Creator/Author:Τσερές, Δημήτρης Σπ.
 
Title:Secondary Education in Lefkada (1829-1929)
 
Subtitle:Archive Catalogue of the Middle and High School
 
Title of Series:Historical Archive of Greek Youth
 
Nr. within series:43
 
Place of Publication:Athens
 
Publisher:General Secretariat for Youth
 
Date of Publication:2006
 
Pagination:419
 
Nr. of vol.:1 volume + 1 DVD
 
Language:Greek
 
Subject:Education
 
Education-Secondary
 
Spatial coverage:Lefkada, Greece
 
Temporal coverage:1829-1929
 
Description:This book is based on thorough-going research in the archives, all the material from which is assembled on the CD-Rom that accompanies the book. This material consists of: a) The lists, by school year, of the teaching staff of the Gymnasium of Lefkada (1829-1960) and the Greek School of Lefkada (1866-1929) and the corresponding alphabetical index. b) An alphabetical list of pupils of the Gymnasium of Lefkada (1829-1929) and of the Greek School of Lefkada (1866-1929), which includes their place of origin, the profession of their father, the year of study by grade, age, annual conduct, and end-of-year results of every pupil. There is also a list of pupils by school year, which contains the same information. The search engine makes it possible to identify and search for details from all possible entries in the stored material. The same details have also been uploaded on to the Internet, to the site www.iaen.gr. see documentation. This data is the basis for the texts that constitute the second part of the book, in which numerous details are recorded and correlated relating to the teachers who served in the Gymnasium in the Greek School of Lefkada in the years 1829-1929 and, above all, the pupils who studied at these schools during the same period of time. The first part of the book begins with a short introduction to the history of education in the Ionian islands and the Greek state, which is followed by a "reading" of these texts - that is, an attempted interpretation of the phenomena recorded in them. First, with regard to the teaching staff: The typical qualifications of the teachers at the Gymnasium and at the Greek School, as defined by the responsible state organization for the period 1829-1960, are examined, and it is noted that these qualifications were upgraded with the passage of time. After this, there is an examination of the number and specialities of the teachers who served in the high schools of Lefkada, from which it emerges that their number steadily increases and also that the main weight falls on courses in literature. A difference is detected between the final phase of the Ionian period, which shows a more practical direction, and the period after Unification, which reveals the opposite. Finally, an examination of the place of origin of the teachers leads to the striking conclusion that in the Gymnasium, teachers whose origins were outside Lefkada were more numerous then those who came from the island itself, that is to say, Lefkada does not appear to have produced enough teachers to staff its Gymnasium at this period. In contrast, the majority of the teachers at the Greek School came from Lefkada. With regard to the pupils: Persistent study of the possibility of access to the high schools of Lefkada, and of the progress within the school of the pupils (advancement and dismissal, rejection, interruption of studies) provides sound evidence for the fact that: a) In absolute terms, these magnitudes improve steadily, although at the same time there are occasional, explicable reductions. b) When compared with the percentages in Greece as a whole, the number of pupils in secondary education on Lefkada, despite the occasional decline, increases steadily, and the rate of increase becomes much stronger in the early decades of the twentieth century. This observation contrasts with the position adopted by K. Tsoukalas, that the number of pupils increased steadily in Greece until 1911 and declined from 1911 to 1930. c) The percentages for Lefkada are lower then those for most parts of Greece, on the basis of the evidence cited for them by Tsoukalas. Tsoukalas interprets this difference with the argument that the local landed aristocracy never became reconciled to public education and had the larger part of its children educated privately, or at home - this happened more on Corfu and Zakynthos, where the land-owning system was stronger and better organized and only to a lesser extent on Lefkada and Paxi, where the system was looser. There follows a study of the relationship between the access of pupils to high-school education and their social origins, which suggests that the children of the economically and socially privileged classes — that is to say, the children of landowners, merchants, civil servants, and those who practiced a profession of some prestige (lawyer, doctor, pharmacists, etc) - had greater access. Over time, of course, different trends emerge within this privileged bloc, as well as a rise in the percentage of the socially weaker groups. It is interesting to note that the percentage of children of landowners who studied in high schools is very great - particularly at the Gymnasium. This indisputable conclusion contrasts with Tsoukalas's assertion that Ionian landowners were reluctant to send their children to public high schools. Next, study of the relationship between the access of pupils to high-school education and their gender, reveals clearly that, in general, access for girls was much more difficult than access for boys, for specific economic, social and cultural reasons. However, it was more difficult for girls from poorer social classes who lived further away from the city, that is, daughters of farmers, and also for daughters of landowners and clergy. Certainly the landowners and clergy were negatively influenced by the negative stereotypes of the women, and this emerges more strongly in the case of the Gymnasium. As for the place of origin of the pupils: the existing evidence reveals that pupils from the town of Lefkada performed better then pupils from the countryside, a circumstance that lends further support to the idea that social origins influenced access to high-school education. With the passage of time, however, this gap is reduced and at the end of the period under examination the two magnitudes were in balance (and, if pupils from Akarnania are added, the "peasant" element was clearly in the majority), a circumstance that points clearly to major changes in the economic and social power of town dwellers and villagers. The largest influxes from outside Lefkada were from Akarnania. These were non-existent at the time of the Ionian Republic but increased rapidly after Unification, and have made Akarnania the educational (and other), hinterland of Lefkada down to the present day. The influxes from other parts of Greece are what one would expect: reasonable enough from the Ionian islands (though continuously diminishing), appreciable from nearby Preveza, and few and occasional from other parts of Greece. Finally, an examination of the relationship between social origin and the performance of the pupils shows that there is no direct causal link between the two magnitudes, because in these societies there was systematic pre-selection of those who were to study in high schools: only talented students were selected, who could guarantee a successful high school career, and who were obliged to undergo a series of entrance or grading examinations to enrol in the Greek School. Additionally, new stricter examinations had been instituted by the Greek state for the Gymnasium. This harsh educational "Darwinian selection" did not allow the connection between social origin and school performance to become apparent - though it can easily be seen in the modern age of "mass" education. The third part of the book includes the catalogue of the archive of the Gymnasium of Lefkada (1829-1980) and of the Greek School of Lefkada (1866-1929). From the above it emerges that the book moves at the level of the elaboration of specific quantitative data and rarely penetrates into the "internal structure of the school mechanism" or the "ideological content of teaching". This parameter would only be of interest to the "monograph" of a school if it could identify on Lefkada evidence that indicated the dividing line between the local and the general, either in their convergences or in their divergences. It is well known that thoroughgoing monographs on modern Greek education - that is, studies of the infrastructure based on the archive material of the schools - are rare. This deficiency prevents the historian of modern Greek education from standing on solid ground and testing his research hypothesis. In other words, in the absence of such studies, synthetic works are left hovering in space. From this point of view I believe that the present work is a small yet original and worthwhile contribution not only at the local but also at the national level.
 
License:This book in every digital format (PDF, GIF, HTML) is distributed under Creative Commons Attribution - NonCommercial Licence Greece 3.0
 
The book in PDF:Download PDF 80.88 Mb
 
Visible pages: 177-196 από: 422
-20
Current page:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/177.gif&w=600&h=915

τελευταία στις απολύσεις, τέταρτη στους μη προσελθόντες, όγδοη στους ανεξεταστέους - συμπεριφορά καθόλου ομοιόμορφη.

- Οι εργάτες-ναύτες παρουσιάζουν τους χειρότερους δείκτες επίδοσης σε όλους τους τομείς, αλλά στον τομέα της απόλυσης η επίδοσή τους κάνει θεαματικό άλμα (τρίτη θέση).

- Οι ορφανοί κινούνται μεταξύ της πέμπτης και της ένατης θέσης σε όλους τους τομείς. Οι ορφανοί βέβαια δεν αποτελούν επαγγελματική κατηγορία - απλώς, τους ομογενοποιεί ως ομάδα ένα συγκεκριμένο κοινωνικό χαρακτηριστικό: η έλλειψη πατέρα (κυρίως) ή και των δύο γονέων.

Μετά από αυτή την εξαντλητική περιπλάνηση, που μας έφερε μπροστά σε δυσανάγνωστα δεδομένα, νομίζω ότι πρέπει να λάβουμε υπόψη επιστημονικά δεδομένα -κοινούς τόπους, πλέον- από το χώρο της εκπαίδευσης, τα οποία θα φωτίσουν τις απορίες που έχουν δημιουργηθεί:

Ο κοινωνικός καθορισμός της σχολικής επίδοσης απαντά μόνο στις σύγχρονες ανεπτυγμένες κοινωνίες,225 οι οποίες προχώρησαν στην καθιέρωση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, δηλαδή της εξαετούς φοίτησης στο Δημοτικό Σχολείο και της τριετούς φοίτησης στον πρώτο κύκλο της μέσης εκπαίδευσης.226 Στις ίδιες χώρες η προσέλευση στον ανώτερο κύκλο της μέσης εκπαίδευσης είναι μαζική. Έτσι, οι απόφοιτοι του πρώτου κύκλου εγγράφονται σε αυτόν, αν και η φοίτηση δεν είναι υποχρεωτική. Με άλλα λόγια, για να εντυπωθεί η επίδραση της κοινωνικής προέλευσης -συνεπώς και η κοινωνική ανισότητα- στη σχολική επίδοση των μαθητών της μέσης εκπαίδευσης, απαιτείται να φοιτήσει στη βαθμίδα αυτή όλος ο πληθυσμός που βρίσκεται στην κατάλληλη ηλικία, χωρίς να προηγηθεί κανενός είδους προεπιλογή.

Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι σε κοινωνίες όπως αυτή της Λευκάδας, κατά την εξεταζόμενη χρονική περίοδο, στις οποίες δεν πληρούται η παραπάνω προϋπόθεση, η σχέση κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επίδοσης παρουσιάζεται διαθλασμένη σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης και, ιδιαιτέρως, στη μέση εκπαίδευση, που μας ενδιαφέρει εδώ. Και αυτό συμβαίνει γιατί, απόντος του υποχρεωτικού-μαζικού χαρακτήρα της φοίτησης, στις κοινωνίες αυτές γινόταν μια συστηματική προεπιλογή αυτών που θα φοιτήσουν στη μέση εκπαίδευση και στους οποίους η ελληνική οικογένεια θα επένδυε το υστέρημά της. Αυτό σημαίνει κάτι που εμπειρικά το γνωρίζει όλη η ελληνική κοινωνία, γιατί συνέχισε να συμβαίνει μέχρι τη δε-

225. Βλ. Φραγκουδάκη, ό.π., σ. 58.

226. Η δομή αυτή είναι του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος. Σε άλλες χώρες μπορεί η δομή και οι ονομασίες να είναι διαφορετικές, αλλά η λογική είναι η ίδια παντού: συνηθέστατα, εννιά χρόνια υποχρεωτική εκπαίδευση και έπειτα τριετής φοίτηση στον ανώτερο κύκλο της μέσης εκπαίδευσης.

p. 177
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/178.gif&w=600&h=915

δεκαετία του 1970: οι δάσκαλοι του Δημοτικού, σε συνεργασία με τους γονείς, επέλεγαν μόνο τους χαρισματικούς μαθητές, οι οποίοι παρείχαν τα εχέγγυα μιας επιτυχούς μαθητικής σταδιοδρομίας. Επέλεγαν, επομένως, ένα μικρό αριθμό μαθητών, ο οποίος πολλές φορές, όπως εμπειρικά γνωρίζω για τις δύο πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες, δεν αντιπροσώπευε ούτε το 10% των απολυθέντων. Και αυτοί βέβαια δεν εγγράφονταν αυτομάτως, αλλά έπρεπε να υποβληθούν σε εισιτήριες εξετάσεις. Για την περίοδο 1866-1929 η προεπιλογή είχε δύο φάσεις: η μια κατά το πέρασμα από το Δημοτικό στο Ελληνικό Σχολείο και η δεύτερη από το Ελληνικό Σχολείο στο Γυμνάσιο.227

Πολύ σημαντικό είναι ότι αυτή η προεπιλογή συνέβαινε, κυριότατα, στο χώρο των ασθενέστερων κοινωνικών στρωμάτων, το πολυπληθέστερο τμήμα των οποίων ήταν οι κάτοικοι της υπαίθρου. Αντιθέτως, ο μηχανισμός της προεπιλογής λειτουργούσε, για λόγους εύκολα εξηγήσιμους, πιο χαλαρά στο χώρο των πιο ευνοημένων κοινωνικά στρωμάτων. Πρώτο λογικό επακόλουθο: το διανοητικό επίπεδο των μαθητών του Γυμνασίου με δυσμενέστερη κοινωνική προέλευση υπερέβαινε κατά πολύ το μέσο επίπεδο του κοινωνικού-επαγγελματικού στρώματος από το οποίο προέρχονταν. Δεύτερο συνεπόμενο λογικό επακόλουθο: στους δείκτες της σχολικής επίδοσης των παιδιών αυτών γενικώς δεν αντικατοπτρίζεται το μέσο μορφωτικό επίπεδο του οικείου κοινωνικού-επαγγελματικού στρώματος, αλλά, κυρίως, το μορφωτικό επίπεδο μιας ιδιόμορφης μαθητικής ελίτ, που προέκυψε από τη σκληρή διαδικασία της διπλής προεπιλογής που αναφέραμε ανωτέρω. Τονίζουμε το «διπλής»: αυτή η διπλή προεπιλογή ανεβάζει το επίπεδο αυτής της ελίτ και διαθλά περισσότερο -απ' ό,τι στο Ελληνικό Σχολείο- τη σχέση κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επίδοσης.

2. Σχέση κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επίδοσης των μαθητών (και

των δύο φύλων αδιακρίτως) του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος (1866-

1929)

Η σχέση κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επίδοσης του τετραταξίου Γυμνασίου Λευκάδος αποτυπώνεται στα γραφήματα 87-106 και στους επόμενους πίνακες, στους οποίους συγκεντρώνονται και παρατίθενται τα στοιχεία των γραφημάτων αυτών.

227. Υπενθυμίζουμε ότι κατά την περίοδο που εξετάζουμε (1866-1929) στην Ελλάδα λειτουργούν δύο τύποι σχολείων μέσης εκπαίδευσης, το Ελληνικό Σχολείο και το τετρατάξιο Γυμνάσιο. Η φοίτηση είναι προαιρετική και για τα δύο.

p. 178
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/179.gif&w=600&h=393

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος, 1866-1929: Κοινωνική προέλευση και σχολική επίδοση (αναλυτικά ποσοστά)

ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ

ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ

Χαρακτηρισμός επίδοσης

ΑΕΕ

Γεωργοί Εκπαιδευτικοί

Έμποροι

ΚΕΕ

Κληρικοί

Κτηματίες

Υπάλληλοι

Εργάτεςναύτες

Ορφανοί

Προήχθη

42,40

41,36

45,45

42,11

36,63

40,74

39,74

38,40

38,51

34,93

Απελύθη

20,24

17,95

22,73

17,40

14,27

23,57

19,63

18,17

14,29

20,59

Απερρίφθη

6,98

10,69

3,64

8,03

14,12

10,44

7,56

6,31

14,29

10,30

Ανεξ.-προήχθη

9,42

11,31

10,00

11,00

11,53

7,07

9,81

9,66

11,18

10,30

Ανεξ.-απερρίφθη

2,97

2,64

1,36

5,14

5,25

4,38

4,34

3,48

4,35

3,82

Ανεξ.-χωρίς αποτέλεσμα 1,40

0,73

0,91

0,99

1,10

1,35

1,37

1,16

1,24

1.59

Δεν προσήλθε

15,88

14,35

15,00

14,16

16,16

12,46

17,06

21,39

15,53

17,73

Έλαβε αποδεικτικό

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Απεβίωσε

0

0,06

0,91

0,36

0,24

0

0,32

0,52

0,62

0,21

Χωρίς αποτέλεσμα

0.70

0,90

0

0,81

0,71

0

0,16

0,90

0

0,53

p. 179
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/180.gif&w=600&h=915

Οι επόμενοι πίνακες228 1Α-1Εγ αναδιατάσσουν τα δεδομένα του πίνακα 1 είτε σε αύξουσα είτε σε φθίνουσα σειρά. Σε αύξουσα (απόρριψη γενικώς και μη προσέλευση στις εξετάσεις), όταν το θετικό σημείο βρίσκεται στην αρχή της κλίμακας, και σε φθίνουσα (προαγωγή και απόλυση), όταν το θετικό βρίσκεται στο τέλος της.

Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος, 1866-1929: Αναλυτικά ποσοστά προαγωγής σε φθίνουσα σειρά

1

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ

45,45%

2

ΑΕΕ

42,40%

3

ΕΜΠΟΡΟΙ

41,92%

4

ΓΕΩΡΓΟΙ

40,12%

5

ΚΛΗΡΙΚΟΙ

40,06%

6

ΚΤΗΜΑΤΙΕΣ

39,58%

7

ΕΡΓΑΤΕΣ-ΝΑΥΤΕΣ

38,51%

8

ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ

38,01%

9

ΚΕΕ

36,47%

10

ΟΡΦΑΝΟΙ

34,93%

Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος, 1866-1929: Αναλυτικά ποσοστά απόρριψης σε αύξουσα σειρά

1

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ

3,64%

2

ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ

6,31%

3

ΑΕΕ

6,98%

4

ΚΤΗΜΑΤΙΕΣ

7,56%

5

ΕΜΠΟΡΟΙ

8,03%

6

ΟΡΦΑΝΟΙ

10,30%

7

ΚΛΗΡΙΚΟΙ

10,44%

8

ΓΕΩΡΓΟΙ

10,69%

9

ΚΕΕ

14,12%

10

ΕΡΓΑΤΕΣ-ΝΑΥΤΕΣ

14,29%

1r

Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος, 1866-1929: Αναλυτικά ποσοστά απόλυσης σε φθίνουσα σειρά

1

ΚΛΗΡΙΚΟΙ

24,24%

2

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ

22,73%

3

ΟΡΦΑΝΟΙ

20,59%

4

ΑΕΕ

20,24%

5

ΚΤΗΜΑΤΙΕΣ

19,79%

6

ΓΕΩΡΓΟΙ

19,18%

7

ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ

18,55%

8

ΕΜΠΟΡΟΙ

17,58%

9

ΚΕΕ

14,43%

10

ΕΡΓΑΤΕΣ-ΝΑΥΤΕΣ

14,29%

Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος, 1866-1929: Αναλυτικά ποσοστά των μη προσελθόντων σε αύξουσα σειρά

1

ΚΛΗΡΙΚΟΙ

12,46%

2

ΕΜΠΟΡΟΙ

14,16%

3

ΓΕΩΡΓΟΙ

14,35%

4

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ

15,00%

5

ΕΡΓΑΤΕΣ-ΝΑΥΤΕΣ

15,33%

6

ΑΕΕ

15,88%

7

ΚΕΕ

16,16%

8

ΚΤΗΜΑΤΙΕΣ

17,06%

9

ΟΡΦΑΝΟΙ

17,73%

10

ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ

21,39%

228. Στους πίνακες αυτούς δεν υπολογίζονται τα ποσοστά αυτών που «απεβίωσαν» ή «έλαβαν αποδεικτικό». Ως εκ τούτου, το άθροισμα των επί μέρους ποσοστών (πίνακες 1Α, 1Β, 1r, 1Δ, 1Εγ) της κάθε επαγγελματικής ομάδας δεν ισούται με το 100, αλλά υπολείπεται κατά τι.

p. 180
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/181.gif&w=600&h=915

1Ε. Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος, α

Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος Ποσοστά «ΑΝΕΞ.-ΠΡΟΗΧΘΗ» σε φθίνουσα σειρά

1

ΚΕΕ

11,53%

2

ΓΕΩΡΓΟΙ

11,31%

3

ΕΡΓΑΤΕΣ-ΝΑΥΤΕΣ

11,18%

4

ΕΜΠΟΡΟΙ

11,00%

5

ΟΡΦΑΝΟΙ

10,30%

6

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ

10,00%

7

ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ

9,66%

8

ΚΤΗΜΑΤΙΕΣ

9,81%

9

ΑΕΕ

9,42%

10

ΚΛΗΡΙΚΟΙ

7,07%

1866-1929: Πίνακες ανεξεταστέων

β

Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος Ποσοστά «ΑΝΕΞ.-ΑΠΕΡΡΙΦΘΗ» σε αύξουσα σειρά

1

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ

1,36%

2

ΓΕΩΡΓΟΙ

2,64%

3

ΑΕΕ

2,97%

4

ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ

3,48%

5

ΟΡΦΑΝΟΙ

3,82%

6

ΚΤΗΜΑΤΙΕΣ

4,34%

7

ΕΡΓΑΤΕΣ-ΝΑΥΤΕΣ

4,35%

8

ΚΛΗΡΙΚΟΙ

4,38%

9

ΕΜΠΟΡΟΙ

5,14%

10

ΚΕΕ

5,25%

γ

Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος Ποσοστά «ΑΝΕΞ.-ΠΡΟΗΧΘΗ + ΑΝΕΞ.-ΑΠΕΡΡΙΦΘΗ» σε αύξουσα σειρά

1

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ

11,36%

2

ΚΛΗΡΙΚΟΙ

11,45%

3

ΑΕΕ

12,39%

4

ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ

13,14%)

5

ΓΕΩΡΓΟΙ

13,95%

6

ΟΡΦΑΝΟΙ

14,12%

7

ΚΤΗΜΑΤΙΕΣ

14,15%

8

ΕΡΓΑΤΕΣ-ΝΑΥΤΕΣ

15,53%

9

ΕΜΠΟΡΟΙ

16,14%

10

ΚΕΕ

16,78%

Ο επόμενος πίνακας 2 μάς παρουσιάζει τα συγκεντρωτικά ποσοστά της επίδοσης της κάθε επαγγελματικής ομάδας. Στην κατηγορία «προήχθη» ομαδοποιούνται οι χαρακτηρισμοί «προήχθη», «απελύθη» και «ανεξεταστέοςπροήχθη», στην κατηγορία «απερρίφθη» οι χαρακτηρισμοί «απερρίφθη», «ανεξεταστέος-απερρίφθη» και «δεν προσήλθε» και στην κατηγορία «άλλο» οι χαρακτηρισμοί «απεβίωσε», «έλαβε αποδεικτικό», «ανεξεταστέος χωρίς αποτέλεσμα» και «χωρίς αποτέλεσμα».

p. 181
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/182.gif&w=600&h=915

ΠΙΝΑΚΑΣ 2 Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος, 1866-1929: Κοινωνική προέλευση και σχολική επίδοση (συγκεντρωτικά ποσοστά)

Κατηγορίες Χαρακτηρισμός επίδοσης

Κατηγορίες Χαρακτηρισμός επίδοσης

επαγγελμάτων

Προήχθη

Απερρίφθη

Άλλο

ΑΕΕ

72,08

25,83

2,09

ΓΕΩΡΓΟΙ

70,62

27,69

1,69

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ

78,18

20,00

1,82

ΕΜΠΟΡΟΙ

70,51

27,32

2,16

ΚΕΕ

62,43

35,53

2,04

ΚΛΗΡΙΚΟΙ

71,38

27,27

1,35

ΚΤΗΜΑΤΙΕΣ

69,19

28,96

1,85

ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ

66,24

31,19

2,58

ΕΡΓΑΤΕΣ-ΝΑΥΤΕΣ

63,98

34,16

1,86

ΟΡΦΑΝΟΙ

65,82

31,85

2,34

Αν τα δεδομένα των χαρακτηρισμών «προήχθη» και «απερρίφθη» του πίνακα 2 αναδιαταχθούν σε φθίνουσα και αύξουσα σειρά αντιστοίχως, θα προκύψουν οι παρακάτω δύο επί μέρους πίνακες:

Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος, 1866-1929: Συγκεντρωτικά ποσοστά προαγωγής σε φθίνουσα σειρά

1

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ

78,18%

2

ΑΕΕ

72,08%

3

ΚΛΗΡΙΚΟΙ

71,38%

4

ΓΕΩΡΓΟΙ

70,62%

5

ΕΜΠΟΡΟΙ

70,51%

6

ΚΤΗΜΑΤΙΕΣ

69,19%

7

ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ

66,24%

8

ΟΡΦΑΝΟΙ

65,82%

9

ΕΡΓΑΤΕΣ-ΝΑΥΤΕΣ

63,98%

10

ΚΕΕ

62,43%

Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος, 1866-1929: Συγκεντρωτικά ποσοστά απόρριψης σε αύξουσα σειρά

1

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ

20,00%

2

ΑΕΕ

25,83%

3

ΚΛΗΡΙΚΟΙ

27,27%

4

ΕΜΠΟΡΟΙ

27,32%

5

ΓΕΩΡΓΟΙ

27,69%

6

ΚΤΗΜΑΤΙΕΣ

28,96%

7

ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ

31,19%

8

ΟΡΦΑΝΟΙ

31,85%

9

ΕΡΓΑΤΕΣ-ΝΑΥΤΕΣ

34,16%

10

ΚΕΕ

35,53%

p. 182
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/183.gif&w=600&h=915

Όπως και στο Γυμνάσιο, έτσι και εδώ η βασική διαπίστωση είναι ότι δεν παρατηρείται η στενή σχέση ανάμεσα στην κοινωνική προέλευση και στη σχολική επίδοση των μαθητών, η οποία παρατηρείται στις σύγχρονες ανεπτυγμένες κοινωνίες και η οποία έχει ως συνέπεια τη μεγάλη σχολική υστέρηση των μαθητών που κατάγονται από τα πιο αδύναμα κοινωνικά στρώματα (αυτό φαίνεται κυρίως στον πίνακα 2 με τα συγκεντρωτικά ποσοστά229). Αλλά, όπως θα φανεί στη συνέχεια, στο Ελληνικό Σχολείο η σχέση αυτή φαίνεται πιο ορθολογική και πιο συμβατή με το ανωτέρω σχήμα απ' ό,τι στο Γυμνάσιο. Ας προσπαθήσουμε όμως πρώτα να δούμε πώς προκύπτει η ανωτέρω βασική διαπίστωση από τα στοιχεία του πίνακα 2:

Στο χαρακτηρισμό «προήχθη» το συγκεντρωτικό ποσοστό της καλύτερης ομάδας (των εκπαιδευτικών) είναι 78,18% και της τελευταίας (των κατώτερων ελεύθερων επαγγελματιών) 62,43%. Δηλαδή, δεν παρατηρείται μεγάλη απόσταση μεταξύ των ακραίων ορίων, ενώ η απόσταση των ενδιάμεσων ποσοστών είναι πολύ μικρότερη. Στο χαρακτηρισμό «απερρίφθη» το συγκεντρωτικό ποσοστό της καλύτερης ομάδας (πάλι των εκπαιδευτικών) είναι 20,00% και της τελευταίας (πάλι των κατώτερων ελεύθερων επαγγελματιών) 35,53%. Και εδώ οι διαφορές των ακραίων ορίων είναι μεν μεγάλες αλλά όχι ανησυχητικές, ενώ οι ενδιάμεσες είναι ηπιότερες.

Παρά ταύτα, παρατηρούνται, όπως και στο Γυμνάσιο, ορισμένα στοιχεία που τείνουν να προσεγγίσουν τις σύγχρονες αντιλήψεις για τη στενή σχέση κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επίδοσης: Τα παιδιά των εκπαιδευτικών, των ανώτερων ελεύθερων επαγγελματιών, των κληρικών και των εμπόρων (στην πέμπτη θέση της προαγωγής, αλλά με ανεπαίσθητη διαφορά από την τέταρτη) καταλαμβάνουν τις τέσσερις καλύτερες θέσεις στα συγκεντρωτικά ποσοστά προαγωγής και απόρριψης. Αντιθέτως, τα παιδιά των δύο κατά τεκμήριο ασθενέστερων επαγγελματικών ομάδων, των κατώτερων ελεύθερων επαγγελματιών και των εργατών-ναυτών κατέχουν τις δύο χειρότερες θέσεις από άποψη συγκεντρωτικών ποσοστών προαγωγής και απόρριψης.

229. Τα συγκεντρωτικά ποσοστά της «προαγωγής» είναι ασφαλέστερο πεδίο σύγκρισης, γιατί στηρίζονται σε απολύτως αξιόπιστα στοιχεία. Αντίθετα, εξ αιτίας του τύπου της δήλωσης της «προαγωγής» και της «απόρριψης» στα κατάστιχα του Αρχείου, ενδέχεται τα αναλυτικά ποσοστά των ενδείξεων «προαγωγής» και «απόρριψης» μερικών επαγγελματικών ομάδων να μην είναι απολύτως ακριβή, δηλαδή να προσμετρώνται λανθασμένα κάποιοι χαρακτηρισμοί επίδοσης στη μια ή στην άλλη κατηγορία και, συνεπώς, να αφαιρούνται λανθασμένα από την άλλη. Όμως, είναι απολύτως βέβαιο ότι οι αποκλίσεις είναι πολύ μικρές και, κυρίως, παραμένει αμετάβλητο το ποσοστό «προαγωγής» στον πίνακα των συγκεντρωτικών ποσοστών, στον οποίο αθροίζονται τα ποσοστά «προαγωγής» και «απόρριψης» των αναλυτικών ποσοστών.

p. 183
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/184.gif&w=600&h=915

Όπως και στο Γυμνάσιο, σε αντίθεση με τη λογική των ανωτέρω ευρημάτων, έρχονται ορισμένα άλλα, που μας υποδεικνύουν ότι η σχέση της κοινωνικής προέλευσης με τη σχολική επίδραση δεν είναι τόσο ευθύγραμμη. Συγκεκριμένα:

- Οι γεωργοί, που δεν συγκαταλέγονται στα προνομιούχα στρώματα, βρίσκονται στην τέταρτη θέση από άποψη προαγωγής και στην πέμπτη από άποψη απόρριψης - απολογισμός καλός για την κοινωνική ισχύ του συγκεκριμένου στρώματος.

- Οι κτηματίες, στρώμα πιο προνομιούχο, εμφανίζουν ποσοστά προαγωγής και απόρριψης χειρότερα, έστω και λίγο, από τα αντίστοιχα των γεωργών.

- Η εικόνα των υπαλλήλων δεν είναι καθόλου ικανοποιητική: παρουσιάζουν χαμηλά ποσοστά προαγωγής και υψηλά ποσοστά απόρριψης (στην έβδομη θέση). Υπενθυμίζουμε ότι οι επιδόσεις της ομάδας θα βελτιώνονταν, αν συνυπολογίζαμε σε αυτήν τους εκπαιδευτικούς.

Για να φωτιστεί καλύτερα η κατάσταση, προχωρήσαμε στις ειδικότερες επεξεργασίες των πινάκων 1Α, 1Β, 1r, 1Δ και 1Εγ. Ο αναγνώστης διαβάζοντάς τους μπορεί, ενδεχομένως, να συλλάβει σχέσεις που μας διέφυγαν:

- Οι εκπαιδευτικοί παρουσιάζουν εξαιρετικούς δείκτες επίδοσης σε όλους τους τομείς: στις προαγωγές (πρώτη θέση), στις απορρίψεις (πρώτη θέση), στις απολύσεις (δεύτερη θέση), στους μη προσελθόντες (τέταρτη θέση) και στους ανεξεταστέους (πρώτη θέση - πίνακας 1Εγ).

- Οι έμποροι παρουσιάζουν αντιφατικούς δείκτες επίδοσης σε όλους τους τομείς, κινούμενοι ανάμεσα στην καλή τρίτη θέση (προαγωγές) και στην απογοητευτική ένατη θέση (ανεξεταστέοι - πίνακας 1Εγ) των πινάκων. Εξαιρείται η πολύ καλή θέση (δεύτερη) στους μη προσελθόντες.

- Οι κτηματίες κινούνται ανάμεσα στις μεσαίες θέσεις (τέταρτη στις απορρίψεις, πέμπτη στις απολύσεις) και στις κάτω του μέσου όρου (έκτη στις προαγωγές, έβδομη στους ανεξεταστέους -πίνακας 1Εγ- και όγδοη στους μη προσελθόντες).

- Οι κατώτεροι ελεύθεροι επαγγελματίες παρουσιάζουν κακές επιδόσεις: στις προαγωγές (ένατη θέση, με δέκατους τους ορφανούς), στις απορρίψεις (ένατη θέση), στις απολύσεις (ένατη θέση) και στους ανεξεταστέους (τελευταία θέση - πίνακας 1Εγ). Καλύτερα ποσοστά παρουσιάζουν στους μη προσελθόντες (έβδομη θέση).

- Των κληρικών οι επιδόσεις κυμαίνονται σε καλά επίπεδα και σε μερικές περιπτώσεις εξαιρετικά: πρώτη θέση στις απολύσεις και στους μη προσελθόντες, δεύτερη θέση στους ανεξεταστέους, πέμπτη θέση στις προαγωγές και έβδομη θέση στις απορρίψεις.

- Οι ανώτεροι ελεύθεροι επαγγελματίες παρουσιάζουν πολύ καλούς δείκτες επίδοσης στις προαγωγές (δεύτερη θέση), στις απορρίψεις (τρίτη θέση),

p. 184
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/185.gif&w=600&h=915

στους ανεξεταστέους (τρίτη θέση - πίνακας 1Εγ) και στις απολύσεις (τέταρτη θέση). Κάτω του μέσου όρου βρίσκονται μόνο στους μη προσελθόντες.

- Οι υπάλληλοι παρουσιάζουν γενικά χαμηλούς δείκτες επίδοσης συγκριτικά με τη θέση τους στην κοινωνική ιεραρχία: τελευταία θέση στους μη προσελθόντες, χαμηλά ποσοστά στις προαγωγές (όγδοη θέση), χαμηλά ποσοστά στις απολύσεις (έβδομη θέση), καλά ποσοστά στους ανεξεταστέους (τέταρτη) και πολύ καλή θέση στις απορρίψεις (δεύτερη θέση). Ο υπολογισμός των εκπαιδευτικών ως ξεχωριστής επαγγελματικής ομάδας, οι οποίοι παρουσιάζουν εξαιρετικές επιδόσεις και ανήκουν κανονικά στο στρώμα των υπαλλήλων, είναι ένας σημαντικός αρνητικός παράγοντας που οδηγεί στις χαμηλές αυτές επιδόσεις.

- Οι γεωργοί κινούνται γύρω από τις μεσαίες θέσεις — πάνω και κάτω: τρίτη θέση στους μη προσελθόντες, τέταρτη στις προαγωγές, έκτη στις απολύσεις, πέμπτη στους ανεξεταστέους (πίνακας 1Εγ) και όγδοη στις απορρίψεις.

- Οι εργάτες-ναύτες παρουσιάζουν κακούς δείκτες επίδοσης σε όλους τους τομείς. Καλύτερη επίδοσή τους η έβδομη θέση στις προαγωγές και η πέμπτη στους μη προσελθόντες.

- Οι ορφανοί κινούνται κάτω της πέμπτης θέσης σε όλους τους τομείς, πλην της απόλυσης, όπου καταλαμβάνουν την τρίτη θέση. Οι ορφανοί βέβαια δεν αποτελούν επαγγελματική κατηγορία, απλώς τους ομογενοποιεί ως ομάδα η έλλειψη πατρός.

Μετά από τις διαπιστώσεις αυτές, πρέπει να λάβουμε υπόψη ορισμένα επιστημονικά δεδομένα από το χώρο της εκπαίδευσης, τα οποία θα μας βοηθήσουν να τις αντιληφθούμε καλύτερα:

Όπως σημειώσαμε και ανωτέρω για το Γυμνάσιο στην οικεία θέση, ο κοινωνικός καθορισμός της σχολικής επίδοσης απαντά μόνο στις σύγχρονες ανεπτυγμένες κοινωνίες,230 οι οποίες προχώρησαν στην καθιέρωση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, δηλαδή της εξαετούς φοίτησης στο Δημοτικό Σχολείο και της τριετούς φοίτησης στον πρώτο κύκλο της μέσης εκπαίδευσης.231 Στις ίδιες χώρες η προσέλευση στον ανώτερο κύκλο της μέσης εκπαίδευσης, χωρίς να είναι υποχρεωτική, είναι μαζική.

Σε κοινωνίες όπως της Λευκάδας, κατά την εξεταζόμενη χρονική περίοδο, δεν πληρούται η παραπάνω προϋπόθεση. Ως συνέπεια αυτού, η σχέση κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επίδοσης παρουσιάζεται διαθλασμένη και

230. Βλ. Φραγκουδάκη, ό.π., σ. 58.

231. Η δομή αυτή είναι του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος. Σε άλλες χώρες μπορεί η δομή και οι ονομασίες να είναι διαφορετικές, αλλά η λογική είναι η ίδια παντού: συνηθέστατα, εννιά χρόνια υποχρεωτική εκπαίδευση και έπειτα τριετής φοίτηση στον ανώτερο κύκλο της μέσης εκπαίδευσης.

p. 185
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/186.gif&w=600&h=915

στον πρώτο κύκλο της μέσης εκπαίδευσης, στο Ελληνικό Σχολείο, όπως και στο δεύτερο κύκλο της, στο τετρατάξιο Γυμνάσιο. Και διαθλάται γιατί στις κοινωνίες αυτές γινόταν μια συστηματική προεπιλογή αυτών που θα φοιτήσουν στη μέση εκπαίδευση: οι δάσκαλοι, σε συνεργασία με τους γονείς, επέλεγαν μόνο τους χαρισματικούς μαθητές, οι οποίοι παρείχαν τα εχέγγυα μιας επιτυχούς μαθητικής σταδιοδρομίας. Και αυτοί βέβαια δεν εγγράφονταν αυτομάτως, αλλά έπρεπε να υποβληθούν σε εισιτήριες εξετάσεις μετά τη Δ' τάξη του Δημοτικού, για να εγγραφούν στο Ελληνικό Σχολείο. Από την Ε' και τη ΣΤ του Δημοτικού μπορούσαν να γραφούν στο Ελληνικό Σχολείο (στη Β' και στη Γ΄ τάξη του, κατά κανόνα) με κατατακτήριες εξετάσεις.

Όπως σημειώσαμε και ανωτέρω για το τετρατάξιο Γυμνάσιο στην οικεία θέση, αυτή η προεπιλογή συνέβαινε κυριότατα στο χώρο των ασθενέστερων κοινωνικών στρωμάτων, το πολυπληθέστερο τμήμα των οποίων ήταν οι κάτοικοι της υπαίθρου. Αντίθετα, ο μηχανισμός της προεπιλογής λειτουργούσε, για λόγους εύκολα εξηγήσιμους, πιο χαλαρά στο χώρο των πιο ευνοημένων κοινωνικά στρωμάτων. Ως εκ τούτου, ήταν αναμενόμενο το μορφωτικό επίπεδο των μαθητών του Ελληνικού Σχολείου με δυσμενέστερη κοινωνική προέλευση να υπερτερεί του μέσου επιπέδου του κοινωνικού-επαγγελματικού στρώματος από το οποίο προέρχονταν. Και δεύτερο συνεπόμενο λογικό επακόλουθο είναι ότι στη σχολική επίδοση των παιδιών αυτών γενικώς δεν αντικατοπτρίζεται το μέσο μορφωτικό επίπεδο του κοινωνικού τους χώρου, αλλά κυρίως το μορφωτικό επίπεδο μιας ιδιόμορφης μαθητικής ελίτ, που προέκυψε από τη σκληρή διαδικασία της προεπιλογής που αναφέραμε ανωτέρω. Επιλογής σκληρής αλλά όχι τόσο σκληρής, όσο η διπλή προεπιλογή των υποψηφίων για το Γυμνάσιο. Εξ αυτού συνάγεται ότι στο Ελληνικό Σχολείο η σχέση κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επίδοσης μπορεί να ανιχνευθεί ευκολότερα απ' ό,τι στο Γυμνάσιο.

3. Σύγκριση της σχέσης κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επίδοσης των μαθητών (και των δύο φύλων αδιακρίτως) του τετραταξίου Γυμνασίου και του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος Ας επιχειρήσουμε μια σύνοψη των ρητών και υπολανθανουσών συγκρίσεων που κάναμε μέχρι τώρα ανάμεσα στα δύο σχολεία. Για να έχουμε εποπτεία του εγχειρήματος, αντιβάλλουμε τους πίνακες των δύο σχολείων με τα συγκεντρωτικά ποσοστά, τους οποίους χρησιμοποιήσαμε ανωτέρω:

p. 186
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/187.gif&w=600&h=915

Τετρατάξιο Γυμνάσιο Λευκάδος: Συγκεντρωτικά ποσοστά προαγωγής σε φθίνουσα σειρά

1

ΕΜΠΟΡΟΙ

81,72%

2

ΚΛΗΡΙΚΟΙ

80,08%

3

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ

79,84%

4

ΓΕΩΡΓΟΙ

79,04%

5

ΚΤΗΜΑΤΙΕΣ

78,42%

6

ΚΕΕ

77,47%

7

ΑΕΕ

76,28%

8

ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ

73,89%

9

ΟΡΦΑΝΟΙ

73,68%

10

ΕΡΓΑΤΕΣ-ΝΑΥΤΕΣ

70,59%

Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος: Συγκεντρωτικά ποσοστά προαγωγής σε φθίνουσα σειρά

1

εκπαιδευτικοι

78,18%

2

αεε

72,08%

3

κληρικοι

71,38%

4

γεωργοι

70,62%

5

εμποροι

70,51%

6

κτηματίες

69,19%

7

υπαλληλοι

66,24%

8

ορφανοι

65,82%

9

εργατεσ-ναυτεσ

63,98%

10

κεε

62,43%

Τετρατάξιο Γυμνάσιο Λευκάδος: Συγκεντρωτικά ποσοστά απόρριψης σε αύξουσα σειρά

1

ΕΜΠΟΡΟΙ

17,67%

2

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ

18,11%

3

ΚΛΗΡΙΚΟΙ

19,50%

4

ΓΕΩΡΓΟΙ

20,54%

5

ΚΕΕ

21,01%

6

ΚΤΗΜΑΤΙΕΣ

21,28%

7

ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ

22,32%

8

ΑΕΕ

22,56%

9

ΟΡΦΑΝΟΙ

25,00%

10

ΕΡΓΑΤΕΣ-ΝΑΥΤΕΣ

29,41%

Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος:

Συγκεντρωτικά ποσοστά απόρριψης σε αύξουσα σειρά

1

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ

20,00%

2

ΑΕΕ

25,83%

3

ΚΛΗΡΙΚΟΙ

27,27%

4

ΕΜΠΟΡΟΙ

27,32%

5

ΓΕΩΡΓΟΙ

27,69%

6

ΚΤΗΜΑΤΙΕΣ

28,96%

7

ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ

31,19%

8

ΟΡΦΑΝΟΙ

31,85%

9

ΕΡΓΑΤΕΣ-ΝΑΥΤΕΣ

34,16%

10

ΚΕΕ

35,53%

Η αντιβολή των πινάκων μάς οδηγεί κατ' αρχάς σε δυο γενικές διαπιστώσεις: Η σειρά των επαγγελματικών ομάδων στην κλίμακα κατάταξης των δυο σχολείων διαφοροποιείται. Στο Ελληνικό Σχολείο η σχέση κοινωνικής προέλευσης και σχολική επίδοσης δείχνει ορθολογικότερη και πιο συμβατή με το σχήμα «κατώτερα στρώματα - κατώτερη επίδοση», «ανώτερα στρώματα καλύτερη επίδοση», λόγω κυρίως δύο σημαντικών μετακινήσεων: στο Ελληνικό Σχολείο οι κατώτεροι ελεύθεροι επαγγελματίες υποβιβάζονται από την έκτη στη δέκατη θέση και οι ανώτεροι ελεύθεροι επαγγελματίες ανεβαίνουν από την έβδομη στη δεύτερη. Αυτό συμβαίνει μάλλον γιατί στο Ελληνικό

p. 187
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/188.gif&w=600&h=915

Σχολείο η πρόσβαση είναι ευκολότερη και μαζικότερη απ' ό,τι στο Γυμνάσιο - όπως έχουμε πει, η προεπιλογή δεν είναι τόσο σκληρή όσο για το Γυμνάσιο: στη διαχρονία 1866-1929 έγιναν 8.408 ετήσιες εγγραφές στο (τριτάξιο) Ελληνικό Σχολείο, ενώ οι αντίστοιχες στο (τετρατάξιο) Γυμνάσιο είναι 5.048. Και δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι εγγραφές υπήρξαν και στα άλλα Ελληνικά Σχολεία του νησιού. Επομένως, η επίδραση της δυσμενούς κοινωνικής προέλευσης ορισμένων μαθητών στη σχολική τους επίδοση θα εκδηλωθεί ευκολότερα στο Ελληνικό Σχολείο παρά στο Γυμνάσιο, όπου η σκληρότερη προεπιλογή θα στείλει μαθητές ικανούς να αντιπαλέψουν τις δυσκολίες που πηγάζουν από την κοινωνική τους προέλευση. Τα ανωτέρω εκτεθέντα όμως δεν πρέπει να μας οδηγήσουν στην υπερβολή και στην παρανόηση: η διαπίστωση που κάναμε σημαίνει απλώς ότι στο Ελληνικό Σχολείο ενδεχομένως να εντοπιστούν —ευκολότερα απ' ό,τι στο Γυμνάσιο— ίχνη της σχέσης μεταξύ της κοινωνικής προέλευσης και της σχολικής επίδοσης, αλλά δεν ανατρέπει τη βασική παραδοχή, ότι δηλαδή η επίδραση της κοινωνικής προέλευσης στη σχολική επίδοση λειτουργεί πλήρως μόνο στις σύγχρονες κοινωνίες, μετά την καθιέρωση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης και την επικράτηση της μαζικής προσέλευσης των μαθητών στο σύνολο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

Στο Γυμνάσιο υπάρχουν λίγο υψηλότερα συγκεντρωτικά ποσοστά προαγωγής και χαμηλότερα συγκεντρωτικά ποσοστά απόρριψης. Αυτό το, εκ πρώτης όψεως, παράδοξο πρέπει λογικά να οφείλεται σε δύο λόγους: α) στο ότι εντός του Ελληνικού Σχολείου οι εξετάσεις είναι πιο σκληρές, γιατί πρέπει να γίνει «ξεσκαρτάρισμα» των μαθητών, ώστε να συνεχίσουν τις σπουδές τους στο Γυμνάσιο οι πιο ικανοί, και β) στο ότι μετά το «ξεσκαρτάρισμα» στο Γυμνάσιο καταλήγουν οι πιο «ανθεκτικοί», οι οποίοι μπορούν και αντεπεξέρχονται αποτελεσματικότερα στις απαιτήσεις των εξετάσεων. Αν αυτό είναι σωστό, τότε βρισκόμαστε μπροστά σε μία ακόμη απόδειξη τού ότι η ελληνική μέση εκπαίδευση αποτελεί προθάλαμο της επόμενης βαθμίδας και όχι αυτοτελή εκπαιδευτική βαθμίδα: το Ελληνικό Σχολείο, προθάλαμο του Γυμνασίου και το Γυμνάσιο, προθάλαμο του Πανεπιστημίου.232 Αν βέβαια εστιάσει κανείς στα αναλυτικά ποσοστά των πινάκων 1r του Ελληνικού Σχολείου και του Γυμνασίου, αισθάνεται ότι βρίσκεται ενώπιον μιας κατάστασης που αντιφάσκει με τη λογική της παρούσας διαπίστωσης: τα ποσοστά των απολύσεων στο Ελληνικό Σχολείο είναι υψηλότερα από τα

232. Είναι γνωστό ότι η de facto κατάργηση της πανηγυρικά διακηρυσσόμενης αυτονομίας της μέσης εκπαίδευσης αποτελεί σταθερά του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος μέχρι σήμερα, προσαρμοζόμενη βέβαια στις μεταβαλλόμενες συνθήκες και στα δεδομένα της κάθε εποχής.

p. 188
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/189.gif&w=600&h=915

αντίστοιχα του Γυμνασίου. Η ερμηνευτική δυσκολία όμως είναι φαινομενική. Οφείλεται στο ότι στο Ελληνικό Σχολείο οι τάξεις είναι τρεις και στο Γυμνάσιο τέσσερις. Επομένως, υπό κανονικές συνθήκες, στο Ελληνικό Σχολείο σε δύο προαγωγές αντιστοιχεί μία απόλυση, ενώ στο Γυμνάσιο η σχέση είναι μία απόλυση σε τρεις προαγωγές. Με τον ίδιο ακριβώς συλλογισμό λύνεται και η δυσκολία που προκύπτει από τη μεγάλη -υπέρ του Γυμνασίου τώρα— διαφορά των αναλυτικών ποσοστών προαγωγής, την οποία δείχνουν οι πίνακες ΙΑ του Ελληνικού Σχολείου και του Γυμνασίου.

Μετά τις δύο βασικές διαπιστώσεις, ας προχωρήσουμε σε μερικές ειδικότερες, που αφορούν την κάθε επαγγελματική ομάδα και οι οποίες προέρχονται από την ανάγνωση όλων των πινάκων που καταρτίσαμε για τα δύο σχολεία, και όχι μόνο από τους πίνακες με τα συγκεντρωτικά ποσοστά που αντιβάλλουμε παραπάνω:

Οι εκπαιδευτικοί παρουσιάζουν εξαιρετικές επιδόσεις και στα δύο σχολεία και καταλαμβάνουν τις πρώτες θέσεις των διαφόρων πινάκων. Στο Ελληνικό Σχολείο, πάντως, οι θέσεις που καταλαμβάνουν είναι κατά τι υψηλότερες του Γυμνασίου. Η βελτίωση αυτή, όπως φαίνεται αμέσως από τους πίνακες, δεν σημαίνει αριθμητική αύξηση του ποσοστού τους από το αντίστοιχο του Γυμνασίου,233 αλλά μόνο κατάληψη καλύτερης θέσης έναντι των άλλων επαγγελματικών ομάδων στο πλαίσιο του Ελληνικού Σχολείου.234

Οι ανώτεροι ελεύθεροι επαγγελματίες, που γενικώς έχουν καλές επιδόσεις, παρουσιάζουν πολύ καλύτερες επιδόσεις στο Ελληνικό Σχολείο παρά στο Γυμνάσιο. Με άλλα λόγια, στο Γυμνάσιο υποβιβάζονται έναντι των ανταγωνιστών τους. Και εδώ η βελτίωση της εικόνας τους στο Ελληνικό σημαίνει κατάληψη καλύτερης θέσης στο σχολείο αυτό έναντι των άλλων επαγγελματικών ομάδων, και όχι υψηλότερες απόλυτες τιμές των ποσοστών τους έναντι των αντίστοιχων του Γυμνασίου.

Οι έμποροι, ενώ στο Ελληνικό Σχολείο παρουσιάζουν αντιφατικές επιδόσεις με τάση κατιούσα, στο Γυμνάσιο παρουσιάζουν εντυπωσιακή άνοδο, με εξαιρετικές επιδόσεις και κατάληψη των πρώτων θέσεων των πινάκων. Εδώ, φυσιολογικά, η άνοδός τους στο Γυμνάσιο συνοδεύεται και από αύξηση της απόλυτης τιμής των ποσοστών τους.

233. Και αυτό γιατί, όπως δείξαμε ανωτέρω, στο Γυμνάσιο τα συγκεντρωτικά ποσοστά προαγωγής είναι μεγαλύτερα από τα αντίστοιχα του Ελληνικού και τα συγκεντρωτικά ποσοστά απόρριψης μικρότερα από τα αντίστοιχα του Ελληνικού.

234. Για να μην πέσουμε σε παρανοήσεις, πρέπει στη σύγκριση που επιχειρούμε να έχουμε υπόψη ότι τα ποσοστά των επαγγελματικών ομάδων του κάθε σχολείου δηλώνουν κατανομές εντός του δικού του πλαισίου και όχι σύγκριση (άνοδο ή πτώση) με τα ποσοστά των αντίστοιχων ομάδων του άλλου σχολείου.

p. 189
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/190.gif&w=600&h=915

Οι επιδόσεις των κτηματιών στο Ελληνικό Σχολείο και στο Γυμνάσιο δεν παρουσιάζουν αξιοσημείωτες διαφορές: στο Ελληνικό κινούνται ανάμεσα στην τέταρτη και στην όγδοη θέση και στο Γυμνάσιο ανάμεσα στην πέμπτη και στην έκτη - αυτά ανεξαρτήτως των απόλυτων τιμών των ποσοστών τους.

Οι κατώτεροι ελεύθεροι επαγγελματίες, από τις δύο τελευταίες θέσεις που καταλαμβάνουν στο Ελληνικό Σχολείο (συνήθως, στην τελευταία), στο Γυμνάσιο σημειώνουν αισθητή πρόοδο. Η περίπτωσή τους υποδηλώνει ότι στο Ελληνικό, για συγκεκριμένους λόγους, η σχέση κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επίδοσης είναι ευκρινέστερη απ' ό,τι στο Γυμνάσιο.

Οι θέσεις που καταλαμβάνουν οι υπάλληλοι και στο Ελληνικό και στο Γυμνάσιο είναι περίπου οι ίδιες - χαμηλές και στα δύο. Να υπενθυμίσουμε εδώ δύο πράγματα: πρώτον, ότι, αν συνυπολογίζαμε στους υπαλλήλους τα ποσοστά των εκπαιδευτικών, οι επιδόσεις της ομάδας θα βελτιώνονταν σε Ελληνικό και Γυμνάσιο και, δεύτερον, ότι η ομάδα αυτή, επειδή πολλά μέλη της μετατίθενται, παρουσιάζει στο Γυμνάσιο ένα μεγάλο ποσοστό παιδιών που πήραν μετεγγραφή σε άλλο σχολείο, το οποίο ανέρχεται σε 3,75%. Αν αυτό το ποσοστό παρέμενε και δεν «μετανάστευε», η ομάδα αυτή θα βελτίωνε τα ποσοστά της στο Γυμνάσιο, όπως τώρα η έλλειψη του επηρεάζει προς το χειρότερο τα ποσοστά της στο σχολείο αυτό.

- Οι γεωργοί επιδεικνύουν ομοιόμορφη συμπεριφορά και στα δύο σχολεία.

p. 190
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/191.gif&w=600&h=915

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ ΓΡΑΦΗΜΑΤΑ

p. 191
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/192.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

p. 192
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/193.gif&w=600&h=915

2. ΓΥΜΝΑΣΙΟ, 1829-1929: ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΩΝ *

1. ΓΥΜΝΑΣΙΟ, 1829-1866: ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΩΝ *

* Πραγματικοί αριθμοί (σε παρένθεση)

12,5% (4)

* Με βάση την ετήσια σύνθεση του Συλλόγου

23,70%

Καλλιτεχνικών 9,38% (3)

Καταστιχογραφίας

3,13% (1)

Φιλόλογοι 37,5% (12)

Μαθηματικοί

ένων γλωσσών 37,5% (12)

Καλλιτεχνικών 7,51%

Καταστιχογραφίας 2,89%

Φιλόλογοι 32,95%

Μαθηματικοί / Φυσικοί

Ξένων γλωσσών 32,95%

p. 193
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/194.gif&w=600&h=915

3. ΝΣΙΟ, 2 ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΩΝ

ζένων γλωσσών 11,45% (19)

Γυμναστές 2,41% (4)

Φυσικοί 3,01% (5)

Φιλόλογοι 54,22% (90)

Μαθηματικοί/ Φυσικοί 4,82% (8)

Μαθηματικοί 8,43% (14)

Θεολόγοι 3,01% (5)

* Πραγματικοί αριθμοί (σε παρένθεση)

Άγνωστη 10,24% (17)

Καταστιχογραφίας 0,60% (1)

Καλλιτεχνικών 1,81% (3)

2,65%

4. ΓΥΜΝΑΣΙΟ, 1866-1929: ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΩΝ*

Θεολόγοι 3,21%

* Με βάση την ετήσια σύνθεση του Συλλόγου

Γυμναστές 0,95%

Καταστιχογραφίας 0,95

Ξένων γλωσσών 20,04%

Φυσικοί

4,35%

Μαθηματικοί / Φυσικοί 17,01%

Φιλόλογοι 50,85%

Καλλιτεχνικών I

p. 194
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/195.gif&w=600&h=915

5. ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ, 1866-1929: ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΩΝ *

6. ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ, 1 9ος ΑΙ.: ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΩΝ *

* Πραγματικοί αριθμοί (σε παρένθεση)

Ιχνογραφίας

3,57% (1 ) Θεολόγοι 0,00% (0)

Γυμναστές 0.00% (0)

Γυμναστές

3,85% (2)

Φυσικοί 7,69% (4)

* Πραγματικοί αριθμοί (σε παρένθεση) Αγνωστη

1'92%(1) Γαλλικών 5,77% (3)

Ελληνοδιδάσκαλοι 34,62% (18)

Φιλόλογοι 26,92% (14)

Μαθηματικοί 9.62% (5) —-

Ιχνογραφίας 1,92% (1)

Θεολόγοι 7,69% (4)

Φυσικοί 3,57% (1)

Γαλλικών 3,57% (1)

Ελληνοδιδάσκαλοι 57,14% (16)

Φιλόλογοι 28,57% (8)

Μαθηματικοί

3,57% (1)

p. 195
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/66/gif/196.gif&w=600&h=915

7. ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ, 20ος ΑΙ.: ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΩΝ *

8. ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ, 1866-1929: ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΩΝ *

Φυσικοί 11,11% (3)

Γυμναστές 7,41% (2)

* Πραγματικοί αριθμοί (σε παρένθεση)

Αγνωστη

3,7% (1)

Γαλλικών 7,41% (2)

Ελληνοδιδάσκαλοι 14,81% (4)

Θεολόγοι 14,81% (4)

Φιλόλογοι 22,22% (6)

Μαθηματικοί 18,52% (5)

Γυμναστές 0,43%

Γαλλικών 8,12%

Φυσικοί 2,14%

Μαθηματικοί

12,39%

* Με βάση την ετήσια σύνθεση του Συλλόγου

Θεολόγοι 7,69%

Φιλόλογοι 27,78%

Ελληνοδιδάσκαλοι 41,45%

p. 196
Search form
Search the book: Secondary Education in Lefkada (1829-1929)
Search results
    Digitized books
    Page: 177
    

    τελευταία στις απολύσεις, τέταρτη στους μη προσελθόντες, όγδοη στους ανεξεταστέους - συμπεριφορά καθόλου ομοιόμορφη.

    - Οι εργάτες-ναύτες παρουσιάζουν τους χειρότερους δείκτες επίδοσης σε όλους τους τομείς, αλλά στον τομέα της απόλυσης η επίδοσή τους κάνει θεαματικό άλμα (τρίτη θέση).

    - Οι ορφανοί κινούνται μεταξύ της πέμπτης και της ένατης θέσης σε όλους τους τομείς. Οι ορφανοί βέβαια δεν αποτελούν επαγγελματική κατηγορία - απλώς, τους ομογενοποιεί ως ομάδα ένα συγκεκριμένο κοινωνικό χαρακτηριστικό: η έλλειψη πατέρα (κυρίως) ή και των δύο γονέων.

    Μετά από αυτή την εξαντλητική περιπλάνηση, που μας έφερε μπροστά σε δυσανάγνωστα δεδομένα, νομίζω ότι πρέπει να λάβουμε υπόψη επιστημονικά δεδομένα -κοινούς τόπους, πλέον- από το χώρο της εκπαίδευσης, τα οποία θα φωτίσουν τις απορίες που έχουν δημιουργηθεί:

    Ο κοινωνικός καθορισμός της σχολικής επίδοσης απαντά μόνο στις σύγχρονες ανεπτυγμένες κοινωνίες,225 οι οποίες προχώρησαν στην καθιέρωση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, δηλαδή της εξαετούς φοίτησης στο Δημοτικό Σχολείο και της τριετούς φοίτησης στον πρώτο κύκλο της μέσης εκπαίδευσης.226 Στις ίδιες χώρες η προσέλευση στον ανώτερο κύκλο της μέσης εκπαίδευσης είναι μαζική. Έτσι, οι απόφοιτοι του πρώτου κύκλου εγγράφονται σε αυτόν, αν και η φοίτηση δεν είναι υποχρεωτική. Με άλλα λόγια, για να εντυπωθεί η επίδραση της κοινωνικής προέλευσης -συνεπώς και η κοινωνική ανισότητα- στη σχολική επίδοση των μαθητών της μέσης εκπαίδευσης, απαιτείται να φοιτήσει στη βαθμίδα αυτή όλος ο πληθυσμός που βρίσκεται στην κατάλληλη ηλικία, χωρίς να προηγηθεί κανενός είδους προεπιλογή.

    Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι σε κοινωνίες όπως αυτή της Λευκάδας, κατά την εξεταζόμενη χρονική περίοδο, στις οποίες δεν πληρούται η παραπάνω προϋπόθεση, η σχέση κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επίδοσης παρουσιάζεται διαθλασμένη σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης και, ιδιαιτέρως, στη μέση εκπαίδευση, που μας ενδιαφέρει εδώ. Και αυτό συμβαίνει γιατί, απόντος του υποχρεωτικού-μαζικού χαρακτήρα της φοίτησης, στις κοινωνίες αυτές γινόταν μια συστηματική προεπιλογή αυτών που θα φοιτήσουν στη μέση εκπαίδευση και στους οποίους η ελληνική οικογένεια θα επένδυε το υστέρημά της. Αυτό σημαίνει κάτι που εμπειρικά το γνωρίζει όλη η ελληνική κοινωνία, γιατί συνέχισε να συμβαίνει μέχρι τη δε-

    225. Βλ. Φραγκουδάκη, ό.π., σ. 58.

    226. Η δομή αυτή είναι του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος. Σε άλλες χώρες μπορεί η δομή και οι ονομασίες να είναι διαφορετικές, αλλά η λογική είναι η ίδια παντού: συνηθέστατα, εννιά χρόνια υποχρεωτική εκπαίδευση και έπειτα τριετής φοίτηση στον ανώτερο κύκλο της μέσης εκπαίδευσης.