Publication:1987
 
Pagination:216
 
Nr. of vol.:1 volume
 
Language:Greek
 
Subject:Mentalities and Behaviour
 
Youth organisations
 
Spatial coverage:Greece
 
Temporal coverage:1936-1941
 
Description:L'instauration de la dictature de Métaxas a été préparée par la restauration monarchique et opérée par en haut. Ce qui a joué un rôle très important pour son instauration c' était le contexte international et la situation politique économique et sociale de la Grèce, influencée par la crise mondiale et surtout par: la destruction de l' Asie Mineure, due à la défaite politique du parti de Venizélos, la crise intérieure des autres partis et la mobilisation des couches populaires. En ce qui concerne l' organisation et le fonctionnement de l' État métaxiste il y a eu des changements par rapport à la période vénizelo-républicaine. Il y a eu de nouveaux organes politiques, de nouveaux mécanismes de «consensus» et, en particulier, la définition d' une organisation de l' idéologie et de la culture au plus vaste sens du mot, celle de la Jeunesse. En plus, l' État, le «Nouvel État» a eu un projet totalitaire, défini par le contrôle absolu de l' État sur la société civile et retrouvé dans le slogan «Rien hors l' État, tout pour l' État». Ce qui est important dans le cas de la Grèce sous la dictature de Métaxas c'est que l' idéologie et la culture sont symboliquement et seulement symboliquement le lieu d' «accomplissement» du projet totalitaire, puisqu'il y a eu une absence de tout projet consciemment totalitaire. Ce travail, ayant comme support les images de la jeunesse métaxiste, essaie de découvrir et de déployer l' idéologie qui les a fabriquées pour qu' elles deviennent, par la répétition, elles mêmes une sorte de système idéologique. C' est alors à travers l' «image» de l' organisation Nationale de la Jeunesse Grecque que j' essaie de clarifier, jusqu' à un certain point, l' utilisation des notions de: patrie, religion, famille qui, à leur tour, s'appuient sur les mythes du groupe, de la race et du Chef charismatique.
 
License:This book in every digital format (PDF, GIF, HTML) is distributed under Creative Commons Attribution - NonCommercial Licence Greece 3.0
 
The book in PDF:Download PDF 31.39 Mb
 
Visible pages: 36-55 από: 226
-20
Current page:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/36.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

της θρησκευτικής (θείας) εξουσίας. Ο χαιρετισμός της Ε.Ο.Ν είναι επίσης "καθαρά" ελληνικός, όπως μαρτυρούν διάφορα ανάγλυφα που παριστάνουν τα λεγόμενα Ασκληπιεία, κι ήταν εκδήλωση αγάπης και θαυμασμού στους θεούς1. Η αρχαία Ελλάδα έπρεπε ν' αντικρύσει τη νέα, "να στέκεται γενναία κάτω από τον Παρθενώνα"2. Διοργανώνονται καλλιτεχνικοί αγώνες για την αναβίωση "της ωραίας συνήθειας των αρχαίων της τελέσεως καλλιτεχνικών και πνευματικών αγώνων"3 και οι αθλητικοί αγώνες της Ε.Ο.Ν, "οι μεγαλύτεροι των αγώνων της Ελλάδος είναι σαν μια μικρή ελληνική Ολυμπιάς". Οι λαμπαδηφορίες από τα τμήματα της Ε.Ο.Ν παραπέμπουν στη "συνέχεια των παραδόσεων των Σαλαμινομάχων και των Μαραθωνομάχων". Στις αίθουσες δε όπου τελούνται οι γιορτές διακρίνονται αρχαϊκές παραστάσεις και ρητά. Η αρχαία Σπάρτη θεωρείται το καταλληλότερο πρότυπο για ν' ανταποκριθεί η Ελλάδα στα ιδεώδη του τρίτου πολιτισμού4.

Η απουσία ενός ουσιαστικά νέου εθνικού οράματος, κοινό ζητούμενο πολιτικών και διανοουμένων της εποχής, οδηγεί στην προσήλωση του καθεστώτος στην αρχαία βασικά παράδοση. Ο Μύθος της "ομάδας", της "ελίτ" και του "Αρχηγού", βασισμένος στην έννοια "στρατιώτης" και στην ταύτιση της "ζωής" με τη "θυσία", ο μύθος της "πάντα άρρωστης νεολαίας", η οποία θα γιατρευόταν εάν έσκυβε στις εθνικές μας παραδόσεις, ο μύθος της "φυλής" και της "γης", γίνονται το στίγμα του εθνικιστικού χαρακτήρα του τρίτου πολιτισμού, απαιτούν τη μυστικοποίηση του καθεστώτος και τη φιλολογικοποίηση της ιδεολογίας του. Εκατοντάδες

——————————————

1. Στο ίδιο.

2. Ξένη Αξελού, "Η πνοή της Τετάρτης Αυγούστου", Νέοι Δρόμοι, Αθήνα, φ. 22, Οκτώβριος 1939, σ. 1.

3. Στο ανέβασμα της "Πενθεσίλειας" στο Λυκαβηττό, οι σύγχρονες αμαζόνες αλλάζουν προορισμό. Με τη διδασκαλία της Μ. Κοτοπούλη, γίνονται μητέρες. Δίνουν σάρκα και οστά στους αυριανούς Έλληνες. "Η Πενθεσίλεια στο θέατρο του Λυκαβηττού", Το Νέον Κράτος, φ. 1939, σ. 565.

4. Ιωάννης Μεταξάς, "Σπαρτιατική Οργάνωσις και Αγωγή των Νέων", Η Νεολαία, φ. 3, Αθήνα 1938, σ. 82.

p. 36
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/37.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

αποσπάσματα μαρτυρούν τη μετατροπή της συντηρητικότητας του καθεστώτος σε κενή τυπολατρία. Γοητευμένο το καθεστώς από το νεκρά παραδομένο ρυθμό του αρχαίου πολιτισμού, κι όχι από το περιεχόμενό του, το οποίο δεν κατάφερε να μεταλλάξει ούτε να εκλογικεύσει, πορεύτηκε μ' αυτό το φορτίο, το οποίο, όπως ισχυρίζεται και ο Φ. Πολίτης, έχει μεν "εισχωρήσει οπωσδήποτε στη ζωή μας από παιδεία, παράδοση, φυλετική και γεωγραφική αναγκαιότητα"1, αλλά έχει γίνει άπειρες φορές το αισθησιακό άλλοθι των "υπόπτων" κέντρων, ιδιαιτέρως, σε μια εποχή ηθικού μηδενισμού που επέφερε ο μεσοπόλεμος.

ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΗ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ ΜΕ ΤΗ ΜΟΡΦΗ ΕΠΙΚΑΙΡΩΝ

Το περιεχόμενο της Μεγάλης Ιδέας έχει εκπέσει. Τη διαδέχεται μια σειρά από φυλετικές αναζητήσεις κι ο μύθος της οργανικότητας του Έθνους, που στην ουσία εκφράζει την ανάγκη ενός ριζικού αστικού μετασχηματισμού που δεν είχε μέχρι τότε πραγματωθεί. Η εγκατάσταση των προσφύγων, που στην πλειοψηφία τους είναι ριζοσπαστικοί, καθώς και η εμφάνιση του μαρξισμού, οξύνει το κοινωνικό πρόβλημα και τις αντιθέσεις. Το ιδανικό της "πειθαρχημένης ελευθερίας" έρχεται ν' αντικαταστήσει τον κοινοβουλευτισμό, ο οποίος ήταν αδύνατον πλέον να λειτουργήσει αφού η φαλκιδευμένη μορφή της δημοκρατίας ταυτίστηκε με το σύστημά του.

Για την πραγμάτωση του ιδανικού αυτού βοήθησαν οι Ευρωπαϊκοί φασισμοί με την απήχηση που εύρισκαν διεθνώς στα μικροαστικά στρώματα των πληθυσμών και στ' αντιδραστικά στοιχεία. Τα αστικά κόμματα, δέσμια του οικονομικού φιλελευθερισμού, που δεν ήταν σε θέση να λύσει το πρόβλημα της εκβιομηχάνισης, αντιμετωπίζουν σοβαρότατα την ανεπάρκεια της 

——————————————

1. Τ. Αθανασιάδης, Πώς έβλεπε τη νεοελληνική πραγματικότητα ο Φ. Πολίτης, Αθήνα 1936, σ. 19.

p. 37
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/38.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

μεθοδολογίας του στον οικονομικό και κοινωνικό χώρο. Μπροστά στη δραστηριοποίηση του κομμουνισμού συμπλέουν με τα μικροαστικά στρώματα. Ο συνηθισμένος κοινοβουλευτικός ηγέτης αντικαθίσταται από το χαρισματικό ηγέτη, το "μάγο" και "θαυματοποιό", από όλους αποδεκτός, αφού όλοι έχουν πειστεί για την αναποτελεσματικότητα του πρώτου, σ' αυτήν την ιστορική περίοδο. Ο χαρισματικός ηγέτης, αυτός, θα φροντίσει για τους "πειθαρχικούς" και "εύτακτους". "Η διάζευξη λαός-ηγέτης", γράφει ο Δημ. Μορτόγιας, "όζει τερατωδώς τευτονικού πνεύματος"1. Από τα κουρέλια της Μεγάλης Ιδέας ντύνεται ο νέος εθνικισμός, εκμεταλλευόμενος τις κοινωνικές συμβάσεις και την ορμή της νεολαίας (χαλιναγώγηση από τη μια, σπιρούνισμα από την άλλη).

Στο ερώτημα, πού ανήκει η Ελλάδα και ποιοι είμαστε οι Έλληνες, ορθώνεται η ελληνικότητα αντιμέτωπη στην ευρωπαϊκότητα. Προς χάρη της ελληνικότητας γίνεται χρήση έως και κατάχρηση της αρχαιότητας· όσο για τη θεωρία του αυταρχικού κράτους, εφ' όσον "έχει τις ρίζες της στον Πλάτωνα", είναι "ελληνικώτερη κάθε άλλης θεωρίας". Η αποξένωση που προήλθε από την αντιπαράθεση ατόμου και κοινωνίας, "γεφυρώνεται" με την απλή θέληση του ενός (Ενός) να επανεντάξει συναισθηματικά το άτομο στην κοινωνία, απαγορεύοντάς του την αντιπαράθεση και πείθοντάς το ότι είναι σύνολο (όχι άτομο μες στο σύνολο), και ως σύνολο, κεντρικός μοχλός της ιστορικής ανανέωσης. Ο αγώνας, όταν όλα τα ιδανικά έχουν στεγνώσει, ακόμα κι αυτό της ατομικής αντίστασης (ο Νίτσε δεν πολυακούγεται στην Ελλάδα), μεταφέρεται καθαρά στον ψυχολογικό χώρο. Άλλωστε, "οι μεγάλοι άντρες είναι σπάνιοι, οι μικροί πρέπει να φρονιμεύουν, και, όταν δώσει ο Γιαραμπής και σημάνει η ώρα, θα γεννηθούν οι Μεσσίες αναγγελλόμενοι από μετεωρολογικά απρόοπτα ή πανηγυρισμούς στο βασίλειο των πτηνών, και η ιστορία, σαν την φοράδα, θα πάρει κάτω από τα στιβαρά τους χέρια καινούργιο δρομολόγιο"2. 

——————————————

1. Δημ. Μορτόγιας, Δείγμα Γραφής, Αθήνα, Ολκός, 1977, σ. 57.

2. στο ίδιο, σ. 63.

p. 38
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/39.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

Καθοριστικοί παράγοντες της διαπαιδαγώγησης των "κοινών ανθρώπων" είναι οι βιολογικοί και οι ψυχολογικοί. Αποδοχή των ριζών, εμφάνιση προοπτικών (Τρίτος Ελληνικός Πολιτισμός-Νέον Κράτος). Η πρόσοψη έχει σωθεί. "Ό,τι εξαίρεται από τον μέσο όρο, τραύμα"1.

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 67.

p. 39
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/40.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 4

Η σημαία είναι η ιδία η πατρίς μας. Όπως όταν εις την εκκλησίαν μεταλαβαίνετε το Σώμα και το Αίμα του Χριστού διά του άρτου και του οίνου, έτσι και με το πανί αυτό κρατείτε εις τα χέρια σας την πατρίδα ολόκληρη, την Ελλάδα ολόκληρη.

p. 40
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/41.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΠΑΤΡΙΔΑ

Θυσία - Πρότυπο ο ήρωας που θυσιάζεται - Αιώνια Ελλάδα - Μεγάλη Ιδέα: Τρίτος Ελληνικός Πολιτισμός

"Πατρίδα, σύμφωνα με την ιδεολογία του Εθνικού Κράτους, δεν είναι μόνον το Έθνος (...) ούτε μόνον η χώρα στην οποία γεννιέται κανείς (...) αλλά είναι το Έθνος οργανωμένο σε Κράτος"

Ευάγ. Κυριακόπουλος

Στον αρθρωμένο λόγο του μεταξικού καθεστώτος, η έννοια πατρίδα συνδέεται στενά με τις έννοιες έθνος και εθνικισμός. Εάν ο εθνικισμός των φασιστικών καθεστώτων της Ευρώπης εκφράστηκε και έξω από τα κράτη τους, μέσα από κατακτητικούς πολέμους εναντίον άλλων χωρών (χωρίς αυτομάτως να σημαίνει ότι ένας κατακτητικός πόλεμος είναι εθνικός πόλεμος, επειδή χρησιμοποιείται η έννοια της εθνικής πατρίδας)1, ο μεταξικός εθνικισμός καλλιεργήθηκε στα ελληνικά εδάφη και παρέμεινε σ' αυτά υποστηρίζοντας με τη σιωπή του ή με απλουστευτικές μικροερμηνείες τους παραπάνω πολέμους· διαφοροποιείται από τον ιταλικό εθνικισμό μόνο το Σεπτέμβριο του 1939, όταν πλησίαζε ο πόλεμος, κι αφού η Ιταλία του Μουσολίνι είχε ήδη επιτεθεί στους Έλληνες της Δωδεκανήσου, στους Γερμανούς του Brenner, στους Γιουγκοσλάβους της Ίστριας, στους Άραβες της Λιβύης, στους Αβισσυνούς και στους Αιθίοπες. Σήματα του ελληνικού εθνικισμού βρίσκει κανείς τόσο στα κείμενα όσο και στους λόγους του μεταξικού καθεστώτος: "εθνικό στοιχείο", "εθνικό σύνολο", "εθνική

——————————————

1. Βλ. την ανάπτυξη αυτού του θέματος από το Δημ. Γληνό, Τριλογία Πολέμου, Αθήνα, Στοχαστής, 1975, σ. 42.

p. 41
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/42.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ενότης", "εθνική τιμή", "εθνική επιβολή", "εθνική επικράτηση", "εθνικές αξίες", "εθνική νεολαία", "εθνική παιδεία", "εθνικός πολιτισμός", "εθνικό συμφέρον", ως κανόνες ερμηνείας και εφαρμογής των νόμων.

Το ζήτημα μιας Ελλάδας-Μεγάλης Δύναμης, πνευματικής ρυθμίστριας του κόσμου, σύμφωνα με τη "νέα" κοσμοθεωρία και βιοθεωρία της, απασχολεί το καθεστώς και ορισμένους διανοούμενους. Σε θεωρίες που υποστήριζαν τη μη καθαρότητα της ελληνικής φυλής και την ανικανότητα του ελληνικού στοιχείου να "μεγαλουργήσει" επειδή του λείπουν οι απαραίτητες γεωοικονομικές προϋποθέσεις κι επειδή δέχεται τις φυσικές και οικονομικές πιέσεις ισχυρότερων λαών της Δύσης, που βρίσκονται πολύ πιο κοντά στον Ατλαντικό Ωκεανό, κέντρο βάρους της παγκόσμιας οικονομικής δραστηριότητας, η απάντηση-άποψη είναι απόλυτη και σταθερή: Το ελληνικό στοιχείο κατόρθωσε να επιζήσει παρ' όλες τις προσμίξεις αίματος λόγω της υπεροχής της ιστορικής και βιολογικής ηλικίας του Έλληνα1· η Ελλάδα ως "νέα χώρα" βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση απέναντι στις υπόλοιπες, επειδή διατηρεί την απαραίτητη αναλογία μεταξύ του αστικού και αγροτικού της πληθυσμού, επειδή είναι κοντά στις παλιές ηπείρους και επειδή αποτελεί κόμβο θαλάσσιων και εναέριων συγκοινωνιών προς τις Νότιες θάλασσες. Οι αιτιολογήσεις αυτές υποστηρίζουν περισσότερο την εμπορική σημασία της χώρας, η οποία και θα αυξάνει, εφ' όσον μετατοπιστεί ο άξονας της διεθνούς οικονομικής δραστηριότητας από τα δυτικά προς τα ανατολικά2. Η πρακτική του ελληνικού εθνικισμού εκδηλώνεται στο εσωτερικό της χώρας κι απευθύνεται κυρίως στις ξένες μειονότητες της Μακεδονίας και

——————————————

1. "Η καταφανής ανωτερότης την οποίαν παρουσιάζει ο Έλλην χωρικός προς τους χωρικούς των άλλων χωρών, οφείλεται αναμφισβητήτως εις την μεγαλυτέραν ιστορικήν ηλικίαν του Έλληνος..." Ι. Τουρνάκης, "Η Ελλάς έχει την δύναμιν να εξακολουθήσει τον δρόμον της προς τα μεγάλα της πεπρωμένα", Νέα Πολιτική, ε. Β', τ. 5, Αθήνα, Μάιος 1938, σ. 460.

2. στο ίδιο, σ. 457-469.

p. 42
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/43.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

της Θράκης, με το σκεπτικό της άμεσης απορρόφησης κι ένταξής τους, ώστε οι Νέες Χώρες να πάψουν πια να παρουσιάζουν το θέαμα ενός φυλετικού μωσαϊκού, "για να μπορέσει η Ελλάδα να ολοκληρώσει τον προορισμό της"1. Η ιστορία των λαών αυτών είναι πολύ παλιά. Ο βίαιος εξελληνισμός της Μακεδονίας και της Θράκης, με την εγκατάσταση στα εδάφη τους πληθυσμών από τη Μικρά Ασία, βρίσκει τη φυσική της αλλά ακραία συνέχεια στην καλλιέργεια της φυλετικής έχθρας από το μεταξικό καθεστώς για τις μειονότητες και δημιουργεί μια ακόμα συνισταμένη επίθεσης ενάντια στον κοινοβουλευτισμό, αφού αυτός δεν έδωσε τη σημασία που έπρεπε στη Διοίκηση της Βόρειας Ελλάδας, όπως ισχυρίζεται ο Γ. Φεσσόπουλος, κι επέτρεψε σε ξένες προπαγάνδες, κι ιδιαιτέρως στον κομμουνισμό, να εργάζονται και να κερδίζουν έδαφος2. Το ενδιαφέρον για τη Μακεδονία και τη Θράκη αφορούσε τη γεωγραφική τους θέση, την οικονομική τους σημασία, την ιδέα της εκμετάλλευσης των πλούσιων επαρχιών αλλά και το φόβο του καθεστώτος για μια επίθεση από το Βορρά.

Η πολιτική του καθεστώτος σχετικά με τη Διοίκηση της Βόρειας Ελλάδας συνδυάστηκε με την "ιεραποστολή". "Εθνικοί Απόστολοι", δηλαδή υπάλληλοι με "ηθικές ικανότητες", με ακούραστη δράση, ψυχικά ανώτεροι από άλλους, με εμφάνιση σεβάσμια, με αναμφισβήτητο εθνικό ενθουσιασμό κι ιδίως "όχι επαγγελματίες"3, αναλαμβάνουν να φέρουν σε πέρας το εθνικό έργο: Την ενίσχυση της γραμμής των συνόρων, την "αναγέννηση" της εκπαίδευσης και την άγρυπνη παρακολούθηση και καταπολέμηση κάθε άλλης προπαγάνδας. Το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης, ως πολιτιστικός φάρος της Βόρειας Ελλάδας, κλήθηκε να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στο "αναγεννησιακό" πνεύμα της εποχής και στην κινητοποίηση των άλλων επαρχιών4.

——————————————

1. Γ. Φεσσόπουλος, Η Ελλάς κατά την τελευταίαν εικοσιπενταετίαν, Αθήνα 1939, σ. 167.

2. στο ίδιο, σ. 163

3. στο ίδιο, σ. 161.

4. στο ίδιο, σ. 167.

p. 43
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/44.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

Δύο γράμματα ενός δημοδιδάσκαλου, που απευθύνονται στον Ιω. Μεταξά1, προσδιορίζουν τη γενικότερη ιδέα για την εθνολογική ενοποίηση και για τον εξελληνισμό των ξένων μειονοτήτων. Ένα τρίτο γράμμα μαρτυρεί τα αποτελέσματα της κυβερνητικής επέμβασης: αυστηρή απαγόρευση της χρήσης της Μακεδονικής διαλέκτου, απαγόρευση βουλγάρικων τραγουδιών στους δρόμους αλλά και στο εσωτερικό των σπιτιών, υποχρεωτική ανάρτηση της ελληνικής σημαίας στις εθνικές γιορτές και στις επίσημες ημέρες, ίδρυση μικτών σχολείων για τους σλαβόφωνους και τους τουρκόφωνους με σκοπό τη "σιωπηλή κι αόρατη" προπαγάνδιση των εθνικών συμφερόντων, και τη δημιουργία της Εθνικής Οργάνωσης Νεολαίας. Παραλλήλως, κρίθηκε σκόπιμο να υποχρεωθούν οι μειονότητες να βάψουν τα σπίτια με τα εθνικά χρώματα· οι τοίχοι λευκοί, τα κουφώματα, οι πόρτες και τα παράθυρα μπλε2!!! Χαρακτηριστικό παράδειγμα μεθόδων που συντηρούσαν τις έννοιες της "απαγόρευσης", της "υποταγής", του "εξελληνισμού".

Για τους μεταξικούς, η πατρίδα ταυτιζόταν με τη χώρα, το έθνος, το κράτος, το λαό, τη γλώσσα και με τα σύμβολά τους. Έτσι, ελληνική πατρίδα είναι "το κομμάτι της γης, και τα ευλογημένα νησιά που βρέχονται από το Αιγαίον και το Ιόνιον, όπου δεσπόζει ο Όλυμπος, κατοικία των θεών, όπου η θάλασσα και ο ουρανός είναι σχεδόν πάντα γαλανοί"3. Η αρχή της πατρίδας, τοποθετείται από το Μεταξά την εποχή της εισβολής των βαρβάρων στον ελλαδικό χώρο, στις αρχές της δεύτερης χιλιετηρίδας προ Χριστού.

Η δυσπιστία με την οποία αντιμετωπίζεται η μετανάστευση, στηρίζεται στο ότι στερεί την ελληνική γη από τα ελληνικά χέρια,

——————————————

1. Εμπιστευτικές επιστολές του δημοδιδάσκαλου Γ. Παπαδόπουλου στον Ιω. Μεταξά, Ερυθραία, 28 Δεκεμβρίου 1937 και Έδεσσα, 5 Μαΐου 1936, Αρχείο Μεταξά, Γενικά Αρχεία του Κράτους. Παραθέτονται ολόκληρα στο παράρτημα.

2. στο ίδιο, επιστολή, 22 Ιουλίου 1938.

3 Β.Π. Παπαδάκης, Η χθεσινή και η αυριανή Ελλάς, Αθήνα, Μάρτιος 1946, σ. 10.

p. 44
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/45.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

εξασθενεί τη γνώση και τη συναίσθηση της ελληνικής πραγματικότητας στη δεύτερη ή τρίτη γενιά των απόδημων Ελλήνων, και δημιουργεί "δημογραφική αιμορραγία" στην Ελλάδα, η οποία και συνεπάγεται "τον τρομερόν κίνδυνον της εισβολής άλλων, δημογραφικώς εκχειλιζόντων, εθνών"1. Η παραπάνω δυσπιστία θα γεννήσει με τη σειρά της την αισιοδοξία στη μεταξική ιδεολογία που θα ορίσει την "εδώ Ελλάδα" ως κέντρο της υπόλοιπης, ως "Ελευθέρα Ελλάδα, η οποία διευθύνει τας τύχας του ελληνισμού"2. Η αδυναμία οριοθέτησης των συνόρων της πατρίδας και η μη διεκδίκηση αλλοτινών ελληνικών εδαφών, δημιουργεί τις εξής θέσεις: δεν εποφθαλμιούνται τα εδάφη που χάθηκαν, άρα η Ελλάδα δεν θα κάνει κατακτητικούς πολέμους, αλλά εάν μέσα από έναν αμυντικό αγώνα οδηγηθεί "εις χώματα ποτισμένα με αίμα ελληνικόν, τα χώματα αυτά αυτομάτως ευρύνουν ξανά τον περίβολον της ελληνικής Πατρίδος"3.

Η "αγάπη" του Μεταξά για την ελληνική πατρίδα αγγίζει τα όρια του λυρισμού, τον οποίον χρησιμοποιεί κατά κόρον στους δημόσιους λόγους του: "Έχομεν να φροντίσωμε δι' αυτήν την γην, την ωραιοτάτην αυτήν γην, την οποίαν άμα την βλέπει κανείς από κοντά εύχεται να ζη πολλά χρόνια, να μη την χάση ποτέ από τα μάτια του"4 και "Μέσα εις αυτά τα ωραία βουνά, μέσα εις αυτήν την πράσινην φύσιν, η καρδιά του ανθρώπου πλατύνεται και ο νους του εξυψώνεται..."5.

Το Έθνος, απροσδιόριστη έννοια για τους μεταξικούς, "οριοθετείται" από την ελληνική γη, την ελληνική θάλασσα, την ελληνική ατμόσφαιρα, δεν καθορίζεται από την ίδια γλώσσα, 

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 11.

2. στο ίδιο, σ. 12

3. στο ίδιο, σ. 13· βλ. στον Αλβανικό Πόλεμο, τ' αποτελέσματα της μάχης της Κορυτσάς και του Αργυρόκαστρου.

4. Από λόγο του Μεταξά στους Σερραίους, 27 Οκτωβρίου 1936, ό.π., σ. 15

5. Από λόγο του Μεταξά στους κατοίκους της Βυτίνας, 16 Μαΐου 1938 ό.π.

p. 45
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/46.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

"σχετίζεται" άμεσα με την Ορθόδοξη Εκκλησία, η οποία έχει την προνομιούχο θέση σε σχέση με το έθνος, αλλά κυρίως με την "κοινή συνείδηση" (περιπέτειες του παρελθόντος, κοινότητα ηθών και εθίμων, κοινές μελλοντικές επιδιώξεις).

Όμως το Κράτος-δύναμη είναι η έννοια κλειδί για τους μεταξικούς, που χαρακτηρίζεται κυρίως από το ακατάλυτό της. Η διάρκεια του Κράτους είναι υπεράνω της βούλησης των πολιτών του. Το Κράτος είναι έννοια διαχρονική· ανήκει στον παρελθόντα, στον παρόντα και στον μέλλοντα χρόνο. Η διάρκειά του, λοιπόν, προϋποθέτει την ισχύ του, αλλά και η ισχύς του τη διάρκειά του. Πρέπει όμως να σημειωθεί ότι η σύλληψη ενός τέτοιου Κράτους προϋπέθετε νέους θεσμούς, οι οποίοι δεν έγινε δυνατό να ψηφιστούν, όπως δεν έγινε δυνατό, μέσα στα τέσσερα χρόνια διακυβέρνησης του καθεστώτος, να διασαφηνιστούν τα όρια του πολιτικού οικοδομήματος. Κατά ομολογία του ίδιου του Ιω. Μεταξά, δεν είχε έτοιμο κανένα σχέδιο πολιτεύματος· ήθελε κυρίως το πολίτευμά του να προκύψει "ουχί από αντιγραφήν ξένων πολιτευμάτων, αλλά από τας εσωτερικάς ανάγκας της Ελλάδος"1.

Όσο για το λαό, φιλομεταξικοί βιογράφοι του Ι. Μεταξά, ισχυρίζονται ότι ο κυβερνήτης απεχθανόταν τους πλουτοκράτες και τους σνομπ και ότι η ιθύνουσα κοινωνική τάξη ήταν η κύρια υπεύθυνη για τα προβλήματα του τόπου: "Δεν αναφέρω", λέει ο Μεταξάς, "τα φαιδρά εκείνα πρόσωπα των κοσμικών σαλονιών, κυρίους και κυρίας, δεσποινίδας και νεαρούς, οι οποίοι, με κομψήν περιβολήν, με φράκα, τουαλέτες και διαμαντικά, μεταξύ ενός σιγαρέτου και σαμπάνιας, ανέτρεπαν την ελληνικήν κοινωνίαν διά να φανούν και αυτοί ότι κάτι κάμνουν"2. Αριστοκρατικής καταγωγής, ο Ι. Μεταξάς, απευθύνεται κυρίως στο λαό, από την πρώτη κιόλας μέρα της εγκαθίδρυσής του στην εξουσία. Στο διάγγελμά του για το καθεστώς της 4ης Αυγούστου, διατείνεται ότι τα Κυβερνητικά μέτρα θα αποσκοπούσαν στη βελτίωση της κοινωνίας

——————————————

1. Από λόγο του Ι. Μεταξά στο Αίγιο, 31 Οκτωβρίου 1937, ό.π., σ. 21.

2. Από λόγο του Ι. Μεταξά, 6 Νοεμβρίου 1937, ό.π., σ. 43.

p. 46
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/47.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

"και ιδιαιτέρως των αγροτών, των εργατών και των πενεστέρων εν γένει τάξεων1. Ο λαός γίνεται το άλλοθι του αυταρχικού και κατασταλτικού κράτους του Μεταξά. Όλα γίνονται προς το συμφέρον του ακόμα και η καταδυνάστευσή του.

Το Κράτος θα πάει μπροστά, εφ' όσον ο λαός ακολουθήσει, με λατρεία πιστού, τις κατευθύνσεις του. Όσο για τη γλώσσα αυτού του λάου, δεν μπορεί παρά να συμβαδίσει με την πολιτική εξέλιξη του νέου Έθνους. Οι διαμάχες μεταξύ καθαρευουσιάνων και δημοτικιστών γύρω από το γλωσσικό ζήτημα "σταματούν". Το καθεστώς επιτρέπει στη γλώσσα μια ελαστικότητα, η οποία αντανακλάται στην καθημερινή ομιλία του Μεταξά και στους σχεδιασμένους από τα πριν λόγους του.

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 44.

p. 47
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/48.gif&w=600&h=915 13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 5

Είσθε όλοι Έλληνες και θα μείνετε για πάντα Έλληνες

p. 48
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/49.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 6

όπως επί χιλιάδες χρόνια υπήρξαμεν Έλληνες και θα μείνωμεν Έλληνες για πάντα.

p. 49
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/50.gif&w=600&h=915 13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΕΙΚΟΝΑ 7

p. 50
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/51.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

ΘΡΗΣΚΕΙΑ

Θρησκεία και πίστη - Θεός, ιστορικά γεγονότα και κοινωνικά φαινόμενα - Αναφορές

"Διότι εάν αληθεύει ότι κανείς δεν μπορεί να μιλήση για αληθινό πολιτισμό, για πρόοδο και για ανάταση της ανθρωπότητας, για εξευγενισμό των ατόμων και των συνόλων, χωρίς να έχη, κατ' αρχήν υπ' όψιν του τον Χριστιανισμό, είναι ακόμα πιο αληθές ότι δεν μπορεί κανείς να σκεφθή την Ελλάδα χωρίς την θρησκεία του Θεανθρώπου"1.

Η θρησκεία, ως βασικός συντελεστής ενός "ανώτερου πολιτισμού", γίνεται η βάση της εθνικής παιδείας και της εθνικής "ανοικοδόμησης".

Με αναγκαστικό Νομοθετικό Διάταγμα (1938), τροποποιείται ο "Κωδικοποιημένος Νόμος 5438/1932 των περί Καταστατικού Νόμου της Αυτοκεφάλου Εκκλησίας της Ελλάδος ισχυουσών διατάξεων"2· η εκλογή του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και των Μητροπολιτών γίνεται πλέον από το Βασιλιά με Βασιλικό Διάταγμα, ενισχύοντας έτσι τις πολιτειοκρατικές τάσεις... Το πρόγραμμα της κυβέρνησης προβλέπει την ενδυνάμωση της εκκλησίας και την ανύψωση του κλήρου για την παραπέρα ανάπτυξη και στερέωση του θρησκευτικού συναισθήματος, το οποίο ορίζεται από τον ίδιο το Μεταξά ως παράγοντας διατήρησης του ελληνικού πολιτισμού

——————————————

1. Α. Ι. Γκς, "Η θρησκεία, βάση της εθνικής μας ανοικοδόμησης", Η Νεολαία, τ. 41, Αθήνα, 22 Ιουλίου 1939, σ. 1327.

2. "Διά του Νόμου τούτου εξελέγη, μετά την υπό του Συμβουλίου Επικρατείας ακύρωσιν της εκλογής ως Αρχιεπισκόπου της Κορινθίας Δαμασκηνού, ο Μητροπολίτης Τραπεζούντας Χρύσανθος", Βαρνάβας Δ. Τζωρτζάτος, Μητροπολίτης Κίτρους, Οι βασικοί θεσμοί διοικήσεως της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ελλάδος, Αθήνα 1977, σ. 43.

p. 51
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/52.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

επί σειρά αιώνων1. Η ενδυνάμωση του θρησκευτικού συναισθήματος πρέπει ν' αποτελέσει την απάντηση στην ταραγμένη θρησκευτικότητα του ελληνικού λαού μετά την αποτυχία της βενιζελικής "Μεγάλης Ιδέας", γιατί η πτώση του εθνικού οράματος επέφερε στη νεοελληνική συνείδηση και τη χρεωκοπία του θρησκευτικού συναισθήματος. Η πλήρης συνάρτηση Εκκλησίας και Έθνους, μετά την αποτυχία των εθνικών ονείρων, έχει και αυτή καμφθεί. Για τον ελληνισμό οι μεγάλες στιγμές του Έθνους ήταν πάντα συνδεδεμένες με την Εκκλησία, γεγονός το οποίο γνωρίζει ο Μεταξάς, Χριστιανός Ορθόδοξος με πίστη στην ορθότητα των δογμάτων της, και προσπαθεί να το εκμεταλλευτεί, αφού η 4η Αυγούστου χαρακτηρίζεται ως μεγάλη στιγμή του Έθνους και γιατί όχι ίσως η μεγαλύτερη.

Είναι αρκετές οι αναφορές που γίνονται στην σχέση Εκκλησίας και Έθνους. Η επανάσταση του 1821 ενάντια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, παραδείγματος χάρη, θ' αποτύγχανε εάν δεν εμπνεόταν από τη θρησκευτική πίστη. Δύναμη, αντοχή, ηρωισμός μιας χούφτας ανθρώπων ερμηνεύονται σε σχέση με τη θρησκευτική τους πίστη2.

Μετά τον τορπιλισμό της Έλλης, ακόμα και την έκβαση του πολέμου εναπόθετε ο Μεταξάς στις "βουλές του Κυρίου". Αξίζει να σημειωθεί ο σημαντικός αριθμός κειμένων και ραδιοφωνικών λόγων θρησκευτικού περιεχομένου που εκφωνήθηκαν από την κήρυξη της πνευματικής επιστράτευσης ως τις 28 Φεβρουαρίου 1941 3. Η νίκη προβλεπόταν με μόνο οδηγό τη θρησκεία.

——————————————

1. Βλ. λόγο του Ι. Μεταξά, για το πρόγραμμα της κυβέρνησής του, Αρχείο Μεταξά, Γενικά Αρχεία του Κράτους.

2. Α. Ι. Γκς, ό.π., σ. 1358.

3. Χαρακτηριστικές του είδους οι εξής ραδιοφωνικές ομιλίες:

8 Δεκεμβρίου 1940, Σ. Αντωνιάδης, "Ο ακάθιστος"

13 Δεκεμβρίου 1940, Ν. Λούρος, "Η πίστη"

22 Δεκεμβρίου 1940, Ν. Λούναρης, "Η Παναγία"

15 Ιανουαρίου 1941, Λ. Φιλιππίδης, "Προς τη νίκη, με τον Στρατηγό υπερασπιστή".

p. 52
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/53.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

Η θρησκεία, όπως και η οικογένεια, είναι το μεγάλο όπλο στα χέρια του καθεστώτος για την αντιμετώπιση κάθε άποψης που αντιπαρατίθεται στη δική του συλλογιστική, κι ιδίως του κομμουνισμού. Η ανάπτυξη του θρησκευτικού συναισθήματος θα αποτελέσει μια από τις βασικότερες συστάσεις προς τους εκπαιδευτικούς: "Εκείνο που θέλω είναι να πιστεύουν εις την ανωτέραν δύναμιν του Θεού και να υποτάσσωνται εις αυτήν. Θέλω να ζήσουν σαν Έλληνες Χριστιανοί. Δεν ημπορείτε, Έλληνες εκπαιδευτικοί, να είσθε ουδέτεροι κι αδιάφοροι προς την θρησκείαν (...) η ιστορία διδάσκει ότι τα έθνη δεν ημπορούν να αναπτύξουν μεγάλον μορφωτικόν πολιτισμόν, χωρίς να προηγηθεί βαθύ θρησκευτικόν αίσθημα"1. Σε άλλο λόγο του προς τους φοιτητές χαράζει τα όρια μεταξύ επιστήμης, τέχνης και θρησκείας, όσον αφορά στην αναζήτηση της "αλήθειας", προτρέποντας τους φοιτητές να προϋποθέσουν μες στις αναζητήσεις τους, την ύπαρξή της: "... Αλλά εάν διά των μεθόδων αυτών των επιστημονικών αναζητείτε την αλήθειαν, κάμνετε μίαν προϋπόθεσιν μέσα σας, την οποίαν ουδεμία εμπειρία σάς την παρέχει, ουδείς ορθολογισμός την αποδεικνύει, την προϋπόθεσιν ότι υπάρχει αλήθεια την οποίαν αναζητείτε. Και αυτή είναι ζήτημα πίστεως θρησκευτικής. Επί της βάσεως αυτής, της τοιαύτης πίστεως, οικοδομείται ολόκληρον το επιστημονικόν οικοδόμημα διά των μεθόδων, των ακριβών, των επιστημονικών μεθόδων. Εάν δεν έχετε μέσα σας μίαν τοιαύτην πίστιν δεν ημπορείτε να γίνετε πραγματικοί επιστήμονες. Πώς θα αναζητείτε πράγμα που δεν πιστεύετε ότι υπάρχει;"2.

——————————————

15 Ιανουαρίου 1941, Π. Ιππόλυτος, "Η θρησκευτικότητα και το πνεύμα της θυσίας αυτών που πολεμούν".

20 Ιανουαρίου 1941, βλ. πίνακα ραδιοφωνικών ομιλιών από την κήρυξη της πνευματικής επιστράτευσης έως τις 28.2.1941· βλ. Μ. Δένδιας, "Ο Θεός και το δίκαιόν μας", Το Νέον Κράτος, τ. 43, Αθήνα, 31 Μαρτίου 1941, σ. 14.

1. Από λόγο του Μεταξά στους εκπαιδευτικούς, 28 Οκτωβρίου 1936· βλ. Β. Π. Παπαδάκη, Η χθεσινή,.., ό.π., σ. 7.

2. Από λόγο του Μεταξά στους φοιτητές, 20 Νοεμβρίου 1937, στο ίδιο.

p. 53
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/54.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

Στην έλλειψη θρησκευτικού συναισθήματος στηρίζει ο Μεταξάς και την κριτική του στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, ο οποίος έδωσε έργα τέχνης, αλλά υστερούσε φιλοσοφικά σε θρησκευτικό συναίσθημα, γεγονός το οποίο επέδρασε και στην πολιτική του ανάπτυξη. "Δεν πιστεύω", θα ισχυριστεί ο Μεταξάς, "αν μελετήσει κανείς από σας την ιστορίαν, να θαυμάση τας σκέψεις των πολιτικών οι οποίοι ωδήγησαν την Ελλάδα εις τον Πελοποννησιακόν πόλεμον. Ούτε πιστεύω κανείς να θαυμάζη τους πολιτικούς της αρχαίας Ελλάδος, οι οποίοι αντέδρασαν εις την μακεδονικήν ηγεμονίαν. Αλλά θα μου είπήτε ότι ήσαν ωραία αυτά τα οποία είπαν (...) Δεν απετέλουν όμως πολιτικήν"1. Η άποψη του Ι. Μεταξά για τον αρχαίο πολιτισμό, με κριτήριο τη θρησκευτικότητά του, φαινομενικά έρχεται σε αντίθεση με την άποψη του F. de Coulange, άρθρο του οποίου είχε δημοσιευτεί στο περιοδικό Το Νέον Κράτος2, άποψη η οποία υποστήριζε ότι οι αρχαίες πόλεις στηρίζονταν στη θρησκεία κι αυτή με τη σειρά της στήριζε τις πόλεις σε σημείο που ν' αποτελούν ένα σώμα τρομερής δύναμης, τυραννικής ορισμένες φορές για τους πολίτες τους, η ελευθερία των οποίων γινόταν αδύνατη. Στην πραγματικότητα όμως εκείνο που ενοχλεί τον Χριστιανό Μεταξά δεν είναι η "έλλειψη" θρησκευτικού συναισθήματος στην αρχαία Ελλάδα, αλλά η έλλειψη χριστιανικού ορθόδοξου συναισθήματος.

Το α-ιστορικό της σκέψης του εντυπωσιάζει και σ' αυτήν την περίπτωση αλλά και σε άλλες, αναφορικά με τις σχέσεις της Νεώτερης Ελλάδας με την αρχαία. Όσο για το Βυζάντιο, το θρησκευτικό του ιδεώδες συντέλεσε στη δημιουργία Κράτους πολιτικής υπεροχής. Τα ισχυρά σημεία των δύο προηγούμενων πολιτισμών θα συνθέσουν το σώμα του Τρίτου Ελληνικού Πολιτισμού, αλλά και την "άμυνα" της Ελλάδας τόσο απέναντι στους Ευρωπαϊκούς

——————————————

1. Από λόγο του Ι. Μεταξά στους φοιτητές κατά την ορκωμοσία τους, 20 Νοεμβρίου 1937· βλ. Β. Παπαδάκη, ό.π., σ. 193.

2. Βλ. F. de Coulange, "Αι αρχαίαα Πολιτείαι, και η παντοδυναμία των", Το Νέον Κράτος, τ. 16, Αθήνα, Δεκέμβριος 1938, σ. 564.

p. 54
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/23/gif/55.gif&w=600&h=91513. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

πολιτισμούς, όσο κι απέναντι στις Ευρωπαϊκές βλέψεις, αφού η Ελλάδα, ως γεωγραφική θέση στο μεσογειακό χώρο, απειλείτο ν' αντιμετωπίσει τον κίνδυνο της εξαφάνισής της, όπως ισχυρίζονταν οι Μεταξικοί θεωρητικοί.

Πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι το θρησκευτικό στοιχείο αποτελεί για τον Ι. Μεταξά σταθερό παράγοντα της κριτικής του στα φασιστικά καθεστώτα της Ευρώπης και της Λατινικής Αμερικής. Υποστηρίζεται ότι ένας από τους λόγους που κατέρρευσε στη Γερμανία ο εθνικοσοσιαλισμός ήταν ο πόλεμος που κήρυξε ο Χίτλερ κατά της Χριστιανοσύνης: "το οικοδόμημα αυτό φέρει μέσα του την οργήν του Θεού, διότι ύψωσε το γήινον ανάστημά του προς τους ουρανούς και ετόλμησε να εκτοξεύσει χολήν κατά του κηρύγματος της Αγάπης, διότι επήρε το Σταυρόν και του εκύρτωσε τας άκρας και από σύμβολον θυσίας τον έκαμε σύμβολον σατανικόν, διότι ο Χίτλερ και η Γερμανία του επολέμησαν την θρησκείαν, διότι διενοήθησαν να κτυπήσουν την Χριστιανοσύνην..."1. Στην Ισπανία, παρ' ότι ο φαλαγγιτισμός δεν ασπάζεται την ανώτερη μορφή θρησκείας (δηλαδή τη φιλοσοφία του Χριστιανισμού), η υπερβολική προσήλωσή του στην ιησουΐτικη παπαδοκρατία δημιουργεί ένα ελαφρυντικό του στοιχείο. Στην Αργεντινή, παρόλο ότι επικρατούσε η άποψη ότι οι ιθύνοντες ήταν φιλοναζί, το μεταξικό καθεστώς δεν έχει τίποτα να τους προσάψει, αφού συμπεριλάμβαναν στο πρόγραμμά τους την Πατρίδα, την Θρησκεία, την Οικογένεια, την Εργασία, την Πειθαρχία και την Τάξη. Το ίδιο "θετικό" στοιχείο της θρησκευτικότητας σηματοδοτεί και τα καθεστώτα Βραζιλίας, Μεξικού, Νέας Τουρκίας και Πορτογαλίας υπογραμμίζοντας τον "πρωτοποριακό" χαρακτήρα στην πάλη τους ενάντια στον "αριστερισμό"2.

Με επίκεντρο την Εκκλησία η επίθεση κατά του φιλελευθερισμού είναι σφοδρή: α) η Εκκλησία έπρεπε να διατηρεί την περιουσία της, β) δεν αντιμετωπίστηκε σωστά το ζήτημα που 

——————————————

1. Β. Π. Παπαδάκης, ό.π., σ. 431.

2. στο ίδιο, σ. 433.

p. 55
Search form
Search the book: The Youth of the 4th of August Dictatorship
Search results
    Digitized books
    Page: 36
    13. Μαχαίρα, Νεολαία 4ης Αυγούστου

    της θρησκευτικής (θείας) εξουσίας. Ο χαιρετισμός της Ε.Ο.Ν είναι επίσης "καθαρά" ελληνικός, όπως μαρτυρούν διάφορα ανάγλυφα που παριστάνουν τα λεγόμενα Ασκληπιεία, κι ήταν εκδήλωση αγάπης και θαυμασμού στους θεούς1. Η αρχαία Ελλάδα έπρεπε ν' αντικρύσει τη νέα, "να στέκεται γενναία κάτω από τον Παρθενώνα"2. Διοργανώνονται καλλιτεχνικοί αγώνες για την αναβίωση "της ωραίας συνήθειας των αρχαίων της τελέσεως καλλιτεχνικών και πνευματικών αγώνων"3 και οι αθλητικοί αγώνες της Ε.Ο.Ν, "οι μεγαλύτεροι των αγώνων της Ελλάδος είναι σαν μια μικρή ελληνική Ολυμπιάς". Οι λαμπαδηφορίες από τα τμήματα της Ε.Ο.Ν παραπέμπουν στη "συνέχεια των παραδόσεων των Σαλαμινομάχων και των Μαραθωνομάχων". Στις αίθουσες δε όπου τελούνται οι γιορτές διακρίνονται αρχαϊκές παραστάσεις και ρητά. Η αρχαία Σπάρτη θεωρείται το καταλληλότερο πρότυπο για ν' ανταποκριθεί η Ελλάδα στα ιδεώδη του τρίτου πολιτισμού4.

    Η απουσία ενός ουσιαστικά νέου εθνικού οράματος, κοινό ζητούμενο πολιτικών και διανοουμένων της εποχής, οδηγεί στην προσήλωση του καθεστώτος στην αρχαία βασικά παράδοση. Ο Μύθος της "ομάδας", της "ελίτ" και του "Αρχηγού", βασισμένος στην έννοια "στρατιώτης" και στην ταύτιση της "ζωής" με τη "θυσία", ο μύθος της "πάντα άρρωστης νεολαίας", η οποία θα γιατρευόταν εάν έσκυβε στις εθνικές μας παραδόσεις, ο μύθος της "φυλής" και της "γης", γίνονται το στίγμα του εθνικιστικού χαρακτήρα του τρίτου πολιτισμού, απαιτούν τη μυστικοποίηση του καθεστώτος και τη φιλολογικοποίηση της ιδεολογίας του. Εκατοντάδες

    ——————————————

    1. Στο ίδιο.

    2. Ξένη Αξελού, "Η πνοή της Τετάρτης Αυγούστου", Νέοι Δρόμοι, Αθήνα, φ. 22, Οκτώβριος 1939, σ. 1.

    3. Στο ανέβασμα της "Πενθεσίλειας" στο Λυκαβηττό, οι σύγχρονες αμαζόνες αλλάζουν προορισμό. Με τη διδασκαλία της Μ. Κοτοπούλη, γίνονται μητέρες. Δίνουν σάρκα και οστά στους αυριανούς Έλληνες. "Η Πενθεσίλεια στο θέατρο του Λυκαβηττού", Το Νέον Κράτος, φ. 1939, σ. 565.

    4. Ιωάννης Μεταξάς, "Σπαρτιατική Οργάνωσις και Αγωγή των Νέων", Η Νεολαία, φ. 3, Αθήνα 1938, σ. 82.