Creator/Author:Χαρίτος, Χαράλαμπος
 
Title:Volos Girls’ School, II
 
Title of Series:Historical Archive of Greek Youth
 
Nr. within series:20
 
Place of Publication:Athens
 
Publisher:General Secretariat for Youth
 
Date of Publication:1989
 
Pagination:467
 
Nr. of vol.:2nd of 2 volumes
 
Language:Greek
 
Subject:Education
 
Education-Secondary
 
Spatial coverage:Volos, Greece
 
Temporal coverage:1908-1911
 
Description:Le livre retrace l'histoire de l'école avant — gardiste d'enseignement secondaire pour jeunes filles, à Volos, durant la période 1908-1911, Le contenu de cet ouvrage faisait à l'origine l'objet de la thèse de doctorat de l'auteur; il nous est présenté ici sous une forme parachevée et corrigée. L'étude ci-présente se divise en quatre chapitres. Un bref prologue est suivi d'une description, dans le premier chapitre, de la situation politique, sociale et culturelle qui régnait en Grèce pendant les deux dernières décennies du XIXe siècle et la première décennie du XXe. L'auteur est plus particulièrement intéressé par la physionomie politique, économique et intellectuelle de la ville de Volos à cette époque; de toutes les informations, il retient les plus intéressantes concernant la vie et l'histoire de la ville ainsi que de ses plus influents habitants. Une attention toute particulière est prêtée aux premiers pas du mouvement ouvrier à Volos et à la fondation et à l'activité du Centre Ouvrier de la ville pendant la première phase de son fonctionnement. Certains de ses membres, du reste, étaient impliqués dans l'aventure juridique, lors de la suppression de l'École Supérieure de Jeunes Filles (E.S.J.F,), Dans le deuxième chapitre, l'histoire de l'école fait l'objet d'un exposé circonstancié. Au début, il est fait état de la situation qui régnait en Grèce, en matière d'éducation des femmes, notamment dans la région de Volos, A cet exposé succède la présentation et l'analyse du texte qui avait été soumis par Dimitris Saratsis, au Conseil Municipal de Volos. Par ce texte, D. Saratsis proposait la fondation d'une école, afin de pourvoir aux besoins d'éducation des jeunes filles des familles bourgeoises de la ville, à une époque où les établissements publics d'enseignement secondaire pour le sexe féminin n'existaient pas. L'autorité municipale de Volos donna son suffrage à cette proposition et créa le «École Municipale Supérieure de Jeunes Filles» (telle était la dénomination complété de l'école). Suit une analyse des débuts du fonctionnement de l'école ainsi que l'examen de la personnalité de son fondateur. D'emblée, l'E.S.J.F. de Volos s'est trouvée confrontée aux réactions des éléments conservateurs de la ville, qui ont trouvé un terrain d'expression dans le journal «Κήρυξ» (Héraut); plus loin, les arguments des opposants sont examinés et critiqués. Une série d'informations portant sur le fonctionnement de l'établissement et sur sa situation financière est mise à disposition. Elle est suivie d'une présentation des tableaux où figurent les noms-accompagnés de toute information s'y rapportant — des professeurs et des élèves de l'école. Par la suite, une étude est effectuée sur l'emploi du temps et le programme détaillé des cours, tel qu'il a été appliqué dans les trois classes de cet établissement. Plus précisément, tous les détails concernant les matières et la méthode d'enseignement pour chaque cours donné, sont exposes sur la base des textes des initiateurs. Enfin, l'auteur établit une comparaison entre le programme, tel qu'il a été appliqué dans l'école de Volos, et d'autres programmes datant de la même époque et suivant une orientation similaire. Ce chapitre comprend également le compte rendu critique du rôle et de la contribution des responsables dans le fonctionnement de l'école. Autrement dit, la ligne pédagogique régissant l'enseignement à l'E.S.J.E. de Volos y est définie; par ailleurs, l'on opère à un rapport détaillé du système pédagogique, tel qu'il était appliqué dans l'école.
 
License:This book in every digital format (PDF, GIF, HTML) is distributed under Creative Commons Attribution - NonCommercial Licence Greece 3.0
 
The book in PDF:Download PDF 13.21 Mb
 
Visible pages: 16-35 από: 476
-20
Current page:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/16.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

να στραφή η εκπαίδευσις ίνα γίνη χρήσιμος εις την θήλειαν νεολαίαν και δι' αυτής εις όλον το έθνος;

Αφ' ενός πρέπει να τείνη εις μόρφωσιν του πνεύματος και δημιουργίαν χαρακτήρος και αφ' ετέρου να χορηγήση όλας εκείνας τας πρακτικάς γνώσεις διά των οποίων η σημερινή μαθήτρια θα καταστή εν τω μέλλοντι πρότυπον μητρός, συζύγου και νοικοκυράς. Την ανάγκην ταύτην ομολογούσι πάντες οι μελετήσαντες τα της εκπαιδεύσεως παρ' ημίν, εξεδήλωσαν δε και δι' επιστολών, τας οποίας μοι απηύθυνον διαπρεπείς λόγιοι ειδικοί περί τα παιδαγωγικά, προς τους οποίους χάριν του έργου τούτου έγραψα, τοιούτοι δε είναι οι κ.κ. Γ. Δροσίνης, Γενικός Επιθεωρητής της Δημοτικής Εκπαιδεύσεως, Γ. Παπασωτηρίου, Διευθυντής του Διδασκαλείου της Κρήτης, Ν. Καπετανάκης, σπουδάσας ειδικώς την παιδαγωγικήν και ήδη διευθύνων την Ελληνικήν Εμπορικήν Σχολήν της Χάλκης, και Κυρία Παρρέν, η γνωστή λογία και δημοσιογράφος.

Πλην των γνωμών τούτων έλαβον υπ' όψει και τας συζητήσεις τας γενομένας εν τω A' Εκπαιδευτικώ Συνεδρίω, προς τούτοις δε διαφόρους μελέτας γραφείσας Ελληνιστί: 1) Εθνική Αγωγή 1904, Γαλλιστί 2) René Leblanc, La reforme des Écoles primaires Supérieures. Lanessan, l'éducation de la femme moderne, και Γερμανιστί 3) Gerhad Budde, Mehr Freude an der Schule, Martin, Die höher Mädchenschule in Deutschland, επί πλέον δε, τα προγράμματα του Αμερικανικού Παρθεναγωγείου της Κωνσταντινουπόλεως, των σχολείων της μέσης εκπαιδεύσεως της Λωζάνης και των Γαλλικών Ανωτέρων Παρθεναγωγείων. Τα τελευταία ταύτα οφείλω εις την ευμενή παραχώρησιν του Συλλόγου προς διάδοσιν ωφελίμων βιβλίων και του βουλευτού μας κ. Κ. Τοπάλη, μετ' ενδιαφέροντος ασχολουμένου εις τα εκπαιδευτικά.

Αλλ' όταν σκοπή τις να μεταρρυθμίση τα κακώς κείμενα, δεν πρέπει, νομίζω, μόνον να αρκήται εις θεωρητικάς μελέτας αλλά να παρατηρή και τας ανάγκας και τας τάσεις της κοινωνίας, εν τη οποία πρόκειται να εισαχθώσιν αι μεταρρυθμίσεις και να 

p. 16
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/17.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

κανονίζη ταύτας αναλόγως των οικονομικών δυνάμεων, αι οποίαι προς τούτο είναι δυνατόν να διατεθώσιν.

Όλα λοιπόν αυτά έχων υπ' όψιν, προτείνω υμίν τα εξής:

1) Ο Δήμος Παγασών ιδρύει Σχολήν Ανωτέραν Θηλέων, η οποία ονομαζόμενη Ανώτερον Δημοτικόν Παρθεναγωγείον ή Γυμνάσιον θηλέων αποτελεί ίδιον εκπαιδευτικόν ίδρυμα, σύγκειται εκ τριών τάξεων, και λειτουργεί εν ιδίω οικήματι και υπό ιδίαν διεύθυνσιν.

Της Σχολής ταύτης σκοπός είναι η ευρύτερα μόρφωσις των νεανίδων και η πρακτική αυτών κατάρτισις.

2) Το πρόγραμμα της Σχολής ταύτης κανονίζεται κατά τον εν παραρτήματι πίνακα, ο οποίος εν πολλοίς ομοιάζει προς τα προγράμματα των αντιστοίχων Ελβετικών σχολείων.

3) Το διδακτικού προσωπικόν της σχολής αποτελείται εξ ενός διευθυντού είτε διευθυντρίας διδάκτορος της Φιλοσοφίας, μιας Γαλλίδος διδασκαλίσσης, με ανώτερον πτυχίον, μιας πρωτοβαθμίου διδασκαλίσσης κεκτημένης την περί την κοπτικήν και ραπτικήν μάθησιν, ενός καθηγητού της μουσικής, ενός της υγιεινής και νοσηλευτικής, και ενός καθηγητού της ζωγραφικής.

4) Επειδή η εκπαίδευσις αύτη δεν ανάγεται εις τας υποχρεώσεις του Δήμου, αι δαπάναι προς λειτουργίαν αυτής καταβάλλονται υπό των μαθητριών, του Δήμου συντρέχοντος μόνον κατά το ήμισυ ή το τρίτον της όλης ετησίας δαπάνης,

5) Η Σχολή αύτη διοικείται υπό πενταμελούς εφορείας, της οποίας πρόεδρος είναι ο Δήμαρχος Παγασών, μέλη δε δύο Κυρίαι και δύο Κύριοι εκλεγόμενοι υπό του Δημοτικού Συμβουλίου.

Γ'

Επί των πέντε τούτων προτάσεων επιτρέψατέ μου, παρακαλώ, μικράν ανάπτυξιν.

Επί της ΠΡΩΤΗΣ προτάσεως:

Η αυθυπαρξία του ανωτέρου τούτου σχολείου υπαγορεύεται αφ' ενός μεν υπό του γοήτρου το οποίον πρέπει να εμπνέη εις τας

2

p. 17
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/18.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

μαθητρίας -το οποίον είναι απαραίτητον προς επιτυχίαν πάσης εκπαιδευτικής επιχειρήσεως- και αφ' ετέρου υπό της ανάγκης της ενιαίας διευθύνσεως. Ως έχουσι σήμερον αι δύο τάξεις, διευθύνονται υπό της διευθυντρίας του πρώτου σχολείου των θηλέων η οποία όσον ζήλον και αν έχη -και έχει ομολογουμένως πολύν η ήδη διευθύνουσα- απησχολημένη υπό της διευθύνσεως των 6 τάξεων του υπ' αυτήν πλήρους Σχολείου, είναι φύσει αδύνατον να επαρκέση και διά τας δύο ανωτέρας. Έπειτα, είναι ασυμβίβαστον προς τας αξιώσεις της υπαλληλικής ιεραρχίας διδάσκαλοι έχοντες ανώτερα πτυχία, ως είναι οι σήμερον διδάσκοντες και ως θα είναι, κατά τα προτεινόμενα, εν τω μέλλοντι οι απόφοιτοι του Πανεπιστημίου, να έχουν επί κεφαλής συνάδελφόν των της οποίας το πτυχίον δεν εξισούται υπό της Πολιτείας προς το ιδικόν των.

Υπάρχει όμως και είς άλλος λόγος της εγκαταστάσεως της σχολής εν ιδίω οικήματι. Κατά τας προτάσεις ταύτας, η διδασκαλία ενίων μαθημάτων (όπως είναι η νοικοκυρωσύνη εν γένει και η ζωγραφική) θα διδάσκωνται και διά πρακτικών εφαρμογών, αι οποίαι απαιτούσι την δέουσαν ευρυχωρίαν. Επί πλέον χρειάζεται και αυλή και κήπος εις τον οποίον υποχρεωτικώς θα ασχολώνται αι μαθήτριαι διότι, ως γνωρίζετε, η κηπευτική και η ανθοκομία συντείνουν ουκ ολίγον εις την εξημέρωσιν των ηθών.

Επί της ΔΕΥΤΕΡΑΣ προτάσεως:

Το πρόγραμμα κατήρτισα συμφώνως προς τον σκοπόν τον οποίον θα επιδιώκη το σχολείον. Ως θα ίδητε, η διδασκαλία της αρχαίας Ελληνικής είναι ηλαττωμένη κατά ποσόν ωρών, αλλ' ελπίζω ότι ο τρόπος κατά τον οποίον θα γίνηται αύτη θα αποζημιώση διά την μείωσιν του χρόνου. Όπως σήμερον διδάσκονται τα Ελληνικά, παραμένουσιν εις την μνήμην των μαθητών μόνον τύποι τινές γραμματικοί διά μέσου των οποίων διάφευγει όλως διόλου το πνεύμα του συγγραφέως. Διά τούτο θα επεθύμουν, αντί των αγόνων και ματαίων γραμματικών και συντακτικών παρατηρήσεων, να γίνεται ανάπτυξις του νοήματος του συγγραφέως, αντί δε της αποστροφής η οποία εμπνέεται διά της ξηράς διδασκαλίας τουναντίον αι μαθήτριαι να έχουσιν αγάπην και θαυμασμόν

p. 18
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/19.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

προς τα μεγάλα πνεύματα της αρχαιότητος. Εάν υπήρχον καλαί μεταφράσεις θα επρότεινα να διδάσκωνται δι' αυτών οι αρχαίοι συγγραφείς. Αλλά προτιμώ η περί τούτων κρίσις να αφεθή εις τον διδάσκαλον, ο οποίος εάν είναι πράγματι γνώστης του κάλλους της αρχαίας Ελληνικής φιλολογίας θα κατορθώση να μεταδώση αυτό χωρίς σχολαστικότητα και αποκτηνωτικάς αποστηθίσεις.

Παρά την αρχαίαν θα διδάσκηται αφθόνως και η νεοελληνική γλώσσα και φιλολογία της οποίας πλείστα όσα ωραία έργα πεζά τε και έμμετρα, παραμένουν άγνωστα διά την μαθητευομένην νεότητα.

Γνωρίζω τας αντιρρήσεις αι οποίαι πολλάκις ακούονται· ότι ουδέν υπάρχει εξυψούν μάλλον το πνεύμα και την καρδίαν όσον η μελέτη των αρχαίων συγγραφέων και ότι ημείς οι απόγονοι, αυτών έχομεν καθήκον να καλλιεργώμεν την γλώσσαν εις την οποίαν εγράφησαν τα αριστουργήματα ταύτα. Συμφωνώ, αλλά πρέπει επί τέλους η καθημερινή παρατήρησις να μας πείση ότι η ασφαλής γνώσις της αρχαίας Ελληνικής και του τυπικού αυτής δεν επιτυγχάνεται εις τα σχολεία μας διά πολλούς και διαφόρους λογούς, των οποίων η ανάπτυξις δεν είναι αντικείμενον της παρούσης μελέτης.

Άλλως δε, προκειμένου περί της μορφωτικής ταύτης δυνάμεως, οι δύο των εγκρίτων παιδαγωγών, εις τους οποίους, ως σας είπον, απηυθύνθην, ιδού τι μοι απήντησαν. Ο κ. Καπετανάκης: "Μαθήματα εν τη σχολή ταύτη ας διδάσκωνται, μόνον η νεωτέρα Ελληνική γλώσσα και φιλολογία ως μάθημα μορφωτικόν και φρονηματικόν εις όλας τας τάξεις. Εκ της αρχαίας γλώσσης δύνανται να διδάσκωνται ολίγας ώρας καθ' εβδομάδα κατά τας δύο τελευταίας τάξεις, τόσα μόνον, όσο να δύνανται να εννοώσι το ευαγγέλιον αναγιγνωσκόμενον εκ του πρωτοτύπου. Το μορφωτικόν πνεύμα της αρχαίας Ελληνικής φιλολογίας δύναται να μετοχετευθή εις τας καρδίας των νεανίδων μας διά καλών μεταφράσεων και διά της μεθοδικής και ζωντανής διδασκαλίας." Ο δε κ. Παπασωτηρίου γράφει ως εξής: "Προτείνω να αυξηθώσιν αι ώραι της

p. 19
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/20.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

διδασκαλίας των φυσιογνωστικών καθ' όλου και των τεχνικών μαθημάτων και να ελαττωθώσιν αι της διδασκαλίας της αρχαίας Ελληνικής γλώσσης. Δεν αρνούμαι ότι η σπουδή περί την αρχαίαν Ελληνικήν γλώσσαν συντελεί πολύ εις την δυναμικήν μόρφωσιν του πνεύματος, αλλά το αποτέλεσμα τούτο επέρχεται και εκ της καλής διδασκαλίας των φυσιογνωστικών μαθημάτων και ιδία εκ της των μαθηματικών".

Θα παρατηρήσητε επίσης ότι εισάγεται άφθονος η διδασκαλία της Γαλλικής. Φρονώ μάλιστα ότι εις τας δύο ανωτέρας τάξεις τινά των μαθημάτων -όπως τα φυσιογνωστικά- πρέπει να διδάσκωνται γαλλιστί χάριν περισσοτέρας εξασκήσεως. Τούτο γίνεται διότι την κοινωνίαν ημών κατέχει ο πόθος της γνώσεως ξένης γλώσσης, η οποία πράγματι συντελεί εις την τελειοτέραν μόρφωσιν.

Αφού δε υπό πάντων αναγνωρίζεται η χρησιμότης της γαλλικής διά την περαιτέρω ανάπτυξιν των θηλέων, ορθόν είναι να διδάσκηται αύτη αρτίως και πρεπόντως. Τούτο άλλως τε επιθυμούσι και οι γονείς οι οποίοι χάριν αυτής στέλλουν τα τέκνα των εις τας καλογηρικάς σχολάς, παραβλέποντες τα μειονεκτήματα, τα οποία παρακολουθούν την εν αυταίς διδασκαλίαν.

Περί των σχολών τούτων είπον και άλλοτε δημοσία την γνώμην μου. Βεβαίως δεν υπάρχει ο κίνδυνος του προσηλυτισμού -ή τουλάχιστον δεν εκδηλούται παντού και πάντοτε- μολονότι εις την σχολήν της Νάξου γνωρίζω καλώς ότι αι ορθόδοξοι μαθήτριαι προσεύχονται λατινιστί επί μίαν ώραν καθ' εκάστην εντός της Δυτικής εκκλησίας της Μονής- δεν υπάρχει, λέγω, ίσως ο κίνδυνος αυτός αλλά μοι φαίνεται ότι αι σχολαί αυταί αποτρέπουσι τας μαθητρίας από του τύπου της Ελληνίδος, οποίον φαντάζεται και ποθεί πάσα ελληνική κοινωνία. Δημιουργούσι δηλαδή γυναίκας ανεπτυγμένας μεν μετριώτατα, κοσμοπολίτιδας δε, μη εχούσας την προς την Πατρίδα στοργήν, η οποία εμπνέεται, δι' ημάς τους Έλληνας υπό της Ορθοδόξου θρησκευτικής και υπό της εθνικής μας ιστορίας, δύο μαθημάτων τα οποία εις μάτην ζητεί να εύρη [τις] εις τα ανεξέλεγκτα άλλως τε προγράμματα των

p. 20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/21.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

καλογηρικών Σχολών. Αφίνω τας άλλας ιδιότητας, αι οποίαι χαρακτηρίζουν τα μοναχικά καθολικά τάγματα και βεβαίως θα μεταδίδωνται και εις τους μαθητάς των και αι οποίαι ηνάγκασαν μέγα και φιλελευθερον κράτος να απαγορεύση αυτοίς το δικαίωμα της διδασκαλίας. Διότι ελέχθη δικαιότατα ότι εκείνοι οι οποίοι απηρνήθησαν τον κόσμον δεν είναι ικανοί να διδάξουν πώς πρέπει να ζη κανείς εν αυτώ.

Δι' όλους αυτούς τους λόγους εισήγαγαν άφθονον την διδασκαλίαν της Γαλλικής ίνα εκπληρωθή διακαής πόθος της κοινωνίας ημών, η οποία θα δύναται υπερηφάνως να επιδείξη τας μελλούσας μητέρας και συζύγους γλωσσομαθείς μεν αλλά κατ' ουδέν υστερούσας υπό την έποψιν πατριωτικών αισθημάτων, τα οποία δι' ημάς είναι διά των αιώνων ζυμωμένα μετά της Ορθοδοξίας.

Θα παρατηρήσητε επίσης ότι εις το πρόγραμμα περιλαμβάνεται περισσοτέρα διδασκαλία των φυσιογνωστικών μαθημάτων. Τούτο προέρχεται εκ γενικών λόγων, διά τους οποίους είναι ανάγκη να γνωρίσωμεν καλά την περί ημάς φύσιν. Η κόρη η οποία θα μάθη να γνωρίζη τον κόσμον τον περί αυτήν ζώντα θα εμπνεύση και εις τα τέκνα αυτής τον πόθον της παρατηρήσεως, και συνεπεία αυτής και τας μεθόδους διά των οποίων η φύσις γίνεται υποχείριος του ανθρώπου. Δεν παραπονούμεθα πολλάκις κατά της συγχρόνου γενεάς ότι προτιμά την ευκολίαν του βίου των πόλεων, εγκαταλείπουσα τους αγρούς και τας πηγάς της ζωής αι οποίαι υπάρχουν άφθονοι παρ' αυτοίς; Καί δεν μας λέγουν πολλάκις -και το επαναλαμβάνομεν συχνά- ότι αφίνομεν πλείστας όσας δυνάμεις ανεκμεταλλεύτους;

Πόθεν προέρχονται ταύτα; Ακριβώς εκ της εκπαιδεύσεως, η οποία αφίνει τας δυνάμεις ταύτας αχρήστους, δεν διδάσκει τα παιδιά τι είναι τα περί αυτά πράγματα και τι χρησιμεύουν, αλλά πώς λέγονται. (Γ. Παπασωτηρίου. Μελέτη περί της δημοτικής εκπαιδεύσεως). Είναι δηλαδή η εκπαίδευσις μηχανική, χωρίς να εισδύση εις τον νουν των πραγμάτων, εις την χρησιμότητα δηλαδή αυτών. Διά τούτο επιθυμώ σοβαράν την διδασκαλίαν των φυσικών μαθημάτων, γινομένην μάλιστα και δι' υποδειγματικών 

p. 21
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/22.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

εκδρομών, πειραμάτων, και ιδίων παρατηρήσεων των μαθητριών,

Πλην τούτων εισάγω και το μάθημα της νοικοκυρωσύνης όπως τούτο διδάσκεται εις τα Ελβετικά σχολεία, με υποδιαιρέσεις την υγιεινήν και νοσηλευτικήν, καθαριότητα του οίκου, κηπευτικήν και μαγειρικήν· παρ' αυτό δε θα είναι, και το μάθημα της κοπτικής, ραπτικής και κεντητικής, όχι αφιερουμένης εις άχρηστα χειροτεχνήματα αλλ' εις ασπρόρρουχα και φορέματα χρήσιμα διά τον όλον οικογενειακόν βίον. Περί των μαθημάτων τούτων νομίζω περιττήν πάσαν ανάπτυξιν. Σας παρακαλώ μόνον να σημειώσητε ότι εις μεν τα Γαλλικά σχολεία κατέχουσι ταύτα 10-20 ώρας καθ' εβδομάδα επί 35 της όλης διδασκαλίας, εις δε τα Ελβετικά 10-15 αναλόγως της τάξεως του σχολείου.

Δεν λησμονώ ακόμη και την μουσικήν, της οποίας η διδασκαλία αρχίζει συστηματικώς από της 1ης τάξεως του προτεινομένου σχολείου. Γνωρίζετε όλοι πόσον μεγάλη είναι η μορφωτική δύναμις της θείας του Απόλλωνος τέχνης, ώστε να μη υπάρχη επ' αυτής εναντία γνώμη. Μόνον επιθυμώ να σημειώσω ότι πρέπει προ παντός να διδαχθή η μονωδία και η χορωδία, διότι όλοι υποφέρομεν από τας παραφωνίας, αι οποίαι συνοδεύουν σήμερον κάθε απόπειραν άσματος παρ' ημίν.

Αυτά είχον να είπω επί τινων λεπτομερειών του προγράμματος εφόσον αύται αναφέρονται εις προτεινομένας μεταρρυθμίσεις.

Εννοείται ότι δεν το θεωρώ [το πρόγραμμα] αλάνθαστον. Τουναντίον πολλάς διορθώσεις αυτού αναμένω, από τας υποδείξεις των διδαξόντων.

Επί της ΤΡΙΤΗΣ προτάσεως:

Κατά την μελέτην ταύτην πολύ με απησχόλησε το ζήτημα του διδακτικού προσωπικού. Ως γνωρίζετε, διά την δημοτικήν εκπαίδευσιν των αρρένων και θηλέων υπάρχουσιν οι δημοδιδάσκαλοι αμφοτέρων των φύλων, τους οποίους παρασκευάζουν τα διδασκαλεία του κράτους τους άρρενας και τα της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (Αρσάκεια) τους θήλεις. Διά την μέσην εκπαίδευσιν των αρρένων υπάρχουν επίσης οι καθηγηταί απόφοιτοι της φιλοσοφικής σχολής του Πανεπιστημίου μας, και οι διδάσκαλοι, άλλοι μεν 

p. 22
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/23.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

πτυχιούχοι ταύτης και άλλοι έχοντες ειδικόν δίπλωμα μετά επίτηδες γινομένην δοκιμασίαν.

Δια την μέσην όμως εκπαίδευσιν των θηλέων, την οποίαν και ημείς επιζητούμεν, ουδείς νόμος προνοεί να ρυθμίση την διδασκαλίαν και ουδέν διδασκαλείον να χορηγήση διδασκάλους. Διά τούτο είδετε ότι μέχρι, σήμερον το διδακτικόν προσωπικόν των δύο ανωτέρων τάξεων συγκροτείται εκ διδασκάλων διαφόρων προελεύσεων σχολειακών, ηλικιών και φύλων. Ούτως εν αυταίς εδίδαξαν καθηγηταί δημοδιδάσκαλοι εκ των ενόντων, όπως λέγομεν, κατά την θαυμασίαν φράσιν την οποίαν εφεύρεν η όκνηρία της νεοελληνικής διοικήσεως.

Λοιπόν αυτό το "εκ των ενόντων" πρέπει να λείψη. Νομίζω ότι η διδασκαλία εν τη σχολή ταύτη πρέπει να ανατεθή εις γυναίκας πτυχιούχους της φιλοσοφικής σχολής και της των φυσικών επιστημών (υπάρχουσι δε τοιαύται άρισται) και εν ελλείψει τούτων εις καθηγητάς του γυμνασίου εξ εκείνων οι οποίοι θα ευρεθώσιν έχοντες πείραν των νέων διδακτικών μεθόδων και ζήλον διά το έργον των το οποίον πρέπει να αντιλαμβάνωνται ως μίαν εθνικήν μυσταγωγίαν. Εννοείται ότι εάν τύχουν τοιούτοι σπουδάσαντες ειδικώς την παιδαγωγικήν εν Εσπερία, είναι προτιμητέοι, έστω και αν στερούνται πανεπιστημιακού πτυχίου.

Και τούτο όμως δεν αρκεί· θεωρώ καλόν, αντί να σπαταλά ο Δήμος Παγασών τας γνωστάς υποτροφίας προς παραγωγήν διδασκαλισσών, των οποίων ευτυχώς ή δυστυχώς υπάρχει περίσσεια καθ' όλον το κράτος, αντί να σπαταλά λέγω προς τούτο τόσα χρήματα, να στείλη με αυτά μίαν απόφοιτον του Αρσακείου εις Ελβετίαν ίνα εκεί διδαχθή τα νεώτερα διδακτικά συστήματα, και τον τρόπον καθ' ον η διδασκαλία γίνεται ευχάριστος και ωφέλιμος.

Η απόφοιτος αύτη θα εκλεχθή μεταξύ των κοσμιωτέρων και επιμελεστέρων, όσαι θα γνωρίζουν γαλλικήν ή γερμανικήν, θα υποχρεωθή δε επιστρέφουσα να υπηρετήση τον Δήμον Παγασών και να μεταδώση εις άλλας διδασκαλίσσας τα διδάγματά της. Προς τούτο υπολογίζω ότι αρκεί μία δαπάνη 3.000 δραχμών κατ' έτος, επί δύο έτη. Η διδασκάλισσα της γαλλικής πρέπει να είναι,

p. 23
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/24.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

όπως και εν αρχή είπον, γαλλίς με ανώτερον πτυχίον (Brevet supérieur). Διά δε τα τεχνικά μαθήματα (μουσικήν, ζωγραφικήν και νοικοκυρωσυνην εν γένει) θα προσκληθούν ειδικοί καθηγηταί, υπάρχοντες ευτυχώς Ιν τη πόλει μας, οι οποίοι έχοντες την προς τούτο ικανότητα δεν είναι βεβαίως ανάγκη να έχουν δίπλωμα ιτανεπιστημιακόν. :

Επί της ΤΕΤΑΡΤΗΣ προτάσεως:

Ως θα ίδητε εκ του επισυναπτομένου προϋπολογισμού, ή δαπάνη διά την λειτουργίαν της εκ τριών τάξεων σχολής ταύτης ανέρχεται ετησίως εις 13.000 δραχμάς περίπου. Την δαπάνην ταύτην θεωρώ δίκαιον να υποστώσιν κατά το ήμισυ, ή και κατά τα δύο τρίτα, οι γονείς των μαθητριών.

Η εκπαίδευσις την οποίαν το ανώτερον τούτο παρθεναγωγείον θα παρέχη δεν είναι δημοτική, διά την οποίαν γενναιότατα εμερίμνησεν και μεριμνά ο ημέτερος Δήμος, οικοδομήσας θαυμάσια κτίρια, και συντηρών αρίστους διδασκάλους και πλείστα διδακτικά όργανα. Το ανώτερον παρθεναγωγείον υπόσχεται ανωτέραν εκπαίδευσιν· και εφ' όσον ταύτην δεν χορηγεί δωρεάν το κράτος. όπως συμβαίνει διά τα άρρενα, οι γονείς πρέπει να συμβάλωσιν εις την πληρωμήν των δαπανών, διά την οποίαν άλλως τε θα έχωσιν ανταξίαν προκοπήν των τέκνων των και βελτίωσιν της αγωγής αυτών.

Άλλως [τε] και σήμερον οι γονείς ούτοι υποβάλλονται εις θυσίας προς μόρφωσιν των θυγατέρων των, είτε αποστέλλοντες αυτάς εις ιδιωτικάς σχολάς ενταύθα, ή και εν Αθήναις ή αλλού, είτε προσλαμβάνοντες διδασκάλους κατ' οίκον. Και γνωρίζομεν όλοι πόσον δαπανηρά είναι και τα δύο ταύτα συστήματα, χωρίς μάλιστα να παρέχουν και την αρτιότητα της εκπαιδεύσεως την οποίαν θα δίδη το υπό του Δήμου μας ιδρυθησόμενον Παρθεναγωγείον.

Αντί των μεγάλων δαπανών εις τας οποίας υποβάλλονται τώρα οι γονείς, προτείνω να πληρώνουν 120 δραχμάς κατ' έτος διά την Α' τάξιν, 150 διά την Β', και 200 διά την τρίτην. Εννοείται ότι η πληρωμή των διδάκτρων τούτων θα ασφαλισθή κατά μήνα, 

p. 24
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/25.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

καθισταμένης υπευθύνου της διευθύνσεως διά πάσαν αμέλειαν ή βραδύτητα περί την είσπραξιν.

Ίνα δε μη αδικηθώσιν αι τυχόν άποροι μαθήτριαι αλλ' επιμελείς, προτείνω να εισάγωνται και τοιαύται 5 δι' εκάστην τάξιν, προηγουμένης εξετάσεως της ικανότητος αυτών και αρμοδίας πιστοποιήσεως της ανέχειας των γονέων των.

Υπολογιζομένων ούτω των εκ διδάκτρων εισπρακτέων εις δραχμάς 7.500 κατά την λεπτομερή ανάλυσιν του προϋπολογισμού απομένει να εισφέρη ο Δήμος δραχμάς 6.000, αι οποίαι είναι ολιγώτεραι των σήμερον δαπανωμένων αίτινες ανέρχονται εις δραχμάς 7.000, περίπου, διά δύο μόνον τάξεις.

Εις τον προϋπολογισμόν θα ίδητε ότι διά την λειτουργίαν των τριών τάξεων υπολογίζω δύο διδάκτορας του Πανεπιστημίου μας, ων η μία της φιλοσοφικής σχολής και η άλλη της των φυσικών επιστημών, και μίαν Γαλλίδα πτυχιούχον.

Πραγματικώς δε αι τρεις αύται θα επαρκέσουν εάν κατανείμουν εξ ίσου τας ώρας του προγράμματος, αι οποίαι (εξαιρουμένων των τεχνικών μαθημάτων) δεν υπερβαίνουν τας 90 καθ' εβδομάδα και διά τας τρεις τάξεις.

Διά να γίνη όμως τούτο πρέπει η διδασκάλισσα της γαλλικής να αναλάβη και τινα δευτερεύοντα μαθήματα της 3ης τάξεως, όπου αι μαθήτριαι θα είναι αρκετά προχωρημέναι διά να εννοώσιν αυτά διδασκόμενα γαλλιστί.

Τούτο πλην της ωφελείας των εις την ξένην γλώσσαν (την οποίαν εσημείωσα και ανωτέρω) θα φέρη και το ισοζύγιον του προϋπολογισμού μας.

Επί της ΠΕΜΠΤΗΣ προτάσεως:

Επειδή το ίδρυμα τούτο έχον τόσον σοβαρόν προορισμόν έχει ανάγκην συνεχούς εποπτείας, η οποία διά να εξασκήται απαιτεί πολλάκις και ειδικάς γνώσεις, προτείνω να ψηφίσωμεν βοηθούς εις το έργον του δημάρχου δύο Κυρίας και δύο Κυρίους. Αφίνω εις την κρίσιν του συμβουλίου να αποφασίση εάν τα 4 ταύτα μέλη θα έχουν συμβουλευτικήν μόνον γνώμην, ή και θα μετέχουν πραγματικώς της διοικήσεως. Και τα δύο ταύτα συστήματα 

p. 25
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/26.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

δοκιμασθέντα παρ' ημίν εις άλλα ιδρύματα διαφόρου φύσεως και προορισμού έχουν πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα των οποίων η ανάπτυξις παρέλκει. Το κατ' εμέ, φρονώ, ότι καθ' οιονδήποτε τρόπον και αν εγκριθή η σύστασις της επιτροπής, θα επιτύχη ο σκοπός αυτής, εάν ανατεθή το έργον εις πρόσωπα έχοντα ζήλον υπέρ της εκπαιδεύσεως και πιστεύοντα εις την αγιότητα της αποστολής των.

Η εφορεία αύτη θα φροντίση να εγκριθή η ίδρυσις της Σχολής διά του αναγκαιούντος Β. Διατάγματος και θα συντάξη τον εσωτερικόν κανονισμόν της λειτουργίας αυτής.

Δ'

Έφθασα ήδη εις το τέρμα των προτάσεών μου. Σπεύδω να προσθέσω ότι την δημιουργίαν του ανωτέρου τούτου Παρθεναγωγείου θεωρώ λίαν επείγουσαν, καθόσον εκ της αναπτύξεως του ωραίου φύλου -των μητέρων του μέλλοντος- εξαρτάται η μόρφωσις αγαθών τέκνων, αρίστων πολιτών τιμώντων την οικογένειαν και την Πατρίδα.

Εκτός των λόγων αυτών υπάρχουν και πολλοί άλλοι δευτερεύοντες, οι οποίοι συνηγορούν υπέρ της ιδρύσεως της ανωτέρω σχολής. Σας αναφέρω δύο μόνον εξ αυτών. Τινές των γονέων επιθυμούντες να δώσωσιν ανωτέραν μόρφωσιν εις τα κορίτσια των αποστέλλουν αυτά εις τα Γυμνάσια των αρρένων, μολονότι η εν αυτοίς εκπαίδευσις έχει όλως άλλον προορισμόν. Το σύστημα όμως τούτο (με όλην την ανεγνωρισμένην ηθικότητα των μαθητριών) έχει πλείστα όσα μειονεκτήματα. Κατά την ηλικίαν αυτήν (μεταξύ 13-15 ετών) συντελείται ο σωματικός και ψυχικός σχηματισμός του φύλου, αναπτύσσονται δ' ως εκ τούτου νέαι τάσεις, αόριστός τις ανησυχία, ανεξήγητοι ονειροπολήσεις, και διά τους λόγους τούτους απαιτούνται προφυλάξεις άπειροι, αι οποίαι είναι αδύνατοι, όταν υπάρχη συνεχής μετ' αρρένων συνάφεια. Απορώ μάλιστα πώς κατ' ανοχήν του νόμου επιτρέπεται η συνδιδασκαλία των δύο φύλων κατά την ηλικίαν αυτήν, ενώ εις όλα τα ευρωπαϊκά κράτη

p. 26
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/27.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

τούτο γίνεται μόνον μέχρι του 10ου ή 12ου έτους διά την στοιχειώδη εκπαίδευσιν, πέραν δε τούτου χωρίζεται αύτη δι' εκάτερον των φύλων.

Ο άλλος λόγος είναι ότι η ανωτέρα αυτή σχολή θα προσελκύση μαθητρίας πολλάς εκ των πέριξ, τούτο δε θα αυξήση οπωσδήποτε την ζωτικότητα της πόλεως, η οποία έχει ανάγκην πολλών υποστηρίξεων κατά την κρίσιμον ταύτην περίοδον του βίου της.

Εννοείται ότι τόσον σοβαρόν έργον, το οποίον αναλαμβάνει ο Δήμος Παγασών, έχει και τας δυσκολίας του· εγώ δε πρώτος αναγνωρίζω αυτάς.

Η εκπαίδευσις των θηλέων, και ιδίως η μέση περί της οποίας ασχολούμεθα, υπεγείρει πάντοτε προβλήματα, συνδεόμενα προς την ψυχολογίαν της ηλικίας αυτής, τα οποία βεβαίως δεν ελύθησαν όσους κόπους και αν κατέβαλον οι ασχοληθέντες εις αυτά. Γάλλος συγγραφεύς, ο γνωστός Marcel Prevost, εις έν των βιβλίων του το οποίον έγραψεν υπό τύπον επιστολών προς την ανεψιάν του (Marcel Prevost, Lettres à Françoise) παραβάλλει την ανατροφήν κορασίου προς την καλλιέργειαν ροδακινιάς.

Αι τρεις περίοδοι ταύτης, ο εμβολιασμός, η μεταφύτευσις, και το κλάδευμα, αντιστοιχούσι προς τας τρεις περιόδους της διαπλάσεως της μαθητρίας. Και η μεν πρώτη, ότε το νέον φυτόν εμβολιάζεται, αντιστοιχεί προς την στοιχειώδη εκπαίδευσιν, η δευτέρα της μεταφυτεύσεως προς την μέσην και η τρίτη, η του κλαδεύματος, προς την ανωτάτην. Εννοείς, λέγει προς την ανεψιάν του, ότι διά την μαθήτριαν όπως και διά το δένδρον η δυσκολωτέρα των τριών τούτων περιόδων είναι η δευτέρα. Τότε εκδηλούται προ πάντων η τάσις προς αύξησιν, η ορμή προς την ζωήν. Τότε απαιτείται η μεγαλειτέρα φροντίς και η επιμελεστέρα καλλιέργεια.

Περί αυτής ακριβώς της δύσκολου περιόδου της γυναικείας ζωής καλούμεθα και ημείς να μεριμνήσωμεν, παρέχοντες την δέουσαν εκπαίδευσιν εις τας μελλούσας μητέρας και συζύγους και μη εγκαταλείποντες αυτάς εις τον εμπειρισμόν και την έμπνευσιν των γονέων των, ή εις τας μυστηριώδεις διαθέσεις ξένων σχολών.

Εάν ιδρύσωμεν το ανώτερον τούτο παρθεναγωγείον, όπως 

p. 27
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/28.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

ανωτέρω το υπετύπωσα, έχω την πεποίθησιν ότι τούτο θα αποτελέση πρότυπον και δι' άλλας πόλεις της πατρίδος μας, αι οποίαι πλανώμεναι μεταξύ του άκρου σχολαστικισμού και της επιπολαιότητος δεν εύρον ακόμη την οδόν η οποία φέρει ασφαλώς εις την πρέπουσαν ανάπτυξιν της γυναικός.

"Ας θέσωμεν ημείς τας βάσεις αυτής δεχόμενοι τας γενικάς αρχάς τας οποίας εν συντομία διετύπωσεν η Mme Roland (Κουρτίδου, Εισηγητική Έκθεσις περί της γυναικείας εκπαιδεύσεως. Πρακτικά Εκπαιδευτικού Συνεδρίου), διά των ακολούθων φράσεων: "Θέλω, έλεγεν, η γυνή να κρατή εις καλήν κατάστασιν το ιματιοφυλάκιόν της, να τρέφη τα παιδία της, να επισκέπτηται το μαγειρείον και να γνωρίζη τι γίνεται εν αυτώ, αλλά συγχρόνως θέλω να έχη τοιαύτην ελευθερίαν πνεύματος, να διανέμη τόσον φρονίμως τας ώρας της, ώστε να δύναται να θέλγη διά του ήθους της και της χάριτος του φύλου της. Η οικογένεια είναι το βασίλειόν της, αλλά πρέπει να γνωρίζη να εξέρχηται αυτού όταν πρόκειται να εκτελέση υψηλά και ευγενή καθήκοντα".

Αυτάς τας σκέψεις θα έχουν ως οδηγόν όσοι θα διδάξουν εις την σχολήν ταύτην. Η επιτυχία θα έλθη ασφαλώς, χάρις εις τον ζήλον και τας μεθόδους τας οποίας θα μεταχειρισθούν ούτοι εμπνεόμενοι από την ιερότητα του έργου.

Τελειώνω επαναλαμβάνων ότι πρέπει να μεριμνήσωμεν περί της ανωτέρας μορφώσεως των κοριτσιών μας· ό,τι δι' αυτών θα επιτύχωμεν θα είναι κέρδος ημών ατομικόν αλλά και ωφέλεια εθνική μεγίστη. Ας έχωμεν υπ' όψει ό,τι επί του θέματος είπε γάλλος συγγραφεύς: "Όσον αξίζει η γυναίκα τόσον αξίζει η οικογένεια και όσον αξίζει η οικογένεια, τόσον αξίζει το έθνος".

ΤΕΛΟΣ

Έπονται διάφοροι πίνακες με προγράμματα Αμερικανικών, Γαλλικών, και Ελβετικών παρθεναγωγείων, προς δε και του εν

p. 28
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/29.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Αθήναις Αρσακείου, Προς τούτοις και το πρόγραμμα του ιδρυομένου Παρθεναγωγείου και ο προϋπολογισμός αυτού.

Πηγή: Δακτυλόγραφο αποκείμενο στο Αρχείο Δημ. Σαράτση. Πρώτη δημοσίευση: Χαρ. Γ. Χάριτος, "Η Εισηγητική Έκθεση του Δ. Σαράτση, για την ίδρυση του Παρθεναγωγείου Βόλου", περιοδ. Θεσσαλική Εστία, (τχ. 32, Μαρτ.-Απριλ. 1978, σσ. 329-341).

p. 29
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/30.gif&w=600&h=915 20 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

p. 30
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/31.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Β΄

Η ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΠΑΓΑΣΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑΓΩΓΕΙΟΥ

(8 Σεπτεμβρίου 1908)

"Το Δημοτικόν Συμβούλιον Παγασών συγκείμενον εκ του προέδρου αυτού κ. Α. Κουτσαγγέλη και των κάτωθι προσυπογεγραμμένων μελών αυτού. Συνελθόν εις συνεδρίασιν εν τω Δημοτικώ καταστήματι την 8ην Σεπτεμβρίου 1908 έτους, εν νομίμω απαρτία, και επί παρουσία του Δημάρχου Παγασών κ. Κ. Γκλαβάνη.

Λαβόν υπ' όψει του την υπό του κ. Δημάρχου εισαχθείσαν πρότασιν, και την υπό του Δημοτικού Συμβούλου κ. Δ. Σαράτση έκθεσιν, περί συστάσεως και του οργανισμού εν γένει ειδικής Σχολής προς ανωτέραν μόρφωσιν των θηλέων, ως και την διεξαχθείσαν επί του ζητήματος τούτου συζήτησιν.

Αποφαίνεται ομοφώνως:

Εγκρίνει την σύστασιν και λειτουργίαν Ανωτέρου Παρθεναγωγείου των θηλέων, και εκλέγει επί τούτω επιτροπήν εκ των Δημοτικών Συμβούλων κ.κ. Δ. Σαράτση, Σπυρ. Μουσούρη, και Φιλίτσας Ευστ. Ιωαννίδου και Αγλαΐας Κοκωσλή, ίνα υπό την προεδρίαν του κ. Δημάρχου Παγασών, μεριμνήση περί παντός ό,τι αφορά την σύστασιν και διοίκησιν της σχολής ταύτης.

Αναθέτει την περαιτέρω ενέργειαν τω κ. Δημάρχω.

Ο Δήμαρχος               Ο Πρόεδρος

(Κων. Γκλαβάνης) (Απ. Κουτσαγγέλης )

p. 31
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/32.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Τα Μέλη

(Γ. Κούτσικος - Αγ. Παπαγεωργιάδης - Ι. Μέγαρης - Ιω. Σαραφόπουλος - Π. Αποστολίδης - Δ. Σαράτσης - Στεφ. Παπαθανασίου - Ευστ. Σκρέτας - Νικ. Ζαρλής - Ζ. Παρθένης - Κ.Γ. Καρτάλης - Κων. Χρυσοχοΐδης και Δ. Κουκιάδης)".

Πηγή: Δήμος Παγασών, Ψηφίσματα, τόμ. 14ος (1908-1911), σελ. 49, Συνεδρία ΚΗ' της 8ης Σεπτ. 1908 -αρ. πράξ. 156.

p. 32
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/33.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Γ΄

ΤΟ ΑΝΩΤΕΡΟΝ ΔΗΜΟΤΙΚΟΝ ΠΑΡΘΕΝΑΓΩΓΕΙΟΝ

Εισήγησις γενομένη κατά χθεσινάς εξετάσεις υπό του ιατρού κ. Δημητρίου Ι. Σαράτση

(14 Ιουνίου 1909)

"Κυρίαι και Κύριοι,

Συμπληρούται, σήμερον το πρώτον σχολικόν έτος του Ανωτέρου Παρθεναγωγείου και η Εφορεία αυτού σπεύδει να δώση λόγον της γενομένης εργασίας, με την ευχαρίστησιν, την οποίαν παρέχει κάθε εκτέλεσις καθήκοντος.

Όταν προ ολίγων μηνών ο Δήμος Παγασών ίδρυε το πρότυπον τούτο σχολείον, είχε κυρίως δύο σκοπούς, ήτοι πρώτον μεν να εγκαταστήση σύστημα εκπαιδεύσεως συμφωνότερον προς τον προορισμόν της Ελληνίδος και δεύτερον να εφαρμόση διδακτικάς μεθόδους, υπαγορευομένας υπό της νεωτέρας παιδαγωγικής και της υγιεινής.

Θα μοι επιτρέψητε να σας εκθέσω με λίγα λόγια κατά ποίον τρόπον επετεύχθησαν οι σκοποί αυτοί και πώς ελειτούργησε καθ' όλον το έτος το σχολείον μας.

Εις την απόφασιν του Δημοτικού Συμβουλίου ανεφέροντο αι ατέλειαι του προγράμματος των ανωτέρων τάξεων των παρθεναγωγείων, αι οποίαι πολλάκις ωμολογήθησαν από πολλούς μελετώντας τα της εκπαιδεύσεως παρ' ημίν· ως απόρροια των μελετών τούτων απεφασίσθη τότε ίνα η εκπαίδευσις των θηλέων προς

3

p. 33
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/34.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

δύο κυρίως διευθύνσεις στραφή, ήτοι αφ' ενός μεν να τείνη εις μόρφωσιν πνεύματος και δημιουργίαν χαρακτήρος, αφ' ετέρου δε να χορηγήση όλας εκείνας τας πρακτικάς γνώσεις διά των οποίων η σημερινή μαθήτρια θα καταστή εν τω μέλλοντι πρότυπον μητρός, συζύγου και νοικοκυράς.

Διά την επιτυχίαν του σκοπού τούτου, άλλα μεν νέα μαθήματα προσετέθησαν, πολλών δε εκ των μέχρι τούδε διδασκομένων ηυξήθησαν ή ηλαττώθησαν αι ώραι, αναλόγως της χρησιμότητος αυτών.

Ποίοι λόγοι υπηγόρευσαν τας μεταβολάς ταύτας αναφέρονται εκτενώς εις την εισήγησιν επί της οποίας εβασίσθη η απόφασις του Δημοτικού Συμβουλίου και κρίνω περιττόν να σας κουράσω επαναλαμβάνων αυτούς.

Εκείνο όμως το οποίον έχει μεγαλειτέραν σπουδαιότητα διά τον σκοπόν του σχολείου είνε, ότι η διδασκαλία εγένετο επί τη βάσει νέων παιδαγωγικών μεθόδων. Διά τούτων επετεύχθη ώστε ο μαθητικός νους να αποκτήση πλήρη αυτενέργειαν και να μη χρησιμεύση μόνον ως αποθήκη γνώσεων μηχανικώς εισδυομένων και ως επί το πλείστον ανωφελών διά το μέλλον.

Η Εφορεία του Ανωτέρου Παρθεναγωγείου, ακολουθούσα την απόφασιν του Δημοτικού Συμβουλίου, επεζήτησεν ίνα αι διά της διδασκαλίας παρεχόμεναι γνώσεις γείνουν κτήμα εσαεί των μαθητριών.

Δεν ηθέλησε να καταστήση τον νουν αυτών όμοιον προς φωτογραφικάς ή φωνογραφικάς πλάκας, αι οποίαι αποτυπώνουν ωρισμένας εικόνας είτε φωνάς και είναι έτοιμοι να τας αποδώσουν ομοίας χωρίς καμμίαν παραλλαγήν. Ο σκοπός ημών ήτο αι γνώσεις να υπεγείρουν ολόκληρον την ψυχολογικήν μηχανήν του κοριτσιού και να προκαλούν την σκέψιν, το αίσθημα και την παρατήρησιν αυτού, η δε εκ τούτου διανοητική εργασία να έχη τον τύπον της πνευματικής του φυσιογνωμίας.

Διά τούτο απεφύγομεν και κατεδιώξαμεν την αποστήθισιν, τον μέγαν αυτόν οδοστρωτήρα της ανθρωπινής σκέψεως και επροσπαθήσαμεν ώστε ό,τι θα γνωρίζη η μαθήτρια να είναι αποτέλεσμα της πνευματικής αυτής αυτενεργείας.

p. 34
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/35.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Αυτός είνε ο λόγος, διά τον οποίον και τα βιβλία είνε σπάνια εις το σχολείον μας. Απεδώσαμεν πολλήν σημασίαν εις την προφορικήν διδασκαλίαν και ηθελήσαμεν να είνε αύτη ζωντανή, πραγματική, θελκτική, και να προκαλή εγκεφαλικάς παραστάσεις, ιδίας εις έκαστον παιδικόν εγκέφαλον.

Διά τούτο θα ιδήτε, ότι, πλην του Ευαγγελίου και των Γαλλικών, όλα τα άλλα μαθήματα, η ιστορία, τα μαθηματικά, η γεωγραφία και αι φυσικαί επιστήμαι, εδιδάχθησαν χωρίς βιβλία. Εκάστη μαθήτρια προσέχουσα κατά την ώραν της διδασκαλίας ελάμβανε σημειώσεις επί των οποίων έπειτα σκεπτομένη και αναπολούσα επεξειργάζετο όλον το μάθημα. Δεν θ' ακούσητε εδώ απομνημονευομένας ολοκλήρους σελίδας, αλλά θ' αντιληφθήτε, ότι η γνώσις της μαθητρίας ανήκει εις αυτήν και όχι εις τον συγγραφέα, ο οποίος ήθελε τυχόν τη χρησιμεύση ως βοήθημα.

Γνωρίζετε ποίος πόλεμος έγεινε τελευταίον εναντίον των διδακτικών βιβλίων εν γένει και των πολλών βιβλίων μάλιστα. Από όλους τους παιδαγωγούς, τους τε εντός και τους εκτός της Βουλής, ζητείται επιμόνως η κεφαλή ή μάλλον αι κεφαλαί των διδακτικών βιβλίων και είνε πιθανόν, ότι όσας δήποτε υποστηρίξεις και αν έχουν δεν θα βραδύνη ο περιορισμός αυτών.

Αλλ' ιδού, ότι το σχολείον μας προέτρεξεν, η μερική δε αύτη κατάργησις του βιβλίου θα είνε ίσως το μόνον αγαθόν, το οποίον έγεινεν άνευ της συνδρομής των βουλευτών.

Πολύς θόρυβος έγεινεν άλλοτε και διά την διδασκαλίαν των Ελληνικών εις το σχολείον μας. Πριν ή σας δώσω τας δεούσας περί τούτων πληροφορίας είναι ανάγκη να σας είπω ότι το Ανώτερον Δημοτικόν Παρθεναγωγείον δεν ανήκει εις καμμίαν γλωσσικήν αίρεσιν, εξ εκείνων αι οποίαι νομίζουν ότι η κατά τοιούτον ή τοιούτον τρόπον διατύπωσις των νεοελληνικών διανοημάτων είναι δυνατόν να σώση ή να καταστρέψη την πατρίδα μας. Το σχολείον ορμάται από την ιδέαν ότι η γραμματική δεν είνε o σκοπός αυτού αλλά το όργανον διά του οποίου θα κατορθωθή ώστε ο προφορικός και η γραπτός λόγος να λάβη τον προσήκοντα τύπον.

Επομένως διδάσκει την γραμματικήν μόνον ως μέσον 

p. 35
Search form
Search the book: Volos Girls’ School, II
Search results
    Digitized books
    Page: 16
    20 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

    να στραφή η εκπαίδευσις ίνα γίνη χρήσιμος εις την θήλειαν νεολαίαν και δι' αυτής εις όλον το έθνος;

    Αφ' ενός πρέπει να τείνη εις μόρφωσιν του πνεύματος και δημιουργίαν χαρακτήρος και αφ' ετέρου να χορηγήση όλας εκείνας τας πρακτικάς γνώσεις διά των οποίων η σημερινή μαθήτρια θα καταστή εν τω μέλλοντι πρότυπον μητρός, συζύγου και νοικοκυράς. Την ανάγκην ταύτην ομολογούσι πάντες οι μελετήσαντες τα της εκπαιδεύσεως παρ' ημίν, εξεδήλωσαν δε και δι' επιστολών, τας οποίας μοι απηύθυνον διαπρεπείς λόγιοι ειδικοί περί τα παιδαγωγικά, προς τους οποίους χάριν του έργου τούτου έγραψα, τοιούτοι δε είναι οι κ.κ. Γ. Δροσίνης, Γενικός Επιθεωρητής της Δημοτικής Εκπαιδεύσεως, Γ. Παπασωτηρίου, Διευθυντής του Διδασκαλείου της Κρήτης, Ν. Καπετανάκης, σπουδάσας ειδικώς την παιδαγωγικήν και ήδη διευθύνων την Ελληνικήν Εμπορικήν Σχολήν της Χάλκης, και Κυρία Παρρέν, η γνωστή λογία και δημοσιογράφος.

    Πλην των γνωμών τούτων έλαβον υπ' όψει και τας συζητήσεις τας γενομένας εν τω A' Εκπαιδευτικώ Συνεδρίω, προς τούτοις δε διαφόρους μελέτας γραφείσας Ελληνιστί: 1) Εθνική Αγωγή 1904, Γαλλιστί 2) René Leblanc, La reforme des Écoles primaires Supérieures. Lanessan, l'éducation de la femme moderne, και Γερμανιστί 3) Gerhad Budde, Mehr Freude an der Schule, Martin, Die höher Mädchenschule in Deutschland, επί πλέον δε, τα προγράμματα του Αμερικανικού Παρθεναγωγείου της Κωνσταντινουπόλεως, των σχολείων της μέσης εκπαιδεύσεως της Λωζάνης και των Γαλλικών Ανωτέρων Παρθεναγωγείων. Τα τελευταία ταύτα οφείλω εις την ευμενή παραχώρησιν του Συλλόγου προς διάδοσιν ωφελίμων βιβλίων και του βουλευτού μας κ. Κ. Τοπάλη, μετ' ενδιαφέροντος ασχολουμένου εις τα εκπαιδευτικά.

    Αλλ' όταν σκοπή τις να μεταρρυθμίση τα κακώς κείμενα, δεν πρέπει, νομίζω, μόνον να αρκήται εις θεωρητικάς μελέτας αλλά να παρατηρή και τας ανάγκας και τας τάσεις της κοινωνίας, εν τη οποία πρόκειται να εισαχθώσιν αι μεταρρυθμίσεις και να