Creator/Author:Κιουσοπούλου, Αντωνία
 
Title:Time and Age in Byzantine Society
 
Subtitle:The Scale of the Ages of Man From the Saints’ Lives of the Middle Period (Seventh to Eleventh Century)
 
Title of Series:Historical Archive of Greek Youth
 
Nr. within series:30
 
Place of Publication:Athens
 
Publisher:General Secretariat for Youth
 
Date of Publication:1997
 
Pagination:167
 
Nr. of vol.:1 volume
 
Language:Greek
 
Subject:Mentalities and Behaviour
 
Social integration
 
Spatial coverage:Byzantine Society
 
Temporal coverage:7ος-11ος αι.
 
Description:L'objet de l'étude, tel qu'il a été défini d'emblée, était d'examiner, à travers les textes hagiographiques, la manière dont s'échelonnaient les âges dans l'esprit des Byzantins. Il s'agissait en particulier de cerner l'attitude de la société byzantine dans son ensemble vis-à-vis de l'enfance et de la jeunesse, ainsi que de voir si des changements sont intervenus dans cette attitude au cours de l'époque byzantine. J'ai supposé, suivant la thèse scientifique en vigueur concernant leur qualité de document, que ces textes, par leur contenu et leur nombre, constituent un corpus capable de fournir des informations pertinentes. En cours d'étude, j'ai constante que le schéma des tranches d'âge qui se dégage des Vies demeure inchangé à toutes les époques de l'histoire byzantine et correspond à celui qui se dégage de toutes les sources disponibles, et notamment des textes juridiques. J'ai également constaté que l'image de l'enfance et de la jeunesse que nous donnent les Vies des Saints présente plusieurs points communs avec celle que nous nous en faisons à la lecture de la bibliographie existante, si maigre soit-elle. En dépit de leur caractère souvent descriptif en effet, les études relatives à la question indiquent déjà que la société byzantine ne fait pas grand cas des enfants et des jeunes. Cette conclusion se trouve confirmée par les Vies de l'époque byzantine moyenne, qui ont constitué l'essentiel de nos sources. Il s'agissait toutefois de l'interpréter en tenant compte certains paramètres sociaux qui ne manquent pas d'influer sur les comportements collectifs de la société byzantine vis-à-vis des enfants et des jeunes, voire de les déterminer. L'équilibre économique et démographique instable qui caractérise les sociétés rurales médiévales contribue certainement à l'attitude de dédain qui se reflète dans les Vies. D'un autre côté, la manière détaillée dont est décrite l'enfance des Saints peut être mise en relation avec l'importance accrue attribuée, à partir de l'époque byzantine moyenne, à la stabilité des liens familiaux, phénomène qui coïncide avec la ruralisation de l'Empire byzantin, L'étude des textes des XIème et XIIème siècles, époque à laquelle la société byzantine a connu de profondes restructurations, révèle que la manière dont sont traités les enfants évolue progressivement. Ce changement correspond avec la consécration de l'hégémonie de la classe aristocratique. Sans modifier pour autant les limites d'âge — nous avons d'ailleurs dit que le schéma des tranches d'âge demeure constant — l'aristocratie attribue un rôle différent à chacune d'elles. C'est précisément à ce moment que se manifeste à l'égard des enfants et des jeunes une attitude moins dédaigneuse que celle qui émane des textes religieux de la période byzantine moyenne. Le caractère des Vies m'a incitée à cerner les limites des textes hagiographiques en tant que sources utiles à l'étude du sujet traité. Et dans cette perspective, il était nécessaire de savoir à qui s'adressaient les Vies. Identifier le public concerné permettait en effet d'envisager la base culturelle à laquelle empruntaient leurs principaux éléments ces textes qui servaient évidemment les besoins d'une propagande. Les Vies étaient rédigées en effet dans le but de promouvoir le mode de vie monastique et de légitimer les monastères existants; les moines constituaient l'essentiel du public auquel elles s'adressaient. Il convenait par conséquent de voir si et dans quelle mesure la mention des différents âges de la vie des Saints servait la cause visée et si elle était comprise par ceux qui les écoutaient ou les lisaient. L'analyse entreprise a clairement montré que, en dépit du fait que la sainteté est apparemment indépendante de l'âge, le Saint avait un âge, c'est-à-dire que le cours de sa vie présentait des phases distinctes, parce que les auteurs des Vies voulaient dépeindre un personnage avec lequel puissent s'identifier les moines auxquels ils s'adressaient. Retracer les différentes étapes de la vie du héros religieux permettait de donner à la narration un caractère vraisemblable, puisqu'on replaçait le Saint dans une réalité biologique accessible au public concerné, II ne s'agissait cependant pas seulement de renvoyer à une réalité biologique, mais aussi à une réalité sociale dans laquelle les auteurs des Vies puisaient largement. La division du temps en tranches d'âge était familière aux hommes de l'époque, justement parce que les différents âges représentaient pour la société de cette période (ΧΠ-XIème siècle) l'un des systèmes fondamentaux d'organisation. Je suppose que ce choix d'organisation est lié aux structures élémentaires qui caractérisent la société byzantine au cours des siècles entre le déclin des villes et l'émergence de l'aristocratie, Les textes hagiographiques reflètent donc non seulement le modèle ecclésiastique de l'enfance, de la jeunesse et de la vieillesse, mais aussi celui des différents stades de la vie humaine définis par la société en fonction de ses besoins, modèle que les auteurs des Vies transposent en l'adaptant à leur idéologie propre, parce qu'ils veulent s'aligner sur la réalité sociale. Ce que nous mettons en évidence ou tentons de mettre en évidence, c'est moins le contenu de chacun des différents âges que la manière dont fonctionne le système des âges dans la mesure du temps, système qui demeure étroitement lié aux structures historiquement définies de la société byzantine.
 
License:This book in every digital format (PDF, GIF, HTML) is distributed under Creative Commons Attribution - NonCommercial Licence Greece 3.0
 
The book in PDF:Download PDF 5.75 Mb
 
Visible pages: 0-19 από: 170
-20
Current page:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/0.gif&w=600&h=915 30. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΙΟΥΣΟΠΟΥΛΟΥ

ΧΡΟΝΟΣ ΚΑΙ ΗΛΙΚΙΕΣ

ΣΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Η κλίμακα των ηλικιών από τα αγιολογικά

κείμενα της μέσης εποχής (7ος-11ος αι.)

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

—————————————30—————————————

ΚΕΝΤΡΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ E.Ι.E.

ΑΘΗΝΑ 1997

p. 0
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/1.gif&w=600&h=915 30. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

p. 1
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/2.gif&w=600&h=915 30. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

p. 2
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/3.gif&w=600&h=915 30. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

ΧΡΟΝΟΣ ΚΑΙ ΗΛΙΚΙΕΣ

ΣΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

p. 3
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/4.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΣΠΥΡΟΣ Ι. ΑΣΔΡΑΧΑΣ, ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΙΑΝΝΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ

ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΣ Ε. ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ

© 1997, ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

Αχαρνών 417, τηλ. 25 32 465, Fax 25 31 420

ISBN 960-7138-17-1

p. 4
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/5.gif&w=600&h=915 30. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΙΟΥΣΟΠΟΥΛΟΥ

ΧΡΟΝΟΣ ΚΑΙ ΗΛΙΚΙΕΣ

ΣΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Η κλίμακα των ηλικιών από τα αγιολογικά

κείμενα της μέσης εποχής (7ος-11ος αι.)

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

—————————————30—————————————

ΚΕΝΤΡΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ E.Ι.E.

ΑΘΗΝΑ 1997

p. 5
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/6.gif&w=600&h=915 30. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

p. 6
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/7.gif&w=600&h=915 30. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

Χρονολογίες μακροπρόσωπες

που νήστεψαν το μέλλον κι άγιασαν

πετάν τα ράσα τους

κι ανθίζουν εγκόσμιο ανάσκελο χρόνο

KIKH ΔΗΜΟΥΛΑ

p. 7
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/8.gif&w=600&h=915 30. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

p. 8
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/9.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

σ. 11-Ι2

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ

σ. 14

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ

ΟΙ ΒΙΟΙ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΩΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΠΗΓΗ

σ. 13-58

Εισαγωγή 15

Τα κείμενα 19

Οι Βίοι των αγίων και το κοινό τους 30

Η μέτρηση του χρόνου στους Βίους των αγίων 46

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ

ΟΙ ΑΓΙΟΙ KAI Ο ΧΡΟΝΟΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΟΥΣ

σ. 59-136

Ο άγιος ως παιδί 61

α) Η φροντίδα των γονέων 67

β) Η εκπαίδευση του αγίου 69

γ) Ο παιδαριογέρων 73

Τα παιδιά μέσα στους Βίους 76

Η θέση του παιδιού μέσα στη βυζαντινή κοινωνία 87

Ο άγιος ως νέος 96

Οι νέοι μέσα στους Βίους 111

Οι νέοι στη βυζαντινή κοινωνία 117

p. 9
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/10.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

O άγιος ως γέρος 12I

Άγιοι χωρίς ηλικία 126

α) Οι κοσμικοί άγιοι 126

β) Οι άγιες γυναίκες 130

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

σ. 137-141

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

σ. 143-154

Πηγές 143

Βοηθήματα 146

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ

σ. 155-161

RÉSUMÉ σ. 163-165

p. 10
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/11.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Αποδέχθηκα την πρόταση της Επιτροπής του Ι.A.E.N, να συμμετάσχω στο ερευνητικό της πρόγραμμα, επειδή θεωρώ ώριμη, και επιτακτική, την ανάγκη να συνομιλήσουν οι μελετητές της νεοελληνικής ιστορίας με τους μελετητές της ιστορίας του Βυζαντίου. Η πορεία της ιστορικής έρευνας στη χώρα μας, η θεματική και κυρίως η μεθοδολογική της διεύρυνση, επιτρέπει την ανάπτυξη αυτού του διαλόγου, ο οποίος, είμαι βέβαιη, θα γονιμοποιήσει και τα δύο ερευνητικά πεδία.

Από την άλλη πλευρά, αναζητούσα την ευκαιρία να μελετήσω συστηματικά τα αγιολογικά κείμενα για να κατανοήσω τη λειτουργία τους και τη διάδοσή τους μέσα σε μια κοινωνία που την ξέρουμε θρησκευόμενη, χωρίς όμως να μπορούμε πάντοτε να διακρίνουμε τις μη θρησκευτικές πλευρές της. Την αφορμή μου την έδωσε η πρόταση του Ι.Α.Ε.Ν. και έτσι υπέβαλα τον Ιανουάριο του 1995 το ερευνητικό σχέδιο να μελετηθεί η κλίμακα των ηλικιών μέσα από τα αγιολογικά κείμενα που ως βιογραφικά θεωρούσα ότι προσφέρονταν για τέτοιου είδους προσεγγίσεις.

Σήμερα, τρία χρόνια μετά, έχοντας φθάσει στο τέλος, η πρώτη μου προτεραιότητα είναι να ευχαριστήσω τα μέλη της Επιτροπής του Ι.A.E.N. για την ευκαιρία που μου έδωσαν να δοκιμάσω τις ιστοριογραφικές μου ανησυχίες. Τον κύριο Σπύρο Ι. Ασδραχά, που από τα φοιτητικά μου χρόνια στέκεται αρωγός σε παρόμοιες αναζητήσεις και τον Τριαντάφυλλο Σκλαβενίτη, που με σταθερά φιλική διάθεση και με ατελείωτη υπομονή με βοήθησε να αντιμετωπίσω πολλές ουσιαστικές και πρακτικές δυσκολίες αυτής της έρευνας.

Η μελέτη μου ασφαλώς δεν εξαντλεί το θέμα. Θα έλεγα πως

p. 11
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/12.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

είναι περισσότερο μια απόπειρα να αξιοποιηθούν τα αγιολογικά κείμενα ως πηγή για την κατανόηση της βυζαντινής κοινωνίας. Αν αυτό το πέτυχα, το οφείλω και στους συναδέλφους μου, οι οποίοι με διάφορους τρόπους με βοήθησαν να την ολοκληρώσω. Ιδιαιτέρως στη Χριστίνα Αγγελίδη, που ήταν πάντοτε πρόθυμη να συζητήσουμε όσα προβλήματα περί τα κείμενα ανέκυπταν και στη Ρίκα Μπενβενίστε, της οποίας η συνδρομή, άμεση όποτε τη ζήτησα, δεν εξαντλήθηκε στην ανταλλαγή απόψεων για τα μεθοδολογικά ζητήματα της έρευνας. Η πείρα του κυρίου Πάνου Βλάχου ως επιμελητή της έκδοσης και η τέχνη του Χρίστου Μανουσαρίδη, μαζί με την προσωπική του φροντίδα για τη δουλειά μου, της έδωσαν την τελική - έντυπη - μορφή της. Τους ευχαριστώ όλους θερμά.

Το μικρό αυτό βιβλίο θέλω να το προσφέρω στην κυρία Evelyne Patlagean. Για τα όσα πολλά μου έμαθε μέσα από τις μελέτες της για τους βυζαντινούς αγίους και τους Βίους των. Κυρίως όμως επειδή με προτρέπει, με το παράδειγμά της, να αναζητώ το ενδιαφέρον της βυζαντινής ιστορίας μέσα σε έναν ευρύτερο ιστορικό και ιστοριογραφικό κόσμο.

A.K.

Δεκέμβριος 1997

p. 12
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/13.gif&w=600&h=915 30. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ

ΟΙ ΒΙΟΙ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΩΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΠΗΓΗ

p. 13
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/14.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ

AASS : Acta Sanctorum

Anal. Boll. : Analecta Bollandiana

BF : Byzantinische Forschungen

BZ : Byzantinische Zeitschrift

DOP : Dumbarton Oaks Papers

JÖB : Jahrbuch der Österreichischen Byzantinistik

Κουκουλές, Βυζαντινών βίος και πολιτισμός :Φ. Κουκούλες, Βυζαντινών βίος και πολιτισμός, τ. A'-ΣΤ', Αθήναι 1948-1957

Πρακτικά : Πρακτικά Διεθνούς Συμποσίου : Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας, τ. A'-B', Αθήνα 1984

Ρ.G. : Patrologia Graeca

REB : Revue des Études Byzantines

Subs. Hag. : Subsidia Hagiographica

p. 14
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/15.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Είναι κοινός τόπος στην έρευνα ότι η αγιολογική παραγωγή στο Βυζάντιο ήταν ιδιαιτέρως πλούσια. Ο C. Mango έχει υπολογίσει ότι τα αγιολογικά κείμενα είναι 2500 περίπου, πολύ περισσότερα δηλαδή από άλλων κατηγοριών βυζαντινά κείμενα.1 Οι Βίοι των αγίων καταλέγονται στην αγιολογία. Είναι εκτενείς διηγήσεις της ζωής και του έργου ενός προσώπου που αγίασε, γραμμένες με λογοτεχνικές συχνά αξιώσεις και σύμφωνα με συγκεκριμένους αφηγηματικούς κανόνες· σε γενικές γραμμές ακολουθούν τα πρότυπα της εγκωμιαστικής βιογραφίας που κληροδότησε στον μεσαίωνα η ύστερη αρχαιότητα. Βίοι αγίων, με πρώτο δείγμα τον Βίο του αγίου Αντωνίου τον 4ο αιώνα, γράφονται με μικρότερη ή μεγαλύτερη πυκνότητα κατά περιόδους σε ολόκληρη τη βυζαντινή εποχή.

Είναι επίσης κοινός τόπος ότι τα αγιολογικά κείμενα αποτελούν μια σημαντική πηγή για τη μελέτη του Βυζαντίου. Περιττεύει να σχολιαστεί μία ακόμη φορά ο πλούτος των πληροφοριών που περιέχουν τα κείμενα αυτά ως προς τα λεγόμενα realia της βυζαντινής ιστορίας,2 καθώς πρόκειται για πληροφορίες που έχουν επανειλημμένως αναδειχθεί και έχουν αξιοποιηθεί με ποικίλους τρόπους, Προφανώς δεν αναφέρομαι στην αποδελτίωσή τους με "λαογραφικού" τύπου αιτούμενα, αποδελτίωση η οποία είναι ατελέσφορη και ξεπερασμένη, στο μέτρο που η παρατακτική και αχρονική έκθεση

—————————————

1. C. Mango, Βυζάντιο. Η αυτοκρατορία της Νέας Ρώμης, μετ. Δ. Τσουγκαράκης, Αθήνα 1988, 275.

2. F. Halkin, "L'hagiographie byzantine au service de l'histoire", Thirteenth International Congress of Byzantine Studies Oxford 1966, Oxford 1966, 1-10.

p. 15
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/16.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

των πληροφοριών τις απομονώνει από τα κοινωνικά, άρα τα ιστορικά τους, συνδηλούμενα και ο "λαϊκός βίος" των Βυζαντινών χρησιμοποιείται ως ισχυρό επιχείρημα για να πιστοποιηθεί η ανά τους αιώνες συνέχεια του ελληνικού πολιτισμού.3 Κάνω κυρίως λόγο για την αξιοποίηση αυτών των πληροφοριών στο πλαίσιο της δημογραφικής και της οικονομικής ιστορίας του Βυζαντίου, για τη διερεύνηση των οποίων οι πληροφορίες που διαθέτουμε από άλλες πηγές δεν είναι ούτε ποσοτικά ούτε ποιοτικά όσες θα θέλαμε. Από την άποψη πάντως που μας ενδιαφέρουν τα πράγματα εδώ, πρέπει να υπογραμμίσουμε μια διαπίστωση που τυχαίνει πλέον αποδοχής και περαιτέρω επεξεργασίας από τους βυζαντινολόγους: τα αγιολογικά κείμενα, λόγω του ηθικοπλαστικού χαρακτήρα τους, απηχούν και διαμορφώνουν αξίες, κοινωνικά πρότυπα και στερεότυπα, τα οποία αποδεσμεύονται κυρίως μέσα από την ανάλυση των κοινών τόπων, που απαντούν στα κείμενα αυτά,4 Περιέχουν, με άλλα λόγια, στοιχεία της κοινωνίας μέσα στην οποία παράγονται, στο επίπεδο των συλλογικών νοοτροπιών. Από την άποψη αυτή, τα αγιολογικά κείμενα είναι εξαιρετικά χρήσιμα για τη μελέτη της κοινωνικής ιστορίας του Βυζαντίου, πολύ περισσότερο καθώς ο μεγάλος αριθμός αυτών που σώζονται εξασφαλίζει ένα δείγμα, το οποίο, ποσοτικά τουλάχιστον, μπορεί να θεωρηθεί αντιπροσωπευτικό.

Ο Βίος είναι ένα κείμενο που γράφεται για να τέρψει, αλλά και να διδάξει. Υπό μίαν έννοια είναι ένα κείμενο που γράφεται για να προπαγανδίσει ιδέες, στάσεις και αξίες. Επομένως, ο συγγραφέας του λαμβάνει υπόψη τόσο το κοινό στο οποίο απευθύνεται., όσο

—————————————

3. Βλ. πρόσφατα Μανόλης Γ. Βαρβούνης, Όψεις της καθημερινής ζωής των Βυζαντινών από αγιολογικά κείμενα, Αθήνα 1994, ως χαρακτηριστικό δείγμα τέτοιου τύπου αποδελτίωσης των αγιολογικών κειμένων.

4. Αυτόν τον τρόπο αξιοποίησης των αγιολογικών κειμένων πρώτη συστηματοποίησε και υπέδειξε η Evelyne Patlagean, "Ancienne hagiographie byzantine et histoire sociale". Annales É.S.C., 1968, 106-125 [= Structure sociale, famille, chrétienté à Byzance IVe-XIe siècle, Variorum Reprints, London 1985, αρ. V].

p. 16
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/17.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

και το θρησκευτικό σύστημα, όπως αυτό υφίσταται και εκφράζεται στην εποχή του.

Ο Βίος λοιπόν μαρτυρεί σε τρία επίπεδα ως προς τις νοοτροπίες. Για τον αφηγητή ως εκφραστή αυτού του συστήματος, για τον άγιο ως ήρωα και πρότυπο κοινωνικής συμπεριφοράς, και για το κοινό αίσθημα. Μαρτυρεί δε με δύο τρόπους: Ως κείμενο αυθύπαρκτο, με τη δική του ιστορία, και ως πηγή επιμέρους πληροφοριών.

Με την παρούσα μελέτη επιχειρείται να αξιοποιηθούν οι Βίοι των αγίων και στα τρία αυτά επίπεδα· στόχος της είναι να διερευνηθεί πώς αρθρωνόταν η κλίμακα των ηλικιών στην αντίληψη των Βυζαντινών και ποιο ήταν το περιεχόμενο της καθεμιάς. Ειδικότερα έχει ενδιαφέρον να εξεταστεί πώς αποτυπωνόταν μέσα στα κοινωνικά της συμφραζόμενα η παιδική ηλικία και το πέρασμα στη νεότητα και συγχρόνως να αναζητηθούν οι αλλαγές που σημειώθηκαν κατά τη διάρκεια της βυζαντινής ιστορίας.

Στο σημείο αυτό χρειάζεται μια, προφανής πιθανώς, διευκρίνιση: Ο άγιος υπάρχει για τον ιστορικό μόνον μέσα από τα κείμενα ή τις εικόνες που αναφέρονται σε αυτόν. Συνεπώς, ο καθ' οιονδήποτε τρόπο διατυπωμένος "λόγος" περί του αγίου είναι το υλικό που έχει στη διάθεσή του και οφείλει να αναλύσει ο ερευνητής, όταν αντιμετωπίζει την αγιοσύνη ως κοινωνικό φαινόμενο. Στο πλαίσιο της επιχειρούμενης εδώ έρευνας η αγιοσύνη μάς απασχολεί ασφαλώς στις κοινωνικές της διαστάσεις· γι' αυτό, θα περιοριστούμε στα κείμενα των Βίων ως πολιτισμικά προϊόντα, ως φορείς σημασιών, ιστορικά προσδιορισμένων, οι οποίες πρέπει να ανιχνευθούν και να ερμηνευθούν. Έτσι, δεν θα μας απασχολήσουν οι άγιοι ως ιστορικά πρόσωπα. Δεν θα εξεταστεί δηλαδή αν ένας άγιος όντως υπήρξε, ούτε πότε ή πώς έδρασε. Είναι επίσης αυτονόητο ότι τα αγιολογικά κείμενα περιέχουν δάνεια προερχόμενα από τις Γραφές και την εν γένει θεολογική γραμματεία. Η συστηματική παράθεσή τους όμως θα οδηγούσε στη φορμαλιστική ανάλυση του περιεχομένου των κειμένων, και θα τα στερούσε από τις κοινωνικές τους αναφορές τις οποίες αναζητούμε.

p. 17
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/18.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

Αφετηριακή υπόθεση της έρευνας αποτελεί η σκέψη ότι οι Βίοι ως κατηγορία κειμένων, που εξιστορούν τη ζωή ενός ανθρώπου από τη γέννηση ως τον θάνατό του, είναι μια πηγή προνομιακή για την ανασύσταση της κλίμακας των ηλικιών στη συλλογική συνείδηση των Βυζαντινών. Βεβαίως, η μελέτη της παιδικής ηλικίας και της νεότητας, όπως άλλωστε και των γηρατειών, στο Βυζάντιο δεν θα βασιζόταν μόνον στους Βίους των αγίων. Όπως θα εξηγήσω, τα αγιολογικά κείμενα πρέπει να ελεγχθούν ως προς την πληροφοριακή τους αξία, επειδή είναι κείμενα προπαγανδιστικά. Επιπλέον, ο άγιος ως πρόσωπο που πλάθεται από τα κείμενα είναι χωρίς αμφιβολία μία εξαιρετική περίπτωση. Επιβάλλεται εντούτοις να εξεταστεί ποιον ρόλο είχε η εξαίρεση μέσα στις κανονικότητες της βυζαντινής κοινωνίας. Θα ήταν πιο ακριβές εντέλει, αν έλεγα ότι η αξιοποίηση των Βίων μπορεί να συμβάλει στη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο η κοινωνία αυτή ταξινομούσε και αντιμετώπιζε τις διάφορες ηλικιακές ομάδες των μελών της, με όλες βεβαίως τις επιφυλάξεις που γεννά ο χαρακτήρας των κειμένων.

p. 18
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/47/gif/19.gif&w=600&h=91530. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

TA ΚΕΙΜΕΝΑ

Τα κείμενα, οι Βίοι των αγίων, θέτουν πολλά και σοβαρά μεθοδολογικά προβλήματα στον ερευνητή. Δεν είναι μόνον ο όγκος του αγιολογικού υλικού που καθιστά την περιήγηση στους Βίους των αγίων μίαν επίπονη προσπάθεια. Είναι κυρίως το γεγονός ότι ο ιστορικός, προκειμένου να αξιοποιήσει αυτά τα τόσο πολυάριθμα και ποικίλα κείμενα ως πηγή πληροφοριών για τη μελέτη της βυζαντινής κοινωνίας, χρειάζεται να τα κατατάξει σε επιμέρους κατηγορίες. Εξάλλου, επειδή οι Βίοι φαίνεται ότι είχαν μεγάλη διάδοση, ένα σοβαρό πρόβλημα σχετίζεται με τη χειρόγραφη παράδοσή τους, πρόβλημα του οποίου η επίλυση προϋποθέτει τη φιλολογική καταρχήν προσέγγιση των κειμένων. Καθίσταται, κατά συνέπεια, πρακτικά αδύνατον να αποκτήσει ένας ερευνητής εποπτεία ολόκληρου του διαθέσιμου αγιολογικού υλικού. Με αυτές τις προϋποθέσεις, ήταν ιδιαιτέρως δύσκολο να επιλεγούν οι Βίοι, που ως αντιπροσωπευτικοί θα συγκροτούσαν το corpus των πρόσφορων για τη συγκεκριμένη μελέτη κειμένων.

Παρά ταύτα, επειδή ορισμένα κριτήρια έπρεπε να χρησιμοποιηθούν ώστε το τεράστιο αυτό υλικό να τεθεί υπό έλεγχο, χρησιμοποίησα τα κριτήρια εκείνα που κατά τη γνώμη μου ήταν αναγκαίο να συνεκτιμηθούν για τη διατύπωση και την επεξεργασία των ερωτημάτων που γεννώνται σχετικά με τη συλλογική εικόνα για τις ηλικίες στα βυζαντινά χρόνια.

Ως πρώτο, λοιπόν, κριτήριο ομαδοποίησης των Βίων επελέγη το χρονολογικό, σύμφωνα με την κλασική διαίρεση της βυζαντινής ιστορίας σε πρώιμη, μέση και ύστερη εποχή. Διέκρινα τους Βίους αναλόγως προς την εποχή κατά την οποία συντάχθηκε το κείμενο

p. 19
Search form
Search the book: Time and Age in Byzantine Society
Search results
    Digitized books
    Page: 0
    30. Κιουσοπούλου, Χρόνος και ηλικίες

    ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΙΟΥΣΟΠΟΥΛΟΥ

    ΧΡΟΝΟΣ ΚΑΙ ΗΛΙΚΙΕΣ

    ΣΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

    Η κλίμακα των ηλικιών από τα αγιολογικά

    κείμενα της μέσης εποχής (7ος-11ος αι.)

    ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

    ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

    —————————————30—————————————

    ΚΕΝΤΡΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ E.Ι.E.

    ΑΘΗΝΑ 1997