Creator/Author:Χαρίτος, Χαράλαμπος
 
Title:Volos Girls’ School, II
 
Title of Series:Historical Archive of Greek Youth
 
Nr. within series:20
 
Place of Publication:Athens
 
Publisher:General Secretariat for Youth
 
Date of Publication:1989
 
Pagination:467
 
Nr. of vol.:2nd of 2 volumes
 
Language:Greek
 
Subject:Education
 
Education-Secondary
 
Spatial coverage:Volos, Greece
 
Temporal coverage:1908-1911
 
Description:Le livre retrace l'histoire de l'école avant — gardiste d'enseignement secondaire pour jeunes filles, à Volos, durant la période 1908-1911, Le contenu de cet ouvrage faisait à l'origine l'objet de la thèse de doctorat de l'auteur; il nous est présenté ici sous une forme parachevée et corrigée. L'étude ci-présente se divise en quatre chapitres. Un bref prologue est suivi d'une description, dans le premier chapitre, de la situation politique, sociale et culturelle qui régnait en Grèce pendant les deux dernières décennies du XIXe siècle et la première décennie du XXe. L'auteur est plus particulièrement intéressé par la physionomie politique, économique et intellectuelle de la ville de Volos à cette époque; de toutes les informations, il retient les plus intéressantes concernant la vie et l'histoire de la ville ainsi que de ses plus influents habitants. Une attention toute particulière est prêtée aux premiers pas du mouvement ouvrier à Volos et à la fondation et à l'activité du Centre Ouvrier de la ville pendant la première phase de son fonctionnement. Certains de ses membres, du reste, étaient impliqués dans l'aventure juridique, lors de la suppression de l'École Supérieure de Jeunes Filles (E.S.J.F,), Dans le deuxième chapitre, l'histoire de l'école fait l'objet d'un exposé circonstancié. Au début, il est fait état de la situation qui régnait en Grèce, en matière d'éducation des femmes, notamment dans la région de Volos, A cet exposé succède la présentation et l'analyse du texte qui avait été soumis par Dimitris Saratsis, au Conseil Municipal de Volos. Par ce texte, D. Saratsis proposait la fondation d'une école, afin de pourvoir aux besoins d'éducation des jeunes filles des familles bourgeoises de la ville, à une époque où les établissements publics d'enseignement secondaire pour le sexe féminin n'existaient pas. L'autorité municipale de Volos donna son suffrage à cette proposition et créa le «École Municipale Supérieure de Jeunes Filles» (telle était la dénomination complété de l'école). Suit une analyse des débuts du fonctionnement de l'école ainsi que l'examen de la personnalité de son fondateur. D'emblée, l'E.S.J.F. de Volos s'est trouvée confrontée aux réactions des éléments conservateurs de la ville, qui ont trouvé un terrain d'expression dans le journal «Κήρυξ» (Héraut); plus loin, les arguments des opposants sont examinés et critiqués. Une série d'informations portant sur le fonctionnement de l'établissement et sur sa situation financière est mise à disposition. Elle est suivie d'une présentation des tableaux où figurent les noms-accompagnés de toute information s'y rapportant — des professeurs et des élèves de l'école. Par la suite, une étude est effectuée sur l'emploi du temps et le programme détaillé des cours, tel qu'il a été appliqué dans les trois classes de cet établissement. Plus précisément, tous les détails concernant les matières et la méthode d'enseignement pour chaque cours donné, sont exposes sur la base des textes des initiateurs. Enfin, l'auteur établit une comparaison entre le programme, tel qu'il a été appliqué dans l'école de Volos, et d'autres programmes datant de la même époque et suivant une orientation similaire. Ce chapitre comprend également le compte rendu critique du rôle et de la contribution des responsables dans le fonctionnement de l'école. Autrement dit, la ligne pédagogique régissant l'enseignement à l'E.S.J.E. de Volos y est définie; par ailleurs, l'on opère à un rapport détaillé du système pédagogique, tel qu'il était appliqué dans l'école.
 
License:This book in every digital format (PDF, GIF, HTML) is distributed under Creative Commons Attribution - NonCommercial Licence Greece 3.0
 
The book in PDF:Download PDF 13.21 Mb
 
Visible pages: 7-26 από: 476
-20
Current page:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/7.gif&w=600&h=915 20 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Μετά την έκδοση της μελέτης μου με τον τίτλο «ΤΟ ΠΑΡΘΕΝΑΓΩΓΕΙΟ ΤΟΥ ΒΟΛΟΥ», που περιέχει την ιστορία του Σχολείου του Βόλου, η Επιτροπή του Ιστορικού Αρχείου Ελληνικής Νεολαίας έκρινε χρήσιμο να συμπληρωθεί ο τόμος εκείνος με τον παρόντα δεύτερο, που περιέχει μια σειρά από κείμενα και μαρτυρίες σχετικά με το ιστορικό πλαίσιο, τα γεγονότα δηλαδή και τη δράση των προσώπων που πρωταγωνίστησαν στη λειτουργία τον Ανώτερου Δημοτικού Παρθεναγωγείου και τη δικαστική συνέχεια της υπόθεσης των «Αθεϊκών» τον Βόλου (1908-1914).

Θεωρώ προφανή τη σκοπιμότητα της δημοσίευσης των κειμένων, που περιέχονται στον παρόντα τόμο. Επιλέγονται και παρουσιάζονται εδώ τα κείμενα εκείνα, στο περιεχόμενο των οποίων κατά κανόνα αποκαλύπτονται οι προθέσεις και οι ενέργειες των προσώπων καθώς και το σκηνικό μέσα στο οποίο εκτυλίχτηκαν τα γεγονότα. Ο αναγνώστης μπορεί να βρει εδώ συγκεντρωμένες μερικές από τις πηγές, από όπου αντλήθηκαν συχνά παραθέματα και πληροφορίες για τη σύνθεση τον πρώτου τόμου. Οι πρώτες δημοσιεύσεις των κειμένων, που καταχωρίζονται σ' αυτόν τον τόμο, είναι δυσεύρετες, καθώς είχαν περιληφθεί σε εφημερίδες, περιοδικά και βιβλία, που αυτή τη στιγμή δεν είναι εύκολα προσπελάσιμα στο μελετητή.

Ο τόμος αυτός, με τις «Μαρτυρίες και τα Κείμενα», περιλαμβάνει εννιά ενότητες, ανισομερείς ως προς την έκτασή τους. Τα δημοσιευόμενα κείμενα παρουσιάζονται σε δεύτερη —τα περισσότερα— παρουσίαση και σε βελτιωμένη μορφή και επεξεργασία.

p. 7
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/8.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Πρόθεση του ερανιστή των κειμένων, που εδώ δημοσιεύονται, είναι να τα κάμει προσιτά στον ερευνητή, ώστε να αξιοποιηθούν καλύτερα οι πληροφορίες που παρέχουν σε όποιον θα ήθελε να εμβαθύνει και να προεκτείνει την έρευνα των γεγονότων του Βόλου. Τα κείμενα, που εδώ δημοσιεύονται, είναι τα ακόλουθα:

Α' Η εισηγητική Έκθεση που συνέταξε και εκφώνησε ο ιδρυτής τον Ανώτερου Δημοτικού Παρθεναγωγείου, Δημήτρης Σαράτσης, ενώπιον των μελών του Δημοτικού Συμβουλίου Παγασών (Βόλου), κατά τη συνεδρίαση του της 8ης Σεπτεμβρίου 1908. Το κείμενο αυτό υπήρξε βασικό για τη δημιουργία του Παρθεναγωγείου, ως προϊόν μελέτης των εκπαιδευτικών πραγμάτων και ιδιαίτερα των αδυναμιών της παρεχόμενης εκπαίδευσης στα κορίτσια και ακόμη πιο συγκεκριμένα στο Βόλο πριν λήξει η πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα· περιέχει συγκεκριμένες προτάσεις του εισηγητή για την αντιμετώπιση των αδυναμιών της υφισταμένης ως τότε δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης θηλέων και εντελώς συγκεκριμένους τρόπους οργάνωσης του προτεινόμενου νέου σχολείου, ώστε να εξυπηρετηθούν οι μορφωτικές ανάγκες των θυγατέρων των αστικών οικογενειών της αναπτυσσόμενης πόλης.

Το κείμενο της εισηγητικής Έκθεσης Σαράτση υπήρξε γνωστό μόνο από παραπομπές των πρωταγωνιστών του Σχολείου στην πρώτη του δημοσίευση στην εφημερίδα "Πρόμαχος" του Βόλου του 1908, τα φύλλα της οποίας έχουν χαθεί, δεδομένου ότι το πρωτότυπο τον κειμένου είχε κατατεθεί στο Δήμο Παγασών, στα παρελκόμενα των συνεδριάσεων τον Δημ. Συμβουλίου τα οποία δε βρέθηκαν. Πρώτη ολοκληρωμένη και σχολιασμένη έκδοση επιχείρησα, όταν βρήκα στα κατάλοιπα του Δημ. Σαράτση δακτυλογράφο αντίγραφο του πρωτοτύπου με ιδιόχειρες συμπληρώσεις του συντάκτη του. Η πρώτη δημοσίευση έγινε (με αρκετά τυπογραφικά λάθη) στις σελίδες τον περιοδικού "Θεσσαλική Εστία", στο τεύχος 32 (Μάρτης-Απρίλης 1978), σσ. 329-341, και σε ανατύπωση Αθήνα 1978, με τον τίτλο "Η εισηγητική Έκθεση του Δημ. Σαράτση για την ίδρυση του Παρθεναγωγείου

p. 8
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/9.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Βόλου". Οι παραπομπές, που χρησιμοποιώ στον πρώτο τόμο, γίνονται στο εδώ δημοσιευόμενο κείμενο με τη συντομογραφική ένδειξη: "Εισηγητική Έκθεση".

Β' Η απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Παγασών για την ίδρυση του Ανώτερου Δημοτικού Παρθεναγωγείου, δηλ. η με αριθμ. 156 πράξη τον Δημοτικού Συμβουλίου, με την οποία αποφασίστηκε η σύσταση του βολιώτικου Παρθεναγωγείου στη συνεδρίασή του ΚΗ' της 8ης Σεπτεμβρίου του 1908. Το κείμενο της απόφασης αυτής πρωτοπαρουσιάστηκε από το Γ. Πατελοδήμο στο δημοσίευμα του "Το χρονικό της ιδρύσεως και το παιδαγωγικό σύστημα του Ανωτέρου Παρθεναγωγείου Βόλου" στο περιοδικό "Αργοναύτης", τχ. 3 (Απρίλιος-Ιούνιος 1986), σ. 5. Φωτοτυπία του πρωτοτύπου δημοσιεύεται στον πρώτο τόμο.

Γ' Η Εισήγηση του Δημ. Σαράτση για το Ανώτερο Δημοτικό Παρθεναγωγείο εκφωνήθηκε κατά τη διάρκεια των εξετάσεων του σχολείου με τη λήξη του πρώτου σχολικού έτους, στις 14 Ιουνίου τον 1909. Η ομιλία αυτή του Σαράτση περιέχει έναν πρώτο απολογισμό των σκοπών, των μεθόδων και της διδασκαλίας στο σχολείο και συνοπτική καταγραφή τον περιεχομένου σπουδών στην Πρώτη (και μόνη ως τότε) λειτουργούσα τάξη.

Πρωτοδημοσιεύτηκε στην εφημερίδα "Πανθεσσαλική" του Βόλου, στο φύλλο της 15ης Ιουνίου 1909, σσ. 1 και 4, από όπου και αναδημοσιεύεται.

Δ' Η Έκθεση της Εφορείας του Ανωτέρου Δημοτικού Παρθεναγωγείου προς το Δημοτικό Συμβούλιο Παγασών υποβλήθηκε από τα τρία μέλη της Εφορείας του σχολείου, που ασκούσαν την ουσιαστική εποπτεία της λειτουργίας του, αμέσως μετά το θόρυβο που δημιουργήθηκε στην κοινωνική ζωή του Βόλου, όταν καταγγέλθηκαν

p. 9
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/10.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

δημοσία -από το Μητροπολίτη Γερμανό, την εφημερίδα "Κήρυξ" και δημοτικούς συμβούλους- τα "σκάνδαλα" σχετικά με τη γλωσσική και θρησκευτική διδασκαλία στο Παρθεναγωγείο. Αποτελεί και αυτό το κείμενο έναν απολογισμό των διδακτικών μεθόδων και τον προγράμματος που εφαρμόστηκε στο σχολείο. Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα "Θεσσαλία" του Βόλου, στο φύλλο της 8ης Μαρτίου τον 1911, από όπου και αναδημοσιεύεται.

Ε' Η αλληλογραφία των πρωταγωνιστών περιέχει εκατόν εξήντα εννιά επιστολές, που έστειλαν ή δέχτηκαν ο Αλέξανδρος Δελμούζος και ο Δημήτρης Σαράτσης, κατά την περίοδο 1908-1914 (εποχή της λειτουργίας του Παρθεναγωγείου και των "Αθεϊκών" του Βόλου) και σχετίζονται άμεσα με το Σχολείο και τις δικαστικές περιπέτειες των ίδιων.

Τα πρωτότυπα των επιστολών ανήκουν στα Αρχεία του Δ. Σαράτση (Αθήνα) και Α. Δελμούζου (Άμφισσα). Οι περισσότερες από τις επιστολές αυτές πρωτοδημοσιεύτηκαν -με εκτεταμένη εισαγωγή και σχόλια- στον τόμο, με τον ίδιο τίτλο, που εξέδωσε η Εταιρεία Θεσσαλικών Ερευνών στο Βόλο το 1980· ο τόμος εκείνος είναι εξαντλημένος. Από το σύνολο των επιστολών, οι 25 (αυτές που αντάλλαξαν ο Α. Δελμούζος και η Πην. Δέλτα) βρέθηκαν στο Αρχείο της δεύτερης και πρωτοδημοσιεύτηκαν στον τόμο "'Αλληλογραφία της Π. Σ. Δέλτα" με επιμέλεια του Ξ. Λευκοπαρίδη από το βιβλιοπωλείο της "Εστίας", το 1956.

Εδώ επαναδημοσιεύονται οι επιστολές με νέα διάρθρωση και διορθώσεις συνοδευόμενες με τον απαραίτητο υπομνηματισμό. Εφτά από τις δημοσιευόμενες επιστολές παρουσιάζονται για πρώτη φορά.

ς' Το Πρακτικό της συνεδρίασης του Δημοτικού Συμβουλίου Παγασών της 2ας Μαρτίου του 1911 περιέχει τη συζήτηση που έγινε μεταξύ των μελών τον Δημ. Συμβουλίου, τις απόψεις που ακούστηκαν υπέρ και κατά της λειτουργίας του Παρθεναγωγείου και την τελική απόφαση της πλειοψηφίας τον Δημ. Συμβουλίου να καταργήσει

p. 10
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/11.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

το Ανώτερο Δημοτικό Παρθεναγωγείο Βόλου, μέσα στο κλίμα αναβρασμού της κοινής γνώμης και την εκτόξευση των κατηγοριών εναντίον των ιθυνόντων του Σχολείου για αθεϊστική, ανήθικη και αντεθνική συμπεριφορά, σε μια περίοδο άλλωστε έντονης πολεμικής εναντίον των δημοτικιστών που είχε αφορμή τη συζήτηση στην Αναθεωρητική Βουλή σχετικά με το άρθρο του Συντάγματος που ουσιαστικά επέβαλλε ως επίσημη γλωσσική μορφή την καθαρεύουσα.

Το κείμενο του Πρακτικού αυτού, που δημοσιεύεται για πρώτη φορά εδώ, λαμβάνεται από το οικείο βιβλίο του Δήμου Παγασών (Βόλου) και παρουσιάζεται χωρίς σχόλια.

Ζ' Το Κατηγορητήριο των «Αθεϊκών» είναι το κείμενο που διατυπώθηκε από την κατηγορούσα αρχή (Εφέτη Τιμ. Αμπελά) και κοινοποιήθηκε σ' όλους τους παραπεμπόμενους να δικαστούν και εμπλεκόμενους στην υπόθεση των «Αθεϊκών», τα εικοσιτρία πρόσωπα κατοίκους Βόλου, Λάρισας και Αργαλαστής.

Το κείμενο αναδημοσιεύεται από την καταχώρηση του στο βιβλίο του Α. Δελμούζου, Σαν παραμύθι, έκδοση του 1911, σσ. 5-9.

Η' Το Παρθεναγωγείο και το Εργατικό Κέντρο του Βόλου στην επιθεώρηση. Δημοσιεύονται εδώ αποσπάσματα τραγουδιών, που συντέθηκαν το 1911 από τους Κ. Νταΐφά και Π. Σταματίου και περιλήφτηκαν στην επιθεώρηση με τον τίτλο «Πανόραμα του Βόλου». Στα αποσπάσματα σατιρίζονται ορισμένες πτυχές της διδασκαλίας στο Παρθεναγωγείο και της κατηγορίας εναντίον του καθώς και η δράση του Εργατικού Κέντρου του Βόλου.

Θ' Ο τόμος κλείνει με τις Μαρτυρίες μαθητριών του Ανώτερου Δημοτικού Παρθεναγωγείου, που επιζούν. Περιέχονται εδώ αποσπάσματα από συνεντεύξεις, που πήρα από παλιές μαθήτριες του Σχολείου του Βόλου,

p. 11
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/12.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

και αποτελούν τις τελευταίες ζωντανές πηγές της ιστορίας του Σχολείου.

Σε όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται εδώ διατηρείται η ορθογραφική και τονική μορφή των πρωτοτύπων ή των πρώτων δημοσιεύσεων· σιωπηρά, καταργήθηκε μόνο η υπογεγραμμένη. Το μονοτονικό σύστημα χρησιμοποιείται στα εισαγωγικά και συνδετικά κείμενα, στα σχόλια, και στις συνεντεύξεις με τις μαθήτριες του Παρθεναγωγείου.

Τα περιεχόμενα του τόμου πολύ απέχουν από το να αποτελούν το σύνολο των πηγών της ιστορίας του Παρθεναγωγείου και των «Αθεϊκών» τον Βόλου. Λείπουν λ.χ. τα πολλά και ποικίλα δημοσιεύματα στον ημερήσιο και περιοδικό τύπο της εποχής που σχετίζονται με την υπόθεση και είναι κατεσπαρμένα σε ποικίλα έντυπα. Λείπουν επίσης τα κείμενα των ίδιων των πρωταγωνιστών, ή και τρίτων, που αναφέρονται άμεσα ή έμμεσα στα καθέκαστα των γεγονότων. Ευκταίο είναι να συγκεντρωθούν κάποτε όλα τα κείμενα και ντοκουμέντα, που συναπαρτίζουν τις πηγές, και να φωτίσουν συγκεντρωτικά την ιστορία του βολιώτικου Σχολείου. Η παρούσα εργασία τρέψει τη φιλοδοξία ότι προσκομίζει στην έρευνα ένα σημαντικό αριθμό μαρτυριών. Πολλά ακόμη μένουν να ερευνηθούν ή να ανακαλυφτούν, καθώς αρκετά σημεία ακόμη μένουν αφώτιστα και αναζητούν τη διαλεύκανσή τους. Μέγα όφελος για την αποκατάσταση σκοτεινών ή και άγνωστων πτυχών της ιστορίας του Παρθεναγωγείου θα υπήρχε, αν ανευρίσκονταν τα χαμένα —ήδη από το 1914— περιεχόμενα του κιβωτίου με το υλικό της δικογραφίας της προδικασίας και της Δίκης του Ναυπλίου.

Εκφράζονται και στο σημείο αυτό οι πολλές ευχαριστίες μου προς τα μέλη της Επιτροπής του Ιστορικού Αρχείου Ελληνικής Νεολαίας, στην προτροπή και συγκατάνευση των οποίων οφείλεται η συγκέντρωση των κειμένων-μαρτυριών και η δημοσίευσή τους στον τόμο αυτό.

Βόλος Χ. Γ. Χ.

p. 12
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/13.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

ΕΙΣΗΓΗΣΙΣ ΕΙΣ ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟΝ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΝ

(8 Σεπτεμβρίου 1908)

Υπό του κ. Δημητρίου Ι. Σαράτση, ιατρού και Δημοτικού Συμβούλου, κατά την συνεδρίασιν της 8 7/βρίου του 1908.

Κύριοι Σύμβουλοι,

Κατά την συζήτησιν του προϋπολογισμού του έτους τούτου, ενθυμείσθε ότι, προκειμένου περί της πιστώσεως διά τας δύο ανωτέρας τάξεις του A' Παρθεναγωγείου, ηκούσθησαν εν τη αιθούση ταύτη πολλαί γνώμαι, διά των οποίων εξεφράζοντο αμφιβολίαι περί της χρησιμότητος της διδασκαλίας όπως αύτη γίνεται εις τας τάξεις ταύτας. Μετά μακράν επ' αυτών συζήτησιν, το Συμβούλιον εψήφισε μεν την πίστωσιν προς λειτουργίαν των τάξεων τούτων μέχρι τέλους του σχολικού έτους, ανέθηκε δ' εις επιτροπήν να μελετήση και υποδείξη κατά ποίον τρόπον είναι δυνατή μεταρρύθμισις της ανωτέρας αυτής εκπαιδεύσεως, ώστε να προσαρμοσθή αύτη τούτο μεν προς τον προορισμόν της γυναικός, και δή της Ελληνίδος, τούτο δε προς τας απαιτήσεις των καθ' ημάς χρόνων. Της επιτροπής ταύτης αποτελών και εγώ μέλος, σάς παρακαλώ να ακούσητε τας επί του ζητήματος σκέψεις μου.

Α'

Όπως γνωρίζετε και όπως θα ίδητε εκ του εν παραρτήματα

p. 13
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/14.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

προγράμματος, αι δύο ανώτεραι τάξεις του παρθεναγωγείου λειτουργουν επί τη βάσει του προγράμματος των αντιστοίχων τάξεων του Αρσακείου, το οποίον πάλιν δεν διαφέρει εν πολλοίς του εν τοις σχολείοις των αρρένων υφισταμένου. Το πρόγραμμα τούτο εφαρμόζεται εις την μέσην εκπαίδευσιν των θηλέων κατά συνήθειαν ούτως ειπείν και κατ' επέκτασιν διατάξεως του νόμου, κατά την οποίαν τα ιδιωτικά σχολεία πρέπει να προσαρμόζωνται ακριβώς προς τα αντίστοιχα δημόσια.

Αι δύο ανώτεραι τάξεις, αι υπό του Δήμου ημών συντηρούμεναι, αποτελούσι βεβαίως ιδιωτικήν διδασκαλίαν εφ' όσον εξέρχονται των ορίων της δημοτικής εκπαιδεύσεως διά την οποίαν κατά καθήκον οι δήμοι φροντίζουσιν. Αλλ' εις την προκειμένην περίστασιν το Αρσάκειον δεν είναι ποσώς δημόσιον καθ' όσον διευθύνεται υπό της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, δεν δύναται δε και να χρησιμεύση ως υπόδειγμα διά τα υπό του Δήμου ή άλλων ιδιωτών συντηρούμενα σχολεία. Διότι το μεν Αρσάκειον είναι διδασκαλείον θηλέων παραλαμβάνον τας μαθητρίας άμα τη συμπληρώσει του δημοτικού σχολείου και παραδίδον αυτάς διδασκαλίσσας, ενώ ο Δήμος Παγασών συντηρών τας δύο ανωτέρας τάξεις δεν εσκόπει ούτε σκοπεί εις παραγωγήν διδασκαλισσών αλλ' εις την παροχήν ανωτέρας μορφώσεως, ώστε αι εκ των τάξεων αυτών αποφοιτώσαι να είναι ευπρόσωποι κοινωνικώς, εθνικώς κατηρτισμέναι, και άρτιαι διά το μέλλον αυτών, το οποίον, ως γνωρίζομεν όλοι, είναι η δημιουργία υγιούς και ηθικής οικογενείας.

Περί τοιούτων όμως σχολείων, συμπληρωτικών ούτως ειπείν της εκπαιδεύσεως των θηλέων και αντιστοίχων προς τα Ελληνικά σχολεία και τα Γυμνάσια των αρρένων, η Ελληνική Πολιτεία δεν έλαβεν ακόμη καιρόν να μεριμνήση και διά τούτο ούτε πρόγραμμα ούτε κανονισμοί περί του διδακτικού προσωπικού αυτών υπάρχουσιν.

Η περίστασις λοιπόν αυτή -ότι δηλαδή εφαρμόζεται πρόγραμμα διδασκαλείου εις σχολείον καθαρώς μορφωτικόν- είναι μία των αιτιών διά τας οποίας κατ' εμέ απέτυχεν η διδασκαλία αύτη. Αλλά

p. 14
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/15.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

δεν είναι και η μόνη. Υπάρχουν και άλλαι. Εν πρώτοις το διδακτικόν προσωπικόν δεν εξελέγετο πάντοτε μετά της δεούσης επιμελείας, υπεισήρχοντο δε εις αυτό πολλάκις διδάσκαλοι αμέθοδοι και μη παιδαγωγικοί, εξ εκείνων οι οποίοι προορισμός του σχολείου νομίζουν ότι είναι η εις τον νουν των μαθητών εντύπωσις ωρισμένων γραμματικών τύπων και πλέον ου.

Εκτός τούτου αι τάξεις αύται διετέλουν και διατελούν άνευ πραγματικής διευθύνσεως και εποπτείας. Διότι η μεν συνήθως διευθύνουσα αυτάς διευθύντρια του πρώτου δημοτικού σχολείου των θηλέων ούτε τον καιρόν έχει να διευθύνη ούτε και αρμοδιότητα, καθ' όσον αι τάξεις αύται δεν υπάγονται εις την δημοτικήν εκπαίδευσιν. Ως προς δε την εποπτείαν, η λειτουργία αυτών διαφεύγουσα την δικαιοδοσίαν του επιθεωρητού της Δημοτικής Εκπαιδεύσεως δεν υπάγεται και υπό την του της Μέσης, υπό τον οποίον έπρεπε δικαίως να υπαχθή.

Προσθέσατε εις αυτά και το ελαττωματικόν εν γένει του εκπαιδευτικού συστήματος παρ' ημίν, κατά το οποίον αποδίδεται μεγάλη σημασία εις την απομνημόνευσιν λέξεων και γεγονότων ουχί δε εις την εξάσκησιν της παρατηρήσεως και εις την πνευματικήν αυτενέργειαν των μαθητευομένων. Περί τούτου εγράφησαν ήδη πλείσται όσαι μελέται και εις τα αλλά κράτη (εφ' όσον το ελάττωμα τούτο παρατηρείται ακόμη και εκεί, έστω και εις μικρόν βαθμόν) και παρ' ημίν· ο θέλων δε να ίδη πώς κρίνεται η κατάστασις αύτη δύναται να αναγνώση τας εκτεταμένας εισηγήσεις αίτινες εδημοσιεύθησαν εις τα πρακτικά του A' Εκπαιδευτικού Συνεδρίου1.

Β'

Ο Δήμος Παγασών δεν έχει βεβαίως σκοπόν να αναμορφώση την όλην εκπαίδευσιν των θηλέων. Εκείνο το οποίον επιθυμεί είναι να καταρτίζωνται ταύτα ως άριστα μετά την αποφοίτησίν των εκ του δημοτικού σχολείου. Αλλά κατά ποίαν διεύθυνσιν πρέπει

——————————————

1. Πρώτον Ελληνικόν Εκπαιδευτικόν Συνέδριον 1904.

p. 15
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/16.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

να στραφή η εκπαίδευσις ίνα γίνη χρήσιμος εις την θήλειαν νεολαίαν και δι' αυτής εις όλον το έθνος;

Αφ' ενός πρέπει να τείνη εις μόρφωσιν του πνεύματος και δημιουργίαν χαρακτήρος και αφ' ετέρου να χορηγήση όλας εκείνας τας πρακτικάς γνώσεις διά των οποίων η σημερινή μαθήτρια θα καταστή εν τω μέλλοντι πρότυπον μητρός, συζύγου και νοικοκυράς. Την ανάγκην ταύτην ομολογούσι πάντες οι μελετήσαντες τα της εκπαιδεύσεως παρ' ημίν, εξεδήλωσαν δε και δι' επιστολών, τας οποίας μοι απηύθυνον διαπρεπείς λόγιοι ειδικοί περί τα παιδαγωγικά, προς τους οποίους χάριν του έργου τούτου έγραψα, τοιούτοι δε είναι οι κ.κ. Γ. Δροσίνης, Γενικός Επιθεωρητής της Δημοτικής Εκπαιδεύσεως, Γ. Παπασωτηρίου, Διευθυντής του Διδασκαλείου της Κρήτης, Ν. Καπετανάκης, σπουδάσας ειδικώς την παιδαγωγικήν και ήδη διευθύνων την Ελληνικήν Εμπορικήν Σχολήν της Χάλκης, και Κυρία Παρρέν, η γνωστή λογία και δημοσιογράφος.

Πλην των γνωμών τούτων έλαβον υπ' όψει και τας συζητήσεις τας γενομένας εν τω A' Εκπαιδευτικώ Συνεδρίω, προς τούτοις δε διαφόρους μελέτας γραφείσας Ελληνιστί: 1) Εθνική Αγωγή 1904, Γαλλιστί 2) René Leblanc, La reforme des Écoles primaires Supérieures. Lanessan, l'éducation de la femme moderne, και Γερμανιστί 3) Gerhad Budde, Mehr Freude an der Schule, Martin, Die höher Mädchenschule in Deutschland, επί πλέον δε, τα προγράμματα του Αμερικανικού Παρθεναγωγείου της Κωνσταντινουπόλεως, των σχολείων της μέσης εκπαιδεύσεως της Λωζάνης και των Γαλλικών Ανωτέρων Παρθεναγωγείων. Τα τελευταία ταύτα οφείλω εις την ευμενή παραχώρησιν του Συλλόγου προς διάδοσιν ωφελίμων βιβλίων και του βουλευτού μας κ. Κ. Τοπάλη, μετ' ενδιαφέροντος ασχολουμένου εις τα εκπαιδευτικά.

Αλλ' όταν σκοπή τις να μεταρρυθμίση τα κακώς κείμενα, δεν πρέπει, νομίζω, μόνον να αρκήται εις θεωρητικάς μελέτας αλλά να παρατηρή και τας ανάγκας και τας τάσεις της κοινωνίας, εν τη οποία πρόκειται να εισαχθώσιν αι μεταρρυθμίσεις και να 

p. 16
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/17.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

κανονίζη ταύτας αναλόγως των οικονομικών δυνάμεων, αι οποίαι προς τούτο είναι δυνατόν να διατεθώσιν.

Όλα λοιπόν αυτά έχων υπ' όψιν, προτείνω υμίν τα εξής:

1) Ο Δήμος Παγασών ιδρύει Σχολήν Ανωτέραν Θηλέων, η οποία ονομαζόμενη Ανώτερον Δημοτικόν Παρθεναγωγείον ή Γυμνάσιον θηλέων αποτελεί ίδιον εκπαιδευτικόν ίδρυμα, σύγκειται εκ τριών τάξεων, και λειτουργεί εν ιδίω οικήματι και υπό ιδίαν διεύθυνσιν.

Της Σχολής ταύτης σκοπός είναι η ευρύτερα μόρφωσις των νεανίδων και η πρακτική αυτών κατάρτισις.

2) Το πρόγραμμα της Σχολής ταύτης κανονίζεται κατά τον εν παραρτήματι πίνακα, ο οποίος εν πολλοίς ομοιάζει προς τα προγράμματα των αντιστοίχων Ελβετικών σχολείων.

3) Το διδακτικού προσωπικόν της σχολής αποτελείται εξ ενός διευθυντού είτε διευθυντρίας διδάκτορος της Φιλοσοφίας, μιας Γαλλίδος διδασκαλίσσης, με ανώτερον πτυχίον, μιας πρωτοβαθμίου διδασκαλίσσης κεκτημένης την περί την κοπτικήν και ραπτικήν μάθησιν, ενός καθηγητού της μουσικής, ενός της υγιεινής και νοσηλευτικής, και ενός καθηγητού της ζωγραφικής.

4) Επειδή η εκπαίδευσις αύτη δεν ανάγεται εις τας υποχρεώσεις του Δήμου, αι δαπάναι προς λειτουργίαν αυτής καταβάλλονται υπό των μαθητριών, του Δήμου συντρέχοντος μόνον κατά το ήμισυ ή το τρίτον της όλης ετησίας δαπάνης,

5) Η Σχολή αύτη διοικείται υπό πενταμελούς εφορείας, της οποίας πρόεδρος είναι ο Δήμαρχος Παγασών, μέλη δε δύο Κυρίαι και δύο Κύριοι εκλεγόμενοι υπό του Δημοτικού Συμβουλίου.

Γ'

Επί των πέντε τούτων προτάσεων επιτρέψατέ μου, παρακαλώ, μικράν ανάπτυξιν.

Επί της ΠΡΩΤΗΣ προτάσεως:

Η αυθυπαρξία του ανωτέρου τούτου σχολείου υπαγορεύεται αφ' ενός μεν υπό του γοήτρου το οποίον πρέπει να εμπνέη εις τας

2

p. 17
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/18.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

μαθητρίας -το οποίον είναι απαραίτητον προς επιτυχίαν πάσης εκπαιδευτικής επιχειρήσεως- και αφ' ετέρου υπό της ανάγκης της ενιαίας διευθύνσεως. Ως έχουσι σήμερον αι δύο τάξεις, διευθύνονται υπό της διευθυντρίας του πρώτου σχολείου των θηλέων η οποία όσον ζήλον και αν έχη -και έχει ομολογουμένως πολύν η ήδη διευθύνουσα- απησχολημένη υπό της διευθύνσεως των 6 τάξεων του υπ' αυτήν πλήρους Σχολείου, είναι φύσει αδύνατον να επαρκέση και διά τας δύο ανωτέρας. Έπειτα, είναι ασυμβίβαστον προς τας αξιώσεις της υπαλληλικής ιεραρχίας διδάσκαλοι έχοντες ανώτερα πτυχία, ως είναι οι σήμερον διδάσκοντες και ως θα είναι, κατά τα προτεινόμενα, εν τω μέλλοντι οι απόφοιτοι του Πανεπιστημίου, να έχουν επί κεφαλής συνάδελφόν των της οποίας το πτυχίον δεν εξισούται υπό της Πολιτείας προς το ιδικόν των.

Υπάρχει όμως και είς άλλος λόγος της εγκαταστάσεως της σχολής εν ιδίω οικήματι. Κατά τας προτάσεις ταύτας, η διδασκαλία ενίων μαθημάτων (όπως είναι η νοικοκυρωσύνη εν γένει και η ζωγραφική) θα διδάσκωνται και διά πρακτικών εφαρμογών, αι οποίαι απαιτούσι την δέουσαν ευρυχωρίαν. Επί πλέον χρειάζεται και αυλή και κήπος εις τον οποίον υποχρεωτικώς θα ασχολώνται αι μαθήτριαι διότι, ως γνωρίζετε, η κηπευτική και η ανθοκομία συντείνουν ουκ ολίγον εις την εξημέρωσιν των ηθών.

Επί της ΔΕΥΤΕΡΑΣ προτάσεως:

Το πρόγραμμα κατήρτισα συμφώνως προς τον σκοπόν τον οποίον θα επιδιώκη το σχολείον. Ως θα ίδητε, η διδασκαλία της αρχαίας Ελληνικής είναι ηλαττωμένη κατά ποσόν ωρών, αλλ' ελπίζω ότι ο τρόπος κατά τον οποίον θα γίνηται αύτη θα αποζημιώση διά την μείωσιν του χρόνου. Όπως σήμερον διδάσκονται τα Ελληνικά, παραμένουσιν εις την μνήμην των μαθητών μόνον τύποι τινές γραμματικοί διά μέσου των οποίων διάφευγει όλως διόλου το πνεύμα του συγγραφέως. Διά τούτο θα επεθύμουν, αντί των αγόνων και ματαίων γραμματικών και συντακτικών παρατηρήσεων, να γίνεται ανάπτυξις του νοήματος του συγγραφέως, αντί δε της αποστροφής η οποία εμπνέεται διά της ξηράς διδασκαλίας τουναντίον αι μαθήτριαι να έχουσιν αγάπην και θαυμασμόν

p. 18
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/19.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

προς τα μεγάλα πνεύματα της αρχαιότητος. Εάν υπήρχον καλαί μεταφράσεις θα επρότεινα να διδάσκωνται δι' αυτών οι αρχαίοι συγγραφείς. Αλλά προτιμώ η περί τούτων κρίσις να αφεθή εις τον διδάσκαλον, ο οποίος εάν είναι πράγματι γνώστης του κάλλους της αρχαίας Ελληνικής φιλολογίας θα κατορθώση να μεταδώση αυτό χωρίς σχολαστικότητα και αποκτηνωτικάς αποστηθίσεις.

Παρά την αρχαίαν θα διδάσκηται αφθόνως και η νεοελληνική γλώσσα και φιλολογία της οποίας πλείστα όσα ωραία έργα πεζά τε και έμμετρα, παραμένουν άγνωστα διά την μαθητευομένην νεότητα.

Γνωρίζω τας αντιρρήσεις αι οποίαι πολλάκις ακούονται· ότι ουδέν υπάρχει εξυψούν μάλλον το πνεύμα και την καρδίαν όσον η μελέτη των αρχαίων συγγραφέων και ότι ημείς οι απόγονοι, αυτών έχομεν καθήκον να καλλιεργώμεν την γλώσσαν εις την οποίαν εγράφησαν τα αριστουργήματα ταύτα. Συμφωνώ, αλλά πρέπει επί τέλους η καθημερινή παρατήρησις να μας πείση ότι η ασφαλής γνώσις της αρχαίας Ελληνικής και του τυπικού αυτής δεν επιτυγχάνεται εις τα σχολεία μας διά πολλούς και διαφόρους λογούς, των οποίων η ανάπτυξις δεν είναι αντικείμενον της παρούσης μελέτης.

Άλλως δε, προκειμένου περί της μορφωτικής ταύτης δυνάμεως, οι δύο των εγκρίτων παιδαγωγών, εις τους οποίους, ως σας είπον, απηυθύνθην, ιδού τι μοι απήντησαν. Ο κ. Καπετανάκης: "Μαθήματα εν τη σχολή ταύτη ας διδάσκωνται, μόνον η νεωτέρα Ελληνική γλώσσα και φιλολογία ως μάθημα μορφωτικόν και φρονηματικόν εις όλας τας τάξεις. Εκ της αρχαίας γλώσσης δύνανται να διδάσκωνται ολίγας ώρας καθ' εβδομάδα κατά τας δύο τελευταίας τάξεις, τόσα μόνον, όσο να δύνανται να εννοώσι το ευαγγέλιον αναγιγνωσκόμενον εκ του πρωτοτύπου. Το μορφωτικόν πνεύμα της αρχαίας Ελληνικής φιλολογίας δύναται να μετοχετευθή εις τας καρδίας των νεανίδων μας διά καλών μεταφράσεων και διά της μεθοδικής και ζωντανής διδασκαλίας." Ο δε κ. Παπασωτηρίου γράφει ως εξής: "Προτείνω να αυξηθώσιν αι ώραι της

p. 19
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/20.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

διδασκαλίας των φυσιογνωστικών καθ' όλου και των τεχνικών μαθημάτων και να ελαττωθώσιν αι της διδασκαλίας της αρχαίας Ελληνικής γλώσσης. Δεν αρνούμαι ότι η σπουδή περί την αρχαίαν Ελληνικήν γλώσσαν συντελεί πολύ εις την δυναμικήν μόρφωσιν του πνεύματος, αλλά το αποτέλεσμα τούτο επέρχεται και εκ της καλής διδασκαλίας των φυσιογνωστικών μαθημάτων και ιδία εκ της των μαθηματικών".

Θα παρατηρήσητε επίσης ότι εισάγεται άφθονος η διδασκαλία της Γαλλικής. Φρονώ μάλιστα ότι εις τας δύο ανωτέρας τάξεις τινά των μαθημάτων -όπως τα φυσιογνωστικά- πρέπει να διδάσκωνται γαλλιστί χάριν περισσοτέρας εξασκήσεως. Τούτο γίνεται διότι την κοινωνίαν ημών κατέχει ο πόθος της γνώσεως ξένης γλώσσης, η οποία πράγματι συντελεί εις την τελειοτέραν μόρφωσιν.

Αφού δε υπό πάντων αναγνωρίζεται η χρησιμότης της γαλλικής διά την περαιτέρω ανάπτυξιν των θηλέων, ορθόν είναι να διδάσκηται αύτη αρτίως και πρεπόντως. Τούτο άλλως τε επιθυμούσι και οι γονείς οι οποίοι χάριν αυτής στέλλουν τα τέκνα των εις τας καλογηρικάς σχολάς, παραβλέποντες τα μειονεκτήματα, τα οποία παρακολουθούν την εν αυταίς διδασκαλίαν.

Περί των σχολών τούτων είπον και άλλοτε δημοσία την γνώμην μου. Βεβαίως δεν υπάρχει ο κίνδυνος του προσηλυτισμού -ή τουλάχιστον δεν εκδηλούται παντού και πάντοτε- μολονότι εις την σχολήν της Νάξου γνωρίζω καλώς ότι αι ορθόδοξοι μαθήτριαι προσεύχονται λατινιστί επί μίαν ώραν καθ' εκάστην εντός της Δυτικής εκκλησίας της Μονής- δεν υπάρχει, λέγω, ίσως ο κίνδυνος αυτός αλλά μοι φαίνεται ότι αι σχολαί αυταί αποτρέπουσι τας μαθητρίας από του τύπου της Ελληνίδος, οποίον φαντάζεται και ποθεί πάσα ελληνική κοινωνία. Δημιουργούσι δηλαδή γυναίκας ανεπτυγμένας μεν μετριώτατα, κοσμοπολίτιδας δε, μη εχούσας την προς την Πατρίδα στοργήν, η οποία εμπνέεται, δι' ημάς τους Έλληνας υπό της Ορθοδόξου θρησκευτικής και υπό της εθνικής μας ιστορίας, δύο μαθημάτων τα οποία εις μάτην ζητεί να εύρη [τις] εις τα ανεξέλεγκτα άλλως τε προγράμματα των

p. 20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/21.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

καλογηρικών Σχολών. Αφίνω τας άλλας ιδιότητας, αι οποίαι χαρακτηρίζουν τα μοναχικά καθολικά τάγματα και βεβαίως θα μεταδίδωνται και εις τους μαθητάς των και αι οποίαι ηνάγκασαν μέγα και φιλελευθερον κράτος να απαγορεύση αυτοίς το δικαίωμα της διδασκαλίας. Διότι ελέχθη δικαιότατα ότι εκείνοι οι οποίοι απηρνήθησαν τον κόσμον δεν είναι ικανοί να διδάξουν πώς πρέπει να ζη κανείς εν αυτώ.

Δι' όλους αυτούς τους λόγους εισήγαγαν άφθονον την διδασκαλίαν της Γαλλικής ίνα εκπληρωθή διακαής πόθος της κοινωνίας ημών, η οποία θα δύναται υπερηφάνως να επιδείξη τας μελλούσας μητέρας και συζύγους γλωσσομαθείς μεν αλλά κατ' ουδέν υστερούσας υπό την έποψιν πατριωτικών αισθημάτων, τα οποία δι' ημάς είναι διά των αιώνων ζυμωμένα μετά της Ορθοδοξίας.

Θα παρατηρήσητε επίσης ότι εις το πρόγραμμα περιλαμβάνεται περισσοτέρα διδασκαλία των φυσιογνωστικών μαθημάτων. Τούτο προέρχεται εκ γενικών λόγων, διά τους οποίους είναι ανάγκη να γνωρίσωμεν καλά την περί ημάς φύσιν. Η κόρη η οποία θα μάθη να γνωρίζη τον κόσμον τον περί αυτήν ζώντα θα εμπνεύση και εις τα τέκνα αυτής τον πόθον της παρατηρήσεως, και συνεπεία αυτής και τας μεθόδους διά των οποίων η φύσις γίνεται υποχείριος του ανθρώπου. Δεν παραπονούμεθα πολλάκις κατά της συγχρόνου γενεάς ότι προτιμά την ευκολίαν του βίου των πόλεων, εγκαταλείπουσα τους αγρούς και τας πηγάς της ζωής αι οποίαι υπάρχουν άφθονοι παρ' αυτοίς; Καί δεν μας λέγουν πολλάκις -και το επαναλαμβάνομεν συχνά- ότι αφίνομεν πλείστας όσας δυνάμεις ανεκμεταλλεύτους;

Πόθεν προέρχονται ταύτα; Ακριβώς εκ της εκπαιδεύσεως, η οποία αφίνει τας δυνάμεις ταύτας αχρήστους, δεν διδάσκει τα παιδιά τι είναι τα περί αυτά πράγματα και τι χρησιμεύουν, αλλά πώς λέγονται. (Γ. Παπασωτηρίου. Μελέτη περί της δημοτικής εκπαιδεύσεως). Είναι δηλαδή η εκπαίδευσις μηχανική, χωρίς να εισδύση εις τον νουν των πραγμάτων, εις την χρησιμότητα δηλαδή αυτών. Διά τούτο επιθυμώ σοβαράν την διδασκαλίαν των φυσικών μαθημάτων, γινομένην μάλιστα και δι' υποδειγματικών 

p. 21
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/22.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

εκδρομών, πειραμάτων, και ιδίων παρατηρήσεων των μαθητριών,

Πλην τούτων εισάγω και το μάθημα της νοικοκυρωσύνης όπως τούτο διδάσκεται εις τα Ελβετικά σχολεία, με υποδιαιρέσεις την υγιεινήν και νοσηλευτικήν, καθαριότητα του οίκου, κηπευτικήν και μαγειρικήν· παρ' αυτό δε θα είναι, και το μάθημα της κοπτικής, ραπτικής και κεντητικής, όχι αφιερουμένης εις άχρηστα χειροτεχνήματα αλλ' εις ασπρόρρουχα και φορέματα χρήσιμα διά τον όλον οικογενειακόν βίον. Περί των μαθημάτων τούτων νομίζω περιττήν πάσαν ανάπτυξιν. Σας παρακαλώ μόνον να σημειώσητε ότι εις μεν τα Γαλλικά σχολεία κατέχουσι ταύτα 10-20 ώρας καθ' εβδομάδα επί 35 της όλης διδασκαλίας, εις δε τα Ελβετικά 10-15 αναλόγως της τάξεως του σχολείου.

Δεν λησμονώ ακόμη και την μουσικήν, της οποίας η διδασκαλία αρχίζει συστηματικώς από της 1ης τάξεως του προτεινομένου σχολείου. Γνωρίζετε όλοι πόσον μεγάλη είναι η μορφωτική δύναμις της θείας του Απόλλωνος τέχνης, ώστε να μη υπάρχη επ' αυτής εναντία γνώμη. Μόνον επιθυμώ να σημειώσω ότι πρέπει προ παντός να διδαχθή η μονωδία και η χορωδία, διότι όλοι υποφέρομεν από τας παραφωνίας, αι οποίαι συνοδεύουν σήμερον κάθε απόπειραν άσματος παρ' ημίν.

Αυτά είχον να είπω επί τινων λεπτομερειών του προγράμματος εφόσον αύται αναφέρονται εις προτεινομένας μεταρρυθμίσεις.

Εννοείται ότι δεν το θεωρώ [το πρόγραμμα] αλάνθαστον. Τουναντίον πολλάς διορθώσεις αυτού αναμένω, από τας υποδείξεις των διδαξόντων.

Επί της ΤΡΙΤΗΣ προτάσεως:

Κατά την μελέτην ταύτην πολύ με απησχόλησε το ζήτημα του διδακτικού προσωπικού. Ως γνωρίζετε, διά την δημοτικήν εκπαίδευσιν των αρρένων και θηλέων υπάρχουσιν οι δημοδιδάσκαλοι αμφοτέρων των φύλων, τους οποίους παρασκευάζουν τα διδασκαλεία του κράτους τους άρρενας και τα της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (Αρσάκεια) τους θήλεις. Διά την μέσην εκπαίδευσιν των αρρένων υπάρχουν επίσης οι καθηγηταί απόφοιτοι της φιλοσοφικής σχολής του Πανεπιστημίου μας, και οι διδάσκαλοι, άλλοι μεν 

p. 22
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/23.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

πτυχιούχοι ταύτης και άλλοι έχοντες ειδικόν δίπλωμα μετά επίτηδες γινομένην δοκιμασίαν.

Δια την μέσην όμως εκπαίδευσιν των θηλέων, την οποίαν και ημείς επιζητούμεν, ουδείς νόμος προνοεί να ρυθμίση την διδασκαλίαν και ουδέν διδασκαλείον να χορηγήση διδασκάλους. Διά τούτο είδετε ότι μέχρι, σήμερον το διδακτικόν προσωπικόν των δύο ανωτέρων τάξεων συγκροτείται εκ διδασκάλων διαφόρων προελεύσεων σχολειακών, ηλικιών και φύλων. Ούτως εν αυταίς εδίδαξαν καθηγηταί δημοδιδάσκαλοι εκ των ενόντων, όπως λέγομεν, κατά την θαυμασίαν φράσιν την οποίαν εφεύρεν η όκνηρία της νεοελληνικής διοικήσεως.

Λοιπόν αυτό το "εκ των ενόντων" πρέπει να λείψη. Νομίζω ότι η διδασκαλία εν τη σχολή ταύτη πρέπει να ανατεθή εις γυναίκας πτυχιούχους της φιλοσοφικής σχολής και της των φυσικών επιστημών (υπάρχουσι δε τοιαύται άρισται) και εν ελλείψει τούτων εις καθηγητάς του γυμνασίου εξ εκείνων οι οποίοι θα ευρεθώσιν έχοντες πείραν των νέων διδακτικών μεθόδων και ζήλον διά το έργον των το οποίον πρέπει να αντιλαμβάνωνται ως μίαν εθνικήν μυσταγωγίαν. Εννοείται ότι εάν τύχουν τοιούτοι σπουδάσαντες ειδικώς την παιδαγωγικήν εν Εσπερία, είναι προτιμητέοι, έστω και αν στερούνται πανεπιστημιακού πτυχίου.

Και τούτο όμως δεν αρκεί· θεωρώ καλόν, αντί να σπαταλά ο Δήμος Παγασών τας γνωστάς υποτροφίας προς παραγωγήν διδασκαλισσών, των οποίων ευτυχώς ή δυστυχώς υπάρχει περίσσεια καθ' όλον το κράτος, αντί να σπαταλά λέγω προς τούτο τόσα χρήματα, να στείλη με αυτά μίαν απόφοιτον του Αρσακείου εις Ελβετίαν ίνα εκεί διδαχθή τα νεώτερα διδακτικά συστήματα, και τον τρόπον καθ' ον η διδασκαλία γίνεται ευχάριστος και ωφέλιμος.

Η απόφοιτος αύτη θα εκλεχθή μεταξύ των κοσμιωτέρων και επιμελεστέρων, όσαι θα γνωρίζουν γαλλικήν ή γερμανικήν, θα υποχρεωθή δε επιστρέφουσα να υπηρετήση τον Δήμον Παγασών και να μεταδώση εις άλλας διδασκαλίσσας τα διδάγματά της. Προς τούτο υπολογίζω ότι αρκεί μία δαπάνη 3.000 δραχμών κατ' έτος, επί δύο έτη. Η διδασκάλισσα της γαλλικής πρέπει να είναι,

p. 23
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/24.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

όπως και εν αρχή είπον, γαλλίς με ανώτερον πτυχίον (Brevet supérieur). Διά δε τα τεχνικά μαθήματα (μουσικήν, ζωγραφικήν και νοικοκυρωσυνην εν γένει) θα προσκληθούν ειδικοί καθηγηταί, υπάρχοντες ευτυχώς Ιν τη πόλει μας, οι οποίοι έχοντες την προς τούτο ικανότητα δεν είναι βεβαίως ανάγκη να έχουν δίπλωμα ιτανεπιστημιακόν. :

Επί της ΤΕΤΑΡΤΗΣ προτάσεως:

Ως θα ίδητε εκ του επισυναπτομένου προϋπολογισμού, ή δαπάνη διά την λειτουργίαν της εκ τριών τάξεων σχολής ταύτης ανέρχεται ετησίως εις 13.000 δραχμάς περίπου. Την δαπάνην ταύτην θεωρώ δίκαιον να υποστώσιν κατά το ήμισυ, ή και κατά τα δύο τρίτα, οι γονείς των μαθητριών.

Η εκπαίδευσις την οποίαν το ανώτερον τούτο παρθεναγωγείον θα παρέχη δεν είναι δημοτική, διά την οποίαν γενναιότατα εμερίμνησεν και μεριμνά ο ημέτερος Δήμος, οικοδομήσας θαυμάσια κτίρια, και συντηρών αρίστους διδασκάλους και πλείστα διδακτικά όργανα. Το ανώτερον παρθεναγωγείον υπόσχεται ανωτέραν εκπαίδευσιν· και εφ' όσον ταύτην δεν χορηγεί δωρεάν το κράτος. όπως συμβαίνει διά τα άρρενα, οι γονείς πρέπει να συμβάλωσιν εις την πληρωμήν των δαπανών, διά την οποίαν άλλως τε θα έχωσιν ανταξίαν προκοπήν των τέκνων των και βελτίωσιν της αγωγής αυτών.

Άλλως [τε] και σήμερον οι γονείς ούτοι υποβάλλονται εις θυσίας προς μόρφωσιν των θυγατέρων των, είτε αποστέλλοντες αυτάς εις ιδιωτικάς σχολάς ενταύθα, ή και εν Αθήναις ή αλλού, είτε προσλαμβάνοντες διδασκάλους κατ' οίκον. Και γνωρίζομεν όλοι πόσον δαπανηρά είναι και τα δύο ταύτα συστήματα, χωρίς μάλιστα να παρέχουν και την αρτιότητα της εκπαιδεύσεως την οποίαν θα δίδη το υπό του Δήμου μας ιδρυθησόμενον Παρθεναγωγείον.

Αντί των μεγάλων δαπανών εις τας οποίας υποβάλλονται τώρα οι γονείς, προτείνω να πληρώνουν 120 δραχμάς κατ' έτος διά την Α' τάξιν, 150 διά την Β', και 200 διά την τρίτην. Εννοείται ότι η πληρωμή των διδάκτρων τούτων θα ασφαλισθή κατά μήνα, 

p. 24
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/25.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

καθισταμένης υπευθύνου της διευθύνσεως διά πάσαν αμέλειαν ή βραδύτητα περί την είσπραξιν.

Ίνα δε μη αδικηθώσιν αι τυχόν άποροι μαθήτριαι αλλ' επιμελείς, προτείνω να εισάγωνται και τοιαύται 5 δι' εκάστην τάξιν, προηγουμένης εξετάσεως της ικανότητος αυτών και αρμοδίας πιστοποιήσεως της ανέχειας των γονέων των.

Υπολογιζομένων ούτω των εκ διδάκτρων εισπρακτέων εις δραχμάς 7.500 κατά την λεπτομερή ανάλυσιν του προϋπολογισμού απομένει να εισφέρη ο Δήμος δραχμάς 6.000, αι οποίαι είναι ολιγώτεραι των σήμερον δαπανωμένων αίτινες ανέρχονται εις δραχμάς 7.000, περίπου, διά δύο μόνον τάξεις.

Εις τον προϋπολογισμόν θα ίδητε ότι διά την λειτουργίαν των τριών τάξεων υπολογίζω δύο διδάκτορας του Πανεπιστημίου μας, ων η μία της φιλοσοφικής σχολής και η άλλη της των φυσικών επιστημών, και μίαν Γαλλίδα πτυχιούχον.

Πραγματικώς δε αι τρεις αύται θα επαρκέσουν εάν κατανείμουν εξ ίσου τας ώρας του προγράμματος, αι οποίαι (εξαιρουμένων των τεχνικών μαθημάτων) δεν υπερβαίνουν τας 90 καθ' εβδομάδα και διά τας τρεις τάξεις.

Διά να γίνη όμως τούτο πρέπει η διδασκάλισσα της γαλλικής να αναλάβη και τινα δευτερεύοντα μαθήματα της 3ης τάξεως, όπου αι μαθήτριαι θα είναι αρκετά προχωρημέναι διά να εννοώσιν αυτά διδασκόμενα γαλλιστί.

Τούτο πλην της ωφελείας των εις την ξένην γλώσσαν (την οποίαν εσημείωσα και ανωτέρω) θα φέρη και το ισοζύγιον του προϋπολογισμού μας.

Επί της ΠΕΜΠΤΗΣ προτάσεως:

Επειδή το ίδρυμα τούτο έχον τόσον σοβαρόν προορισμόν έχει ανάγκην συνεχούς εποπτείας, η οποία διά να εξασκήται απαιτεί πολλάκις και ειδικάς γνώσεις, προτείνω να ψηφίσωμεν βοηθούς εις το έργον του δημάρχου δύο Κυρίας και δύο Κυρίους. Αφίνω εις την κρίσιν του συμβουλίου να αποφασίση εάν τα 4 ταύτα μέλη θα έχουν συμβουλευτικήν μόνον γνώμην, ή και θα μετέχουν πραγματικώς της διοικήσεως. Και τα δύο ταύτα συστήματα 

p. 25
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/26.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

δοκιμασθέντα παρ' ημίν εις άλλα ιδρύματα διαφόρου φύσεως και προορισμού έχουν πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα των οποίων η ανάπτυξις παρέλκει. Το κατ' εμέ, φρονώ, ότι καθ' οιονδήποτε τρόπον και αν εγκριθή η σύστασις της επιτροπής, θα επιτύχη ο σκοπός αυτής, εάν ανατεθή το έργον εις πρόσωπα έχοντα ζήλον υπέρ της εκπαιδεύσεως και πιστεύοντα εις την αγιότητα της αποστολής των.

Η εφορεία αύτη θα φροντίση να εγκριθή η ίδρυσις της Σχολής διά του αναγκαιούντος Β. Διατάγματος και θα συντάξη τον εσωτερικόν κανονισμόν της λειτουργίας αυτής.

Δ'

Έφθασα ήδη εις το τέρμα των προτάσεών μου. Σπεύδω να προσθέσω ότι την δημιουργίαν του ανωτέρου τούτου Παρθεναγωγείου θεωρώ λίαν επείγουσαν, καθόσον εκ της αναπτύξεως του ωραίου φύλου -των μητέρων του μέλλοντος- εξαρτάται η μόρφωσις αγαθών τέκνων, αρίστων πολιτών τιμώντων την οικογένειαν και την Πατρίδα.

Εκτός των λόγων αυτών υπάρχουν και πολλοί άλλοι δευτερεύοντες, οι οποίοι συνηγορούν υπέρ της ιδρύσεως της ανωτέρω σχολής. Σας αναφέρω δύο μόνον εξ αυτών. Τινές των γονέων επιθυμούντες να δώσωσιν ανωτέραν μόρφωσιν εις τα κορίτσια των αποστέλλουν αυτά εις τα Γυμνάσια των αρρένων, μολονότι η εν αυτοίς εκπαίδευσις έχει όλως άλλον προορισμόν. Το σύστημα όμως τούτο (με όλην την ανεγνωρισμένην ηθικότητα των μαθητριών) έχει πλείστα όσα μειονεκτήματα. Κατά την ηλικίαν αυτήν (μεταξύ 13-15 ετών) συντελείται ο σωματικός και ψυχικός σχηματισμός του φύλου, αναπτύσσονται δ' ως εκ τούτου νέαι τάσεις, αόριστός τις ανησυχία, ανεξήγητοι ονειροπολήσεις, και διά τους λόγους τούτους απαιτούνται προφυλάξεις άπειροι, αι οποίαι είναι αδύνατοι, όταν υπάρχη συνεχής μετ' αρρένων συνάφεια. Απορώ μάλιστα πώς κατ' ανοχήν του νόμου επιτρέπεται η συνδιδασκαλία των δύο φύλων κατά την ηλικίαν αυτήν, ενώ εις όλα τα ευρωπαϊκά κράτη

p. 26
Search form
Search the book: Volos Girls’ School, II
Search results
    Digitized books
    Page: 7
    20 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

    ΕΙΣΑΓΩΓΗ

    Μετά την έκδοση της μελέτης μου με τον τίτλο «ΤΟ ΠΑΡΘΕΝΑΓΩΓΕΙΟ ΤΟΥ ΒΟΛΟΥ», που περιέχει την ιστορία του Σχολείου του Βόλου, η Επιτροπή του Ιστορικού Αρχείου Ελληνικής Νεολαίας έκρινε χρήσιμο να συμπληρωθεί ο τόμος εκείνος με τον παρόντα δεύτερο, που περιέχει μια σειρά από κείμενα και μαρτυρίες σχετικά με το ιστορικό πλαίσιο, τα γεγονότα δηλαδή και τη δράση των προσώπων που πρωταγωνίστησαν στη λειτουργία τον Ανώτερου Δημοτικού Παρθεναγωγείου και τη δικαστική συνέχεια της υπόθεσης των «Αθεϊκών» τον Βόλου (1908-1914).

    Θεωρώ προφανή τη σκοπιμότητα της δημοσίευσης των κειμένων, που περιέχονται στον παρόντα τόμο. Επιλέγονται και παρουσιάζονται εδώ τα κείμενα εκείνα, στο περιεχόμενο των οποίων κατά κανόνα αποκαλύπτονται οι προθέσεις και οι ενέργειες των προσώπων καθώς και το σκηνικό μέσα στο οποίο εκτυλίχτηκαν τα γεγονότα. Ο αναγνώστης μπορεί να βρει εδώ συγκεντρωμένες μερικές από τις πηγές, από όπου αντλήθηκαν συχνά παραθέματα και πληροφορίες για τη σύνθεση τον πρώτου τόμου. Οι πρώτες δημοσιεύσεις των κειμένων, που καταχωρίζονται σ' αυτόν τον τόμο, είναι δυσεύρετες, καθώς είχαν περιληφθεί σε εφημερίδες, περιοδικά και βιβλία, που αυτή τη στιγμή δεν είναι εύκολα προσπελάσιμα στο μελετητή.

    Ο τόμος αυτός, με τις «Μαρτυρίες και τα Κείμενα», περιλαμβάνει εννιά ενότητες, ανισομερείς ως προς την έκτασή τους. Τα δημοσιευόμενα κείμενα παρουσιάζονται σε δεύτερη —τα περισσότερα— παρουσίαση και σε βελτιωμένη μορφή και επεξεργασία.