Creator/Author:Σιδέρη, Αλόη
 
Title:Greek Students at the University of Pisa (1806-1861), I-II
 
Title of Series:Historical Archive of Greek Youth
 
Nr. within series:21
 
Place of Publication:Athens
 
Publisher:General Secretariat for Youth
 
Date of Publication:1989-1994
 
Pagination:687
 
Nr. of vol.:2 volumes
 
Language:Greek - Italian
 
Subject:Education
 
Education-Higher
 
Spatial coverage:Greece - Pisa, Italy
 
Temporal coverage:1806-1861
 
Description:È ormai luogo comune evidenziare le analogie tra 1'evoluzione della storia greca e quella italiana durante il secolo scorso e sottolineare i legami storici tra i due popoli, i quali portarono, in quel periodo, a comuni schieramenti perfino ai campi di battaglia. Ancora più importante dell'impegno comune nell'insurrezione armata è, per la storiografia greca, la trasmissione, tramite la vicina Italia, di modeli ideologici dell'Europa occidentale nei tempi di fratture rivoluzionari. È stato in parte ammesso che i sistemi teorici provenienti dall' Europa occidentale trovarono più facilmente il modo di assimilarsi in Grecia se mediati dai codici dell'ideologia nazionale italiana; 1'Italia e la Grecia erano entrambe situate alia periferia dell'Europa occidentale e in più percorrevano, durante quel periodo, délie vie parallèle nel loro camino verso Pindipendenza nazionale. La présente ricerca esamina il periodo che va dal 1806 al 1861 e che, in gran parte, coincide con il Risorgimento italiano. Include la fase di preparazione e i quatro decenni successivi di lotte intraprese con l'aspirazione di realizzare l'idea di liberazione e di unità nazionale. Durante questi stessi secoli hanno luogo in Grecia degli awenimenti analogi: la fase di preparazione, I'insurrezione armata la liberazione, la lotta degli irredenti. Nel présente libro questo argomento viene affrontato da una particolare angolatura. La ricerca considéra uno dei canali di trasmissione délie idee e dei valori risorgimentali italiani in Grecia; segnala la presenza di studenti Greci nell'Università di Pisa durante gli anni in esame e cerca di discrivere le condizioni nei quali vissero, gli influssi culturali e ideologici que ne hanno guidato le scelte e la conseguente formazione dei loro contegni. L'assunto di ricerca è che gli studenti Greci ebbero un ruolo notevole nella vita universitaria e, su larga scala, in quella politica. D'altra parte il fatto di frequentare l'Università di Pisa durante quel periodo, in combinazione con le tradizioni culturali specifiche diversificate a seconda délie città e regioni di provenienza, contribui alla formazione del loro agire. Taie formazione influirà sul funzionamento degli studenti Greci anche dopo il loro rimparto e il loro inserimento nella popolazione attiva. Per verificare le ipotesi sudette è stato necessario esaminare accuratamente l'ambiente politico e culturale all'interno del quale vissero gli studenti Greci. Utilizzando come fonte principale la bibliografia italiana, la ricerca ripercorre concisamente la storia della Toscana durante tre periodi successivi: l'Occupazione francese, la Restaurazione, la Controrivoluzione. Descrive gli avvenimenti più important!, le istituzioni amministrative, le correnti culturali e politiche, le mentalità e i valori di quella società. Restrigendo il campo, lo studio ricostruisce l'ambiente di Pisa e della sua università mettendo in risalto l'evoluzione e la dinamica del clima politico e culturale all'interno del quale vissero gli studenti Greci. Dopo una descrizione assai concisa della storia dell'Università di Pisa, la ricerca considéra la partecipazione della comunità universitaria allé vicende risorgimentali: circolazione délie idée liberali, società segrete, insurrezione armata. La parte principale del libro sviluppa i seguenti terni: le posizioni che assunsero gli studenti Greci riguardo le vicende risorgimentali e il loro conseguente agire; il loro grado d'inserimento nel contesto sociale, i loro rapporti interpersonal! con i compagni italiani di corso e con i professori; il modo con oui essi effetuavano i loro studi, i loro rapporti con le comunità greche di Livorno e di Pisa, e in più alcuni aspetti particolari della loro vita privata. La ricerca — svolta soprattutto negli Archivi di Stato di Pisa e di Firenze — ha portato alla luce dati assai ragguardevoli: 840 Greci frequentarono l'Università di Pisa durante il periodo 1806-1861; la percentuale della loro presenza aU'Università registra un aumento progressive che va dai minimo di 2,89% delli anni 1806-1810 al massimo di 16,57% degli anni 1855-1859. Per quanto riguarda i luogi di provenienza, gran parte di essi vengono dalle Isole lonie e soprattutto da Cefalonia. Mérita pertanto la nostra attenzione il fatto che nel numéro dei Greci che studiarono in Italia è compresa un elevata percentuale di studenti provenienti da tutti i grossi centri urbani della libéra ed irredente Grecia e dalle comunità di Greci emigrati: Costantinopoli, Smirne, Patrasso, varie città di Candia, Giannina, Mitilene, Sira, Scio... A Pisa si recano perfino studenti dai più distanti focolai deU'Ellenismo (Alessandria di Egitto, Pietroburgo, Gesarea, Prussa, lesi, Bucarest) e dai più piceoli centri urbani della Grecia peninsulare ed insulare. Infine, tra le città d'origine degli studenti Greci si comprendono anche quelle città italiane ove allora fiorivano le comunità elleniche: Livorno, Pisa, Trieste, Genova. Per quanto riguarda l'inserimento dei Greci nel contesto universitario e nel quello più ampio della città, i dati rilevati dalla ricerca inducono alla conclusione che essi ne costituivano parte vitale e inseparabile. Vi sussistevano dei fattori particolari che favorivano l'inserimento degli studenti non Toscani e specialmente di quelli Greci: la lunga tradizione cosmopolite dell'Università; l'atteggiamento tollerante e perfino accondiscente (malgrado le sue oscillazioni) délie autorità toscane riguardo agli studenti; l'atteggiamento amichevole dei cittadini Pisani i quali erano ben coscienti del fatto che lo splendore e il benessere délia loro piccola città erano dovuti in gran parte al fascino che esercitava la sua Università; la circolazione nel corpo accademico di idee liberali con precisi riferimenti alla lotta per l'indipendenza greca e la presenza di un vivo interesse per i valori délia Grecia antica, sorella di Roma; le forti affinità tra le mentalità greche e quelle italiane dovute alla lunga tradizione di scambi culturali (soprattutto tral'Italia e le Isole lonie) e allé analogie tra le congiunture storiche dei due paesi, specialmente in quel periodo. Se inoltre si tiene conto che gli studenti Greci, recandosi a Pisa, apportarono con loro le esperienze rivoluzionari di un popolo che conduceva allora la lotta sanguinosa per la sua emancipazione nazionale, diventa ancora più spiegabile il loro schieramento con i compagni Italiani nel tentative di realizzare i loro ideali comuni. Inoltre, alla creazione di forti legami tra i due popoli, contribui fortemente l'universalità del carattere dei sistemi teorici che ispirarono e fecero da guida allé lotte parallèle dei Greci e degli Italiani. La ricerca archivistica, con il contributo dell'inerente bibliograîia, ha rilevato l'esistenza di alcuni casi di effetiva partecipazione dei Greci nel movimento intellettuale radicale, nelle società segrete e perfino nell'insurrezione armata. Ha dimostrato inoltre che essi mantennero tutte le caratteristiche di minoranza etnica e conservarono sempre viva la loro attenzione verso le sorti délia madré patria. Per quanto riguarda il bagaglio ideologico e l'apporto culturale degli studenti Greci ritornati in patria, fu déterminante l'influsso del fervente clima délia città di Pisa, délia sua Università e délia Toscana in générale. «Un énorme Gabinetto Vieusseux» viene definita l' Università di Pisa da un studioso Italiano. Non è necessario inoltrarsi in ulteriori dettagli per rendersi conto délia quantità, délia varietà e délia profondità délie incidenze ideologiche che suggellassero gli studenti Greci. Da una parte délia storiografia greca è già stato segnalato che 1'Italia, in quanto più vicina al centre del sistema politico-economico internazionale, îunse da tramite ideologico e propulsore per il movimento politico e culturale greco durante il période in esame. Il présente libro vuole solamente aggiungere ulteriori argomentazioni a sostegno di questa tesi e inoltre indicare, attraverso un elenco prolisso, alcuni dei fattori che furono responsabili di questa compenetrazione ideologica.
 
License:This book in every digital format (PDF, GIF, HTML) is distributed under Creative Commons Attribution - NonCommercial Licence Greece 3.0
 
The book in PDF:Download PDF 35.12 Mb
 
Visible pages: 279-298 από: 694
-20
Current page:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/279.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

"Νέος φιλομαθής"

Η ανισότητα του μορφωτικού οπλισμού, με τον οποίο φτάνουν στην Πίζα οι Έλληνες, είναι έκδηλη στον αριθμό και το είδος των πιστοποιητικών που βεβαιώνουν τις προηγούμενες σπουδές τους· μερικοί δεν υποβάλλουν κανένα (από τους κανονισμούς δεν ορίζεται ως απαραίτητη προϋπόθεση εισδοχής και ίσως οι ίδιοι θεωρούν ότι η ταπεινή προπαιδεία τους δεν αποτελεί αξιόλογο συστατικό)· άλλοι υποβάλλουν λίγα και άλλοι πολλά πιστοποιητικά, είτε από σχολές όλων των επιπέδων ως και πανεπιστημίων1 είτε από ιδιωτικούς δασκάλους.

Η ανάγνωση των πιστοποιητικών αυτών, όπως και των βαπτιστικών από μια άλλη άποψη, μοιάζει με περιήγηση στα εκπαιδευτικά ιδρύματα -από τα πιο κοινά ως τα πιο περίλαμπρα -του ελληνισμού της εποχής και συγχρόνως είναι ενθύμιο από άσημους ή επιφανείς δασκάλους: "Ο υποφαινόμενος βεβαιώ ότι ο Ευγενής Κύριος Στυλιανός Βεντούρας του Ευγενούς Κυρίου Θεοδώρου εκ της πόλεως ταύτης Κερκύρας, νέος φιλομαθής και με χρηστά ήθη κεκοσμημένος, εμαθήτευσε παρ' εμοί ιδιαιτέρως, διδαχθείς την Ελληνικήν και Λατινικήν γλώσσαν, τα Μαθηματικά και την Φιλοσοφίαν [...] Εν Κερκύρα 12/24 Σεπτεμβρίου 1842. -Ιερομόναχος Αθανάσιος Πολίτης Αρχιμανδρίτης"2.

Από πλήθος ανάλογες περιπτώσεις επιβεβαιώνεται ότι τα ιδιαίτερα μαθήματα, σε συνδυασμό συχνά με τη φοίτηση σε δημόσια ή ιδιωτικά σχολεία, ήταν ο συνηθέστερος τρόπος για να μορφώνονται τα παιδιά των ευγενών στα Επτάνησα. Εκτός από αυτό

——————————————

1. Τα πιστοποιητικά των ελληνικών πανεπιστημίων (Ιόνιος Ακαδημία και Οθώνειο μετά το 1837) περιέχονται στις δέσμες Università, DI 1-16, ενώ των ιταλικών στο DI 84, No 3, "Filza di attestati ed altro..."

2. DI 1, No 93. Επίσης Αρχ. Ιακωβάτων, XI, πιστοποιητικό με υπογραφή Δ. Αθανάσιος ο Ψαλίδας, 1828, Δεκεμβρίου 30 Κέρκυρα, "ο υπογεγραμμένος πιστοποιώ ότι ο Κύριος Χαραλάμπης Αλοΰσίου Τυπάλδου Κεφαλλήν ήκουσε παρ' εμοί την λογικήν και μεταφυσικήν και την μαθηματικήν γεωγραφίαν με πρόοδον αρίστην και με ήθη κάλλιστα".

p. 279
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/280.gif&w=600&h=393 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

43.

ΕΙΚΟΝΑ

44.

p. 280
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/281.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

-γνωστό άλλωστε-η έρευνα σε άλλα πανεπιστημιακά κατάστιχα αποδεικνύει πόσο σοβαρά υπολόγιζαν τα πιστοποιητικά αυτά οι πανεπιστημιακές αρχές. Το προνόμιο της απαλλαγής από τις εισαγωγικές εξετάσεις1 παρέχεται στην Πίζα αδιακρίτως σ' αυτούς που είχαν διδαχθεί τα απαιτούμενα γι' αυτές μαθήματα είτε σε σχολεία είτε από ιδιωτικούς δασκάλους. Στα σχετικά πιστοποιητικά δεν παραλείπεται και η αναφορά -κάποτε υπερβολικά διεξοδική -στα μαθήματα που διδάχτηκαν οι υποψήφιοι: "...της μεν Ελληνικής Γλώσσης και το Συντακτικόν, της δε Μαθηματικής όλην την Αριθμητικήν και μέρος της Στοιχειώδους Άλγεβρας, έως και το πρόβλημα των Φώτων..."2 Όπου είναι δυνατόν, ο υποψήφιος συνιστάται ως "ικανός ανωτέρας εν τω Πανεπιστημίω παιδεύσεως ευδοκιμήσας με μέγα έπαινον [...] και λαβών τα αριστεία" κ.ά.π.3. Σε μερικούς φακέλους υπάρχουν και βραβεία: "Τω καλώ καγαθώ μειρακίω Γερασίμω Ρωσσολύμω του Νικολάου Κεφαλλήνι την πατρίδα, πάσι τοις εν τω Ιονίω Γυμνασίω νόμω τεταγμένοις παιδεύμασι φιλομαθώς και πάνυ δραστηρίως εφ' όλην την τετραετίαν σχολάσαντι, ου μην αλλά και τας δημοσίας καθ' εξαμηνίαν και ετησίας δοκιμασίας Άριστα υποστάντι, κοινή δε των διδασκάλων ψήφω δις των αριστείων αξιωθέντι, τουτί το Πιστωτήριον γράμμα, αρετής ένεκα και παιδείας, δίδοται..."4

Όπως είναι γνωστό, δεν είναι λίγοι οι Επτανήσιοι που εκπαιδεύονται από Ιταλούς δασκάλους κι έτσι φτάνουν στην Πίζα με ειδικά εφόδια. Ο Παναγιώτης Κοκκίνης διδάσκεται για τέσσερα χρόνια Λατινικά, Ιταλικά, Γαλλικά, Αισθητική και Φιλοσοφία στο ιδιωτικό σχολείο του Μπολονέζου L. J. Dor Marzocchi στη

——————————————

1. Βλ. εδώ, κεφ. "Κατά το προνόμιον των Ελλήνων".

2. DI 2, No 134, φάκελος Ιωάννη Κασσιανού, ακ. έτος 1843-44, πιστοποιητικό από το Δευτερεύον Σχολείον Ιθάκης.

3. στο ίδιο, πιστοποιητικό από το Δευτερεύον Σχολείον Ληξουρίου, και αλλού.

4. DI 4, No 76, ακ. έτος 1845-46.

p. 281
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/282.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Ζάκυνθο. Το σχετικό πιστοποιητικό είναι επικυρωμένο με συμβολαιογραφική πράξη, στην οποία οι μάρτυρες δηλώνουν ότι "ο δόκτωρ Μαρτζόκις υπογράφεται Ιταλιστί καθό αγνοΐ την Ελληνικήν γραφήν". Ο Κοκκίνης συμπληρώνει τη μόρφωσή του με ιδιαίτερα μαθήματα Ελληνικής γλώσσας, Αριθμητικής, πρακτικής Γεωμετρίας και Γεωγραφίας από τον Ανδρέα Κουντούρη, "πρώην μεν δημόσιον νυν δε ιδιωτικόν Διδάσκαλον εν τη νήσω ταύτη"1.

Ενθύμιο της πάλαι ποτέ λαμπρής Πετριτσείου Σχολής στο Ληξούρι είναι το πιστοποιητικό του Γεράσιμου Βασ. Μαζαράκη, ο οποίος "καταγραφθείς εν τω τετάρτω σχολαστικώ έτει της ρηθείσης Σχολής [...] διήκουσε τα εν τω έτει τούτω παραδιδόμενα μαθήματα, μεθ' όσης πλείστης επιμελείας και επιδόσεως· έτι δε ιεράν Κατήχησιν και ιστορίαν, Φιλοσοφίαν, Άλγεβραν και Ιταλικήν γλώσσαν ευδοκιμών δε κατά τον της εαυτού μαθητείας χρόνον, και κοσμίως διάγων επί τα κρείττω προήγετο..." Το πιστοποιητικό έχει την υπογραφή του Σχολάρχη: "Άνθιμος Μαζαράκης, Αρχιμανδρίτης του Οικουμενικού θρόνου, 5 Ιουλίου 1856"2.

Οι μη Επτανήσιοι υποψήφιοι προσκομίζουν, όσοι προσκομίζουν, πιστοποιητικά από σχολεία: Βασιλικόν Γυμνάσιον 

——————————————

1. DI 17, No 62, ακ. έτος 1857-58. Ο Ανδρέας Κουντούρης έχει διδάξει και πλήθος άλλα παιδιά, όπως φαίνεται από τα πιστοποιητικά τους που έχουν την ίδια στερεότυπη υπογραφή. Σε ιδιωτικό σχολείο της Λευκάδας, που διευθύνεται από τον Professore Antonio [...] Missionario Apostolico, Par. Latino e Capellano della [...] φοιτά και ο Φίλιππος Ντ' Άστον, Λευκαδίτης Αγγλικής καταγωγής, και διδάσκεται, "τιμητικά, διακρινόμενος", Ιταλικά, Λατινικά, Μαθηματικά και Φιλοσοφία (DI 14. No 1, ακ. έτος 1853-54).

2. στο ίδιο (DI 17) No 170. Απόφοιτος της Πετριτσείου είναι και ο Ευάγγελος Αρδαβάνης από το Ληξούρι (DI 18, No 117, ακ. έτος 1859-60). Για την Πετρίτσειο Σχολή, βλ. Γεωργίου Μοσχόπουλου, Ιστορία της Κεφαλονιάς, Τόμ. Β', εκδ. Κέφαλος, Αθήνα 1988, σ. 116-117.

p. 282
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/283.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Αθηνών1, Βασ. Γυμνάσιον Σύρου2, Ελληνικόν Σχολείον και Γυμνάσιον Σύρου3 κ.ά. Δύο πιστοποιητικά προέρχονται από τη Σχολή της Χάλκης· και τα δύο υπογράφονται από τον Διευθυντή Άνθιμο Μαζαράκη και άλλους καθηγητές Έλληνες και ξένους και επικυρώνονται από τους εφόρους (Ιωάννης Ψυχάρης κ.ά. )4. Ο Άνθιμος Μαζαράκης, ως Maestro e Rettore del Collegio Greco Flangini, έχει υπογράψει το 1845 και το πιστοποιητικό του Χαραλάμπους Μαζαράκη από την Κεφαλονιά5. Ο καθολικός Μάρκος Βιτάλης από την Κωνσταντινούπολη έχει υποβάλει πιστοποιητικό από το Établissement des frères des Écoles Chrétiennes S. Benoît στο Γαλατά ότι σπούδασε εκεί Ανάγνωση, Γραφή, Αριθμητική, Γαλλικά, Ιταλικά και Ελληνικά6.

Ιδιαίτερη πάντα κατηγορία αποτελούν τα πιστοποιητικά σπουδών των παιδιών της παροικίας. Υπάρχουν βεβαιώσεις από την Τεργέστη, το Λιβόρνο και την Πίζα που δείχνουν, μεταξύ άλλων, και τη διαδικασία εθνικής ενσωμάτωσης των απόδημων Ελλήνων της Ιταλίας7.

Πολλοί είναι και οι Έλληνες που συνεχίζουν στην Πίζα σπουδές που άρχισαν σε πανεπιστήμια της Ελλάδας: στον κώδικα αυτόν υπάρχουν 3 πιστοποιητικά από το Οθώνειο8, και 3 από την Ιόνιο Ακαδημία9.

——————————————

1. DI 4, No 99 (Μενέλαος Ρουβίνης από τη Σμύρνη, ακ. έτος 1845-46).

2. DI 1, No 132 (Γεώργιος Σαλάχας από την Ερμούπολη, ακ. έτος 1842-43).

3. DI 1, No 59 (Ιωάννης Βουρβουχάκης από τη Σύρο, ακ. έτος 1851-52).

4. DΙ 12, No 3 (Antich Emilio Greco di Costantinopoli, ακ. έτος 1851-52), και DI 15, No 73 (Λεωνίδας Νιώτης από τη νήσο Αντιγόνη, ακ. έτος 1854-55).

5. DI 4, No 72.

6. DI 12, No 2, ακ. έτος 1851-52.

7. Βλ. εδώ ,κεφ. "Σχέσεις με την παροικία".

8. DI 4, No 99 (Μενέλαος Ρουβίνης, ακ. έτος 1845-46), DI 5, No 67 (Ιωάννης Θεοδωρίδης, ακ. έτος 1846-47) και DI 12, No 1 (Παύλος Φωκάς, ακ. έτος 1851-52).

9. DI 6, No 71 (Γεράσιμος Φωκάς Αλεξανδράτος, ακ. έτος 1847-48),

p. 283
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/284.gif&w=600&h=393 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

45.

ΕΙΚΟΝΑ

46.

p. 284
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/285.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

Οι νομικές προδιαγραφές

Ο τύπος των εισαγωγικών εξετάσεων για το Πανεπιστήμιο της Πίζας περιγράφεται ως εξής στον Κανονισμό του 1814: "Ουδείς δύναται να εγγραφή εις τον κατάλογον των σπουδαστών εάν [...] δεν αποδείξη ότι εννοεί την Λατινικήν Γλώσσαν και ότι έχει επαρκώς διδαχθεί την Ρητορικήν1. -Προς τον σκοπόν αυτόν οιοσδήποτε επιθυμεί να εγγραφή εις τον ως άνω κατάλογον οφείλει να ευρίσκεται εν Πίσση την 7ην Νοεμβρίου, να παρουσιασθή εις την Γραμματείαν του Πανεπιστημίου και να υποστή μίαν ατομικήν ημίωρον εξέτασιν εις την Λατινικήν γλώσσαν και την Ρητορικήν, η οποία θα διεξαχθή εκ περιτροπής υπό των τριών εκ των τεσσάρων Καθηγητών: των Ανατολικών Γλωσσών, της Λογικής και Μεταφυσικής, της Ελληνολατινικής φιλολογίας και της Ιταλικής φιλολογίας[...] Από τας εξετάσεις απαλλάσσονται οι μαθηταί, οι οποίοι αναδεικνύονται φοιτηταί υπό της Αυτού Αυτοκρατορικής και Βασιλικής Μεγαλειότητος ή από τας Κοινότητας του Κράτους, υπό τον όρον ότι έχει προηγηθεί της αναδείξεώς των άλλη αυστηρά εξέτασις. Εάν ο νέος θελήση να γίνη δεκτός εις την εξέτασιν της Λογικής ή και της Μεταφυσικής, δύναται να την υποστή και, εις την περίπτωσιν αυτήν, η όλη εξέτασις θα είναι ωριαία και, εφόσον λάβη ο εξετασθείς την έγκρισιν, θα απαλλάσσεται από την παρακολούθησιν των μαθημάτων αυτών εις το

——————————————

DI 10, No 72 (Σπυρίδων Μαρκοράς, ακ. έτος 1850-51) και DI 16, No 23 (Αυγουστίνος Κογεβίνας, ακ. έτος 1856-57).

1. Ο όρος αυτός τροποποιείται με Motuproprio της 26 Οκτωβρίου 1824 (A.S.P., Università, Α II 7, "Regolarmento...", σ. 51, με το οποίο ορίζεται ότι όσοι προορίζονται για σπουδές Ιατρικής ή Φυσικών επιστημών εξετάζονται επίσης στη Λογική, την Αριθμητική και τη Γεωμετρία.

p. 285
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/286.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Πανεπιστήμιον"1. Για τους ξένους σπουδαστές προβλέπει το άρθρο XVIII (Forestieri) του ίδιου κανονισμού: "Ξένοι επιθυμούντες να ακολουθήσουν σπουδάς εις το Πανεπιστήμιον, εάν πρόκειται να διατρέξουν εν αυτώ όλον τον κύκλον των σπουδών των, έχουν τας αυτάς υποχρεώσεις με τους Υπηκόους της Αϊτού Αυτοκρατορικής και Βασιλικής Μεγαλειότητος".

Στις αρχές της δεκαετίας του '40, μέσα στη γενική μεταρρυθμιστική κίνηση, αυξάνονται και τα εξεταζόμενα στις εισαγωγικές θέματα. Η εξέταση στη στοιχειώδη Γεωμετρία και στην Αριθμητική γίνεται υποχρεωτική για τους υποψηφίους όλων των σχολών. Η εξέταση στη Λατινική φιλολογία προσδιορίζεται ως γραπτή μετάφραση κειμένου του Βιργιλίου ή του Κικέρωνα από τα λατινικά "στα ιταλικά" (όχι "τοσκανικά" πια) και προφορική μετάφραση και ανάλυση μιας ωδής του Ορατίου2.

Άλλη σχετική διαταγή -με πνεύμα όμως κατασταλτικό του φοιτητικού κινήματος και όχι μεταρρυθμιστικό- εκδίδεται το 1849: "Τα δοκίμια των υφισταμένων τας εισαγωγικάς διά το Πανεπιστήμιον εξετάσεις δέον όπως κρίνονται με την δέουσαν αυστηρότητα [...] Ξένοι δεν γίνονται δεκτοί καθ' οιονδήποτε τρόπον εις τα Πανεπιστήμια εάν δεν έχουν λάβει την απαιτουμένην άδειαν από την Βασιλικήν Κυβέρνησιν"3.

——————————————

1. Α.8.Ρ., Università, Α II 7, Regolarmenti..., άρθρο IX, Studenti. Με το άρθρο XII του ίδιου κανονισμού ορίζεται ότι το μάθημα της Λογικής είναι υποχρεωτικό για τους πρωτοετείς σπουδαστές όλων των σχολών, αν δεν το έχουν περάσει στις εισαγωγικές. Η ανάγκη να "εννοούν" οι υποψήφιοι τη Λατινική γλώσσα προκύπτει από το γεγονός ότι ναι μεν τα μαθήματα γίνονται στα ιταλικά (in lingua Toscana, ορίζει ο κανονισμός) -κι αυτό επιβλήθηκε από τους Γάλλους στην περίοδο της Κατοχής-, αλλά στην αρχή κάθε παραδόσεώς του ο καθηγητής "κάνει μια εισαγωγή διαρκείας ενός τετάρτου στα Λατινικά, συνοψίζοντας τα βασικά στοιχεία του νέου μαθήματος" (στον ίδιο κανονισμό, άρθρο IV, Regolarmento per i professori).

2. στο ίδιο, No 17, Notificazione del Sig. Gav. Gaetano Giorgini, Soprintendente agli Studi del Granducato, 12 Ιανουαρίου 1841.

3. στο ίδιο, Notificazione dalla Cancelleria dell'I. e R. Università

p. 286
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/287.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

47. Gaetano Giorgini: ο υπουργός της μεταρρύθμισης

p. 287
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/288.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Τα σχετικά με την άδεια που απαιτείται προκειμένου να γίνει κανείς δεκτός στο Πανεπιστήμιο δεν θεσμοθετούνται για πρώτη φορά το 1849, αλλά μάλλον υπενθυμίζονται και διασαφηνίζονται, επειδή ο θεσμός έχει ατονήσει στο διάστημα της πολυτάραχης δεκαετίας του '40. Ήδη από το 1816 υπάρχει διαταγή να απευθύνουν οι πανεπιστημιακές αρχές στον Υπουργό της Παιδείας όλες τις υποθέσεις που πρέπει να υποβληθούν στην κρίση της κυβερνήσεως1. Μια εικόνα του τρόπου, με τον οποίο εφαρμοζόταν η διαταγή δίδεται σε μια επιστολή από την Προεδρία της Χρηστής Κυβερνήσεως προς τον Κυβερνήτη της Πίζας σχετική με την εγγραφή 10 ξένων υποψηφίων στο Πανεπιστήμιο. Ο πρόεδρος, αφού πήρε τις πληροφορίες του από την αστυνομία, πληροφορεί τον Κυβερνήτη ότι ο Προβλεπτής του Πανεπιστημίου εξουσιοδοτείται να δεχθεί τους οκτώ από τους δέκα ξένους (μεταξύ των οποίων και τον Μάρκο Γουργουράκη από τη Ζάκυνθο) υπό τον όρο ότι θα επιβλέπονται αυστηρά από την τοπική αστυνομία. Όσο για τους άλλους, "αμφοτέρους καταγομένους εκ του παπικού κράτους", ο πρόεδρος ορίζει να αποκλειστούν από το Πανεπιστήμιο και να μην τους δοθεί άδεια διαμονής (soggiorno) στο Μ. Δουκάτο2. Από πλήθος άλλες μικρές υποθέσεις φαίνεται ότι ο Provveditore του Πανεπιστημίου διαβίβαζε τις αιτήσεις των υποψηφίων για να πάρει από την κυβέρνηση την οποιαδήποτε εξουσιοδότηση3. Είναι φανερό ωστόσο ότι τέτοιοι θεσμοί εφαρμόζονται σχολαστικότερα σε περιόδους εντάσεων, όπως είναι η επαύριον των κινημάτων του '30, '31 και του πολέμου του 1848.

——————————————

li 26 ottobre 1849 (πρόκειται για κοινοποίηση της κυβερνητικής διαταγής εκ μέρους της Γραμματείας του Πανεπιστημίου). Σκοπός του μέτρου είναι να παρεμποδιστεί η είσοδος στο Πανεπιστήμιο πολιτικών προσφύγων, κυρίως από τα άλλα κράτη της Ιταλίας.

1. στο ίδιο, Istruzioni per il Regio Consultore e Soprintendente agli Studi del Gran Ducato [...] 29 Νοεμβρίου 1816.

2. A.S.P., Governatore 96, affare 9, επιστολή της 8 Δεκεμβρίου 1833.

3. A.S.P., Università, B II 12, anno 1838.

p. 288
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/289.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Τον τρόπο εφαρμογής της διατάξεως για τις εισαγωγικές εξετάσεις μαρτυρούν στοιχεία από άλλα κατάστιχα: η πρώτη σχετική μνεία της περιόδου που ερευνώ είναι του 1815. Οι εξετάσεις διεξάγονται από τότε κανονικά κάθε χρόνο (με πλήθος όμως απαλλαγές), σταματούν ή τουλάχιστον δεν αναγράφονται στην περίοδο 1823-25 και εμφανίζονται πάλι το ακ. έτος 1825-26, με περισσότερες ακόμα εξαιρέσεις1. Μετά το 1826 (χρονολογία έκδοσης του Κανονισμού του 1814 από τον οίκο Ranieri-Prosperi, Stampatori della I. et R. Università), αναγράφονται κανονικά είτε οι εξετάσεις είτε οι λόγοι απαλλαγής, αλλά προοδευτικά οι εξαιρέσεις αυξάνονται, ώσπου, τις παραμονές της διαταγής του 1840, φτάνουν να απαλλάσσονται πάνω από τους μισούς υποψηφίους, αρκετοί μάλιστα χωρίς αναγραφή αιτιολόγησης.

"Κατά το προνόμιον των Ελλήνων"

Από πολλά στοιχεία προκύπτει ότι υπήρχε κατά καιρούς στο Πανεπιστήμιο της Πίζας ένα καθεστώς προνομίων για τους Έλληνες υποψηφίους που φαίνεται ότι είχε καθιερωθεί εθιμικά. Μια άλλη εύλογη υπόθεση, που δυνατόν να ερμηνεύει το τεράστιο ποσοστό των Ελλήνων που γίνονται δεκτοί χωρίς εισαγωγικές εξετάσεις, είναι ότι αρκετοί Έλληνες, κυρίως Επτανήσιοι, έφταναν στην Πίζα με μεγαλύτερη προπαιδεία από τους Ιταλούς, 

——————————————

1. A.S.P., Università, DI 69-74, Ruolo degli Scolari dell'I. e R. Università di Pisa coll'indicazione dei loro studi. Στον κώδικα αυτόν παραπέμπουν όλες οι υποσημειώσεις που αρχίζουν με την ένδειξη DI 69 ως DI 74. Βλ. και σ. 289 κ.ε. Η τελευταία μνεία εισαγωγικών εξετάσεων στον κώδικα είναι του 1840. Εκεί και τελειώνει το κατάστιχο. Οι διαπιστώσεις σχετικά με τις απαλλαγές δεν αναφέρονται βέβαια στους προερχόμενους από άλλα πανεπιστήμια, που είναι πάμπολλοι και, φυσικώ τω λόγω, κατατάσσονται σε προχωρημένο στάδιο σπουδών (βλ. γι' αυτούς κεφ. "Από πανεπιστήμιο σε πανεπιστήμιο").

19

p. 289
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/290.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

βεβαιωμένη με τα πιστοποιητικά που προσκόμιζαν1. Επιπλέον, όπως θα φανεί και παρακάτω, οι περισσότεροι Έλληνες έκαναν το παν για να συντομεύουν την πολυδάπανη περιπέτεια των σπουδών στα ξένα.

Οπωσδήποτε, ήδη από το 1815, πλήθος Έλληνες απαλλάσσονται από την εισαγωγική εξέταση στο μάθημα της Φιλοσοφίας με επιστολή της Γεν. Γραμματείας του Κράτους της Τοσκάνης (R. Segreteria di Stato) ή και γίνονται δεκτοί χωρίς καμιά απολύτως εξέταση2. Υποθέτω μάλιστα ότι και αρκετοί από αυτούς που έδιναν εισαγωγικές εξετάσεις δεν εξετάζονταν στα ίδια μαθήματα με τους Ιταλούς υποψηφίους: για μια δεκαετία περίπου μετά το 1815, αναγραφόταν για τους Έλληνες η γενικόλογη φράση "Esame di ammissione", ενώ για τους Ιταλούς "Ammesso al Ruolo per l'esame subito in Lingua Latina". Από το 1826 και ύστερα αναγράφεται κάτω από το όνομα των περισσότερων Ελλήνων "Esame in Lingua Greca" και κάποτε "anche in Filosofia", πράγμα που σήμαινε ότι απαλλάσσονταν από το μάθημα της Λογικής του Α' έτους3. Δεν λείπουν όμως και οι Έλληνες που προτιμούν να εξεταστούν στα Λατινικά, ιδίως οι Καθολικοί και τα παιδιά της παροικίας4.

Πλήθος Έλληνες εξάλλου απαλλάσσονται από τις εισαγωγικές εξετάσεις "επειδή έχουν υποστεί αυτάς εις την πατρίδα των": ο Ιωάννης Αγγελίδης από τη Σύμη "γίνεται δεκτός εις την πρώτην (προκαταρκτική για το πτυχίο) εξέτασιν χωρίς να έχει υποβληθεί εις εισαγωγικάς εξετάσεις, επειδή έχει υποστεί ταύτας εις την πατρίδα του" (Απόφαση της 11 Αυγούστου 1831)5. Ο Γεώργιος Σακελλαρίδης από τα Ιωάννινα απαλλάσσεται το 1830 "επειδή έχει κάμει σπουδάς Φιλολογίας και Φιλοσοφίας εις το 

——————————————

1. Βλ. εδώ, κεφ. "Νέος φιλομαθής".

2. DI 69, No 253, 256, 349 και αλλού.

3. DI 71, No 131, 191, 346, 358, 403 και αλλού.

4. DI 71, No 347, 814 και αλλού.

5. DI 71, No 640.

p. 290
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/291.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Σεμινάριον της Θεσσαλονίκης"1. Ο Γεώργιος Καλούτσης (ή Καλούτζης) από το Τσιρίγο απαλλάσσεται "δυνάμει των εξετάσεων τας οποίας έχει υποστεί εις τα δημόσια Λύκεια της πατρίδος του" (απόφαση της 27 Νοεμβρίου 1830 )2. Ο Τηλέμαχος Μαράτος εξαιρείται από τις εξετάσεις του 1838 "επειδή έδωσεν αυτάς εις το Λύκειον Παξών"3. Γενικά φαίνεται ότι τα πιστοποιητικά των ελληνικών σχολείων αποτελούσαν για τις πανεπιστημιακές αρχές λόγο επαρκή για να εισηγηθούν στην κυβέρνηση την απαλλαγή από τις εξετάσεις· βεβαιώσεις από Δευτερεύοντα Σχολεία της Επτανήσου, τη Σχολή της Σμύρνης, της Χάλκης κτλ. αναγνωρίζονταν έμπρακτα στην Πίζα. Αποκορύφωμα είναι οι περιπτώσεις του Άγγελου Φωκά που κερδίζει ένα χρόνο "επειδή έχει σπουδάσει εις τα Δευτερεύοντα Σχολεία της Κεφαλληνίας"4, του Λουκά Σακελλαρίδη που "του έχει χαρισθεί το πρώτο έτος των σπουδών της Ιατρικής, το οποίον έχει διανύσει εις το Βασιλικόν Ινστιτούτον της Ερμουπόλεως"5, και του Γεράσιμου Ινκιόστρη που "έγινε δεκτός εις το τρίτον έτος της Νομικής Σχολής δυνάμει των σπουδών, τας οποίας έχει κάμει εις την πατρίδα του: πρώτον και δεύτερον έτος εις τα Δευτερεύοντα Σχολεία [scuole secondarie] της Κεφαλληνίας"6.

Περισσότερες είναι οι απαλλαγές των Ελλήνων, για τις οποίες δεν αναγράφεται συγκεκριμένη αιτιολογία στη στήλη των παρατηρήσεων, αλλά σημειώνεται μόνο η φράση "απαλλαγμένος από τις εισαγωγικές εξετάσεις δυνάμει της Αποφάσεως..., Επιστολής..., Διαταγής..." κτλ.7 Σε άλλους πάλι δεν αναγράφονται εισαγωγικές εξετάσεις, αλλά ούτε υπάρχει οποιαδήποτε σχετική σημείωση στη στήλη των παρατηρήσεων. Ίσως, στις δύο αυτές 

——————————————

1. DI 71, No 838.

2. DI 71, No 863.

3. DI 72, No 978.

4. DI 73, No 265.

5. DI 73, No 267.

6. DI 73, No 366.

7. DI 72, No 207, No 323 και αλλού.

p. 291
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/292.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

κατηγορίες, πρέπει να κατατάξουμε και εκείνους που προσκόμισαν μόνο πιστοποιητικά από ιδιωτικούς δασκάλους.

Πώς διαμορφώθηκε το έθιμο αυτό των ελληνικών προνομίων διαγράφεται ανάγλυφα σε μια επιστολή ανυπόγραφη (υποθέτω του Provveditore του Πανεπιστημίου προς τη Γραμματεία του Κράτους) με ημερομηνία 31 Αυγούστου 1838: "Αν και ο κανονισμός του Πανεπιστημίου μας αντιτίθεται προς την αίτησιν που υπέβαλε ο Διονύσιος Βερέττας εκ Ζακύνθου δι' απαλλαγήν του από τας εισαγωγικάς εξετάσεις δυνάμει των σπουδών, τας οποίας πιστοποιεί ότι έχει ήδη κάμει εις την πατρίδα του, είναι δυνατόν να προσαχθούν πολλά παραδείγματα απαλλαγών, τα οποία θα ηυνόουν την αποδοχήν της αιτήσεως. Ευρίσκω πράγματι, εις τα κατάστιχα της Γραμματείας1 ότι ο Μελισσηνός Αντώνιος εκ Κεφαλληνίας, με την Διαταγήν της 9ης Ιανουαρίου 1834, απηλλάγη από τας εισαγωγικάς εξετάσεις, τας οποίας είχε υποστεί εις την πατρίδα του. Ο Τυπάλδος Φορέστης Μαρίνος εκ Κεφαλληνίας έτυχε της αυτής απαλλαγής με Διαταγήν της R. Segreteria di Stato της 15ης Μαρτίου 1834. Ο Σακελλαρίδης Γεώργιος εκ Λαρίσης εν Θεσσαλία, με απόφασιν της 3ης Φεβρουαρίου 1834, απηλλάγη ως ανωτέρω, επειδή είχε κάμει φιλολογικάς και φιλοσοφικάς σπουδάς εις το σεμινάριον της Θεσσαλονίκης. Ο Τυπάλδος Δημήτριος εκ Κεφαλληνίας, με Διαταγήν της Β. Γραμματείας του Κράτους της 27ης Ιουνίου 1835, απηλλάγη των εισαγωγικών εξετάσεων τας οποίας είχεν υποστεί εν Κεφαλληνία. Ο Βαλιέρ Νικόλαος και ο Τζουγανάτος Δημήτριος Λοβέρδος απηλλάγησαν των εξετάσεων με Διαταγήν της Β. Γραμματείας του Κράτους της 8ης Ιανουαρίου 1838, επειδή είχον υποστεί αυτάς εις τα Δευτερεύοντα Σχολεία του Αργοστολίου. -Εναπόκειται συνεπώς εις την Εξοχότητά σας η Απόφασις εάν η συνημμένη αίτησις είναι δυνατόν να γίνη αποδεκτή ή εάν πρέπη να εμμείνωμεν εις τας εν ισχύι Διαταγάς, υπό των οποίων, προκειμένου διά την 

——————————————

1. Ασφαλώς είδε τα κατάστιχα που τώρα έχουν τον αριθμό DI 69-74.

p. 292
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/293.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

εισδοχήν εις το Πανεπιστήμιον, οι ξένοι έχουν πλήρως εξισωθεί με τους Υπηκόους της Υμετέρας Αυτοκρατορικής και Βασιλικής Μεγαλειότητος"1.

Με ανάλογα επιχειρήματα υποστηρίζει ο Provveditore και άλλες αιτήσεις Ελλήνων: ζητάει να εγκριθεί η απαλλαγή του Ιάσονος Τηλέμαχου Μαράτου, επειδή οι εξετάσεις που έδωσε στο Λύκειο των Παξών "ανεγνωρίζοντο ανέκαθεν εις τους ομοεθνείς του"2. Για τον ίδιο λόγο ζητάει να αναγνωριστούν οι εξετάσεις που έδωσε ο Σπυρίδων Σταθάτος στο Δευτερεύον Σχολείον Ιθάκης3. Στην αίτηση του Άγγελου Φωκά να εξεταστεί στην Ελληνική γλώσσα και Φιλοσοφία (αντί στα Λατινικά και τη Λογική) δηλώνει ότι δεν έχει καμιά αντίρρηση4. Υποστηρίζει επίσης την αίτηση του Άγγελου Μπένετον από τη Ζάκυνθο να δώσει τις εισαγωγικές εξετάσεις στη Φιλοσοφία στο τέλος του πρώτου έτους των σπουδών του "κατά το προνόμιο που έχει δοθεί στους Έλληνες φοιτητές"5. Πράγματι, στα ειδικά κατάστιχα, όπου αναγράφονται αποκλειστικά οι εισαγωγικές εξετάσεις, ελάχιστες είναι οι περιπτώσεις Ελλήνων που εξετάζονται τον Νοέμβριο σε όλα τα μαθήματα: η εξέταση της Λογικής και Μεταφυσικής γίνεται σχεδόν πάντα Μάιο ή Ιούνιο. Τέλος είναι χαρακτηριστικό ότι, από 30 Έλληνες που αναγράφονται στον κατάλογο των υποψηφίων της περιόδου 1836-1841, μόνο τρεις απορρίπτονται6.

——————————————

1. A.S.P., Università, Β II 12, anno 1838, σ. 102. Πρόκειται για τεράστιο τόμο που θυμίζει Βιβλίο Εξερχομένων Εγγράφων.

2. στο ίδιο, σ. 48, επιστολή της 6 Απριλίου 1838.

3. στο ίδιο, σ. 80, επιστολή της 29 Ιουνίου 1838.

4. στο ίδιο, σ. 79, επιστολή της 28 Ιουνίου 1838.

5. στο ίδιο, σ. 43, επιστολή της 30 Μαρτίου 1838.

6. A.S.P., Università, DI 195, Registro per gli esami d' ammissione 1836-1845, και DI 197, Esami di Ammissione 1845-1855. To κατάστιχο DI 195 χωρίζεται σε τρία μέρη: στο πρώτο, που φτάνει ως τις 3 Ιουλίου 1841, καταγράφονται 740 εξεταζόμενοι, Ιταλοί και ξένοι, από τους οποίους 30 είναι ασφαλώς Έλληνες. Το δεύτερο μέρος επιγράφεται "Esami di ammissione secondo il Metodo prescritto dalla Notificazione del 6 febbraio

p. 293
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/294.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΤΥΧΙΑΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

Οι νομικές προδιαγραφές

Η διάρκεια των σπουδών ορίζεται από τον κανονισμό του 1814 σε τέσσερα ακαδημαϊκά έτη1. Στη διαδρομή αυτή oι φοιτητές της Νομικής, της Ιατρικής και των Φυσικών Επιστήμων2 υποβάλλονται τρεις φορές σε εξετάσεις: στο τέλος του δεύτερου έτους ("Πρώτη προπαρασκευαστική εξέταση για το πτυχίο"), στο τέλος του τρίτου ("Δεύτερη προπαρασκευαστική εξέταση") και στο τέλος του τέταρτου ("Τελευταία εξέταση" ). Οι προπαρασκευαστικές εξετάσεις διεξάγονται δημοσία από τρεις καθηγητές παρουσία του κοσμήτορα της αντίστοιχης σχολής και διαρκούν μισή ώρα ως τρία τέταρτα. Όσοι αποτυγχάνουν ή απουσιάζουν δικαιολογημένα από την εξέταση του Ιουνίου μπορούν να προσέλθουν στην περίοδο του Νοεμβρίου. Η Τελευταία εξέταση διεξάγεται από τέσσερις καθηγητές παρουσία όλων των καθηγητών της σχολής

——————————————

1840" και φτάνει ως τις 2 Ιουλίου 1845. Στο μέρος αυτό δεν υπάρχουν παρά μόνο 3 Έλληνες (και αυτοί της παροικίας του Λιβόρνου), αλλά ούτε και άλλοι μη Τοσκάνοι. Στο τρίτο μέρος καταγράφονται οι εξεταζόμενοι όχι στις εισαγωγικές, αλλά στις προαγωγικές εξετάσεις του Οκτωβρίου 1841, ανάμεσα στους οποίους και 23 Έλληνες. Αλλά και στο δεύτερο κατάστιχο (DI 197) δεν υπάρχουν Έλληνες (παρά μόνο της παροικίας) ούτε και άλλοι ξένοι. Υποθέτω ότι υπάρχει γι' αυτούς χωριστό βιβλίο. Αξιοπρόσεκτο είναι ότι, σε αντίθεση με τους εξ Ελλάδος, οι Έλληνες της παροικίας απορρίπτονται σε εντυπωσιακό ποσοστό, κάποτε μάλιστα κατ' επανάληψιν. Βλ. και εδώ, κεφ. "Σχέσεις με την παροικία".

1. A.S.P., Università, A II 7, Regolarmenti, Notificazioni..., άρθρο Χ, Corso degli Studi. Με συμπληρωματική διάταξη της 26 Οκτωβρίου 1824 ορίζεται ότι όσοι , μετά το πτυχίο της Ιατρικής, θέλουν να πάρουν και Χειρουργικής, χρειάζονται ένα ακόμα έτος σπουδών (άρθρο VII).

2. Η σχολή της Θεολογίας δεν ανήκει στο θέμα της μελέτης αυτής επειδή κανείς Έλληνας δεν φοιτούσε σ' αυτήν.

p. 294
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/295.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

και του Provveditore, αντικείμενό της είναι τα μαθήματα όλων των ετών και η διάρκειά της ωριαία. Όποιος αποτυγχάνει είναι υποχρεωμένος να επαναλάβει όλα τα μαθήματα του τέταρτου έτους και να επανέλθει μετά ένα χρόνο1.

Η μέθοδος των εξετάσεων ορίζεται ως εξής: Όταν μπαίνει ο σπουδαστής, του εγχειρίζονται τόσοι φάκελοι όσα είναι τα εξεταστέα μαθήματα κι εκείνος κληρώνει τρία θέματα από κάθε φάκελο· σ' αυτά και εξετάζεται. Όσοι σπουδάζουν Ιατρική δίνουν την Πρώτη προπαρασκευαστική εξέταση στο Αμφιθέατρο Ανατομίας· τραβάνε οι ίδιοι έναν κλήρο, στον οποίο αναγράφεται ένα όργανο του σώματος και ύστερα τους ζητείται να βρουν το όργανο αυτά σε ένα πτώμα και να απαντήσουν σε σχετικές ερωτήσεις2. Η Δεύτερη προπαρασκευαστική εξέτασή τους διαξάγεται στη

——————————————

1. A.S.P., Università, A II 1, άρθρα XIII και XIV, Esami Preparatorii και Ultimo Esame. Για τις εξετάσεις των προερχόμενων από άλλα πανεπιστήμια προβλέπει το άρθρο XIII (Forestieri): Για να γίνουν δεκτοί σε οποιαδήποτε εξέταση, πρέπει να προσκομίσουν πιστοποιητικό ότι έχουν διανύσει τον κύκλο των προηγούμενων από αυτήν σπουδών και ότι δεν έχουν απορριφθεί σε καμιά εξέταση. Εάν έχουν απορριφθεί, γίνονται δεκτοί μόνο στην περίπτωση που θα αποδείξουν ότι έχουν, μετά την απόρριψη, παρακολουθήσει πλήρως μια σειρά μαθημάτων. Όσοι από αυτούς επιθυμούν να πάρουν πτυχίο της Νομικής ή της Φυσικομαθηματικής Σχολής, πρέπει να δώσουν την Τελευταία εξέταση. Για το πτυχίο της Ιατρικής ή της Χειρουργικής χρειάζονται δύο εξετάσεις: μία στην ύλη που περιλαμβάνουν οι προπαρασκευαστικές εξετάσεις και μία σε όλα τα μαθήματα που προβλέπονται για την τελευταία εξέταση. Στο τελευταίο κεφάλαιο του ίδιου κανονισμού, που έχει τον τίτλο Appendice al Regolarmento, αναγράφεται ότι "με Επιστολήν της Α. και Β. Γραμματείας του κράτους της 5 Ιουνίου 1820, παρεσχέθη εις μόνους τους Έλληνας η άδεια να λαμβάνουν πτυχίον εις μόνον το Δημόσιον Δίκαιον, με την διευκρίνισιν όμως ότι αποκλείονται από το προνόμιον αυτό οι Έλληνες που είναι Τοσκάνοι υπήκοοι ή διαμένουν μονίμως εν Τοσκάνη". Ασφαλώς το ποινικό δίκαιο της Τοσκάνης δεν χρειάζεται στους Έλληνες νομικούς, που δεν προορίζονται για να εργασθούν εκεί.

2. Η διάταξη αυτή θα τροποποιηθεί με το Motuproprio της 26 Οκτωβρίου 1824: σύμφωνα μ' αυτό, οι εξεταζόμενοι οφείλουν να κάμουν στο πτώμα και την απαιτούμενη εγχείρηση (άρθρο V).

p. 295
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/296.gif&w=600&h=393 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

48. Εξετάσεις στο τέλος του ακ. έτους 1859-60

p. 296
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/297.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Sapienza· κληρώνουν οι ίδιοι τα θέματα από τρεις φακέλους, έναν για τη Χημεία, έναν για τη Φυσική και έναν για τη Βοτανική. Στην Τελευταία εξέταση ο εξεταζόμενος τραβάει 4 κλήρους με ονόματα ασθενειών και καλείται να τις ορίσει και να αναπτύξει την αιτία τους, τον τρόπο διαγνώσεώς τους και τη θεραπεία τους. Ακολουθεί μυστική ψηφοφορία των εξεταστών και αμέσως κατόπιν ο κοσμήτωρ αναγγέλλει το αποτέλεσμα της εξέτασης που εξάγεται με σχετική πλειοψηφία1.

Με τη μεταρρύθμιση του 1840-41 η διάρκεια των ιατρικών σπουδών γίνεται υποχρεωτικά πενταετής. Εξαίρεση γίνεται μόνο για τους φοιτητές της Ιατρικής που προέρχονται από άλλα πανεπιστήμια και εγγράφονται στο Γ' ή Δ' έτος του Πανεπιστημίου της Πίζας. Αυτοί μπορούν να πάρουν μετά το τέταρτο έτος πτυχίο μόνο Ιατρικής ή μόνο Χειρουργικής· αν όμως θέλουν να πάρουν πτυχίο και των δύο ιατρικών σχολών, πρέπει να διανύσουν ένα ακόμα έτος. Γι' αυτούς που σπουδάζουν στην Πίζα, προστίθεται μία ακόμη προπαρασκευαστική εξέταση τον Οκτώβριο του Α' έτους. Οι ξένοι που πιστοποιούν ότι έχουν συμπληρώσει τετραετείς σπουδές Ιατρικής σε άλλα πανεπιστήμια μπορούν να πάρουν στην Πίζα πτυχίο Ιατρικής ή Χειρουργικής αφού δώσουν την τελευταία εξέταση.

Η μεταρρύθμιση ολοκληρώνεται το 1841. Το σύστημα των εξετάσεων αλλάζει εκ βάθρων για να εναρμονιστεί με το νέο μέτρο, κατά το οποίο η διάρκεια των σπουδών γίνεται πενταετής για όλες τις σχολές και το πρώτο έτος των σπουδών θεωρείται προπαρασκευαστικό. Μετά τις θερινές διακοπές του πρώτου έτους, όλοι οι φοιτητές δίνουν εξετάσεις για να πάρουν το δίπλωμα του Baccelliere. Στο τέλος των θερινών διακοπών του δεύτερου έτους δίνουν πάλι εξετάσεις για να πάρουν το δίπλωμα του Licenziato, στο οποίο αναφέρονται τα μαθήματα που έχουν αποτελέσει το αντικείμενο της εξέτασης. Ακολουθεί η εξέταση για την 

——————————————

1. A.S.P., Università, A II 7, άρθρο IV, Metodo degli esami.

p. 297
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/298.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

προαγωγή στο Ε' έτος και η Τελευταία εξέταση στο τέλος του πέμπτου έτους. Για την επιτυχία στις εξετάσεις απαιτείται να συμφωνήσουν τα δύο τρίτα των εξεταστών. Οι επιτυγχάνοντες διακρίνονται σε κατηγορίες: επιτυχόντες με ομοφωνία, με πλειοψηφία των 2/3, μετ' επαίνων, με ομοφωνία και μετ' επαίνων κτλ. Οι επιτυγχάνοντες μετ' επαίνων στις εξετάσεις του Baccelliere διαγωνίζονται μεταξύ τους και ο νικητής του διαγωνισμού απαλλάσσεται από την καταβολή των διδάκτρων του επόμενου έτους.1

Πάλι "κατά το προνόμιον των Ελλήνων"

Από τους 600 περίπου Έλληνες που πήραν πτυχίο στο Πανεπιστήμιο της Πίζας ένα ελάχιστο ποσοστό παρακολούθησε στο

——————————————

1. Στο ίδιο, No 16, Notificazione del Sig. Cav. Gaetano Giorgini, Soprindendente agli Studi, 5 Νοεμβρίου 1840. Προσαρτημένοι σ' ένα άσχετο κατάστιχο υπάρχουν έντυποι πίνακες με τα στοιχεία όλων των εξετάσεων ορισμένων εξεταστικών περιόδων: του Ιουνίου 1856 (της Ιατροχειρουργικής και της Φυσικομαθηματικής Σχολής), του Ιουνίου του 1857(της Φιλοσοφικής-Φιλολογικής, της Ιατροχειρουργικής και της Φυσικομαθηματικής Σχολής) και του Ιουνίου του 1860 (της Νομικής, της Ιατροχειρουργικής και της Φυσικομαθηματικής Σχολής). Στους πίνακες αναγράφεται το είδος της εξέτασης (di Baccelliere, di passaggio al Terzo Anno, di Licenza, di passaggio al Quinto Anno, Ultimi), τα μαθήματα, η ημερομηνία και οι εξεταζόμενοι. Ανάμεσα στους τελευταίους, αλλά μόνο στους πίνακες εξετάσεων της Ιατροχειρουργικής Σχολής, υπάρχουν αρκετοί Έλληνες. Τα ονόματά τους στις τμηματικές εξετάσεις αναγράφονται μαζί με τα ονόματα των Ιταλών και άλλων Καθολικών, ενώ στις πτυχιακές αναγράφονται χωριστά, κάτω από τον τίτλο Eterodossi μαζί με κάποια ονόματα Εβραίων ή Μουσουλμάνων (Università, DI No 75, Elenco alfabetico di Studenti dell'Anno Accademico 1850/51-1859/60). Για τις εξετάσεις μιας άλλης εξεταστικής περιόδου, του Οκτωβρίου 1841, υπάρχουν πλήρη στοιχεία στις τελευταίες σελίδες του Βιβλίου που επιγράφεται Registro per gli esami d'amissione 1836-1845 (DI, No 195) και είναι γραμμένες με το χέρι και πολύ βιαστικά. Στους καταλόγους των εξεταζομένων την περίοδο αυτή αναγράφονται και 23 Έλληνες που δίνουν εξετάσεις διαφόρων επιπέδων.

p. 298
Search form
Search the book: Greek Students at the University of Pisa (1806-1861), I-II
Search results
    Digitized books
    Page: 279
    21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

    "Νέος φιλομαθής"

    Η ανισότητα του μορφωτικού οπλισμού, με τον οποίο φτάνουν στην Πίζα οι Έλληνες, είναι έκδηλη στον αριθμό και το είδος των πιστοποιητικών που βεβαιώνουν τις προηγούμενες σπουδές τους· μερικοί δεν υποβάλλουν κανένα (από τους κανονισμούς δεν ορίζεται ως απαραίτητη προϋπόθεση εισδοχής και ίσως οι ίδιοι θεωρούν ότι η ταπεινή προπαιδεία τους δεν αποτελεί αξιόλογο συστατικό)· άλλοι υποβάλλουν λίγα και άλλοι πολλά πιστοποιητικά, είτε από σχολές όλων των επιπέδων ως και πανεπιστημίων1 είτε από ιδιωτικούς δασκάλους.

    Η ανάγνωση των πιστοποιητικών αυτών, όπως και των βαπτιστικών από μια άλλη άποψη, μοιάζει με περιήγηση στα εκπαιδευτικά ιδρύματα -από τα πιο κοινά ως τα πιο περίλαμπρα -του ελληνισμού της εποχής και συγχρόνως είναι ενθύμιο από άσημους ή επιφανείς δασκάλους: "Ο υποφαινόμενος βεβαιώ ότι ο Ευγενής Κύριος Στυλιανός Βεντούρας του Ευγενούς Κυρίου Θεοδώρου εκ της πόλεως ταύτης Κερκύρας, νέος φιλομαθής και με χρηστά ήθη κεκοσμημένος, εμαθήτευσε παρ' εμοί ιδιαιτέρως, διδαχθείς την Ελληνικήν και Λατινικήν γλώσσαν, τα Μαθηματικά και την Φιλοσοφίαν [...] Εν Κερκύρα 12/24 Σεπτεμβρίου 1842. -Ιερομόναχος Αθανάσιος Πολίτης Αρχιμανδρίτης"2.

    Από πλήθος ανάλογες περιπτώσεις επιβεβαιώνεται ότι τα ιδιαίτερα μαθήματα, σε συνδυασμό συχνά με τη φοίτηση σε δημόσια ή ιδιωτικά σχολεία, ήταν ο συνηθέστερος τρόπος για να μορφώνονται τα παιδιά των ευγενών στα Επτάνησα. Εκτός από αυτό

    ——————————————

    1. Τα πιστοποιητικά των ελληνικών πανεπιστημίων (Ιόνιος Ακαδημία και Οθώνειο μετά το 1837) περιέχονται στις δέσμες Università, DI 1-16, ενώ των ιταλικών στο DI 84, No 3, "Filza di attestati ed altro..."

    2. DI 1, No 93. Επίσης Αρχ. Ιακωβάτων, XI, πιστοποιητικό με υπογραφή Δ. Αθανάσιος ο Ψαλίδας, 1828, Δεκεμβρίου 30 Κέρκυρα, "ο υπογεγραμμένος πιστοποιώ ότι ο Κύριος Χαραλάμπης Αλοΰσίου Τυπάλδου Κεφαλλήν ήκουσε παρ' εμοί την λογικήν και μεταφυσικήν και την μαθηματικήν γεωγραφίαν με πρόοδον αρίστην και με ήθη κάλλιστα".