Creator/Author:Μπόμπου - Σταμάτη, Βασιλική
 
Title:The Statutes of the Society (Nazione) of Greek Students at the University of Padova (17th-18th Century)he
 
Title of Series:Historical Archive of Greek Youth
 
Nr. within series:25
 
Place of Publication:Athens
 
Publisher:General Secretariat for Youth
 
Date of Publication:1995
 
Pagination:215
 
Nr. of vol.:1 volume
 
Language:Greek - Italian
 
Subject:Education
 
Education-Higher
 
Youth organisations
 
Spatial coverage:Ιταλία, Πάδοβα
 
Temporal coverage:17ος-18ος αι.
 
Description:L'Associazione degli studenti greci dell'Università di Padova, l'inclita Natio Ultramarina, fu una delle associazioni studentesche più importanti, con una forte presenza e una rilevante partecipazione alla vita della Comunità universitaria. La sua storia si intreccia con la storia di questa Università, poiché è noto il rilevante delle Nazioni nella vita accademica. Nel corso del XIV° e del XV° secolo gli studenti greci di Padova provenivano soprattutto da Cipro e per questo la loro associazione era chiamata anche Cypria. Successivamente, negli Oltramarini furono accolti tutti gli studenti ortodossi (di rito greco), ma a causa della reazione degli studenti tedeschi che volevano il primo posto sempre garantito alla loro Nazione in quanto la più numerosa, questa consuetudine non fu mantenuta, e così nella Nazione Oltramarina fu stabilito di registrare, tra i Leggisti, solo i greci, mentre tra gli Artisti, oltre ai greci furono iscritti gli illirici, i dalmati e i siciliani. Si pubblicano qui gli Statuti, finora inediti, della Nazione Oltramarina, che ci sono pervenuti attraverso due codici manoscritti. Sono scritti in italiano e sono gli originali. II più antico, quello del 1663, si trova nella Biblioteca Universitaria di Padova (B.U.P., ms. n°. 19942) e l'altro, senza data, nella Biblioteca Mai-ciana (Cod, ital,, Cl.II, 131 (Colloc, 4996). I due Statuti, per quanto riguarda il contenuto, non coincidono. Nel Preambolo del più antico (S I), scritto nello stile retorico e accurato dell'epoca, è segnalata la necessità delle leggi (la cui fonte sono la Grecia antica e Roma) per il buon governo della Nazione. Vi si riferisce inoltre che si tratta di un precedente Statuto modificato; la sua revisione fu decisa il 2 luglio 1655 dall'Assemblea della Nazione al fine di integrarlo, in quanto col mutare dei tempi, le precedenti norme presentavano già delle lacune. Questo Statuto si compone di 17 articoli relativi alle modalità di funzionamento della Nazione, ai presupposti per la convocazione dei Consigli e delle Assemblee e per l'elezione dei delegati; tali articoli definiscono inoltre gli obblighi di questi ultimi nei confronti dei connazionali e i doveri dei membri nei confronti della Nazione. Tutti questi obblighi, con le conseguenze del loro mancato rispetto, sono fissati minuziosamente. Particolarmente significativo è l'articolo riguardante la Cassa, la gestione dei fondi della Nazione e le severe sanzioni verso i trasgressori delle disposizioni previste. Alla fine del manoscritto dello Statuto S I furono successivamente inseriti articoli agguintivi concernenti la Cassa e gli obblighi del Tesoriere. Furono dettati, vi è detto, da determinati fatti e costumi che fecero precipitare la Cassa in uno stato pietoso. Agli articoli segue un Decreto del 23 giugno 1737, dal quale risulta che i Consiglieri della Nazione presentarono un ricorso alle Autorità di Padova a proposito di un voto dell'Assemblea che consentiva modificazioni dello Statuto, II Capitano e Vice Podestà di Padova, che firma anche il Decreto, decide di non permettere d'ora in avanti nessuna ingerenza di questo tipo, II secondo manoscritto che ci ha tramandato l'altro Statuto (S II) è senza data. Da elementi interni scaturische che fu redatto tra il 1737 e il 1738. Nel Preambolo si afferma che la Nazione si prefigge di preparare questo Statuto perché «sia dato alle stampe», in modo da portare le leggi a conoscenza di coloro per i quali esse erano state votate. Tra le Associazioni presenti in questa Università, la Nazione Oltramarina è una delle più importanti e «principalmente risiede nella Nazion Greca, madre delle leggi più celebri e più perfette di quante mai furono proposte a felicità de'Popoli e a direzzione delle Republiche», Per questi motivi la Nazione si propone non solo di Vivere in conformità al proprio sistema di leggi, ma di distinguersi tra le altre e di esprimere con il suo governo «una Idea di Greca, cioè prudente, virtuosa e incontaminata Communità». Professore e Padre della Nazione è il noto Professore greco dell'Università di Padova Nicolo Comnèno Papadòpoli di Candia, che dopo l'unanime decisione della Nazione, maturata nel corso delle sue Assemblee, riesaminò ad uno a uno gli articoli dello Statuto in vista della sua stampa, in modo che i suoi connazionali potessero averlo a disposizione per studiarlo e difenderlo. Avrebbe così costituito il «testimonio del zelo che ha la nostra Nazione di Vivere in Padova con quella modestia et osservanza che conviensi ad un Corpo di GioVentù, la quale, lontana dalla sua Patria, non ha altro scopo che d'arrichirsi di quelle gloriosissime merci onde possa richiamar in seno della nostra Nazione l'antica gloria, non meno delle Scienze più rimarcabili che de'più nobili e Venerandi Costumi». Il secondo Statuto S II consta di 21 articoli. I primi tre e gii ultimi due non trovano corrispondenza nel S I. Risulta più dettagliato rispetto al S I, in quanto sViluppa in articoli questioni che lì o erano tralasciate oppure Venivano riportate all'interno di altri articoli. In S I non c'è nessun riferimento alla Biblioteca, ü che ci fa supporre che fu creata successivamente, mentre in S II esiste un ampio articolo che riguarda il suo funzionamento. Un'attenta analisi del contenuto degli Statuti disvela che essi costituiscono fonti storiche importanti per questo periodo. Ci ragguagliano sulle condizioni di studio degli studenti greci a Padova e sui vincoli cui andavano soggetti, in un'epoca particolarmente significativa per la storia neogreca, giacché, com'è noto, la maggior parte dei dotti greci che tornarono in patria a porre le basi di una rinascita culturale, studiarono nei Collegi greci di Venezia e di Padova, e continuarono i loro studi all'Università di Padova come membri della Nazione Oltramarina. Inoltre, la pubblicazione degli Statuti Illumina anche, più in generale, la storia di questa Università, nel cui ambito operavano e si associavano strettamente le Nazioni. D'altra parte, come risulta dalla bibliografia, che in questi ultimi anni si è andata arricchendo grazie a nuovi lavori e a un'adeguata pubblicazione delle fonti relative, la loro storia non è ancora stata portata a compimento.
 
License:This book in every digital format (PDF, GIF, HTML) is distributed under Creative Commons Attribution - NonCommercial Licence Greece 3.0
 
The book in PDF:Download PDF 8.46 Mb
 
Visible pages: 0-19 από: 218
-20
Current page:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/0.gif&w=600&h=915 25. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΜΠΟΜΠΟΥ-ΣΤΑΜΑΤΗ

ΤΑ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ

(NAZIONE) ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ

ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΤΗΣ ΠΑΔΟΒΑΣ

(17ος-18ος αι.)

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

———————25———————

ΚΕΝΤΡΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Ε.Ι.Ε.

ΑΘΗΝΑ 1995

p. 0
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/1.gif&w=600&h=915 25. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

p. 1
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/2.gif&w=600&h=915 25. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

p. 2
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/3.gif&w=600&h=915 25. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

ΤΑ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ (NAZIONE)

ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΤΗΣ ΠΑΔΟΒΑΣ

(17ος-18ος αι.)

p. 3
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/4.gif&w=600&h=915 25. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΣΠΥΡΟΣ Ι. ΑΣΔΡΑΧΑΣ, ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΙΑΝΝΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ, ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΣ Ε. ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ

1995, ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

Αχαρνών 417, τηλ. 25 32 465, Fax 25 31 420

ISBN 960-7138-12-0

p. 4
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/5.gif&w=600&h=915 25. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΜΠΟΜΠΟΥ-ΣΤΑΜΑΤΗ

ΤΑ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ

(NAZIONE) ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ

ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΤΗΣ ΠΑΔΟΒΑΣ

(17ος-18ος αι.)

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

———————25———————

ΚΕΝΤΡΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Ε.Ι.Ε.

ΑΘΗΝΑ 1995

p. 5
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/6.gif&w=600&h=915 25. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

p. 6
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/7.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

Του Άρι, 

του Διονύση,

του Κωστή

p. 7
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/8.gif&w=600&h=915 25. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

p. 8
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/9.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

ΠΡΟΟΙΜΙΟ

Η δημοσίευση των Καταστατικών τον ελληνικού φοιτητικού Συλλόγου της Πάδοβας, της Nazione Oltramarìna, εκτός από συμβολή στην ιστορική ερευνά αποτελεί και ένα χρέος. Στο τέλος της τετάρτης δεκαετίας του 18ου αι. οι Έλληνες φοιτητές τον Πανεπιστημίου της Πάδοβας είχαν προετοιμάσει την έκδοση αυτού του Καταστατικού. Στο προοίμιο αναφέρονται με ιδιαίτερη υπερηφάνεια στην καταγωγή τους. Απόγονοι αυτοί του Γένους των Ελλήνων που θέσπισαν τους πιο τέλειους νόμους για την ευδαιμονία των λαών και τη Δημοκρατία, ως μέλη της Nazione των Υπερπόντιων, μιας από τις πιο ξακουστές του Πανεπιστημίου της Πάδοβας, ζουν σύμφωνα με δικό τους σύστημα νόμων με σύνεση και αξιοπρέπεια και εκφράζουν έτσι μια idea alla Greca. Η Nazione Oltramarina διαθέτει ένα Καταστατικό, προϊόν αποφάσεων που έχουν ωριμάσει ύστερα από τη διεξαγωγή πολλών συζητήσεων και την αντιμετώπιση ποικίλων περιπτώσεων μέσα στα χρόνια της ζωής της. Επειδή όμως οι νόμοι πρέπει να είναι προσιτοί σ' αυτούς για τους οποίους ψηφίστηκαν για να τους μελετούν, αποφάσισαν να το τυπώσουν: sia dato alle stampe.

Αυτό το σχέδιο δεν πραγματοποιήθηκε και η Nazione δεν είδε ποτέ το Καταστατικό της "εις τους τύπους". Περισσότερα από διακόσια πενήντα χρόνια περίπου έχουν περάσει από τότε. Τα χειρόγραφα που το παραδίδουν διασώθηκαν το ένα στην Πάδοβα και το άλλο στη Βενετία. Όταν τα επεσήμανα και μελέτησα το περιεχόμενο τους, γοητεύτηκα και αποφάσισα να τα δημοσιεύσω, γιατί τα θεωρώ ιστορικές πήγες που επιδέχονται πολλαπλές προσεγγίσεις. Μέσα από τα φύλλα αυτών των χειρογράφων, που είναι τα πρωτότυπα, ζωντανεύουν εικόνες της ζωής των Ελλήνων φοιτητών

p. 9
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/10.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

στο περιβάλλον του Πανεπιστημίου της Πάδοβας, της Alma Mater των περισσοτέρων από τους γνωστούς λογίους της εποχής της Τουρκοκρατίας, μιας μακράς σειράς Ελλήνων που πέρασαν από τα ελληνικά σχολεία της Βενετίας και τα Κολλέγια της Πάδοβας και συνέχισαν τις σπουδές τους στο Πανεπιστήμιο. Ένας μεγάλος αριθμός πήρε τη διδακτορική δάφνη, αρκετοί όμως είναι και εκείνοι που δεν ολοκλήρωσαν τις σπονδές τους, δεν διακρίθηκαν και έτσι παρέμειναν άγνωστοι. Την έντονη παρουσία τους στο Πανεπιστήμιο μαρτυρούν οι Κατάλογοι των Έγγραφων τους. Όλοι αυτοί υπήρξαν μελή της Nazione Oltramarina και σ' αυτούς απευθύνονταν τα Καταστατικά. Ρύθμιζαν τη ζωή τους στην πανεπιστημιακή κοινότητα, τις υποχρεώσεις τους απέναντι στη Nazione και τους ομοεθνείς τους, αλλά και της Nazione προς αυτούς, καθόριζαν τα δικαιώματα και τα προνόμια τους.

Το Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας με την απόφαση τον να συμπεριλάβει τα Καταστατικά της inclita Nazione Oltramarina στη σειρά των εκδόσεων του, μου έδωσε την ευκαιρία να πραγματοποιήσω αυτό το μακρινό όνειρο.

Στο φίλο συνάδελφο Τριαντάφυλλο Σκλαβενίτη οφείλω τη σχετική εισήγηση προς την Επιτροπή του ΙΑΕΝ. Στην προτροπή του, τις φροντίδες του, τη γνώση και την προκοπή του οφείλω πολλά. Τον ευχαριστώ.

Ο συνάδελφος Αντώνης Πάρδος είχε την επιμέλεια αυτής της έκδοσης. Προετοίμασε μαζί μου το έργο για το τυπογραφείο και η μετάφραση του των κειμένων από τα ιταλικά (πού κατατέθηκε τώρα στην βιβλιοθήκη του ΚΝΕ/ΕΙΕ) με βοήθησε πολύ, γιατί γνωρίζει καλά, εκτός από τη γλώσσα, και την ιστορία της εποχής που καλύπτουν τα Καταστατικά. Υπήρξε πολύτιμος συνεργάτης μου και τον ευχαριστώ.

Πολλοί φίλοι συνάδελφοι με βοήθησαν συζητώντας μαζί μου προβλήματα η διευκολύνοντας την ερευνά μου με κάθε τρόπο. Τους ευχαριστώ.

Τύχη αγαθή το βιβλίο μου τυπώθηκε από το τυπογραφείο "Μανούτιος", δηλαδή από τον Χρίστο Μανουσαρίδη. Όπως όλες οι δουλειές

p. 10
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/11.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

του, έγινε και αυτή με γνώση και μεράκι. Και τον ευχαριστώ και τον θαυμάζω.

Αφιερώνω αύτη την έκδοση σε τρεις νέους που συνεχίζουν τις σπουδές τους και την παράδοση των Oltramarini. Όσο και αν αλλάζουν οι καιροί και διαφοροποιούνται τα προβλήματα, πιστεύω ότι τα Καταστατικά έχουν μια διαχρονικότητα και είναι πάντοτε επίκαιρα, αφού οι φοιτητές παραμένουν πάντοτε το ίδιο ανήσυχοι, οραματιστές και ασυμβίβαστοι.

p. 11
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/12.gif&w=600&h=915 25. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

p. 12
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/13.gif&w=600&h=915 25. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

ΤΑ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ (NAZIONE)

ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΤΗΣ ΠΑΔΟΒΑΣ

(17ος-18ος αι.) 

ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ

p. 13
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/14.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

Η δημοσιευμένη παλαιότερα εργασία μου με τον ίδιο τίτλο αποτέλεσε πρόδρομη ανακοίνωση της δημοσίευσης των Καταστατικών της Nazione Oltramarina στο Διεθνές Συμπόσιο με θέμα την Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας. Βλ. Πρακτικά του παραπάνω Συμποσίου, Αθήνα 1986, σ. 457-472. 

p. 14
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/15.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ

Η σημασία του Πανεπιστημίου της Πάδοβας1 για την πνευματική αναγέννηση του νεότερου ελληνισμού είναι γνωστή και η σχετική ελληνική βιβλιογραφία πλουτίζεται συνεχώς με εργασίες - καρπούς της έρευνας στα Αρχεία της Βενετίας και της Πάδοβας, που αποτελούν ανεξάντλητες πηγές πληροφοριών για τη νεότερη Ιστορία μας. Έτσι έχουμε τώρα δημοσιευμένους τους καταλόγους εγγραφών των Ελλήνων φοιτητών στο Πανεπιστήμιο2 και γνωρίζουμε τα δημοσιεύματα τους κατά τον 17ο και 18ο αι., που αποκαλύπτουν την εντυπωσιακή συμμετοχή τους στις πνευματικές εκδηλώσεις του Πανεπιστημίου3.

1. Βλ. G. Fedalto, "Stranieri a Venezia e a Padova", Storia della Cultura Venetα, Dal primo Quattrocento al Concilio di Trento, τ. 3/1, Vicenza 1980, σ. 499-501 και n Seicento, τ. 4/ΙΙ, ο.π. 1984, σ. 251-279, όπου πολύ σημαντικά στοιχεία για τους Έλληνες στη Βενετία και την Πάδοβα.

2. Γ. Σ. Πλουμίδη, "Αι πράξεις έγγραφης των Ελλήνων σπουδαστών του Πανεπιστημίου της Παδούης (Μέρος A'. Artisti, 1634-1782)", Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών 37 (1969-1970) 260-336· "Μέρος Β', Legisti, 1591-1809, Επίμετρον, Μέρος A'. Artisti", Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών 38 (1971) 84-206 και "Μέρος A'. Artisti, Συμπλήρωμα (έτη 1674-1701)", Θησαυρίσματα 8 (1971) 188-204. Τού Ίδιου, "Gli scolari greci nello Studio di Padova", Quaderni per la Storia dell'Università di Padova 4 (1971) 127-141. Του Ίδιου, "Gli scolari oltramarini a Padova nei secoli XVI e XVII", Revue des Études Sud-Est Européennes 10 (1972) 257-270. Του Ίδιου, "Οι Έλληνες σπουδαστές του Πανεπιστημίου της Πάδοβας", Δωδώνη 12 (1983) 236-281.

3. Βλ. την εργασία του Α. Στεργέλλη, Τα δημοσιεύματα των Ελλήνων σπουδαστών του Πανεπιστημίου της Πάδοβας του 17ου και 18ου αι., Αθήνα 1970. Το πρώτο κεφάλαιο αναφέρεται γενικά στην οργάνωση του Πανεπιστημίου και τη λειτουργία των πανεπιστημιακών θεσμών, καθώς και τις ιδιαίτερες

p. 15
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/16.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

Ωστόσο μένουν ανέκδοτες ακόμη πολλές πηγές σχετικές με την ιστορία των ελληνικών Κολλεγίων της Πάδοβας, αλλά και με τις συνθήκες ζωής και σπουδών των Ελλήνων στο Πανεπιστήμιο. Η έκδοση των Καταστατικών του ελληνικού φοιτητικού συλλόγου του Πανεπιστημίου της Πάδοβας, της inclitae Nationis Ultramarinae, εντάσσεται σ' αυτήν ακριβώς την ερευνητική προσπάθεια. Τα Καταστατικά αυτά διασώζονται σε χειρόγραφη μορφή και έχουν παραμείνει ανέκδοτα μέχρι τώρα και άγνωστα κατά το μεγαλύτερο μέρος τους.

Το Πανεπιστήμιο της Πάδοβας, το Studium, ιδρύθηκε τις πρώτες δεκαετίες του 13ου cd. και ήταν οργανωμένο κατά το πρότυπο του παλαιότερου μεσαιωνικού Πανεπιστημίου της Ιταλίας, του Πανεπιστημίου της Bologna. Στενά δεμένη με την ιστορία του είναι και η οργάνωση και λειτουργία των φοιτητικών συσσωματώσεων, των Nazioni (λατ. Nationes)*, τις οποίες είχαν σχηματίσει από το

συνθήκες σπουδών των Ελλήνων φοιτητών στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας. Πολύτιμες πληροφορίες, για πρώτη φορά στην ελληνική βιβλιογραφία. Τα σχετικά με τη λειτουργία της Nazione Oltramarina και η πληροφορια για την ύπαρξη των ανέκδοτων καταστατικών της (σ. 17-18 και σημ. 4) μού εκίνησαν το ενδιαφέρον και με οδήγησαν στην απόφαση ν' ασχοληθώ με την παρουσίαση και έκδοσή τους.

4. Σχετικά με τις Nazioni βλ. την ειδική εργασία του P. Kibre, The Nations in the Mediaeval Universities, Cambridge Mass. 1948, σ. 240. Πολλά στοιχεία παρέχουν επίσης και οι παλαιότερες εργασίες του Β. Brugi, "Gli studenti tedesci e la S. Inquisizione a Padova nella seconda metà del secolo XVI", στον τόμο Per la storia della giurisprudenza e delle università italiane, Torino 1915, σ 154-169. Του Ίδιου, Gli scolari dello Studio di Padova nel Cinquecento, Padova 21905, καθώς και οι ειδικότερες εργασίες του: La Nazione Tedesca dei giuristi dello Studio di Padova nel secolo XVII (da documenti inediti), Monographie storiche sullo Studio di Padova, Venezia 1922, σ. 97-105 και "Gli antichi scolari di Francia allo Studio di Padova",Mélanges offerts à U.Emìle Picot, I, Paris 1913, σ. 536555. Επίσης βλ. και Lando Landucci, La nazione germanica degli scolari:

p. 16
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/17.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

1260 πρώτοι οι ξένοι σπουδαστές που είχαν κοινό τόπο καταγωγής και ήταν οργανωμένες κατά το πρότυπο των συγχρόνων τους συντεχνιών.

Σκοπός των Nazioni 5 ήταν αρχικά η προστασία των ομοεθνών

l'Università di Padova nel VII centenario della sua fondazione, numero unico, Padova 1922. Ενδιαφέροντά στοιχεία στατιστικά παρέχει η εργασία των M. Saibante, C. Vivarini, G. Vogherà, "Gli studenti dell'Università di Padova dalla fine del '500 ai nostri giorni (studio statistico)", Metron 4 (1924-1925), για το θέμα μας ειδικά στις σ. 166-169 και 171-172. Βλ. επίσης Lucia Rossetti, L'Università di Padova, profilo storico, Trieste 21983, σ. 37-40.

5. Βλ. Ρ. Kibre, The Nations..., σ. 3 κ.έ. Κατά την πνευματική άνθηση του 12ου και 13ου αι. η Μπαλόνια και το Παρίσι ήταν τα κέντρα της γνώσης, οπού συγκεντρώνονταν φοιτητές απ' όλη την Ευρώπη. Σ' αυτά τα Studia Generalia δημιουργήθηκαν οι πρώιμες πανεπιστημιακές κοινωνίες, που ο κοσμοπολίτικος χαρακτήρας τους εκφράζεται από τη δημιουργία των Nazioni, τα Collegia αυτά των ξένων φοιτητών. Οι Nazioni εμφανίζονται στην Μπολώνια στις αρχές του 13ου αι. ως υποδιαιρέσεις των Κολλεγίων των ξένων φοιτητών των Δικαίων και δημιουργήθηκαν από την ανάγκη για αμοιβαία προστασία και συλλογική ασφάλεια κατά των τοπικών αρχών.

Το 1245 οι φοιτητές κατέκτησαν το δικαίωμα να έχουν ανεξάρτητες αρχές. Στό Παρίσι οι Nazioni (13ος αι.) ξεκίνησαν ως συντεχνίες των ξένων καθηγητών και ο ιστορικός του Πανεπιστημίου του Παρισιού Du Boulay, τον 170 αι., όριζε τη Nazione ως συσσωμάτωση των καθηγητών των Τεχνών (ήταν η πολυαριθμότερη σχολή στο Παρίσι) γραμμένων στο ίδιο μητρωο, που ζούσαν με τους ίδιους νόμους και υπό τους ίδιους αρχηγούς. Αργότερα λειτουργούσαν Nazioni και στα άλλα Πανεπιστήμια που δημιουργήθηκαν, και διατηρήθηκαν ως τον 19ο αι.

Ο λόγος που οι φοιτητικές αυτές συσσωματώσεις ονομάστηκαν Nazioni δεν είναι δυνατό να καθορισθεί με βεβαιότητα. Ίσως η χρήση του όρου για τους ξένους σπουδαστές της Μπολώνια να έχει κάποια σχέση με τη ρωμαϊκή συνήθεια να αναφέρονται οι άνθρωποι που ζούσαν έξω από την πόλη ως Nationes, χρησιμοποιούσαν δηλαδή τη λέξη ως συνώνυμη με το "ξένοι". Η λέξη natio-έθνος είχε γενικά κατά τον μεσαίωνα μια πολύ πιο περιορισμένη σημασία από τη σύγχρονη κοινωνικό-πολιτική η πολιτιστική έννοια του έθνους. Συχνά τη χρησιμοποιούσαν εναλλάξ με τη λέξη gens, η οικογένεια η clan, πάντοτε με αναφορά στον τόπο γέννησης η κατοικίας. Αυτή η αναφορά στον τόπο γέννησης χρησιμοποιήθηκε και στην Μπολώνια, όπως προκύπτει από τα

p. 17
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/18.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

τους, η υπεράσπιση των δικαιωμάτων τους και των προνομίων που τους είχαν παραχωρηθεί, αλλά και η συμμετοχή τους στα πανεπιστημιακά πράγματα: την εκλογή του διδακτικού προσωπικού και τη διοίκηση του Πανεπιστημίου που την ασκούσαν οι 'ίδιοι οΐ φοιτητές.

Αργότερα Οργανώθηκαν σε Nazioni και οι Ιταλοί φοιτητές, Έτσι οι Nazioni αποτέλεσαν τις Università (λατ. Universitates)6.

καταστατικά των Nazioni. Ωστόσο ο τόπος γέννησης δεν αποτέλεσε πάντοτε το καθοριστικό στοιχείο για την εγγραφή στη Nazione πριν από το 1500. Κάποτε, όπως το 1497 στα Καταστατικά των Γερμανών, δινόταν έμφαση στην κοινή γλώσσα η και άλλες Ιστορικές ενδείξεις αποτελούσαν τις προϋποθέσεις εγγραφής. Πάντως στις αρχές του 16ου αι· στην Πάδοβα ο τόπος κατοικίας του μέλους καθόριζε τη Nazione.

6. Στις αρχές του 13ου αι., ειδικότερα το 1228, οι Nazioni στην Πάδοβα ήταν τέσσερις: των Γάλλων, των Ιταλών, των Γερμανών, και των Προβηγκιανών. Αργότερα, το 1260, οι φοιτητές των δικαίων, οι giuristi, οργανώθηκαν, κατά το πρότυπο της Μπολώνια, σε δύο Universitates: των Ultramontani η Transalpini και των Citramontani η Cisalpini. Κάθε μια από αυτές τις Universitates, που ως τον 15ο αι. είχε και δικό του Rectorem, αποτελείτο από τις Nationes. Σύμφωνα με το καταστατικό του 1331 την Università Ultramontana αποτελούσαν οι ακόλουθες Nazioni: η Γερμανική, της Βοημίας, της Ουγγαρίας, της Πολωνίας, της Προβηγκίας, της Βουργουνδίας, της Καταλονίας, της Ισπανίας, της Αγγλίας, της Σκωτίας και η Ultramarina, δηλαδή των Ύπερποντίων. Στο καταστατικό των giuristi του 1550 αναφέρεται ότι η Ultramarina περιελάμβανε τους Κυπρίους: Ultramarinorum una, quae Cypra vocatur. Αργότερα περιέλαβε και όλους τους σπουδαστές από τα Ιόνια νησιά, από την Κρήτη, από το Αρχιπέλαγος, από την ηπειρωτική Ελλάδα, τη Σμύρνη, την Κωνσταντινούπολη και την Αλεξάνδρεια. Στην Università Citramontana ανήκαν οι Nazioni των καταγόμενων από τη Ρώμη, από τη Σικελία, την περιοχή της Αγκώνας, τη Λομβαρδία, τη Βενετία και τη Δαλματία. Μόλις από το 1399 άρχισαν οι φοιτητές των τεχνών και της ιατρικής να αποσπώνται από τους νομικούς και ν' αποκτούν σιγά-σιγά την αυτονομία τους. Έτσι το 1465 με απόφαση του δόγη χωρίζονται και αυτοί σε χωριστές Nazioni, επτά τον αριθμό. Βλ. Ρ. Kibre, The Nations, σ. 116-117 και G. Fedalto, "Stranieri", ο.π. (2), σ. 526-528. Βλ. επίσης Ε. Mauri, "Gli statuti della Natio Germanica Juristarum di Padova nel XVII secolo". Quaderni per la Storia dell'Università di Padova 24 (1991) 155-182. Στην εισαγωγή αναφέρει σχετικά με τις Nazioni: Dalla lettura degli statuti si può

p. 18
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/19.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

Οι τελευταίες (οι Università) ξεκίνησαν ως απλές ενώσεις των Nazioni, βαθμιαία όμως αποκτήσαν κύρος και διαμορφώθηκαν έτσι ώστε να πάρουν στα χέρια τους, εκτός από την αυτόνομη δικαιοδοσία, και τη ρύθμιση των πανεπιστημιακών εκπαιδευτικών πραγμάτων, αφού ασκούσαν και τη διοίκηση με τους αξιωματούχους τους, με επικεφαλής τον Rectorem - αρχές που εκλέγονταν μεταξύ των αντιπροσώπων των Nazioni.

Το Πανεπιστήμιο κατά τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του ήταν αυτόνομο. Οι φοιτητές εξέλεγαν τους καθηγητές τους και είχαν τα δικαιώματα υπηκόου ξένου κράτους. Από τα μέσα όμως του 16ου αϊ, (1560) το Πανεπιστήμιο, κυρίως γιατί απέκτησε οικονομική εξάρτηση από' την Πολιτεία, έχασε σιγά-σιγά την αυτονομία του και η εκλογή των καθηγητών πέρασε στη δικαιοδοσία της βενετικής Γερουσίας. Ενωρίτερα, το 1516, με τον θεσμό των Αναμορφωτών ( Riformatori) είχε αρχίσει η παρέμβαση της πολιτείας. Από τις αρχές του 17ου αι. το αξίωμα του Ρέκτορα (Πρύτανη) αντικαταστάθηκε από τον Αντιρέκτορα και αργότερα από τον Σύνδικο η Αντισύνδικο. Από το 1739 το αξίωμα του Πρύτανη περιήλθε στους Καθηγητές, γεγονός που εσήμανε οριστικά το τέλος της φοιτητικής αυτοδιοίκησης7.

Την εποχή στην οποία ανήκουν τα Καταστατικά που δημοσιεύω (μέσα του 17ου αϊ. και αρχές του 18ου), το Πανεπιστήμιο (Studium) έχει την ακόλουθη διάρθρωση8: Αποτελείται από δύο Università η Facoltà (λατ. Facultates), Σχολές θα λέγαμε, την Università Leggista (τη Νομική) και την Università Artista (την

trarre un quadro della particolare struttura delle nationes, aggrupparnenti spontanei venutisi a creare tra gli scolari ospiti in una città straniera, o meglio, corporazioni separate su basi etniche. Infatti gli statuti avevano essenzialmente la funzione di soddisfare l'esigenza degli studenti di sentirsi constituiti in corporazione, con le proprie magistrature, istituzioni e rappresentanze, acquiscendo quindi una fisionomia giuridica, in grado di trattare da posizioni di forza con gli esponenti del potere locale.

7. A. Στεργέλλης, Τα δημοσιεύματα..., σ. 15 και 23 σημ. 1.

8. A. Στεργέλλης, ο.π., σ. 18 κ.έ.

p. 19
Search form
Search the book: The Statutes of the Society (Nazione) of Greek Students at the University of Padova (17th-18th Century)he
Search results
    Digitized books
    Page: 0
    25. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

    ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΜΠΟΜΠΟΥ-ΣΤΑΜΑΤΗ

    ΤΑ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ

    (NAZIONE) ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ

    ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΤΗΣ ΠΑΔΟΒΑΣ

    (17ος-18ος αι.)

    ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

    ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

    ———————25———————

    ΚΕΝΤΡΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Ε.Ι.Ε.

    ΑΘΗΝΑ 1995