Creator/Author:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Title:Processing of tale Types and Variations AT 500-559
 
Title of Series:Historica Archive of Greek Youth
 
Nr. within series:41
 
Place of Publication:Athens
 
Publisher:General Secretariat for Youth
 
Date of Publication:2004
 
Pagination:511
 
Nr. of vol.:1 volume
 
Language:Greek
 
Subject:Greek fairytales-Catalogue
 
Spatial coverage:Greece
 
Description:Ce quatrième tome du Catalogue raisonné du conte grec (publié par la Fondation Nationale de la Recherche Scientifique) fait partie d'un ouvrage qui présente et analyse l'ensemble des contes merveilleux grecs de tradition orale, en se basant sur la typologie internationale d'Aarne et Thompson. Il s'appuie largement sur le catalogue manuscrit de Georges Mégas, qui, pour sa part, avait publié, de son vivant, un premier tome intitulé Mythes d'Animaux, édité par l'Académie d'Athènes en 1978. Ce nouveau volume du catalogue du conte merveilleux grec, élaboré par Anna Angelopoulos, Marianthi Kaplanoglou et Emmanuella Katrinaki, constitue de ce fait un pas de plus vers la publication progressive de l'ensemble du corpus. Le quatrième tome (AT 500-559), comme les deux précédents (AT 300-499 et AT 700-749), comporte pour chaque conte étudié une version grecque in extenso, le schéma des diverses versions attestées, la liste des versions publiées ou inédites, ainsi qu'une petite monographie sur chaque conte-type. Rappelons que Aarne et Thompson classent les contes dans les catégories suivantes : 1. Contes d'animaux (Animal Tales): Nos 1-299. 2. Contes proprement dits (Ordinary Tales): Nos 300-1199. Les contes merveilleux en font également partie (Tales of Magic): Nos 300-749). 3. Contes facétieux (Jokes and Anecdotes): Nos 1200-1999. 4. Contes énumératifs (Formula Tales): Nos 2000-2399. Dans ce tome, nous présentons les numéros AT 500 à AT 559 (Aides surnaturels). Le prochain tome comprendra les numéros AT 560 à AT 699 (Objets magiques, et Force et Savoir surnaturels) et achèvera l'édition de ce travail sur les contes merveilleux. A l'origine de cette publication, comme nous l'avons dit, se trouvent les archives de Georges Mégas. Nous avons cependant choisi, comme modèle d'analyse et de présentation de notre corpus, le catalogue de Paul Delarue et Marie-Louise Tenèze (Le Conte populaire français). Celui-ci présente non seulement une organisation détaillée et minutieuse du matériel, mais aussi l'avantage d'être agréable à la lecture. Notre souhait est que ce nouveau volume ne soit qu'une simple étape vers la publication intégrale du Catalogue du Conte grec.
 
License:This book in every digital format (PDF, GIF, HTML) is distributed under Creative Commons Attribution - NonCommercial Licence Greece 3.0
 
The book in PDF:Download PDF 11.9 Mb
 
Visible pages: 0-19 από: 514
-20
Current page:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/0.gif&w=600&h=915

ΓΕΩΡΓΙΟΥ Α. ΜΕΓΑ / ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ - 4

Άννα Αγγελοπούλου - Μαριάνθη Καπλάνογλου Εμμανουέλα Κατρινάκη

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΩΝ ΤΥΠΩΝ

ΚΑΙ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ ΑΤ 500-559

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ————————— 41 ——————————

ΚΕΝΤΡΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Ε.I.E. / ΑΘΗΝΑ 1999

p. 0
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/1.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

p. 1
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/2.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

p. 2
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/3.gif&w=600&h=915

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ-4 ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΥΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ AT 500-559

p. 3
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/4.gif&w=600&h=915

ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΣΠΥΡΟΣ I. ΑΣΔΡΑΧΑΣ, ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΙΑΝΝΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ, ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΣ Ε. ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ

Κατάλογος Ελληνικών Παραμυθιών Εποπτεία Επεξεργασίας: Άννα Αγγελοπούλου

© ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ Αχαρνών 417, Τ.Θ. 1048, 111 43 Αθήνα Τηλ. 210.25 99.485, Fax 210.25 99 302

ISBN 960-7138-35-Χ

p. 4
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/5.gif&w=600&h=915

γεωργιου α. μεγα καταλογοσ ελληνικων παραμυθιων - 4

Αννα αγγελοπουλου - μαριανθη καπλανογλου

εμμανουελα katpinakh

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΜΥΘIΑΚΩΝ ΤΥΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ AT 500-559

ιστορικο αρχειο ελληνικησ νεολαιασ

ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

-41-

ΚΕΝΤΡΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Ε.I.E.

αθηνα 2004

p. 5
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/6.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

p. 6
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/7.gif&w=600&h=915

Στους γονείς μας A.A. - Ε.Κ.

Έχω εγώ, έχεις και συ Ποιος έχει δυο, ποιος έχει έναν, και ποιος τίποτε, κανέναν

Δημώδες αίνιγμα

p. 7
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/8.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

p. 8
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/9.gif&w=600&h=915

εισαγωγη

Το ελληνικό παραμύθι παρουσιάζει σίγουρα μιαν ιδιαιτερότητα, που, αν δεν μπορεί να θεωρηθεί ως καθαρά εθνική, τηρεί οπωσδήποτε τη γεωγραφική και πολιτισμική συνοχή δύο αυτοκρατοριών, της οθωμανικής και της βυζαντινής, που αποτελούν την ιστορική ενδοχώρα των παραμυθιών της ελληνικής γλώσσας. Γι' αυτό και μας ενδιαφέρει η διάδοση του, στο μέτρο που η έκφραση του καλύπτει, πέρα από την Ελλάδα, και πολλά νέα εθνικά κράτη, με νεοσύστατη ταυτότητα, που δημιουργήθηκαν κατά τον δέκατο ένατο αιώνα στα Βαλκάνια, όπως η Βουλγαρία, η Ρουμανία, η Σερβία, η Αλβανία, η Τουρκία αλλά και άλλες γειτονικές χώρες, όπως η Νότια Ιταλία, η Αλγερία, η Αίγυπτος, περάσματα εμπορικών συναλλαγών και μεταναστευτικών μετακινήσεων. Το ελληνικό παραμύθι είναι απόλυτα συγκρίσιμο με τα παραμύθια των γειτονικών χωρών και οι ιδιαιτερότητες του είναι σταθερές στην ευρύτερη πολιτισμική περιοχή, την οποία μπορούμε μ' αυτόν τον γνώμονα να προσεγγίσουμε. Η γεωγραφική και πολιτισμική ένταξη είναι ασφαλώς λιγότερο εφήμερες από την πολιτική, εφόσον ανήκουν στη μακρά ιστορική διάρκεια.

Το βιβλίο αυτό, τέταρτος κατά σειράν τόμος του Καταλόγου των Ελληνικών Παραμυθιών, αποτελεί μια σύγχρονη επεξεργασία της πρώτης ανέκδοτης και πολύτιμης καταλογογράφησης του ελληνικού παραμυθιού από τον Γεώργιο Α. Μέγα, που δημοσιεύουμε εδώ και είκοσι σχεδόν έτη. Ας υπενθυμίσουμε στο αναγνωστικό κοινό ότι έχουν δημοσιευτεί ήδη τρείς τόμοι. Ο πρώτος, που είναι και ο μόνος που πρόλαβε να δημοσιεύσει ο ίδιος ο συντάκτης του, περιέχει τους Μύθους Ζώων (AT 1-299)1 κι αποτελεί την πρώτη (και μόνη) κωδικοποίηση του ελληνικού παραμυθιακού corpus, που δημοσιεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών.

Πιστεύοντας ότι έπρεπε το έργο αυτό να δει το φως στο σύνολο του αλλά και να ανασυγκροτηθεί με βάση τα πορίσματα της νεότερης διεθνούς έρευνας, αναλάβαμε, μαζί με την Αίγλη Μπρούσκου, από το 1986, να δημοσιεύσουμε μια νέα εκδοχή του Καταλόγου Ελληνικών Παραμυθιών2, εργασία υποδομής

1. Γ. Α. Μέγας, Το Ελληνικό παραμύθι. Αναλυτικός Κατάλογος τύπων και παραλλαγών κατά το σύστημα Aarne-Thompson (FFC 184). Τεύχος Πρώτον. Μύθοι Ζώων, Ακαδημία Αθηνών, Δημοσιεύματα του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας, αρ. 14, Αθήναι 1978.

2. Αννα Αγγελοπούλου — Αίγλη Μπρούσκου, Επεξεργασία Παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 700-749, <Γεωργίου Α. Μέγα, Κατάλογος Ελληνικών Παραμυθιών 2>,

p. 9
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/10.gif&w=600&h=915

που υπάρχει προ καιρού στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Με τη συμβολή μας καθίσταται πλήρως δυνατή και στην Ελλάδα η ονομασία και η κατάταξη των παραμυθιών, σύμφωνα με τη διεθνή ταξινόμηση των Aarne-Thompson3, η οποία επίσης αναθεωρείται τακτικά4. Βασισμένος στο ανέκδοτο αρχείο Γ. Μέγα, ο Κατάλογος μας αποτελεί μια σύγχρονη επεξεργασία του αρχειακού υλικού, ουσιαστικά 23.000 δελτίων, σύμφωνα με ορισμένους κανόνες, που θα εκθέσουμε παρακάτω.

Οι πρώτοι ερευνητές της φινλανδικής σχολής, μεταξύ των οποίων κι ο Α. Aarne, επινόησαν τον όρο «παραμυθιακός τύπος», θεωρητικό σύνολο που συγκεντρώνει τις παραλλαγές μιας αφήγησης, που μοιάζουν στα βασικά, διαρθρωτικά τους χαρακτηριστικά. Η Σταχτοπούτα, για παράδειγμα, αποτελεί παραμυθιακό τύπο με παγκόσμια διάδοση (AT 510A), αλλά με πολύ διαφορετικές παραλλαγές στις άλλες ηπείρους, ενώ ακόμα και μέσα στα ευρωπαϊκά πλαίσια καταγράφονται αποκλίσεις, π.χ., ανάμεσα στη Γερμανία, στη Γαλλία και στην Ελλάδα, όπου αντί για την τυραννική μητριά έχουμε τις δυο αδελφές της Σταχτοπούτας να τρώνε τη μητέρα τους.

Η φινλανδική σχολή ακολουθεί τη λεγόμενη ιστορικογεωγραφική μέθοδο, που προϋποθέτει μια διαφορετική πατρίδα για τον κάθε παραμυθιακό τύπο, μια κοιτίδα απ' όπου εξαπλώθηκε κι αλλού. Όταν όμως, όπως συμβαίνει συχνά, οι διαφορές μεταξύ παραδόσεων είναι πολύ σημαντικές, προκύπτουν προβλήματα κατατάξεως του υλικού σύμφωνα με το σύστημα Aarne-Thompson, ούτως ώστε να υποχρεώνονται οι συντάκτες των εθνικών καταλόγων -όπως και ο Γ. Μέγας— στη δημιουργία οικοτύπων, δηλαδή τύπων τοπικών αφηγήσεων, που επιχωριάζουν σε μια μικρότερη ή μεγαλύτερη ιστορικο-γεωγραφική ενότητα. Αυτός υπήρξε κι ένας από τους λόγους της βραδύτητας στην ταξινόμηση του ελληνικού corpus, που εμφανίζεται δειλά για πρώτη φορά, στη δεύτερη αναθεώρηση του διεθνούς καταλόγου, το 1961, με επαρκή εκπροσώπηση

ΙΑΕΝ, αρ. 23, ΚΝΕ-ΕΙΕ, Αθήνα 1994. - Άννα Αγγελοπούλου - Αίγλη Μπρούσκου, Επεξεργασία Παραμυθιακών τύπων και παραλλαγών AT 300-499 <Γεωργίου Α. Μέγα, Κατάλογος Ελληνικών Παραμυθιών - 3>, τχ. Α'-Β', ΙΑΕΝ, αρ. 34, ΚΝΕ-ΕΙΕ, Αθήνα 1999. Οι κατάλογοι αυτοί κυκλοφόρησαν και ηλεκτρονικά ως μέρος CD-ROM του ΙΑΕΝ, Αθήνα 2003 και είναι διαθέσιμοι στον δικτυακό τόπο του ΙΑΕΝ: www.iaen.gr. Ο κατάλογος AT 700-749 κυκλοφόρησε και γαλλικά: Anna Angélopoulou - Aegli Brouskou, Catalogue raisonné des Contes Grecs: types et versions AT 700-749 <Archives Georges A. Mégas. Catalogue du Conte Grec - 2> ΙΑΕΝ, αρ. 26, ΚΝΕ-ΕΙΕ, Αθήνα 1995. Μέρος του παρόντος κειμένου έχει αντληθεί από τις εισαγωγές μας στο δεύτερο και τρίτο μέρος του Καταλόγου.

3. Antti Aarne - Stith Thompson, The Types of the Folktale, Academia Scientiarum Fennica, Helsinki 1981. Στο έργο αυτό παραπέμπουμε εφεξής με τα αρχικά των συγγραφέων: AT και τον αριθμό του παραμυθιακού τύπου, πχ.: Σταχτοπούτα, AT 510Α.

4. Hans-Jörg Uther, The Types of International Folktales, A Classification and Bibliography, FFC 284-286, Helsinki 2004.

p. 10
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/11.gif&w=600&h=915

πηση των παραμυθιακών τύπων, που είχε κατασκευάσει ο Μέγας.

Ο Κατάλογος Ελληνικών Παραμυθιών έχει πίσω του 95 χρόνια περιπετειών, καθυστερήσεων κι αναβολών των εκδόσεών του. Για την πρώτη αυτή περίοδο των αναζητήσεών του μιλάει διεξοδικότερα ο Μέγας στους Μύθους Ζώων5. Ο δεύτερος τόμος περιλαμβάνει τους παραμυθιακούς τύπους AT 700-ΑΤ 749, και ο τρίτος περιέχει τους τύπους AT 300-ΑΤ 499, καλύπτει δηλαδή ένα μεγάλο μέρος των λεγόμενων μαγικών παραμυθιών (AT 300-ΑΤ 749). Η δημοσίευση ενός εθνικού καταλόγου, παρά τις κατατακτικές δυσχέρειες, είναι βέβαια τεράστιο έργο. Καταρχήν, πρέπει να πιστεύουν οι συντάκτες στο σύστημα της διεθνούς ταξινόμησης (AT). Η πεποίθηση αυτή κλονίζεται κατά τις δυο περασμένες δεκαετίες, με την ανάπτυξη της σημειολογίας αλλά, κυρίως, με την επίδραση του ρώσσου φορμαλιστή Βλαντίμιρ Προπ6, που αλλάζει την οπτική της κατάταξης των παραμυθιών κι έτσι αμφισβητείται η εγκυρότητα της ιστορικογεωγραφικής μεθόδου της φινλανδικής σχολής. Προτείνονται στρουκτουραλιστικές κατατάξεις θεμάτων και μοτίβων κι αναζητούνται νέες, λιγότερο «εμπειρικές» ταξινομήσεις.

Με την πάροδο του χρόνου έγινε όμως κατανοητό ένα απλό γεγονός: ο κατάλογος Aarne-Thompson, πέρα από τις συχνά θεμιτές επικρίσεις κι αμφισβητήσεις, που μπορούμε να του απευθύνουμε, παραμένει το μόνο ισχύον σύστημα αναφοράς, εφόσον δεν βρέθηκε άλλο, κι αποτελεί τη μόνη κοινή γλώσσα μεταξύ των ειδικών. Μιλώντας μια κοινή γλώσσα, μπορούμε να συγκρίνουμε μύθους, αφηγήσεις και παραμύθια, που προέρχονται από διαφορετικές χώρες. Μπορούμε να ονομάσουμε και να κατατάξουμε τα ελληνικά παραμύθια, πολιτογραφούμενοι στη μεγάλη ευρωπαϊκή αλλά και στην παγκόσμια οικογένεια. Τα παραμύθια ανέκαθεν ταξίδευαν πέραν των συνόρων, είναι το πρώτο τους γνώρισμα. Μια αφηγηματική παράδοση υποδεικνύει απλά τις προτιμήσεις του αφηγητή και του ακροατηρίου του μέσα σ' ένα πολιτισμικό πλαίσιο. Έτσι επιλέξαμε να εκδώσουμε τον ελληνικό Κατάλογο, χρησιμοποιώντας το Αρχείο Μέγα, αντιπαραβάλλοντας τα δελτία του Μέγα με τα πρωτότυπα κείμενα, όπου αυτό ήταν δυνατό, και πιστεύοντας πως η ημερομηνία έκδοσης δεν είναι σίγουρα και η ημερομηνία λήξης του. Αντίθετα, μπορεί να λειτουργήσει ως ένα όριο ante quem, με βάση το οποίο θα κινηθούν οι μετέπειτα δημοσιεύσεις, προσθήκες κι έρευνες.

Βάση αυτής της έκδοσης7, όπως ήδη είπαμε, αποτελούν τα δελτία του Γ. Μέγα, όπου σε χειρόγραφη μορφή, αναγράφεται ο αριθμός κατάταξης του παραμυθιού σύμφωνα με τον διεθνή τυπολογικό πίνακα, ο τόπος προέλευσης του παραμυθιού, το αρχείο κι ο αριθμός χειρογράφου, για τα ανέκδοτα κείμενα, ο

5. Γ. Α. Μέγας, ό.π.

6. Βλαντίμιρ Προπ, Μορφολογία του παραμυθιού, μετάφρ. Αριστέας Παρίση, Καρδαμίτσα, Αθήνα 1987.

7. Αγγελοπούλου — Μπρούσκου, ό.π.

p. 11
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/12.gif&w=600&h=915

συλλογέας κι ο τίτλος συλλογής του, για τα δημοσιευμένα. Ακολουθεί περίληψη του παραμυθιού. Για την αντιπαραβολή μας, συγκεντρώσαμε όλες τις δημοσιευμένες καταρχήν παραλλαγές, καθώς και αυτές του Λαογραφικού Φροντιστηρίου (ΛΦ), που προέρχονται από τις «ιδιαίτερες πατρίδες», όπως λέγεται συνήθως, των φοιτητών του Μέγα στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, κυρίως από τη Στερεά, την Πελοπόννησο, τα νησιά, την Κύπρο και πολύ λιγότερο από τη Μακεδονία, τη Θεσσαλία ή τη Θράκη, με αποτέλεσμα να δημιουργείται η εντύπωση πως αυτές οι περιοχές υστερούν σε παραμύθια. Όσο για τα κείμενα του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας (ΚΕΕΛ) της Ακαδημίας Αθηνών, επίσης είδαμε τα περισσότερα πρωτότυπα χειρόγραφα (όσα δεν ήταν σε συντήρηση) και μπορέσαμε να τα αντιπαραβάλλουμε με τις πληροφορίες των δελτίων μας. Συμβουλευτήκαμε επίσης τα αρχεία του Ιστορικού Λεξικού της Ακαδημίας Αθηνών καθώς και του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών.

Αν το υλικό μας το αντλήσαμε από το Αρχείο Μέγα, τη μέθοδο ανάλυσης κι επεξεργασίας την οφείλουμε στους Delarue-Tenèze8, τους συντάκτες του καταλόγου γαλλικών παραμυθιών. Πρόκειται για έναν πρότυπο κατάλογο, που δίνει μια ακριβή εικόνα της γαλλικής μορφής του κάθε παραμυθιού, χωρίς να είναι βαρετός, όπως όλοι οι κατάλογοι. Πιστεύουμε ότι ακολουθώντας την αντίστοιχη μέθοδο επεξεργασίας, μπορούμε να ανοίξουμε νέους ορίζοντες στις μελέτες πολλών επιστημόνων στην Ελλάδα, για τους οποίους το παραμύθι ως πηγή είναι ανύπαρκτο. Τα βασικά σημεία της μεθόδου αυτής είναι: ο κάθε παραμυθιακός τύπος εμφανίζεται καταρχήν με τον αριθμό9 του Διεθνούς Καταλόγου (AT) και τον ελληνικό τίτλο του παραμυθιού (που μπορεί να μην είναι ο ίδιος μ' αυτόν του Διεθνούς Καταλόγου). Ακολουθούν ο τίτλος κατά AT, ο γαλλικός τίτλος κατά Delarue-Tenèze, ο γερμανικός τίτλος κατά Grimm, ο ιταλικός κατά Basile ή άλλος τίτλος (κατά περίπτωση). Στη συνέχεια δημοσιεύουμε μια πλήρη και χαρακτηριστική εκδοχή του παραμυθιού, για να μπορέσει ο αναγνώστης να γνωρίσει ή ν' αναγνωρίσει το παραμύθι για το οποίο γίνεται λόγος, και να έχει τη δυνατότητα να παρακολουθήσει την κωδικοποίηση των επεισοδίων και των μοτίβων της συνθετικής παραλλαγής.

8. P. Delarue - M. L. Tenèze, Le conte populaire français, 4 volumes, Maisonneuve et Larose, Paris 1957-1983. Ο α' τόμος (AT 300-366) υπογράφεται από τον P. Delarue, ο β' τόμος (AT 400-750) από τον P. Delarue και τη συνεργάτιδα του Marie-Louise Tenèze, η οποία και ολοκλήρωσε, μετά τον θάνατο του, το έργο αυτό με τους γ' και δ' τόμο.

9. Με λατινικά γράμματα μετά τον αριθμό (π.χ. AT 301 A, AT 301 Β) δηλώνονται οι υπότυποι (subtypes) ενός τύπου. Ο αστερίσκος μετά τον αριθμό ταξινόμησης (π.χ. AT 460Β*) δηλώνει ουσιώδη διαφορά από τον διεθνή τύπο που φέρει τον αριθμό αυτό. Ο αστερίσκος πριν τον αριθμό ταξινόμησης (π.χ. AT *411) δηλώνει ελληνικό οικότυπο (διηγήσεις που δεν περιέχονται στον Διεθνή Κατάλογο και για τις οποίες οι Aarne-Thompson έχουν αφήσει κενά στην αρίθμηση).

p. 12
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/13.gif&w=600&h=915

Στις περιπτώσεις που το παραμύθι αναπτύσσει δυο αφηγηματικές διαφορετικές τάσεις, παρουσιάζουμε και μια δεύτερη παραλλαγή.

Ακολουθεί ανάλυση του παραμυθιού στα στοιχεία που το απαρτίζουν, την οποία ονομάζουμε συνθετική παραλλαγή κι η οποία περιλαμβάνει την παράθεση των επεισοδίων, των μοτίβων και των ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών, που συμμετέχουν στη συγκρότηση του συνόλου των παραλλαγών ενός παραμυθιακού τύπου. Χωρίζουμε δηλαδή το παραμύθι σε τρία ή τέσσερα επεισόδια, τα οποία αριθμούνται με ρωμαϊκό αριθμό και φέρουν έναν ενδεικτικό τίτλο (π.χ. I: Γέννηση του ήρωα).

Τα μοτίβα ή τα στοιχεία, που απαρτίζουν κάθε επεισόδιο σε όλες τις παραλλαγές που διαθέτουμε, παρατίθενται καταρχήν με συντακτική σειρά, ούτως ώστε να γίνεται κατανοητή η ροή της αφήγησης και η συνέχεια των γεγονότων, αλλά και συγχρόνως να καταδεικνύονται παραδειγματικά όλες οι δυνατότητες συγκρότησης της πλοκής. Τα μοτίβα σημασιοδοτούνται με ένα μικρό ελληνικό γράμμα που ακολουθείται, όταν χρειάζεται, από έναν αραβικό αριθμό. Το γράμμα αλλάζει όταν ολοκληρώνεται μια εικόνα ή μια σκηνή. Για παράδειγμα, δίνουμε ένα τμήμα από το πρώτο επεισόδιο της Ξυλομαρίας (AT 510B, Peau d'Ane):

I. H μητρική διαθήκη

α: Μια μητέρα (άλλο) πεθαίνοντας" α1: παραγγέλνει στον άντρα της (άλλο)' α2: να μην παντρευτεί, αν δεν βρει γυναίκα που να μπορεί" α3: να φορέσει το γοβάκι της" α4: να βάλει το δαχτυλίδι της' α5: άλλο.

β: Ο χήρος θέλει να ξανσπαντρευτεί" β1: και δοκιμάζει σ' όλες τις νύφες' β2: το γοβάκι" β3: το δαχτυλίδι' β4: άλλο" β5: που δεν ταιριάζει(ουν) σε καμιά' β6: παρά μόνο στην κόρη του" β7: άλλο.

γ: Ο πατέρας προτείνει γάμο στην κόρη του' γ1: με επιχειρήματα' γ2: του δέντρου που μεγάλωσε στο περιβόλι κι έδωσε καρπούς (μήλα), που πρέπει να καταναλωθούν από τον ίδιο τον περιβολάρη' γ3: του μοσχαριού, που μεγάλωσε και πρέπει να φαγωθεί από το αφεντικό του, που το έθρεψε' γ4: άλλο.

Αυτή η φάση της ανάλυσης, που προϋποθέτει την ανάγνωση όλων των παραλλαγών, είναι και η πιο σημαντική. Απ' αυτήν εξαρτάται και η παρουσίαση της κάθε παραλλαγής, που κωδικοποιείται στη συνέχεια με βάση τη συνθετική παραλλαγή. Σε αυτό ακριβώς το διάβημα έγκειται η δυνατότητα ανάδειξης του εκφραστικού πλούτου της προφορικής παράδοσης.

Οι παραλλαγές παρουσιάζονται στη συνέχεια κατά γεωγραφικές περιοχές σε αλφαβητική σειρά, σύμφωνα με τη γεωγραφική κατανομή του Μέγα, που

p. 13
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/14.gif&w=600&h=915

προέρχεται από τον Ν. Γ. Πολίτη10. Μέσα στις ενότητες των περιοχών, η κατάταξη γίνεται ως εξής: αρχεία (αλφαβητικά κατ' αύξοντα αριθμό χειρογράφου) , περιοδικά (αλφαβητικά), βιβλία (αλφαβητικά κατά συγγραφέα).

Η παρουσίαση κάθε παραμυθιακού τύπου συμπληρώνεται με Σημειώσεις σχετικά με την εξάπλωσή του, την παρουσία του στην έντεχνη λογοτεχνία και στην έρευνα, αλλά κυρίως σχετικά με τις ιδιαιτερότητες του στην ελληνική παράδοση. Στις Σημειώσεις περιλαμβάνονται κι οι βιβλιογραφικές αναφορές που θα προσανατολίσουν τον ενδιαφερόμενο αναγνώστη προς μία ειδικότερη ερευνητική κατεύθυνση.

Στην πρόταση επεξεργασίας μας περιλαμβάνουμε για την ώρα όλο το λεγόμενο μαγικό παραμύθι (AT 300-749). Χάρη στην υποστήριξη του ΙΑΕΝ, με χαρά παρουσιάζουμε σήμερα τον τέταρτο τόμο, που καλύπτει τους τύπους AT 500-559 (Υπερφυσικοί βοηθοί) και προετοιμαζόμαστε για την έκδοση των υπολοίπων τόμων.

Θεματολογικά το μαγικό παραμύθι χωρίζεται από τους AT στις εξής κατηγορίες:

1. 300-399-Υπερφυσικοί αντίπαλοι

2. 400-459-Υπερφυσικοί σύζυγοι κι άλλοι συγγενείς

3. 460-499-Υπερφυσικά ζητήματα

4. 500-559-Υπερφυσικοί βοηθοί

5. 560-649-Μαγικά αντικείμενα

6. 650-699-Υπερφυσική δύναμη και γνώση.

Ο εθνικός αυτός Κατάλογος, έρχεται να προσθέσει μια νέα όψη των πραγμάτων, ίσως και να απειλήσει τη στατική αντίληψη της κατάταξης. Συχνά οι τοπικές αφηγήσεις περιγράφονται με τον όρο «αποκλίσεις» σε σχέση με την περιγραφή του κάθε παραμυθιακού τύπου στον Διεθνή Κατάλογο. Ωστόσο το σύγχρονο ενδιαφέρον μπορεί να είναι πολύ πιο δυναμικό: το αντικείμενο της έρευνας είναι η μελέτη των ασυνείδητων μηχανισμών, που υποβαστάζουν τους μετασχηματισμούς των παραμυθιών, καθώς αυτά κυκλοφορούν από γλώσσα σε γλώσσα, από περιοχή σε περιοχή. Έχουμε πάντα κατά νου ότι οι μετασχηματισμοί δεν συμβαίνουν ερήμην των δρώντων προσώπων, που είναι οι χρήστες των παραμυθιών, αυτοί που διηγούνται κι αυτοί που ακούνε. Οι χρήστες είναι βεβαίως φορείς ενός πολιτισμού. Τα παραμύθια γίνονται αντιληπτά μέσα από δεδομένους μυθικούς και συμβολικούς κώδικες και, προκειμένου να επιχωριάσουν, υποβάλλονται αναλόγως σε ασυνείδητους μετασχηματισμούς σε διάφορα επίπεδα της δομής τους. Η αναφορά στον Διεθνή Κατάλογο δίνει τη δυ-

10. Γ. Α. Μέγα, ό.π., XXIV-XXXIII, όπου φαίνεται ότι ακολουθεί τον χάρτη πριν από τη Συνθήκη της Λωζάνης. Δίνουμε στο τέλος του τόμου τον πίνακα αντιστοίχισης των ελληνικών τοπωνυμίων με τα σημερινά τουρκικά και βουλγαρικά.

p. 14
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/15.gif&w=600&h=915

δυνατότητα εντοπισμού και σύγκρισης αυτών των μετασχηματισμών, τους καθιστά ορατούς.

Παρόλο που σε γενικές γραμμές ακολουθήσαμε την κατάταξη του Μέγα, χρειάστηκε να διαφοροποιήσουμε ορισμένους τύπους, που με τα υπάρχοντα δεδομένα, δημιουργούσαν προβλήματα στην κατάταξη. Η ερευνητική προσπάθεια, τόσο της πρώτης (Αγγελοπούλου-Μπρούσκου) όσο και της δεύτερης συντακτικής ομάδας (Αγγελοπούλου - Καπλάνογλου - Κατρινάκη) κατέληξε σε ορισμένα κατατακτικά πορίσματα, για έναν αριθμό παραμυθιών, στα οποία δόθηκαν νέοι αριθμοί τύπων και υποτύπων. Οι νέες κατατάξεις ακολουθούν τις πιο πρόσφατες μελέτες για το παραμύθι είτε των δικών μας ερευνών είτε ξένων μελετών, που γνωρίσαμε από τη διεθνή βιβλιογραφία είτε, τέλος, προτείνονται εν όψει της τρίτης αναθεώρησης του Διεθνούς Καταλόγου, που μόλις κυκλοφόρησε.

Έτσι, καταργήσαμε ορισμένους τύπους (ΑΤ*532), δημιουργώντας καινούριους, κατασκευάσαμε νέους υπότυπους για ορισμένα παραμύθια (AT 480, Το καλό και το κακό κορίτσι) κι εντοπίσαμε προσεκτικά τους μόνιμους στην ελληνική παράδοση συμφυρμούς, όπως στην περίπτωση της Ξυλομαρίας (AT 510Β), που ενώνεται συστηματικά στην Ελλάδα με την Κουλοχέρα (AT 706), ή του Πολυρεβιθά (AT 545D*), που ενώνεται με το Αίνιγμα του διαβόλου (AT 812), αλλά και κάποιους οικοτυπικούς συμφυρμούς κι οικοτυπικά επεισόδια γενικότερα.

Οι κυριότερες προτάσεις κατάταξης του παρόντος τόμου είναι οι εξής:

- Ο τύπος AT *514D (Η ψαροκεφάλη) προτείνεται να καταταγεί ως AT 545C, δηλαδή ως υπότυπος της Αλεπούς Προξενήτρας (AT 545Β)11, λόγω της διαρθρωτικής συγγένειας των δύο αφηγήσεων.

- Ο τύπος AT 514 (Η Αλλαγή του φύλου) συσχετίζεται με τη νουβέλλα Το κορίτσι στρατιώτης (AT *884C). Συνεπώς επιλέξαμε να παρουσιάσουμε παράλληλα και την ανάλυση των παραλλαγών του τύπου αυτού καθώς και του συγγενικού του (AT *884D), ως προς τις δοκιμασίες του φύλου, που υπαγορεύονται στην ηρωίδα. Τη συγγένεια αυτή είχε παρατηρήσει ήδη ο Γ. Μέγας. Η παράπλευρη παρουσίαση μαγικού παραμυθιού και νουβέλλας εμπλουτίζει έτσι την παραμυθιακή αλλά και την κοινωνιολογική ανάλυση.

- Ο τύπος AT 532 (Ο Μπιλμέμ) προτείνεται να καταταγεί ως AT 314 (Ο Κασίδης), καθώς η σύγκριση των δυο τύπων δείχνει ότι τα επεισόδια που διηγούνται τις περιπέτειες του ήρωα, από τη στιγμή που φεύγει από το σπίτι του και γίνεται κηπουρός στο παλάτι, είναι τα ίδια στους δυο παραμυθιακούς τύπους, που διαφέρουν μόνον ως προς τα εισαγωγικά τους επεισόδια, τα οποία αφορούν κατά κάποιο τρόπο την προϊστορία του ήρωα.

- Ο τύπος ΑΤ*532 ( Το μικρό κόκκινο βοϊδάκι), ελληνικός οικότυπος του

11. Τύπος γνωστότερος ως ο Παπουτσωμένος Γάτος.

p. 15
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/16.gif&w=600&h=915

προηγούμενου, με έξι παραλλαγές, προσαρτήθηκε στον μυθικό κύκλο της Σταχτοπούτας (AT 510Α) - Ξυλομαρίας (AT 510Β), με τον αριθμό AT 511Α, σύμφωνα και με το πνεύμα της κατάταξης της Anna Birgitta Rooth, συγγραφέα της γνωστής μονογραφίας περί Σταχτοπούτας12. Η Rooth αναφέρεται στην αρχαιότητα του μοτίβου της μητριάς με τις αδερφές-κατασκόπους στη Μέση Ανατολή (AT 511, Το τρίτο μάτι), που το χρονολογεί στα 4000 χρόνια από σήμερα. Θεωρεί ότι το αντίστοιχο οικογενειακό πλέγμα, με ήρωα ένα αγόρι, που καταδιώκεται από τη μητριά και τις αδερφές του, πρέπει να είναι μεταγενέστερο, χρονολογώντας το τουλάχιστον γύρω στα 3500 χρόνια και κατασκευάζει έναν αυτόνομο τύπο, που καλύπτει τις αντίστοιχες παραλλαγές.

- Όσον αφορά τους τύπους AT 551 (Οι γιοι αναζητούν φάρμακο για τον άρρωστο πατέρα) και AT 554 (Τα ευγνώμονα ζώα), οι οποίοι εμφανίζονται ως αυτόνομοι στον Διεθνή Κατάλογο, δεν υπάρχουν δελτία του Μέγα. Πιθανόν γιατί στην ελληνική προφορική παράδοση οι τύποι αυτοί εμφανίζονται ενσωματωμένοι σε άλλα παραμύθια. Για παράδειγμα στο παραμύθι του Σπανού (AT 531) συναντάμε συχνότατα το θέμα των Ευγνωμόνων ζώων (μυρμηγκιών, μελισσών, αετών κ.λπ.) που βοηθούν τον ήρωα στις δύσκολες δοκιμασίες, ενώ το AT 551 αποτελεί συχνά επεισόδιο του Κασίδη (AT 314 και AT 532). Σε νεότερες ωστόσο συλλογές φαίνεται πως οι τύποι αυτοί απαντούν και ως αυτόνομα παραμύθια. Πρόκειται ίσως για νεότερη εξέλιξη, την οποία δεν μελετάμε στον παρόντα τόμο, που καλύπτει, όπως έχουμε πει, μόνον την επεξεργασία του αρχείου Μέγα.

Ενα ακόμα παράδειγμα παραμυθιακού τύπου που εμφανίζεται αυτόνομος στον Διεθνή Κατάλογο, αλλά πάντοτε ενσωματωμένος σε άλλους τύπους, όσον αφορά το ελληνικό corpus, είναι και ο AT 513Α. Απαντά κυρίως σε συμφυρμό με τον τύπο AT 531 (βλ. σχετικά στον παρόντα τόμο), αλλά και τους τύπους AT 725 (βλ. δεύτερο τόμο), AT 301Β (βλ. τρίτο τόμο) και AT 667 (τον οποίο θα εξετάσουμε στον επόμενο τόμο). Στό πλαίσιο αυτού του τύπου εντάξαμε κι ορισμένες λιγοστές παραλλαγές, που ο Μέγας είχε κατατάξει ως AT 513, επειδή, όπως παρατηρούμε, λείπει απ' αυτές το βασικό μοτίβο που διαφοροποιεί τον AT 513 από τον AT 513Α, δηλαδή το μαγικό καράβι που ταξιδεύει σε ξηρά και θάλασσα.

- Όσον αφορά τους τύπους AT 552 και AT 552Α, αν και δεν υπάρχουν δελτία του Μέγα για τον δεύτερο, εντοπίσαμε αρκετές παραλλαγές του στα χειρόγραφα του Λαογραφικού Φροντιστηρίου (ΑΦ). Προτείνεται ωστόσο οι παραλλαγές που αναφέρονται ως AT 552Α, τόσο του ΛΦ όσο και άλλων ανέκδοτων και εκδεδομένων συλλογών, να υπαχθούν στον AT 552, καθώς αναπτύσσουν με τον ίδιο τρόπο το θέμα της βοήθειας που προσφέρουν στον μικρότερο αδελφό οι

12. Anna Birgitta Rooth, The Cinderella Cycle, CWK Gleerup, Lund 1951.

p. 16
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/17.gif&w=600&h=915

τρεις μαγικοί γαμπροί. Το θέμα αυτό εξάλλου στην ελληνική προφορική παράδοση συνήθως δεν παρουσιάζεται ως ανεξάρτητο παραμύθι, αλλά συμφύρεται με άλλους παραμυθιακούς τύπους.

- Στον τύπο τέλος AT 516 θεωρήσαμε σωστό να εντάξουμε ορισμένες παραλλαγές της Πίστης αδελφής που ο Μέγας είχε κατατάξει στον AT 934Β (The Youth to Die on his Wedding Day).

Μελετώντας τις παραλλαγές που παρουσιάζει ο Μέγας στα δελτία του, αντιμετωπίσαμε το πρόβλημα των πρωτοτύπων χειρογράφων και των αντιγράφων του Κέντρου Ερεύνης Ελληνικής Λαογραφίας (ΚΕΕΛ). Πράγματι, υπάρχουν σύγχρονες και μεταγενέστερες του Μέγα παραλλαγές, οι οποίες δεν συμπεριλαμβάνονται στα δελτία του και οι οποίες κανονικά θα έπρεπε να ενοποιηθούν με τον αρχικό του Κατάλογο. Επιπλέον, τα δακτυλόγραφα αντίγραφα ορισμένων παραλλαγών κάθε τύπου είναι κατανεμημένα αριθμητικά, π.χ. AT 501, 1, 2, 3, κλπ., αποτελώντας ομάδες, τις οποίες μπορέσαμε να δούμε, μόνον εφόσον υπήρχε δίπλα ο αριθμός του πρωτότυπου χειρογράφου, όπως, για παράδειγμα, τα χφ. Α. Αδαμαντίου, από την Τήνο. Τα υπόλοιπα αντίγραφα, δυστυχώς, βρίσκονται σε διαδικασία απογραφής και δεν μας δόθηκε άδεια να τα δούμε. Τα συμπεριλαμβάνουμε στον Κατάλογο Παραλλαγών μας, με βάση τις πληροφορίες, που δίνει γι' αυτά ο Μέγας. Ελπίζουμε μια μέρα να γίνουν οι σχετικές δημοσιεύσεις από την Ακαδημία Αθηνών.

Ας επισημανθεί ότι ο αριθμός των παραλλαγών που συγκροτούν έναν παραμυθιακό τύπο στον εθνικό κατάλογο είναι ενδεικτικός μόνο της διάδοσης του παραμυθιού, καθώς η έρευνα φέρνει συνεχώς νέες παραλλαγές που διαφοροποιούν την ερμηνεία του κι ενώ αποκλείαμε, για παράδειγμα από την Ελλάδα, εκδοχή του Κοντορεβιθούλη, όπου ο ήρωας να είναι πλασμένος από ζυμάρι, βρίσκουμε τώρα, σε νεότερες αφηγήσεις, κάποιες τέτοιες εκδοχές, με πρωταγωνιστή το «Ζυμαρένιο», που οι παλιότεροι δεν είχαν καταγράψει.

Οι μετασχηματισμοί, όπως τονίζει η συντάκτρια Μαριάνθη Καπλάνογλου13, μπορούν επομένως να μελετηθούν σε σχέση με την τοπική χρήση του παραμυθιού, την παρουσία ή την απουσία μοτίβων, τις νέες ερμηνείες παλαιότερων στοιχείων ή τις ορθολογιστικές αντικαταστάσεις τους. Στόχος επομένως δεν είναι να προσδιορισθεί ένα ιδεατά άρτιο σχήμα του παραμυθιού αλλά να ερευνηθούν οι δυνατότητες μετασχηματισμού του και να μελετηθούν οι οικοτυπικές ιδιαιτερότητές του.

Αν οι παραπάνω παρατηρήσεις αποτελούν μια πιθανή κι ενδιαφέρουσα προοπτική, που κλειδιά της βρίσκονται στα Σχόλια και στις Σημειώσεις των τεσσάρων (και σύντομα πέντε) τόμων του Καταλόγου ελληνικών παραμυθιών, υπάρχει και μια άλλη, πιο απτή κι αμέσου ενδιαφέροντος προοπτική: πρόκειται

13. Μαριάνθη Καπλάνογλου, Κόκκινη κλωστή κλωσμένη. Λαϊκά παραμύθια και αφηγητές του Αιγαίου, Πατάκης, Αθήνα 2004, σ. 19-22.

p. 17
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/18.gif&w=600&h=915

ται για τη χρήση του Καταλόγου ως εργαλείου, προκειμένου να μπουν σε τάξη αδημοσίευτες συλλογές, ανέκδοτα τοπικά αρχεία ή αρχεία διαρκώς εμπλουτιζόμενα. Όπως επισημάναμε, οι διάφορες γεωγραφικές περιοχές της Ελλάδας, με τις πολιτισμικές τους ιδιαιτερότητες, δεν εκπροσωπούνται επαρκώς κι είναι σίγουρο ότι οι νέες έρευνες προσφέρουν και θα προσφέρουν νέες συγκινήσεις κι εκπλήξεις.

Μια τέτοιου είδους συλλογική δουλειά ενέχει ορισμένους κινδύνους, κυρίως ως προς την ομοιογένεια του συνολικού αποτελέσματος. Έτσι, η επιλογή ορισμένων ιδιαιτέρων κατατάξεων και ανασκευή των παραμυθιακών τύπων έγινε από τις συντάκτριες με τη σύμφωνη γνώμη και των τριών. Η δύσκολη δουλειά της ενοποίησης ορθογραφίας και στίξης14 καθώς κι οι τυπογραφικές διορθώσεις έγιναν από την Εμμανουέλα Κατρινάκη. Τον συντονισμό και τη γενική επίβλεψη ανέλαβε και στον τόμο αυτόν η Άννα Αγγελοπούλου.

Η μελέτη αυτή εκπονήθηκε στο πλαίσιο του Ιστορικού Αρχείου της Ελληνικής Νεολαίας της Γενικής Γραμματείας Νέας Γενιάς, φιλοξενούμενου προγράμματος στο Κέντρο Νεοελληνικών Ερευνών, του Εθνικού Ιδύματος Ερευνών (ΚΝΕ-ΕΙΕ), στο διάστημα από τον Ιανουάριο του 2000 έως το τέλος του 2004.

Η συμπαράσταση των μελών της Επιτροπής του ΙΑΕΝ, και ιδιαίτερα του κ. Τριαντάφυλλου Σκλαβενίτη, που γνωρίσαμε σε κάθε μας βήμα, σε κάθε δυσκολία, από την αρχική ιδέα έως την υλοποίηση της πρότασης, με την έκδοση κάθε καινούριου τόμου, από την έναρξη της πρώτης φάσης των μελετών της πρώτης συντακτικής ομάδας (Αγγελοπούλου - Μπρούσκου) έως τη σημερινή έκδοση της νέας ομάδας (Αγγελοπούλου - Καπλάνογλου - Κατρινάκη) -κι ας ξανατονίσουμε ότι πρόκειται για δεκαεννέα συναπτά έτη- το ενδιαφέρον αυτό ξεπερνά κατά πολύ την απλή οφειλή αγαστής συνεργασίας. Πιστεύουμε ολόψυχα ότι η ολοένα αυξανόμενη αναγνώριση της ιστορικής αξίας του Καταλόγου Παραμυθιών, που θα αποδόσουμε μεταφρασμένον σύντομα και στη διεθνή κοινότητα, θα δικαιώσει τελικά την εξαιρετική τους υποστήριξη.

Ο καθηγητής Μιχάλης Μερακλής υπήρξε πάντοτε q πρώτος καθοδηγητής

14. Σε όλα τα κείμενα ενοποιήθηκε η ορθογραφία με βάση της αρχές της Νεοελληνικής Γραμματικής του Μανόλη Τριανταφυλλίδη (ανατ. 1996). Στις παραλλαγές που παρατίθενται in extenso, όποτε υπάρχει μεγάλη απόκκλιση από την Κοινή Νεοελληνική, όποτε υπάρχουν δηλ. τύποι διαλέκτων ή ιδιολέκτων, διατηρήθηκε η ορθογραφία της πρώτης έκδοσης της εκάστοτε παραλλαγής από τον συλλέκτη. Στους καταλόγους παραλλαγών, μετά τη βραχυγραφημένη αρχειονομική ή βιβλιογραφική παραπομπή, αναγράφονται οι αριθμοί σελίδων στις οποίες ανευρίσκεται, ή / και ο αριθμός με τον οποίο εμφανίζεται η παραλλαγή στην εν λόγω συλλογή (στην περίπτωση αυτή, του αριθμού προηγείται η συντομογραφία αρ.) Ακολουθεί ο τόπος προέλευσης και ο τίτλος.

Στις βιβλιογραφικές παραπομπές που αφορούν τα περιοδικά, πριν από τον αριθμό σελίδων ή παραλλαγής, αναγράφεται, αμέσως μετά τον τίτλο τους, ο αριθμός τόμου ή τεύχους και το έτος έκδοσης. Τέλος, αν μια παραλλαγή απαντάται σε διάφορες πηγές, αυτές δηλώνονται σε παρένθεση πριν από τον τόπο προέλευσης της παραλλαγής.

p. 18
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/62/gif/19.gif&w=600&h=915

αυτής της έκδοσης. Τον ευχαριστούμε ιδιαίτερα και στον τέταρτο αυτόν τόμο, για την εμπιστοσύνη του και τις συμβουλές του, σε μια δύσκολη μάλιστα ιστορική στιγμή για τη λαογραφική έρευνα, μετά την απώλεια του αείμνηστου πρόεδρου της Λαογραφικής Εταιρείας, Δημήτριου Λουκάτου, που πάντα κρατούσε ανοιχτό για μας το Αρχείο του Λαογραφικού Φροντιστηρίου.

Από την Ελληνική Λαογραφική Εταιρεία, πέρα από τον Πρόεδρο της Μιχάλη Μερακλή, ευχαριστούμε εγκάρδια και την κυρία Εύα Δαραδήμου, που τόσο πρόθυμα μας βοήθησε κάθε φορά που είχαμε ν' αντιπαραβάλουμε παραλλαγές με τα δελτία του Μέγα.

Από το Κέντρο της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών (ΚΕΕΑ) θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε ολόθερμα τη διευθύντριά του, κυρία Αικατερίνη Καμηλάκη-Πολυμέρου, που μας επέτρεψε να δουλέψουμε στο αρχείο του Κέντρου, να συμβουλευτούμε τα απαραίτητα για τις αντιπαραβολές με τα δελτία του Μέγα χειρόγραφα αλλά και για τη φιλική συναδελφική διάθεση, με την οποία πάντοτε μας υποδέχτηκε.

Επίσης, η καταλογογράφηση των παραλλαγών των παραμυθιακών τύπων AT 552 και AT 552Α, που ανήκουν στο Λαογραφικό Αρχείο (ΛΑ) του ΚΕΕΛ, προέρχεται από τη Βάση Δεδομένων των Παραμυθιών του Κέντρου, που συγκροτείται με την επιμέλεια της κυρίας Μαριλένας Παπαχριστοφόρου, ερευνήτριας του ΚΕΕΛ, την οποία και ευχαριστούμε για την ευγενή παραχώρηση των ανέκδοτων στοιχείων του.

Από το Ιστορικό Λεξικό της Ακαδημίας Αθηνών (ΙΛ) θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε εγκάρδια τη Διευθύντρια, κυρία Ελευθερία Γιακουμάκη, για τη διάθεση όλου του υλικού προς έρευνα αλλά και για τα δυο παραμύθια του αρχείου του Λεξικού, που ευγενικά παραχώρησε προς δημοσίευση, στην Άννα Αγγελοπούλου την παραλλαγή από τη Μήλο, του παραμυθιού Ο Ρούσσος15 (AT 511Α) και στη Μαριάνθη Καπλάνογλου, την άτιτλη παραλλαγή του Πολυροβιθά (AT 545D*)16 από την Κρήτη. Επίσης ευχαριστούμε κι όλους τους συνεργάτες του Ιστορικού Λεξικού.

Ευχαριστούμε ακόμα το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών και ειδικά την υπεύθυνη βιβλιοθήκης κυρία Βαρβάρα Κοντογιάννη.

Τέλος ευχαριστούμε τον καθηγητή Βάλτερ Πούχνερ, που πάντοτε μας διέθετε τα δελτία του Γεωργίου Μέγα και μας συμβούλευε, συμβάλλοντας έτσι ουσιαστικά στην εκπόνηση του Καταλόγου.

Οι προσπάθειές μας, ως Καταλογογράφων, συντελούν στη συναρμολόγηση μιας μαγικής εικόνας, που κατά την έκφραση των αδερφών Γκριμ, αποτελεί τη

15. ΙΑ 847, 121-126 (ΛΑ 2777, 262-267), Μήλος.

16. ΙΑ 850, 64-67, Άνω Αρχάνες Κρήτης, άτιτλο.

p. 19
Search form
Search the book: Processing of tale Types and Variations AT 500-559
Search results
    Digitized books
    Page: 0
    

    ΓΕΩΡΓΙΟΥ Α. ΜΕΓΑ / ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ - 4

    Άννα Αγγελοπούλου - Μαριάνθη Καπλάνογλου Εμμανουέλα Κατρινάκη

    ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΩΝ ΤΥΠΩΝ

    ΚΑΙ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ ΑΤ 500-559

    ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ————————— 41 ——————————

    ΚΕΝΤΡΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Ε.I.E. / ΑΘΗΝΑ 1999