Creator/Author:Σιδέρη, Αλόη
 
Title:Greek Students at the University of Pisa (1806-1861), I-II
 
Title of Series:Historical Archive of Greek Youth
 
Nr. within series:21
 
Place of Publication:Athens
 
Publisher:General Secretariat for Youth
 
Date of Publication:1989-1994
 
Pagination:687
 
Nr. of vol.:2 volumes
 
Language:Greek - Italian
 
Subject:Education
 
Education-Higher
 
Spatial coverage:Greece - Pisa, Italy
 
Temporal coverage:1806-1861
 
Description:È ormai luogo comune evidenziare le analogie tra 1'evoluzione della storia greca e quella italiana durante il secolo scorso e sottolineare i legami storici tra i due popoli, i quali portarono, in quel periodo, a comuni schieramenti perfino ai campi di battaglia. Ancora più importante dell'impegno comune nell'insurrezione armata è, per la storiografia greca, la trasmissione, tramite la vicina Italia, di modeli ideologici dell'Europa occidentale nei tempi di fratture rivoluzionari. È stato in parte ammesso che i sistemi teorici provenienti dall' Europa occidentale trovarono più facilmente il modo di assimilarsi in Grecia se mediati dai codici dell'ideologia nazionale italiana; 1'Italia e la Grecia erano entrambe situate alia periferia dell'Europa occidentale e in più percorrevano, durante quel periodo, délie vie parallèle nel loro camino verso Pindipendenza nazionale. La présente ricerca esamina il periodo che va dal 1806 al 1861 e che, in gran parte, coincide con il Risorgimento italiano. Include la fase di preparazione e i quatro decenni successivi di lotte intraprese con l'aspirazione di realizzare l'idea di liberazione e di unità nazionale. Durante questi stessi secoli hanno luogo in Grecia degli awenimenti analogi: la fase di preparazione, I'insurrezione armata la liberazione, la lotta degli irredenti. Nel présente libro questo argomento viene affrontato da una particolare angolatura. La ricerca considéra uno dei canali di trasmissione délie idee e dei valori risorgimentali italiani in Grecia; segnala la presenza di studenti Greci nell'Università di Pisa durante gli anni in esame e cerca di discrivere le condizioni nei quali vissero, gli influssi culturali e ideologici que ne hanno guidato le scelte e la conseguente formazione dei loro contegni. L'assunto di ricerca è che gli studenti Greci ebbero un ruolo notevole nella vita universitaria e, su larga scala, in quella politica. D'altra parte il fatto di frequentare l'Università di Pisa durante quel periodo, in combinazione con le tradizioni culturali specifiche diversificate a seconda délie città e regioni di provenienza, contribui alla formazione del loro agire. Taie formazione influirà sul funzionamento degli studenti Greci anche dopo il loro rimparto e il loro inserimento nella popolazione attiva. Per verificare le ipotesi sudette è stato necessario esaminare accuratamente l'ambiente politico e culturale all'interno del quale vissero gli studenti Greci. Utilizzando come fonte principale la bibliografia italiana, la ricerca ripercorre concisamente la storia della Toscana durante tre periodi successivi: l'Occupazione francese, la Restaurazione, la Controrivoluzione. Descrive gli avvenimenti più important!, le istituzioni amministrative, le correnti culturali e politiche, le mentalità e i valori di quella società. Restrigendo il campo, lo studio ricostruisce l'ambiente di Pisa e della sua università mettendo in risalto l'evoluzione e la dinamica del clima politico e culturale all'interno del quale vissero gli studenti Greci. Dopo una descrizione assai concisa della storia dell'Università di Pisa, la ricerca considéra la partecipazione della comunità universitaria allé vicende risorgimentali: circolazione délie idée liberali, società segrete, insurrezione armata. La parte principale del libro sviluppa i seguenti terni: le posizioni che assunsero gli studenti Greci riguardo le vicende risorgimentali e il loro conseguente agire; il loro grado d'inserimento nel contesto sociale, i loro rapporti interpersonal! con i compagni italiani di corso e con i professori; il modo con oui essi effetuavano i loro studi, i loro rapporti con le comunità greche di Livorno e di Pisa, e in più alcuni aspetti particolari della loro vita privata. La ricerca — svolta soprattutto negli Archivi di Stato di Pisa e di Firenze — ha portato alla luce dati assai ragguardevoli: 840 Greci frequentarono l'Università di Pisa durante il periodo 1806-1861; la percentuale della loro presenza aU'Università registra un aumento progressive che va dai minimo di 2,89% delli anni 1806-1810 al massimo di 16,57% degli anni 1855-1859. Per quanto riguarda i luogi di provenienza, gran parte di essi vengono dalle Isole lonie e soprattutto da Cefalonia. Mérita pertanto la nostra attenzione il fatto che nel numéro dei Greci che studiarono in Italia è compresa un elevata percentuale di studenti provenienti da tutti i grossi centri urbani della libéra ed irredente Grecia e dalle comunità di Greci emigrati: Costantinopoli, Smirne, Patrasso, varie città di Candia, Giannina, Mitilene, Sira, Scio... A Pisa si recano perfino studenti dai più distanti focolai deU'Ellenismo (Alessandria di Egitto, Pietroburgo, Gesarea, Prussa, lesi, Bucarest) e dai più piceoli centri urbani della Grecia peninsulare ed insulare. Infine, tra le città d'origine degli studenti Greci si comprendono anche quelle città italiane ove allora fiorivano le comunità elleniche: Livorno, Pisa, Trieste, Genova. Per quanto riguarda l'inserimento dei Greci nel contesto universitario e nel quello più ampio della città, i dati rilevati dalla ricerca inducono alla conclusione che essi ne costituivano parte vitale e inseparabile. Vi sussistevano dei fattori particolari che favorivano l'inserimento degli studenti non Toscani e specialmente di quelli Greci: la lunga tradizione cosmopolite dell'Università; l'atteggiamento tollerante e perfino accondiscente (malgrado le sue oscillazioni) délie autorità toscane riguardo agli studenti; l'atteggiamento amichevole dei cittadini Pisani i quali erano ben coscienti del fatto che lo splendore e il benessere délia loro piccola città erano dovuti in gran parte al fascino che esercitava la sua Università; la circolazione nel corpo accademico di idee liberali con precisi riferimenti alla lotta per l'indipendenza greca e la presenza di un vivo interesse per i valori délia Grecia antica, sorella di Roma; le forti affinità tra le mentalità greche e quelle italiane dovute alla lunga tradizione di scambi culturali (soprattutto tral'Italia e le Isole lonie) e allé analogie tra le congiunture storiche dei due paesi, specialmente in quel periodo. Se inoltre si tiene conto che gli studenti Greci, recandosi a Pisa, apportarono con loro le esperienze rivoluzionari di un popolo che conduceva allora la lotta sanguinosa per la sua emancipazione nazionale, diventa ancora più spiegabile il loro schieramento con i compagni Italiani nel tentative di realizzare i loro ideali comuni. Inoltre, alla creazione di forti legami tra i due popoli, contribui fortemente l'universalità del carattere dei sistemi teorici che ispirarono e fecero da guida allé lotte parallèle dei Greci e degli Italiani. La ricerca archivistica, con il contributo dell'inerente bibliograîia, ha rilevato l'esistenza di alcuni casi di effetiva partecipazione dei Greci nel movimento intellettuale radicale, nelle società segrete e perfino nell'insurrezione armata. Ha dimostrato inoltre che essi mantennero tutte le caratteristiche di minoranza etnica e conservarono sempre viva la loro attenzione verso le sorti délia madré patria. Per quanto riguarda il bagaglio ideologico e l'apporto culturale degli studenti Greci ritornati in patria, fu déterminante l'influsso del fervente clima délia città di Pisa, délia sua Università e délia Toscana in générale. «Un énorme Gabinetto Vieusseux» viene definita l' Università di Pisa da un studioso Italiano. Non è necessario inoltrarsi in ulteriori dettagli per rendersi conto délia quantità, délia varietà e délia profondità délie incidenze ideologiche che suggellassero gli studenti Greci. Da una parte délia storiografia greca è già stato segnalato che 1'Italia, in quanto più vicina al centre del sistema politico-economico internazionale, îunse da tramite ideologico e propulsore per il movimento politico e culturale greco durante il période in esame. Il présente libro vuole solamente aggiungere ulteriori argomentazioni a sostegno di questa tesi e inoltre indicare, attraverso un elenco prolisso, alcuni dei fattori che furono responsabili di questa compenetrazione ideologica.
 
License:This book in every digital format (PDF, GIF, HTML) is distributed under Creative Commons Attribution - NonCommercial Licence Greece 3.0
 
The book in PDF:Download PDF 35.12 Mb
 
Visible pages: 89-108 από: 694
-20
Current page:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/89.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

10. Sapienza: Η Καμπάνα

ΕΙΚΟΝΑ

11. Η μεγάλη αυλή

p. 89
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/90.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Μεδίκων. Είναι η εποχή που σπουδάζουν στην Πίζα ο Ιωάννης Μέδικος, ο Καίσαρ Βοργίας και ο μετέπειτα πάπας Λέων ο 10ος. Μολονότι η εποχή αυτή απέχει δύο αιώνες περίπου από την περίοδο στην οποία εντοπίζεται η παρούσα έρευνα, αξίζει να διαγραφεί κάπως η φυσιογνωμία του πρώιμου εκείνου Πανεπιστημίου, επειδή τότε ακριβώς διαμορφώθηκε ο χαρακτήρας που έμελλε να σφραγίσει, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, τη λειτουργία του στους επόμενους αιώνες.

Αρχιγραμματέας (Arcicancelliere Pontificio) του Πανεπιστημίου ήταν ο Αρχιεπίσκοπος της Πίζας και Πρύτανης (Rettore) ένας σπουδαστής μη Τοσκάνος (nè Florentine nè dal dominio) που εκλεγόταν κάθε χρόνο από όλους τους σπουδαστές και ασκούσε τη δικαστική εξουσία σε όλα τα ζητήματα, εκτός από περιπτώσεις κλοπής ή φόνου. Οι φοιτητές ήταν χωρισμένοι σε "nationes" με βάση τον τόπο καταγωγής τους και είχαν όλοι τα ίδια δικαιώματα.

Οι διδασκαλίες γίνονταν στις κατοικίες των δασκάλων, στο αββαείο του S. Michele in Borgo, στα μοναστήρια της S. Caterina, του S. Pierrino και του San Niccola. Μετά τα μαθήματα οργανώνονταν συζητήσεις, στις οποίες μετείχαν οι σπουδαστές με δικαίωμα παρέμβασης. Οι συζητήσεις των Νομικών (Legisti) γίνονταν κάτω από τις στοές του Borgo, κοντά στην τωρινή είσοδο του Mercato, και τα διπλώματα απονέμονταν στον Άγιο Μιχαήλ ή στη μεγάλη σάλα του μεγάρου της Αρχιεπισκοπής.

Γύρω στα μέσα του 16ου αιώνα οι πανεπιστημιακές σπουδές απόχτησαν στέγη στην Πίζα: με χορηγίες των κοινοτήτων του κράτους της Φλωρεντίας και με συνεισφορές ιδιωτών, χτίστηκε το μέγαρο της Sapienza (1544) και ιδρύθηκαν τα Κολλέγια Ricci, Ferdinando, Vittoriano, Puteano, όπου στεγάζονταν φοιτητές και καθηγητές. Ήδη η πανεπιστημιακή ζωή οργανώνεται και ο διάσημος ουμανιστής Lelio Torelli αναλαμβάνει να συντάξει τους κανονισμούς της.

Οι σπουδές ανθίζουν: λαμπροί δάσκαλοι ερμηνεύουν τους νόμους, προάγεται η σπουδή του ανθρώπινου σώματος και η ίδια

p. 90
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/91.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

η κυβέρνηση των Μεδίκων ενθαρρύνει τις σπουδές της ανατομίας και τις χειρουργικές πρακτικές, που δοκιμάζονται πρώτα πάνω στα πτώματα των εκτελεσμένων. Δειλά στην αρχή εμφανίζονται οι πρώτοι δάσκαλοι της γλώσσας της Τοσκάνης, ξυπνάει το ενδιαφέρον για τις θετικές επιστήμες και ιδρύεται Μουσείο Φυσικής Ιστορίας και Ορυκτολογίας. Ιδρύεται ο Βοτανικός Κήπος, όπου, για πρώτη φορά στην Ευρώπη, ανθίζουν η αλόη και ο καφές. Τέλος, από το 1589 ως το 1592 και από το 1610 ως το θάνατό του, διδάσκει στην έδρα των Μαθηματικών ο Galileo Galilei.

Από τα τέλη του 17ου ως τα μέσα περίπου του 18ου αιώνα, παρακμάζει το Μεγάλο Δουκάτο των Μεδίκων και, μαζί του, το Πανεπιστήμιο της Πίζας. Νέα εποχή ακμής θα γνωρίσει από το 1765 ως την τελευταία 10ετία του αιώνα, εποχή της βασιλείας του Λεοπόλδου Α' της Λορένης, αλλά με νέους πια θεσμούς που αντικατοπτρίζουν την πολιτική φιλοσοφία της φωτισμένης δεσποτείας. Ο 18ος αιώνας είναι για το Πανεπιστήμιο η αρχή μιας μεταβατικής περιόδου, στο διάστημα της οποίας θα χάνει όλο και περισσότερο τον χαρακτήρα της "Universitas" και θα μετατρέπεται, παρ' όλη την αντίστασή του, σ' ένα ίδρυμα που λειτουργεί με τυπικές άνωθεν προδιαγραφές. Στο τέλος της περιόδου αυτής, γύρω στα μέσα του 19ου αιώνα, οι άγραφοι θεσμοί του ύστερου Μεσαίωνα και της Αναγέννησης θα είναι μια νοσταλγική ανάμνηση.

Βασικός σταθμός στην πορεία προς τον "εκσυγχρονισμό" είναι η ανάθεση της πρυτανείας σε καθηγητή του Πανεπιστημίου: ο Provveditore αναλαμβάνει την ευθύνη για την τήρηση των κανονισμών και πλήθος άλλες εξουσίες, που είχε πριν ο αιρετός αντιπρόσωπος των φοιτητών. Αναφέρεται ότι την εξουσία αυτή άσκησε με εξαιρετική σύνεση, από το 1769 ως το 1803, ο φωτισμένος καθηγητής και ιστορικός του Πανεπιστημίου Angelo Fabroni.

Την ίδια περίοδο αναπτύσσονται στο Πανεπιστήμιο της Πίζας οι σπουδές της Φυσικής από τους οπαδούς των θεωριών του Γαλιλαίου, ανοίγει η βιβλιοθήκη της Sapienza (1742), ξαναρχίζουν οι σπουδές της Χειρουργικής με εμπνευστή τον "Τοσκάνο

p. 91
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/92.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

12. Ο καθηγητής Gaetano Savi

p. 92
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/93.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Ιπποκράτη" Francesco Vaccà Bertinghieri και προάγονται οι σπουδές της Νομικής με τον Andrea Guadagni και τον Gianmaria Lampredi. Γύρω στα μέσα του αιώνα ιδρύονται έδρες Φυσικής πειραματικής, Χημείας και Δημοσίου δικαίου. Η έδρα του Φεουδαρχικού Δικαίου καταργείται ως ασύμφωνη με το πνεύμα των νέων καιρών.

Από την εποχή της Γαλλοκρατίας ως την Ένωση

Καθώς δύει ο ΙΗ' αι., οι ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης, που είχαν ήδη από πριν περάσει τις πύλες του Πανεπιστημίου της Πίζας, έρχονται να εκπροσωπηθούν στην Τοσκάνη από τους ίδιους τους Γάλλους και τους Ιταλούς "Napoleonidi". Στην πολυτάραχη περίοδο της γαλλικής εισβολής και των κοινωνικών συγκρούσεων Ιακωβίνοι καθηγητές καταλαμβάνουν έδρες στο Πανεπιστήμιο. Το 1799, αμέσως μετά την αποκατάστασή του, ο Αρχιδούκας Φερδινάνδος ο Γ' διατάζει από τη Βιέννη την αναστολή της λειτουργίας του Πανεπιστημίου. Το επόμενο έτος οι Γάλλοι θα δώσουν διαταγή να ξανανοίξει.

Η περίοδος που ακολουθεί (1801-1810) είναι σημαντική για την ιστορία του Πανεπιστημίου της Πίζας, επειδή σ' αυτό πνέει τότε ο άνεμος της Γαλλικής Επανάστασης: οι Γάλλοι επιβάλλουν τη διδασκαλία στην ιταλική γλώσσα και ιδρύουν έδρες Ιστορίας και Ναυτικού Δικαίου. Ο φιλελεύθερος Andrea Vaccà διαδέχεται τον πατέρα του στη θέση του Provveditore. Ο διάσημος βοτανολόγος Gaetano Savi καταλαμβάνει έδρα στο Πανεπιστήμιο, οι νομικές σπουδές οδηγούνται σε κορυφαία σημεία από τον διάσημο μελετητή των πηγών του δικαίου Giovanni Carmignani, ενώ ο "βιβλιοπώλης-καθηγητής" Giovanni Rosini αναλαμβάνει την έδρα της Ιταλικής φιλολογίας.

Στην επόμενη φάση, που είναι γνωστή ως "Ναπολεόντεια περίοδος" (1810-1814), τα τρία διαμερίσματα, στα οποία 

p. 93
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/94.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

χωρίστηκε η Τοσκάνη, αποτέλεσαν μία εκπαιδευτική περιφέρεια και σ' αυτήν αποφασίστηκε να ηγείται το Πανεπιστήμιο της Πίζας. Τη διοίκηση του Πανεπιστημίου ανέλαβε ένα Διευθυντικό σώμα, αποτελούμενο από τον πρύτανη, έναν επιθεωρητή (Ispettore) στην Πίζα, έναν στη Φλωρεντία και μερικούς ψιλώ ονόματι (Ispettori onorari), και ένα Συμβούλιο, αποτελούμενο από τον πρύτανη και όλους τους καθηγητές. Οι σχολές έγιναν πέντε: Θεολογική, Νομική, Ιατρική, Θετικών Επιστημών, Φιλολογίας. Υπήρχαν επίσης σπουδαστήρια Ανατομίας και Φυσικής, εργαστήριο Χημείας, Βοτανικός κήπος, Αστεροσκοπείο και Βιβλιοθήκη. Στο ακαδημαϊκό σώμα προστέθηκαν έκτακτοι λέκτορες (lettori straordinari), που εκλέγονταν από το σώμα των φοιτητών.

Προκειμένου για την περίοδο αυτή η έρευνα απέδωσε, μεταξύ άλλων, ένα κατάστιχο που επιγράφεται "Registro dei Graduati nella Imperiale Accademia di Pisa 1811-1813"1. Στην αρχή του κατάστιχου υπάρχουν υποδείγματα διπλωμάτων, χωρίς ονόματα, γραμμένα στα γαλλικά: Certificat de Capacité, Diplôme de Bachelier, de Licencié, de docteur. Όλα αρχίζουν με την καθιερωμένη τότε φράση "Au nom de Napoléon, Empereur des Français, Roi d' Italie, et Protecteur de la Confédération de Rhin" και υπογράφονται "par Son Excellence le Grand Maître, le Conseilleur-Secrétaire-Général". Χαρακτηριστικό του πνεύματος της εποχής είναι το εξής υπόδειγμα διπλώματος: "Université Impériale-Académie de Diplôme de Sage-Femme.

——————————————

1. A.S.P., Università, D. I. No 200. Μεταξύ των 345 ονομάτων που αναγράφονται στο κατάστιχο, δεν υπάρχει κανείς Έλληνας. Δεν αληθεύει λοιπόν ότι, για την περίοδο αυτή, "αρχεία δεν υφίστανται" (Ν. Τωμαδάκης, ό.π., σ. 213). Για τους Έλληνες που φοιτούσαν τότε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας, βλ. κεφ. "Η διαδρομή των σπουδών" καθώς και κατάλογο Β'. Επίσης A.S.P., Università, D.I. 20, όπου διά χειρός του ίδιου του φοιτητή, αναγράφεται: "Ιο Anastasio Padovani nativo di Corfu, Dipartimento: delle Isole Ionie di anni 18, m' iscrivo per scolare leggista anno secondo. A di 4 9bre 1813". Ο ίδιος σημειώνει για δεύτερη φορά την εγγραφή του στις 15 Μαΐου 1814.

p. 94
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/95.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Nous sοulignés Doyen, eτ Professeurs de la faculté de Médecine de l'Académie de ... en exécution de la Loi du 19 Ventôse An. 11 certifions que la Dame... âgée de ... native de... Commune de ... Département de ... après nous avons exhibé conforment à l'article 3 de la Loi précitée, les Certificats des cours qu'elle a finis, a été par nous interrogée sur les différents parties de la théorie, et de la pratique des accouchements qu'il est indispensable à une Sage-Femme de connaître, dans lequel examen la Dite... ayant fait preuve de capacité, nous lui délivrons le présent Diplôme de Sage-Femme"1.

Η περίοδος της Παλινόρθωσης ανοίγει για το Πανεπιστήμιο της Πίζας με τη διαταγή του 1814 για την "ανασύστασή" του2. Με το διάταγμα αυτό "καταργείται η Ακαδημία της Πίζας [...] και ανακαλούνται εν ισχύι οι Νόμοι και αι Διατάξεις αι διέπουσαι το Πανεπιστήμιον υπό την διακυβέρνησιν της Α.Α. και Β.Υ.". Στη διοίκηση του Πανεπιστημίου επαναφέρονται ο Gran Cancelliere στο πρόσωπο του Αρχιεπισκόπου της Πίζας, ο Auditore και ο Γενικός Προβλεπτής (Provveditore Generale). Στον τελευταίο ανατίθεται η διεύθυνση και η αστυνόμευση (direzione e polizia) του Πανεπιστημίου. Το αξίωμα του Κοσμήτορος αναλαμβάνει ο εκάστοτε αρχαιότερος σε κάθε σχολή. Στις Γενικές Διατάξεις του Κανονισμού ορίζεται ως βάση της διδασκαλίας η Καθολική θρησκεία και ηθική, η υπακοή στον Ηγεμόνα, ο σεβασμός στις Δημόσιες Αρχές, η αφοσίωση στην Πατρίδα (εδώ ως πατρίδα νοείται το κράτος της Τοσκάνης) και η διαφύλαξη της δόξας των γραμμάτων στην Τοσκάνη.

——————————————

1. Αυτά σε μια εποχή, στην οποία ελάχιστα κορίτσια φοιτούσαν ακόμα και σε δημοτικά σχολεία (Βλ. Luigi F. Previti, "Educazione popolare" στο Una città..., ό.π.)

2. A.S.P. Università, A II 7, Regolarmenti, notificazioni e circolari dal 1814-1859, Regolarmento per la I. e R. Università di Pisa approvato da S.A.I. e R. con Benigno rescritto de'IX novembre 1814, con un appendice al medesimo, Pisa, Nistri, 1826.

p. 95
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/96.gif&w=600&h=393 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

13. Ο Βοτανικός Κήπος

p. 96
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/97.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Οι σχολές περιορίζονται σε τρεις: Θεολογική, Νομική και Ιατροφυσική. Η τελευταία χωρίζεται σε δύο τομείς: Ιατροχειρουργικής και Φυσικομαθηματικής. Οι όροι εισδοχής, τα μαθήματα, οι εξετάσεις κτλ. ορίζονται με υπέρμετρη σχολαστικότητα1. Προβλέπονται 30 καθηγητές για όλες μαζί τις σχολές, όλοι τακτικοί, και καταργείται ο θεσμός των εκτάκτων λεκτόρων που αναδεικνύονταν από το σώμα των φοιτητών.

Μία νέα αρχή ιδρύεται στο Μ. Δουκάτο το 1816: η Soprintendenza agli Studi, ένα είδος Υπουργείου Παιδείας, που εποπτεύει όλη τη Δημόσια Εκπαίδευση της Τοσκάνης. Στην αρχή αυτή όφειλαν να υποβάλλουν οι Provveditori των Πανεπιστημίων της Σιένας και της Πίζας όλες τις υποθέσεις που υπέβαλλαν παλαιότερα απ' ευθείας στον Αρχιδούκα. Ο Soprintendente όφειλε να ενημερώνει τον Αρχιδούκα, με αναφορά του, κάθε μήνα2. Το 1830 η Soprintendenza agli Studi συγχωνεύτηκε με τη Γραμματεία του Κράτους (Segreteria di Stato) και το 1840 ξανάγινε αυτόνομη.

Πριν κλείσει η αναφορά στον κανονισμό του 1814, που προσδιόρισε την πανεπιστημιακή ζωή για δυόμισι περίπου δεκαετίες, πρέπει να σημειωθεί ότι διατηρούνται μ' αυτόν όλες οι προδιαγραφές που επέτρεπαν την απρόσκοπτη πρόσβαση των ξένων στο Πανεπιστήμιο. Επιπλέον δεν έγιναν οστρακισμοί καθηγητών: οι ίδιοι άνθρωποι που είχαν ήδη ενστερνιστεί -και για ένα διάστημα πραγματώσει- τις ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης, καλούνταν τώρα να εφαρμόσουν συντηρητικούς θεσμούς3.

——————————————

1. "Επεκράτησε η ιδέα ότι η νεολαία πρέπει να υπόκειται σε πολυάριθμους αυστηρούς κανονισμούς, υπερβολικά κουραστικούς για πνεύματα φλογερά και ελεύθερα..." (A. Zobi, Storia civile della Toscana dal 1737-1846, Firenze 1850-52, σ. 159).

2. A.S.P., Università, A II 7, ό.π., Istruzioni per il Regio Consultore e Soprintendente agli Studi del Gran-Ducato, approvato da Sua Altezza Imperiale e Reale. Sotto di 29 novembre 1816.

3. Βλ. τα αποτελέσματα της αντινομίας αυτής στα κεφ. "Η διαδρομή των σπουδών", "Πολιτική δράση" κ.ά.

7

p. 97
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/98.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Ο δεύτερος μεγάλος σταθμός στην ιστορία του Πανεπιστημίου είναι η μεταρρύθμιση του 1839-41, που έχει τη σφραγίδα του G. Giorgini, Υπουργού της Παιδείας και πρώην καθηγητή των Μαθηματικών και Provveditore στο Πανεπιστήμιο της Πίζας. Με διαταγή του 1840 οι σχολές αυξάνονται σε έξι (Θεολογική, Νομική, Φιλοσοφική, Ιατρική-Χειρουργική, Μαθηματικών επιστήμων, Φυσικών επιστημών) και ιδρύονται νέες έδρες που εκφράζουν το πνεύμα των καιρών1. Τον ίδιο χρόνο αυξάνεται σε πέντε χρόνια το διάστημα σπουδών της Ιατρικής, με την εξαίρεση όμως εκείνων που φτάνουν στην Πίζα μετά από σπουδές σε άλλα Πανεπιστήμια. Σ' αυτούς χορηγείται πτυχίο μόνο Ιατρικής ή μόνο Χειρουργικής μετά από τεσσάρων χρόνων αναγνωρισμένες σπουδές2. Το 1841 επεκτείνεται σε όλες τις σχολές το μέτρο της πενταετούς φοίτησης και ορίζεται το σύστημα των εξετάσεων και των αριστείων3. Μια διαταγή του ίδιου χρόνου ορίζει τα εξεταζόμενα μαθήματα στις εξετάσεις όλων των επιπέδων και θεσπίζει μεταβατικές διατάξεις4.

Εδώ τελειώνουν μάλλον οι διαταγές που αφορούν στη μεταρρύθμιση. Εκείνες που εκδίδονται από το 1842 ως το 1849 έχουν σκοπό να αντιμετωπίσουν την έκρηξη του πανεπιστημιακού κινήματος και έχουν τη θέση τους στο κεφάλαιο "Πολιτική δράση". Όσο για τη μεταρρύθμιση την ίδια, επικρίθηκε όχι λίγο από τους Ιταλούς παιδαγωγούς: "Μια μεταρρύθμιση τόσο εκτεταμένη που κάλυπτε τόσα αντικείμενα, έθιγε τόσα συμφέροντα, τροποποιούσε τόσες συνήθειες, δεν θα μπορούσε να διαφύγει την κριτική για το

——————————————

1. A.S.P. Università, ό.π., Notificazione [...] Dalla Soprintendenza agli Studi del Gran-Ducato li 5 Ottobre 1840. Βλ. και εδώ Παράρτημα, έγγραφο αρ. 6.

2. στο ίδιο, Notificazione [...] dalla Soprintendenza agli studi... li 5 novembre 1840.

3. στο ίδιο, Notificazione [...] dalla Soprintendenza aqli Studi [...l li 6 Febraio 1841. Για λεπτομέρειες (εξετάσεις, βραβεία, μαθήματα κτλ.) βλ. ειδικά κεφάλαια στην ενότητα "Διαδρομή των Σπουδών".

4. A.S.P. Α II 7, ό.π., Notificazione [...] dalla Soprintendenza agli Studi, li 2 Giugno 1841.

p. 98
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/99.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

14. Ο Καθηγητής Francesco Puccinotti

p. 99
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/100.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

επιστημονικό κριτήριο, από το οποίο διαπνεόταν, και για την ίδια την εφαρμογή της σε συσχετισμό με τις πραγματικότητες του τόπου..."1 Από τις πραγματικότητες αυτές ίσως η πιο αντίνομη σ' ένα τόσο φιλόδοξο σχέδιο πανεπιστημιακής μεταρρύθμισης ήταν η άθλια κατάσταση, στην οποία βρισκόταν τότε στην Τοσκάνη η πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση: "Η μεταρρύθμιση υπήρξε πρόωρη και επίσης πολύ εκτεταμένη κι αυτό συνέβη επειδή άρχισε από το σημείο, στο οποίο όφειλε να καταλήξει"2.

Παρόλα αυτά, στη δεκαετία του 1840, ανθούν οι σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας και είναι άγνωστο πόσο συνέβαλε σ' αυτό η μεταρρύθμιση και πόσο η γενικότερη ακμή, στην οποία βρισκόταν τότε το ιταλικό πνευματικό κίνημα. Σε μεγάλο βαθμό συντείνει πάντως ο κοσμοπολίτικος χαρακτήρας του Πανεπιστημίου που, ειδικά την εποχή της έντασης των ιταλικών αγώνων, το είχε καταστήσει άσυλο καθηγητών-πολιτικών προσφύγων. Διάσημοι δάσκαλοι από κάθε μέρος της Ιταλίας διαδέχονταν ο ένας τον άλλον στις έδρες του Πανεπιστημίου: ο Federico Del Rosso, ο Giuseppe Montanelli, ο Silvestro Centofanti και πάντα ο Carmignani στα Νομικά, οι εφευρέτες Luigi Pacinotti και Carlo Matteucci και ο κορυφαίος συγγραφέας και δάσκαλος Ottaviano Fabrizio Mossoti στη Φυσική, ο Raffaele Piria στη Χημεία και, στην έδρα της Αστρονομίας, ο σοφός Giuseppe Piazzini. Στο νοσοκομείο της S. Chiara, όπου κάνουν την εξάσκησή τους οι χειρουργοί, εξελίσσονται οι παλαιότερες πρακτικές και διερευνώνται νέες περιοχές, όπως το ζήτημα των όγκων.

——————————————

1. G. Baldasseroni, Leopoldo Il Granduca di Tosccma e i suoi tempi, Firenze 1871, σ. 137.

2. A. Zobi, ό.π., σ. 506, 508. Δεν έλειψαν πάντως και τα εγκώμια: "Η γενική μεταρρύθμιση [...] επαινέθηκε πολύ όχι μόνο στην Τοσκάνη και στα άλλα κράτη της χερσονήσου, αλλ' ακόμα και στη Γερμανία και στη Γαλλία, όπου δεν άργησε να φτάσει η φήμη της" (Paolo Tronci e Giovanni Sforza, ό.π., σ. 353).

p. 100
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/101.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

15. Ο κανονισμός του Πανεπιστημίου μετά την Παλινόρθωση

EIKONA

16. Ο αριθμός των φοιτητών πριν και μετά τον ακρωτηριασμό του

p. 101
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/102.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

"Οι καιροί εν τω μεταξύ ωρίμαζαν· τα τολμηρά κινήματα του 1848 είχαν βαθιά απήχηση όχι μόνο στη σπουδάζουσα νεολαία της Πίζας, αλλά και στο ίδιο το ακαδημαϊκό σώμα· το μαρτυρούν τα δοξασμένα πεδία των μαχών του Curtatone και της Montanara· συνεπώς και η αντεκδίκηση μετά την παλινόρθωση υπήρξε σκληρή: με μια απόφαση, που ίσως δημοσιεύτηκε στην Αυστρία, το Πανεπιστήμιο κόπηκε στα δύο· το ένα μέρος του προοριζόταν για την Πίζα (Ιατρική, Φυσικές επιστήμες, Μαθηματικά, Φιλοσοφία και Φιλολογία)· το άλλο κατευθύνθηκε στη Σιένα (Θεολογία, Νομική). Τότε, μέσα στην οδύνη της πόλης ολόκληρης, υψώθηκε η φωνή ενός ετοιμοθάνατου: ο Αρχιεπίσκοπος Parretti, από το κρεβάτι του πόνου, έτοιμος να παρουσιαστεί μπροστά στο Θεό, διαμαρτυρόταν σθεναρά, με όλη τη δύναμη της ψυχής του και με το νομικό δικαίωμά του ως Αρχιγραμματέως του Πανεπιστημίου, εναντίον του ασύνετου σχίσματος..."1

Η περίοδος 1850-59 είναι εποχή μαρασμού των σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Πίζας, που στερήθηκε μια από τις πιο ζωντανές και δημιουργικές σχολές του, και σκληρών περιορισμών, καταπιέσεων και διωγμών για τους φοιτητές και τους καθηγητές του.

Στις 30 Απριλίου του 1859, με διάταγμα της Προσωρινής Κυβέρνησης, αποκαθίσταται το Πανεπιστήμιο της Πίζας και συγκροτείται επιτροπή από 6 καθηγητές για να προτείνει τους τρόπους και τις αναγκαίες αναδιατάξεις2. Μετά ένα χρόνο, τον Μάρτιο του 1860, με βάση τις προτάσεις της επιτροπής, θεσπίζεται, σε όλες της τις λεπτομέρειες, η πολυπόθητη αποκατάσταση. Η

——————————————

1. Carlo Fedeli, 8.π., σ. 221. Το διάταγμα της 28 Οκτωβρίου 1851 για τον ακρωτηριασμό του Πανεπιστημίου ίσως βρίσκεται στη Βιέννη, όπου ασφαλώς θα υπάρχουν και άλλα ντοκουμέντα, πολύτιμα για την έρευνα αυτή. Τα σχετικά με τη συμμετοχή της Πανεπιστημιακής Φάλαγγας στον Πρώτο Πόλεμο της Ανεξαρτησίας βλ. αναλυτικά στο κεφ. "Στη φωτιά!"

2. A.S.P., Università A II 7, ό.π., R. Università di Pisa, Decreti ed Ordini dai 27 Aprile 1850, Pisa Stamperia della Università, 1860.

p. 102
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/103.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

17. Ο Κανονισμός της Πανεπιστημιακής Φρουράς

EIKONA

18. Το εξώφυλλο της διαταγής για την αποκατάσταση του Πανεπιστημίου

p. 103
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/104.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

σχετική διαταγή υπογράφεται από τον Πρωθυπουργό και Υπουργό Εσωτερικών καθώς και τον Υπουργό Δημοσίας Εκπαιδεύσεως της Κυβερνήσεως της Τοσκάνης "βασιλεύοντος του Vittorio Emanuele"1.

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΛΙΜΑ - ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ

Ένα τεράστιο Gabinetto Vieusseux

Τα χαρακτηριστικά της συγκυρίας, που έγινε προσπάθεια να διαγραφούν στα πρώτα κεφάλαια του βιβλίου αυτού, προσδιόρισαν και το είδος του πατριωτισμού και του πολιτικού πάθους που διαμορφώθηκε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας στο διάστημα του Risorgimento. Καθένας μπορεί να φανταστεί τις ιδεολογικές εγχαράξεις που συντελέστηκαν στο διάστημα της γαλλικής κατοχής, οπότε "οι πολιτειακές διενέξεις εισέδυαν ακόμα και στο ήσυχο περιβάλλον των καθηγητών της θεολογίας [...] διαδίδονταν ανάμεσα στους Καθηγητές και στους φοιτητές οι θεωρίες της επανάστασης [...] καθηγητές Ιακωβίνοι και αντιδραστικοί διαδέχονταν ο ένας τον άλλον στις πανεπιστημιακές έδρες, ανατρέπονταν, ξαναδιορίζονταν..."2 Άδικα η Μαρία Λουίζα θα προσπαθήσει να επαναφέρει την παλιά τάξη πραγμάτων καταργώντας τις νέες έδρες που είχαν ιδρυθεί στην πρώτη περίοδο της Γαλλοκρατίας: "Οι φοιτητές αντιδρούν με σάτιρες παριστάνοντας το δίπλωμα να απονέμεται σε μουλάρια"3.

——————————————

1. στο ίδιο, "Il Governo di Toscana, considerando che le mutate condizioni politiche..."

2. L'Ateneo di Pisa, ό.π., σ. 23.

3. στο ίδιο σ. 24. "Δεν ήταν καιροί ευνοϊκοί για σπουδές", σχολιάζει

p. 104
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/105.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Με την Παλινόρθωση άλλαξαν οι θεσμοί, αλλά όχι και η πνευματική φυσιογνωμία του Πανεπιστημίου. Αντίθετα: στο διάστημα από το 1815 ως το 1848 το πανεπιστημιακό κίνημα θα ακμάζει όλο και περισσότερο για να φτάσει, στο τέλος της δεκαετίας του '40, σε θαυμαστές κορυφώσεις. Το φαινόμενο αυτό οφείλεται, σε μέγιστο βαθμό, στην ανεκτικότητα των κυβερνητικών αρχών που επέτρεψε στο Πανεπιστήμιο να διατηρήσει, ακόμα και στην πολυτάραχη περίοδο της ακμής του Risorgimento, τον κοσμοπολίτικο χαρακτήρα του.

"Ένα τεράστιο Gabinetto Vieusseux", χαρακτήρισε το Πανεπιστήμιο της Πίζας ο Rosselli Nello: "Οι Τοσκάνοι φοιτητές", γράφει, "αποτελούσαν κάτι λιγότερο από το μισό του φοιτητικού πληθυσμού -οι άλλοι ήταν Λομβαρδοί και Πιεμοντέζοι και Εμιλιάνοι και Ρομάνοι· υπήρχαν επίσης μερικοί Γάλλοι και Γερμανοί, αλλά κυρίως δρούσαν εκεί δύο μεγάλοι και διακεκριμένοι πυρήνες, ο ένας ξένος εθνικά και γλωσσικά, ο άλλος μόνο πολιτικά: ο πυρήνας των Ελλήνων και ο πυρήνας των Κορσικανών. Ότι οι Κορσικανοί, συνδεδεμένοι με την Τοσκάνη με παλαιότατους δεσμούς και διαρκή εμπορικά συμφέροντα, έστελναν τους γιους τους να σπουδάσουν στην Πίζα, καθόλου παράξενο [...] Πιο μοναδική αντίθετα ήταν η συρροή των Ελλήνων, που έγινε ιδιαίτερα έντονη με την όξυνση των σχέσεων ανάμεσα στην κυβέρνηση και τους κυβερνώμενους στις χριστιανικές επαρχίες της τουρκικής αυτοκρατορίας κι αργότερα με την έκρηξη και τη συνέχιση της ακατάβλητης επανάστασης. Ονομάζονταν Έλληνες όλοι, αλλά έρχονταν τόσο από την Κέρκυρα όσο και από την Αλβανία, από τα Δωδεκάνησα αλλά κι από τις ηγεμονίες της Μολδαβίας και της

——————————————

ο συγγραφέας του βιβλίου "γιατί προείχαν τα πολιτικά ενδιαφέροντα..." Και όμως είναι η εποχή στην οποία γίνεται επανάσταση στην Κλινική Χειρουργική, κυρίως από τον Andrea Vaccà, στη Βοτανική διατυπώνονται πρωτοποριακές θεωρίες από τον G. Savi και γίνονται στην Πίζα εφαρμογές πρωτοφανείς στην Ευρώπη, διδάσκεται για πρώτη φορά Ιταλική Φιλολογία από τον διάσημο Rosini και αρχίζει την καριέρα του στη Νομική σχολή ο Carmignani. Αλλά το βιβλίο είναι αφιερωμένο στον Benitto Mussolini.

p. 105
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/106.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Βλαχίας ή από την Αρμενία. Έφερναν στην Πίζα τη νοσταλγία της υπόδουλης πατρίδας τους, τη γοητεία ενός πανάρχαιου πολιτισμού που ασφυκτιούσε, τη γλυκύτητα της γλώσσας τους, τη ροπή προς τις σπουδές, προς τις μυστικές εταιρείες, προς τις πολιτικές ραδιουργίες..."1

Από το λυρικό ύφος του κειμένου, με δεδομένον μάλιστα τον άκρατο φιλελληνισμό των Ιταλών διανοουμένων, θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι ο Nello υπερβάλλει. Η πληροφορία όμως επαληθεύεται από τα στοιχεία που παρέχουν τα αρχεία (εκτός από την αριθμητική αναλογία) και διασταυρώνεται με αντίστοιχες πληροφορίες άλλων Ιταλών ιστοριογράφων: "Ανάμεσα στους φοιτητές", γράφει ο Gherardo Nerucci, "αφθονούσαν οι Ελβετοί, οι Ρομάνοι, οι Κορσικανοί. Οι Έλληνες εξάλλου αριθμούσαν μια παροικία· αυτοί, εξιστορώντας τα κατορθώματα της επανάστασής τους κατά των Τούρκων, παρακινούσαν τους Ιταλούς να τους μιμηθούν". Ο ίδιος ιστοριογράφος αναφέρει ένα εκ πρώτης όψεως ασήμαντο επεισόδιο, που είναι όμως χαρακτηριστικό της ιδεολογίας όχι μόνο των φοιτητών, αλλά και των καθηγητών στη διάρκεια της δεκαετίας του '40: Τον Ιανουάριο του 1844, με την ευκαιρία της ευεργετικής της τραγουδίστριας Teresa Brambilla σε θέατρο της Πίζας, ο φοιτητής Ανδρέας Ρηγόπουλος δημοσίευσε ένα ποίημα (Λιβόρνο, Τυπογρ. Pozzolini), που μοιράστηκε στους θεατές μεταφρασμένο σε πεζό από τον καθηγητή S. Centofanti, στο οποίο ο ποιητής καλεί την Teresa Brambilla να πάει στην Ελλάδα, να δει πώς πεθαίνουν οι γενναίοι, πώς ξαναβρίσκουν με αίμα την αρχαία δόξα, πώς νικούν, πώς εξυψώνονται, πώς κατακτούν το στεφάνι της δόξας, πώς ανοίγουν ελεύθερα τα φτερά τους, φτάνει μόνο να ενωθούν2.

——————————————

1. Rosselli Nello, "Frammento....", ό.π., σ. 107-108.

2. Ersilio Michel, ό.π., σ. 172: "Πρέπει λογικά να υποθέσουμε ότι οι στίχοι αυτοί δεν πέρασαν κανονικά από τον έλεγχο της λογοκρισίας και ότι μοιράστηκαν σε περιορισμένο κύκλο και με μεγάλη προφύλαξη και περίσκεψη". Την ιταλική απόδοση του ποιήματος παραθέτει ο G. Nerucci,

p. 106
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/107.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Είναι φανερό ότι κολυμπάμε στο πέλαγος του ρομαντικού πατριωτισμού που κυριαρχούσε στους ποιητές, στους φοιτητές, στους καθηγητές, στις πριμαντόνες, την εποχή της ακμής του ιταλικού Risorgimento. Για να προσγειωθούμε, αλλά πάντα στο ίδιο έδαφος, ας ακούσουμε τον Ersilio Michel, έναν από τους πιο ακούραστους ερευνητές των ιταλικών αρχείων: "Οι φοιτητές", γράφει αναφερόμενος στη θεσμική συγκρότηση του Πανεπιστημίου μετά την Παλινόρθωση, "εξακολούθησαν να γίνονται δεκτοί απρόσκοπτα [...]είτε ήταν Statisti (όπως τους έλεγαν τότε), δηλαδή Τοσκάνοι, είτε ήταν ξένοι, κι έτσι το πανεπιστήμιο μπόρεσε να διατηρήσει τον κοσμοπολίτικο εκείνον χαρακτήρα που το διέκρινε για μεγάλο διάστημα από τα αλλά αδελφά πανεπιστήμια..."1

Ένα πανεπιστήμιο που δεχόταν ανεξέλεγκτα κάθε υποψήφιο ήταν φυσικό να γίνει, την ταραγμένη εκείνη εποχή, καταφύγιο πολιτικών προσφύγων. Την επαύριον των εξεγέρσεων που σημειώνονταν σε άλλα ιταλικά κράτη το Πανεπιστήμιο της Πίζας υποδεχόταν εν επιγνώσει τους φοιτητές που είχαν πάρει μέρος σ' αυτές. Εκείνοι συνέχιζαν τις επαφές τους με τους συντρόφους τους στη Νάπολη, στο παπικό κράτος, στο Lombardo-Veneto και

——————————————

Ricordi storici del Battaglione Universitario, Prato 1891, σ. VI - VII:

"Vedrai il vecchio guerriero che ci liberò dall'oppressione e potrai gridare colà - Ah! risorgi, patria mia! risorgi, Italia! Fino a quando il servaggio oscurerà il tuo ciglio? - Ε tornando, ti sarà dato narrare come moiono i valorosi, come con sangue ritrovano la gloria antica, come vincono, si sublimano, movono libere le ali, come acquistano la corona della gloria, purchè tutti si uniscano".

1. Ersilio Michel, "Maestri e Scolari dell'Università di Pisa negli avvenimenti del 1848", Bollettino Slorico Pisano, XVII, 1948, σ. 2-3. Βλ. επίσης Ζαχαρία Ν. Τσιρπανλή, "Οι Έλληνες φοιτητές στα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια και η παρουσία τους στην πνευματική ζωή της νεώτερης Ελλάδας (1800-1850)", Παρνασσός 21 (1979), σ. 328-330.

p. 107
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/108.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

μετέδιδαν επαναστατικές ιδεολογίες στους συναδέλφους τους της Πίζας1.

Ήδη κατά την πρώιμη περίοδο του Risorgimento, μετά τις επαναστάσεις στη Νάπολη και στο Piemonte (1820, 1821), το Πανεπιστήμιο της Πίζας υποδέχτηκε "τα λείψανα, όχι σπάνια λαμπρά, του δραματικού εκείνου ναυαγίου των ελπίδων"2. Ένα δεύτερο κύμα φοιτητών-προσφύγων, ανάμεσα στους οποίους και πολλοί Έλληνες3, έφτασε στην Πίζα μετά τις εξεγέρσεις στο παπικό κράτος το 1830-31. Από τους πρόσφυγες αυτούς όχι μόνο προσανατολίστηκαν πολιτικά οι φοιτητές της Πίζας, αλλά και διδάχτηκαν τις συνωμοτικές μεθόδους και τους τρόπους προπαγάνδας, με τους οποίους αντιμετώπισαν το ιταλικό πρόβλημα τις επόμενες δεκαετίες.

Πόσο μεγάλη ήταν η προθυμία των πανεπιστημιακών αρχών να υποδέχονται τους φυγάδες πατριώτες, φαίνεται από μια επιστολή αγανακτισμένου πολίτη προς τον Provveditore Boninsegni: "Στα καφενεία και στις ταβέρνες της Πίζας και της Φλωρεντίας, σας κακολογούν όχι για την ανοχή σας, αλλά για τον γελοίο τρόπο, όπως λένε, με τον οποίο παίρνουν πτυχίο οι νεαροί πρόσφυγες. Καθένας τους, χωρίς να υποβάλει οποιοδήποτε πιστοποιητικό σπουδών, χωρίς καν να ξέρει ανάγνωση, με μόνο μια δήλωση μερικών συμφοιτητών του, γίνεται δεκτός στις πτυχιακές εξετάσεις [... ] κι έτσι το Πανεπιστήμιο θα χάσει τη λάμψη του και θα συρρεύσουν σ' αυτό, με μύριες προφάσεις, φοιτητές απ' όλα τα μέρη για να πάρουν πτυχίο χωρίς να ξέρουν τίποτε..."4

——————————————

1. Ε. Michel, Maestri e scolari dell'Università di Pisa nel Risorgimento Nazionale, ό.π., σ. 165. Επίσης G. Nerucci, ό.π., σ. VI, υποσημείωση.

2. R. Nello, ό.π., σ. 106.

3. Βλ. εδώ, κεφ. "Από πανεπιστήμιο σε πανεπιστήμιο".

4. Michele Lupo Gentile "Studenti greci e lauree conferite dallo Studio di Pisa nel decennio 1840-1849", Bollettino Storico Pisano, No 3, 1933, Estratto, Tip. Giardini 1933 (δημοσίευση ανέκδοτων εγγράφων από το Carteggio Boninsegni, Biblioteca Nazionale di Firenze). Για την

p. 108
Search form
Search the book: Greek Students at the University of Pisa (1806-1861), I-II
Search results
    Digitized books
    Page: 89
    21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

    ΕΙΚΟΝΑ

    10. Sapienza: Η Καμπάνα

    ΕΙΚΟΝΑ

    11. Η μεγάλη αυλή