Creator/Author:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Title:Processing of tale Types and Variations AT 560-599
 
Title of Series:Historical Archive of Greek Youth
 
Nr. within series:44
 
Place of Publication:Athens
 
Publisher:General Secretariat for Youth
 
Date of Publication:2007
 
Pagination:519
 
Nr. of vol.:1 τόμος
 
Language:Greek
 
Subject:Greek fairytales-Catalogue
 
Spatial coverage:Greece
 
Description:Anna Angélopoulou, Marianthi Kaplanoglou, Emmanouella Katrinaki Catalogue raisonné des contes grecs Types et versions A Τ 560-699 RÉSUMÉ Dans ce cinquième tome du Catalogue raisonné du conte grec nous achevons notre étude des types et versions du Conte merveilleux (AT 300-749) en présentant les numéros AT 560-649 (Objets magiques) et AT 650-699 (Force ou savoir surnaturel). Rappelons ici que les types 700-749 avaient été présentés dans un volume précédent. La plupart de ces contes, et notamment la série AT 560-569, mettent en scène l'acquisition par le héros d'un objet magique qui l'aide à résoudre ses problèmes et réaliser ses souhaits. Tant qu'il est en possession de cet objet merveilleux, le héros parvient à ses fins, alors que, dès qu'il le perd, il est conduit à l'échec et se retrouve privé de tous ses acquis. Il s'agit d'objets de la vie quotidienne dotés de pouvoirs magiques, tels que la lampe d'Aladin, le moulin magique qui moud du sel et rend salée l'eau de la mer, le tapis volant et ainsi de suite. Ces objets sont parfois perdus et récupérés par l'intermédiaire de fruits merveilleux [AT 563, (Figues noires, figues blanches)], qui servent d'antidote magique au héros quand il est destitué de sa puissance et abandonné de tous. Dans un autre groupe de récits, des objets magiques confèrent au héros des pouvoirs qui changent le comportement des personnes de son entourage et lui permettent de triompher de ses épreuves. Par exemple, en jouant de la flûte enchantée, il fait danser jusqu'à épuisement ses persécuteurs et échappe ainsi à la justice. On peut notamment citer pour ce groupe les contes-types AT 570 (Le troupeau de lapins), AT 571 (Tous collés ensemble) et AT 592 (La danse dans les épines). Enfin, un troisième groupe comprend des récits d'aventures où le héros acquiert, par des moyens divers (y compris des objets magiques), une force ou un savoir surnaturel qui le rend tout puissant et lui permet de réaliser ses désirs inavoués de réussite sociale ou amoureuse. Ce sont des histoires telles que Les cadeaux du Saint (AT 611), Les feuilles qui ressuscitent (AT 612), Les deux voyageurs (AT 613), Les frères ingénieux (AT 653), Les trois frères savants (AT 655), Le fils adoptif de l'Ogre et la Belle du monde (AT*667), Le langage des animaux (AT 670), Jean des cendres (AT 675). Cet ouvrage s'appuie largement sur le catalogue manuscrit de Georges Mégas. Nous avons généralement suivi sa classification, en jugeant cependant nécessaire de renommer et reclasser certains contes qui, à notre avis, soit appartenaient à des groupes différents de récits, soit constituaient des contestypes différents. Ces nouveaux classements sont basés sur nos propres recherches, ainsi que sur d'autres études récentes. Enfin, nous avons parfois suivi la troisième révision du Catalogue Aarne-Thompson, établie par HansJörg Uther. Notre souhait est que ce nouveau volume ne soit qu'une simple étape vers la publication intégrale du Catalogue du Conte grec.
 
License:This book in every digital format (PDF, GIF, HTML) is distributed under Creative Commons Attribution - NonCommercial Licence Greece 3.0
 
The book in PDF:Download PDF 10.44 Mb
 
Visible pages: 106-125 από: 522
-20
Current page:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/106.gif&w=600&h=915

II: Η κλοπή των μαγικών αντικειμένων από τη βασιλοπούλα

α: Ο ήρωας πηγαίνει στο παλάτι (για να συναντήσει τη βασιλοπούλα)' α1: για να τη δει πρέπει να δώσει πολλά φλουριά και το καταφέρνει χάρη στο μαγικό σακούλι' α2: με τη φλογέρα καλεί τους μαγικούς βοηθούς' α3: ζητά να του φτιάξουν ένα ανάκτορο (απέναντι από το παλάτι) ' α4: φορώντας το σκούφο γίνεται αόρατος, μπαίνει στο δωμάτιο της βασιλοπούλας και την τρομάζει' α5: κλέβει τη βασιλοπούλα και με το μαγικό χαλί τη μεταφέρει σε μακρινό τόπο, αλλά αποκοιμιέται κι εκείνη γυρίζει με το χαλί στην πατρίδα της' α6: άλλο.

β: Η βασιλοπούλα του κλέβει ένα- ένα τα μαγικά αντικείμενα' β1: ο πατέρας της βασιλοπούλας κλέβει τα αντικείμενα' β2: διώχνουν τον ήρωα' β3: τον πετούν σε έναν γκρεμό (σε μια ερημιά)' β4: διατάζουν να τον σκοτώσουν' β5: άλλο.

III: Τα μαγικά φρούτα και η ανάκτηση των μαγικών αντικειμένων

α: Ο ήρωας ανακαλύπτει τα μαγικά δέντρα (τους μαγικούς καρπούς)' α1: μαγικές συκιές με τα μαύρα και τα άσπρα σύκα' α2: άλλους καρπούς' α3: όταν τρως τα μαύρα σύκα (άλλον καρπό), σου φυτρώνουν κέρατα' α4: όταν τρως τα άσπρα, πέφτουν τα κέρατα (ή αντιστρόφως)' α5: το φάγωμα των καρπών μεταμορφώνει σε γάιδαρο' α6: άλλο.

β: Επιστρέφει στο παλάτι (διαλαλώντας πως πουλάει σύκα)' β1: η βασιλοπούλα" β2: και ο βασιλιάς" β3: τρώει (τρώνε) τους μαγικούς καρπούς' β4: και της (του) φυτρώνουν κέρατα' β5: μεταμορφώνεται (-ονται) σε γάιδαρο' β6: άλλο.

γ: Κανείς δεν μπορεί να τη (τους) γιατρέψει" γ1: ο βασιλιάς υπόσχεται να δώσει την κόρη του για γυναίκα σε όποιον την (τους) κάνει καλά' γ2: ο ήρωας της (τους) δίνει τα άσπρα σύκα (άλλο καρπό)' γ3: και της (τους) πέφτουν τα κέρατα' γ4: ανακτά (ανακτούν) την ανθρώπινη μορφή της (τους)' γ5: ο ήρωας παίρνει πίσω τα κλεμμένα αντικείμενα' γ6: ο ήρωας παντρεύεται τη βασιλοπούλα.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 1309 (ΣΜ 139), 250-251, Επαρχία Κονίτσης, «Ο χαμένος». I: α, α8 (σκούφια που τον μεταμορφώνει σε ό,τι θέλει), α3, α4, β, β1, β6 (τα έχει

p. 106
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/107.gif&w=600&h=915

βρει μέσα σε μια αγριοαχλαδιά). II: α, α4 (μεταμορφωμένος σε ψύλλο), β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ5 (με τη φλογέρα καλεί το στρατό του και νικάει στον πόλεμο. Αναγνωρίζεται από το βασιλικό μαντίλι. Γίνεται βασιλιάς).

2. ΛΑ 621, 3, Κόνιτσα, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 300 (Ο δραχοντοκτόνος ήρωας). Από το AT/ATU 566 μόνο το επεισόδιο με τα σύκα, με τα οποία ο ήρωας, που έσωσε τη βασιλοπούλα από το θηρίο, την αναγκάζει να τον παντρευτεί.

3. ΛΦ 395, 1-4, Φιλιππιάδα Πρεβέζης, άτιτλο. Η αρχή όπως AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 4. Η συν. όπως AT 566: I: Ο τρίτος αδερφός διώχνεται από τη γυναίκα του και βρίσκει στο δρόμο τρία μαγικά αντικείμενα: α2, α6, α8 (τσαρούχια, που σε κάνουν να τρέχεις γρήγορα). II: α (για να συναντήσει τη γυναίκα του), α2, α3, β. III: α, α1, α5, β, β1 (η γυναίκα του), β3, β5 (ο ήρωας τη ζεύει στο μαγγανοπήγαδο κι από την ταλαιπωρία η γυναίκα ξερνάει τα εντόσθια του μαγικού πουλιού), γ2, γ4. Η συν. όπως AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 4.

4. Archiv für Literaturgeschichte XII, 111-117, Ιωάννινα, «Die schöne der Erde». Ι: παρά την απαγόρευση του πατέρα του το βασιλόπουλο αναζητά την Πεντάμορφη, που, για να τη δει, πρέπει να δώσει πολλά λεφτά. Όταν της δίνει όλα όσα έχει, ψάχνει στα πράγματα του πατέρα του, α, α2, α8 (μπρίκι), α4 (όταν τρίβει το μπρίκι). II: α, α4, α2 (που τρομάζουν τη βασιλοπούλα), β, β2. III: α, α2 (βατόμουρα και σταφύλια), α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ5, γ6.

5. Hahn 1, 253-258, αρ. 44, Ζαγόρι, «Von den Feigen, die Hörner erzeugen und Hörner vertreiben». Παραλλαγμένο. Από τον τύπο AT/ATU 566 μόνο το επεισόδιο με τα άσπρα και τα μαύρα σύκα. Η αρχή ευτράπελη. I: οι τρεις γιοι του παπά ξοδεύουν όλα τους τα χρήματα για να δουν τη βασιλοπούλα. Ο μικρότερος καταφέρνει να τη δει με τη βοήθεια ενός τσοπάνη, στον οποίο δίνει την τελευταία του δεκάρα. Πηγαίνουν κάτω από το παράθυρο της και αρχίζουν τη φασαρία, κάνοντας πως δεν ξέρουν πώς να σφάξουν ένα κριάρι. Η βασιλοπούλα γελά και τους καλεί να μείνουν το βράδυ στο παλάτι. Κάνουν όμως πάλι τόση φασαρία, που αποφασίζει να τους χωρίσει και να πάρει τον ένα, τον ήρωα, μαζί της. Στο τέλος τους διώχνει κι ο γιος του παπά ζητάει πίσω τη δεκάρα του. Μαλώνουν συνεχώς με τον τσοπάνη, τρομάζουν τους κλέφτες και παίρνουν τα κλοπιμαία. III: α (ο γιος του παπά), α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

6. ΙΑ 789, 283-289, Ασπροπόταμος Πίνδου, άτιτλο. I: α, α8 (μπερέ, που

p. 107
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/108.gif&w=600&h=915

όταν τον φορά γίνεται αόρατος ο μισός, παπούτσια —αόρατα τα πόδια, ρολόι — αόρατος ολόκληρος). II: β5 (ο βασιλιάς υπόσχεται να δώσει το θρόνο του σε όποιον κάνει άνθρωπο τον γαϊδουροκέφαλο γιο του. Μόνο ο ήρωας τα καταφέρνει και παντρεύεται τη βασιλοπούλα), β, β2. III: α, α1, α3, α4, β,β1, β2, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ5, γ6.

7. ΛΦ 454, 4-12, Παραπόταμος Τρικάλων, «Ο κυνηγός και τα φίδια». I: α, α1, α2, α3, α4 (ένας ολόκληρος στρατός), β, β1, β2. II: α, α1, β, β5 (τον κλείνουν στη φυλακή αλλά δραπετεύει, γυρίζει αόρατος και τους δέρνει), β (το σκουφί και τη φλογέρα), β2. III: α, α1, α2, α3, α4, β, β1, β2, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

8. ΣΠ 73, 11-13, Πορταριά Πηλίου, «Η πατρική κληρονομιά».

ΘΡΑΚΗ

9. ΛΑ 566, 2, Χατζηγύριο Κεσσάνης, «Οι κόλακες». I: α, α1, α2. II: α, β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

10.ΛΑ 2763, 157-176 και 327-329, Σιτοχώρι Σερρών, άτιτλο. Η αρχή όπως AT/ATU 531 (Ο βαφτισιμιός του βασιλιά και ο σπανός), βλ. παρ. αρ. 26 και AT/ATU 590 (Η άπιστη μάνα), βλ. παρ. αρ. 24. Η συν. όπως AT/ATU 566: I: α, α1, α3 (σφυρίχτρα), α4. II: α, α1 (και την παντρεύεται), β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

11.ΛΑ 566, 1, Χαλκιδική, άτιτλο. I: α, α1, α2, α3, α4, β, β1, β6 (του τα έδωσε ο βασιλιάς γιατί έσωσε το παιδί του). II: α, α2, α4, β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

12.ΛΦ 484, 1-11, Σιάτιστα, «Μάνα θέλω παράδες». Η παραλλαγή που δημοσιεύεται εδώ.

13 .Jahresgabe, 1961, 49-57 (μετάφραση 41-48), Σιάτιστα, «Ο πάππος και το φίδι». I: α, α1, α2, α3, α4, β, β1, β2. II: α (την παντρεύεται), β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3 (και διατάζει τους διαβόλους-βοηθούς να πνίξουν τους γονείς της).

14.Eckert - Formosis, 46-53, Σιάτιστα, «Ο πάππος και το φίδι». I: α, α1, α2, α3, α4, β, β1, β2. II: α, β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

p. 108
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/109.gif&w=600&h=915

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

15.Pernot, Ét. ling. III, 308-313, Μεστά Χίου, « Le connaisseur du cœur ». Συμφυρμός με AT/ATU 567 + AT/ATU 567 A, βλ. παρ. αρ. 9. Από το AT/ATU 566 μόνο το επεισόδιο με τα σύκα.

β. Δωδεκάνησα

16. Ζωγράφειος Αγών Α', 1891, 417-419, αρ. 1 (Καφαντάρης Α', 397-399, αρ. 64, ««Τα τρία αδέρφια και η κακιά μάνα τους»), Νίσυρος, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 567+ AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 11. Από το AT/ATU 566 μόνο το επεισόδιο με τα σύκα.

17.Μοσκόβη, 80-90, Σύμη, «Η άτυχη βασιλοπούλα». Παραλλάσσει. Η αρχή όπως AT *735 Ε (Η άτυχη). Από το AT/ATU 566 μόνο το επεισόδιο με τα σύκα, που η άτυχη βασιλοπούλα δίνει στους γονείς της μεταμορφώνοντάς τους σε γαϊδάρους. Τους ξανακάνει ανθρώπους με τα άσπρα σύκα.

18.Μοσκόβη, 110-116, Σύμη, «Η κότα με τα χρυσά αυγά». Συμφυρμός με AT/ATU 567+ AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 12. Από το AT/ATU 566 μόνο το επεισόδιο της μεταμόρφωσης της άπιστης γυναίκας σε γαϊδούρι με το ράντισμα φαρμάκου.

19.Dawkins, 45 Stories, 427-437, αρ. 40, Κέφαλος Κω, «Ο Εβρηός και το παλληκάρι». Παραλλαγμένο. Η αρχή όπως AT/ATU 936* (The Golden Mountain). Ο ήρωας είναι στη δούλεψη ενός Εβραίου, που τον στέλνει ν' ανέβει σ'ένα βουνό μέσα σ' ένα τομάρι ζώου. Από εκεί τον παίρνουν οι αετοί στο βουνό με τα διαμάντια, απ' όπου ο νέος ρίχνει διαμάντια στον αφέντη του. Όμως αυτός δεν τον ξανακατεβάζει κάτω. Ο νέος καταφέρνει τελικά να κατέβει και συναντά διαδοχικά μια γριά κι ένα γέρο, που τον ανταμείβουν για την καλοσύνη του (τους βοηθά να κουβαλήσουν το βάρος τους) δίνοντας του ένα μαγικό ποτήρι, που όσο νερό μένει μέσα του γίνεται άνθη μυρωδάτο, κι ένα μαντίλι που γεμίζει ασταμάτητα φλουριά. Η συν. όπως AT/ATU 566: I: α, α8 (μαγικό ποτηράκι, βλ. παραπάνω), α1. II: α, α6 (για να τη δει γυμνή της χαρίζει φλουριά και τα μαγικά αντικείμενα, την αποκοιμίζει και κοιμάται μαζί της, αλλά το μετανιώνει και φεύγει). III: α, α1, α3, α4, β (βρίσκει και τον Εβραίο και του τα πουλά, αυτός τρώει και πουλά και στη βασιλοπούλα), β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

γ. Εύβοια-Σποράδες

20. Hahn 2, Anmerkungen στο παραμύθι αρ. 9 («Von den drei dankbaren

p. 109
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/110.gif&w=600&h=915

Tieren») του πρώτου τόμου, παραλλαγή αρ. 2, Αγία Άννα Ιστιαίας, άτιτλο. Ενωμένο με AT 302Α* (Η αγριογούρουνα) και AT/ATU 612 (Τα φύλλα που ανασταίνουν). I: α, α1, α2, α8 (καθρέφτη), β, β1, β2. II: α, α1, β, α4, β, β2, β5 (γίνεται υπηρέτης σε έναν παπά). Η συν. όπως AT 302Α* (σκοτώνει την άγρια γυναίκα, στην κοιλιά της οποίας βρίσκονται τρία περιστέρια που είναι η δύναμη του και δίνει τα περιστέρια στη βασιλοπούλα που τα σκοτώνει. Τον ήρωα ανασταίνει η μάνα του με το μαγικό βοτάνι που είδε να γιατρεύει το φίδι. Πβ. AT/ATU 612).

δ. Κρήτη

21 .Κρητικός Λαός Α', 1909, 170-173, Ιεράπετρα, «Η νεράιδα και τα χαρίσματα». Ι: α, α1, α2, α8 (καθρεφτάκι), β, β1, β6 (του τα δίνει ο πατέρας μιας νεράιδας, γιατί την έσωσε από το φίδι). II: α, α4, β, β2, β5 (τη βλέπει με το μαγικό καθρεφτάκι, όπου κι αν βρίσκεται). III: α, α1, α3, α4, β, β1, β2, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

ε. Κυκλάδες

22.ΑΑ 1387, 73-84 (ΛΑ 313 Α', 4, Αδ. Αδαμαντίου, Τηνιακά), Τήνος, άτιτλο.

23.ΛΦ 1522, 5-7, Νάξος, «Η κληρονομιά». I: α, α1, α2, α3, α4, β, β1, γ. II: α, α4, β, β2, α6 (με τα λεφτά από το μαγικό πουγκί φτιάχνει παλάτι), β, β2, α2 (στρατό σατανάδων), α6 (απειλεί το βασιλιά πως θα τον κάψει ζωντανό αν δεν του δώσει τη βασιλοπούλα για γυναίκα). III: γ6.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

24.ΛΦ 1247, 8α-14, Λευκάδα, άτιτλο. I: α, α1, α2, α6, γ (τους τα παίρνει με πονηριά). II: α, β (αφού πρώτα ο ήρωας χάνει όλη του την περιουσία παίζοντας μαζί της χαρτιά), β2, α2, α3, β, β2, α4, β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β2, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ5 (δίνει το μπαστούνι στον αδερφό του, που ήθελε να παντρευτεί τη δρακοπούλα, και με τους βοηθούς τρομάζει τους δράκους και την παίρνει), γ6.

25.ΣΠ 56, 1-7, Ληξούρι Κεφαλλονιάς, άτιτλο. I: α, α1, α2, α3, α8 (παίζοντας τη φλογέρα τους κάνει όλους να χορεύουν' πβ. AT/ATU 592 (Ο χορός στ' αγκάθια). II: α, β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ5 (χωρίς να την απαλλάξει από τα κέρατα, γιατί φορά το καπέλο και γίνεται άφαντος).

p. 110
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/111.gif&w=600&h=915

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

26.ΛΑ 1187 (ΣΜ 17), 127, Ηλεία, «Το χρυσό καθρεπτάκι». I: Τρία φτωχά αδέρφια πηγαίνουν στο στοιχειωμένο σπίτι. Εκεί το φάντασμα τους παρακαλεί να μην το σκοτώσουν, και ως αντάλλαγμα δίνει λεφτά στους μεγαλύτερους, μαγικό καθρεφτάκι στον μικρό, που του δίνει ό, τι θέλει. II: με το μαγικό καθρεφτάκι φτιάχνει παλάτι και παντρεύεται τη βασιλοπούλα, β. III: α, α1, α6 (όταν τρως τα σύκα αποκτάς μακριά μύτη), β, β1, β3, β6 (αποκτά μεγάλη μύτη), γ, γ5 (κι αφήνει αγιάτρευτη τη βασιλοπούλα).

27.ΛΑ 2129, 1-4, Επαρχία Μεσσήνης, «Ο Ανεμογιάννης». I: α, α1, α2, α3, α4, β, β1 (που ξενιτεύεται πριν γεννηθεί το παιδί). II: α, β, β2, β3. III: α, α1, α5,β, β1, β3, β5, γ, γ2, γ4, γ5, γ6.

28.ΛΦ 710, 13-18, Πυλία, «Η μαγική φλογέρα». I: α, α2, α1, α3, α4, β, β1, γ. II: α, α1, α2, β, β3. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β2, β3, β4, γ, γ1, γ2, γ3, γ6.

29.ΛΦ 1603, 6-9, Μεγαλόπολη, άτιτλο. I: α, α1, α2, α5, β, β6 (μια γριά γυναίκα, ως πληρωμή για τη δουλειά του). II: α, β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β2, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

30.ΣΠ 8, 45-49, Κορινθία, «Το παιδί που δεν είχε πατέρα». I: α, α1, α3, α4. II: α, β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

31.ΣΠ 21, 22-23, Αίγιο, «Η βασιλική οικογένεια με κέρατα». Μόνο το επεισόδιο με τα σύκα.

32.ΣΠ 44, 34-50, Κυπαρισσία, άτιτλο. I: α, α1, α2, α8 (μια ταμπακέρα, που μόλις την ανοίγει πετάγεται ένας αράπης και του φέρνει ό,τι θέλει), β, β1. II: α, α4, β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

33.ΣΠ 128, 1-6, Σελίτσα Οιτύλου, άτιτλο. I: α, α1, α2, α3, α4, β, β1. II: α, α4, β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

34. Φλούδας, Βυζικιώτικα Γ', 198-200, Βυζίκι Γορτυνίας, «Ο Αγαθούλης». I: α, α1, α2 (καπέλο), α3, α8 (που όταν τη φυσάς όλοι αρχίζουν να χορεύουν, πβ. AT 592), α8 (καθρέφτη), β, β1, β2. II: α, β (αποκοιμίζοντάς τον), β2, α4 (και τη δέρνει), β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β2, β3, β4, γ, γ1, γ2, γ3, γ5, γ6.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

35.ΛΑ 1256 (ΣΜ 86), 123-126, Κατούνα Ακαρνανίας, «Ο Γκαρδιαναγνώστης». Συμφυρμός με AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 28. Από το AT/ATU 566 μόνο το επεισόδιο με τα σύκα.

36.ΛΑ 566, 4, Σπαρτιά Τριχωνίας, άτιτλο.

37.ΛΦ 1126, 35-37, Βούζι Φθιώτιδας, «Τα τρία καλά του πατέρα». Ι: α, α1,

p. 111
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/112.gif&w=600&h=915

α2, α3, α4, β, β1, γ. II: α, α2, α3, α4, β1, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β2, β3, β4, γ, γ1, γ2, γ3, γ5, γ6.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ-ΠΟΝΤΟΣ-ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

α. Μικρά Ασία

38.ΛΑ 566, 3 (ΛΑ 231, 71, Μέγας, Παραμύθια Α', 85-91), Λιβίσι, «Το λαλουσάκι κα το σκουφάκι». I: α, α1, α2, α3 (λαλουσάκι = αυλό), α4, β, β1, β2, β3, β4. II: α2, α6 (τους ζητά να τον πάνε στο μακρινό παλάτι της βασιλοπούλας), β, β2, β3. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β2, β3, γ, γ1, γ2, γ3, γ5, γ6.

β. Πόντος

39.ΛΑ 567, 6, Χαλδεία, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α.

40.Αρχείον Πόντου Γ', 1931, 89-91, αρ. 6, Σούρμενα, άτιτλο. I: α, α1, α2, α3, α4, β, β1. II: α, α1, α4, α2, β (τέλος του κλέβει τη φλογέρα και διατάζει τους ανθρώπους να τον πετάξουν στην ερημιά). III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

41. Αρχείον Πόντου Ζ', 1937, 107-109 (ΛΑ 567, 2), Αργυρούπολη, άτιτλο. Η αρχή όπως AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 21. Η συν. όπως AT/ATU 566: I: α, α2, α5, α7, β6 (τ' αποκτά κλέβοντάς τα από τους κατόχους τους). III: α, α2 (σταφύλια), α3, α6 (χτυπώντας σ' ένα κλαδί μεταμορφώνεσαι σε μουλάρι). II: α5, β. III: β, β1, β3, β4, β5 (την αναγκάζει να του δώσει πίσω τα κλεμμένα χωρίς να της ξαναδώσει την ανθρώπινη μορφή της, ξανασυναντιέται με το βασιλιά αδερφό του, κάνει την Πεντάμορφη άνθρωπο και την παντρεύεται).

42. Αρχείον Πόντου ΙΓ', 1948, 106-112, αρ. 2, Χαλδεία, «Τα δύο αδέλφα». Η αρχή όπως AT/ATU 567+ AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 33. Η συν. όπως AT/ATU 566: I: α, α2, α5, α7, β6 (τ' αποκτά κλέβοντάς τα από τους κατόχους τους). II: α, α5, β. III: α, α2 (σταφύλια), α6 (χτυπώντας σ' ένα κλαδί μεταμορφώνεσαι σε μουλάρι), β, β1, β3, β4, β5, γ, γ2, γ3 (αφήνει την Πεντάμορφη μουλάρι). Η συν. όπως AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 33.

43.Ποντιακά Φύλλα 2, 1937, τεύχος 13, 25-28, τεύχος 14, 79-82, «Της ευλοΐας το πουλίν». Η αρχή όπως AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 34. Η συν. όπως AT/ATU 566: Ι: α, α2, α5 (δισάκι), α7, β6 (τα

p. 112
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/113.gif&w=600&h=915

παίρνει ξεγελώντας τρεις ανθρώπους). II: α, α1, α5, β. Η συν. όπως AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 34.

γ. Καππαδοκία

44.ΚΜΣ, Φάκελος Καππαδοκία αρ. 356, 4074-4094 (σε διάλεκτο) και 40954115 (μετάφραση), Φάρασα, «Αϊκουλίτσα». Ι: Το βασιλόπουλο μπαίνει στην απαγορευμένη κάμαρα και βλέπει τη φωτογραφία της Αϊκουλίτσας (Ροδοφέγγαρης), που ο πατέρας του μάταια πολέμησε να αποκτήσει. Αποφασίζει να τη βρει και να την παντρευτεί, α, α1, α2, α3, α4, β, β1. II: α, β (γιατί δεν θέλει να τον παντρευτεί), β2, α2, α6 (τους ζητά να κλέψουν την Αϊκουλίτσα και να τη φέρουν στην πατρίδα του). III: γ6.

45.Dawkins, 411, αρ. 1, Φλοϊτά, άτιτλο. Η αρχή όπως AT/ATU 567 4AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 41. Η συν. όπως AT 566: I: α (δύο), α2, α3, α4, β, β1 (ο θετός πατέρας του). III: α, α1, α3, α4, α6 (πίνοντας από μια πηγή γίνεσαι γάιδαρος, από άλλη ξανά άνθρωπος). Η συν. όπως AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 41. Η συν. όπως AT/ATU 566: II: α, α4, β, β2. III: β, β1, β2, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ5. Η συν. όπως AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 41.

ΚΥΠΡΟΣ

46.ΛΦ 954, 1-4, Πάνω Παναγιά Νέας Πάφου, «Ο Πετρής τζαι τα μαεμένα σύκα». Ι: α, α1, α2, α3, α8 (όταν παίζει, όλοι όσοι είναι μπροστά του χορεύουν, πβ. AT/ATU 592), β, β1. II: ο ήρωας φτιάχνει ένα καράβι και φτάνει σε μια μακρινή χώρα, α (ζητά τη βασιλοπούλα σε γάμο, αλλά ο βασιλιάς αρνείται). III: α, α1, α5, β, β1, β2, β3, β5, γ, γ2, γ4, γ6.

47.ΛΦ 1250, 21-23, «Η Πεντάμορφη». Ι: α, α1, α2, α4, β, β3, β4. II: α, α1, α4, α2 (τους βάζει να τρομάξουν τη βασιλοπούλα), β, β2. III: α, α1, α3, α4, α2 (σταφύλια), α5 (σε άλογο), β (αφού μεταμορφωθεί σε άλογο ο ίδιος, για να πάει γρήγορα στο παλάτι), β1, β3, β4, γ, γ1, γ2, γ3, γ5.

48.Κληρίδης II, 92-96, Αγρός Πιτσιλιάς, «Ο Πολής τζ' ο Νουφρής». Ι: α, α1, α2, α8 (γιαταγάνι, που όταν το βγάζει από το θηκάρι εμφανίζονται βοηθοί). II: α, β, β2, β5 (με το γιαταγάνι νικά το στρατό του βασιλιά αλλά πάλι του το κλέβει η βασιλοπούλα). III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ1 γ2, γ3, γ5, γ6.

ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑ

49.Taibbi- Caracausi, 405-412, Rocca Forte Καλαβρίας, «Τα tria leddiδya».

p. 113
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/114.gif&w=600&h=915

I: α, α1, α2 (μανδύας), α8 (παπούτσια που σε πάνε όπου θέλεις), β, β6 (τα αδέρφια του, που τα έχουν πάρει από έναν γίγαντα, την τύχη τους). II: α (στο χορό), β, α4. III: β6 (αόρατος, της λέει πως είναι ο Χριστός, την αναγκάζει να εξομολογηθεί τις κλοπές και να δώσει τα μαγικά του αντικείμενα. Γυρνά στ' αδέρφια του και δεν ξαναφεύγει πια).

50.Taibbi- Caracausi, 191-199, «Ο yóse ο spragάrose c'o yóse ο konomuso». H αρχή διαφορετική. Ο πατέρας μοιράζει την περιουσία του στους δυο γιους του, τον άσωτο και τον οικονόμο. Ο άσωτος τη σπαταλά και γυρίζει να ζητήσει ελεημοσύνη. Τον ρίχνουν στο υδραγωγείο και το νερό τον βγάζει στην ερημιά, όπου βρίσκει το παλάτι των τριών Μοιρών. Οι Μοίρες του χαρίζουν τρία μαγικά αντικείμενα. I: α, α1, α8 (μαντίλι που τον κάνει πιο όμορφο και τη βέργα της διαταγής). II: α (και παντρεύεται τη βασιλοπούλα), β, β5 (η βασιλοπούλα διατάζει τη βέργα να τη γυρίσει στο πατρικό της και να αφήσει τον ήρωα μόνο του στο δρόμο). III: α, α2 (μήλα), α3, «4, β, β1, β3, β4, γ1, γ2, γ3, γ5.

ΑΔΗΛΟΥ ΤΟΠΟΥ

51.Λέριος, 32-39, αρ. 11, άτιτλο. I: α, α1, α2, α5, β6 (τα ζητά ως αμοιβή για τη δουλειά του). II: α, β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ1, γ2, γ3, γ5, γ6.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ AT/ATU 566

Το παραμύθι αυτό είναι, σύμφωνα με τον Η. J Uther1, διαδεδομένο κυρίως στην Ευρώπη, ενώ έχει και ευρύτατη γραπτή, λογοτεχνική παράδοση2. Ο βασικός του πυρήνας αναγνωρίζεται σε μία αφήγηση που συμπεριλαμβάνεται στα Gesta Romanorum (κεφ. 120), μεσαιωνικά κείμενα με διδακτικό χαρακτήρα των τελών του 13ου αιώνα. Το σχετικό κεφάλαιο (απόσπασμα) διηγείται τα εξής:

Πεθαίνοντας, ο βασιλιάς Darius αφήνει στους δυο μεγαλύτερους γιους του κληρονομιά το βασίλειο και στον μικρότερο, τον Ionathas, τρία μαγικά αντικείμενα: ένα δαχτυλίδι, ένα περιδέραιο κι ένα ιπτάμενο τραπεζομάντιλο. Μια γυναίκα — η ερωμένη του- τον πείθει να της δώσει τα δύο πρώτα, παρά την

1. Η. - J. Uther, «Fortunatus (AaTh 566)», Enzyklopädie des Märchens, Band 5, 1999, σ. 7-14.

2. Πβ. Luisa Rubini, «Fortunatus in Italy. A History between Translations, Chapbooks and Fairy Tales", Fabula, Band 44, Heft 1, 2003, σ. 25-54.

p. 114
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/115.gif&w=600&h=915

αντίθετη συμβουλή της μητέρας του, και αργότερα προσποιείται ότι της τα έκλεψαν. Ο ήρωας με το ιπτάμενο τραπεζομάντιλο την παίρνει στα πέρατα της γης. Την ώρα που κοιμάται, η γυναίκα του φεύγει και τον αφήνει. Ο ήρωας περιπλανιέται στον κόσμο, βρίσκει ένα νερό που κάνει τα κόκαλα να ξεκολλούν από τη σάρκα, το μαγικό νερό που θεραπεύει, τα μαγικά φρούτα που, όταν τα τρως, γίνεσαι λεπρός, και άλλα φρούτα που σε θεραπεύουν από τη λέπρα. Με τα πρώτα γιατρεύει τον άρρωστο βασιλιά του μακρινού τόπου και έπειτα γυρνά στην πατρίδα του, όπου μαθαίνει πως η ερωμένη του έχει αρρωστήσει" της υπόσχεται να τη βοηθήσει, αν εξομολογηθεί τις αμαρτίες της. Εκείνη ομολογεί την κλοπή των μαγικών πραγμάτων και του τα δίνει πίσω. Ο ήρωας την τιμωρεί δίνοντάς της να πιει το κακό νερό, η κοπέλα πεθαίνει μέσα σε φρικτούς πόνους κι ο Ionathas επιστρέφει στη μητέρα του, έχοντας ανακτήσει τα μαγικά του αντικείμενα και για να ζήσει έκτοτε καλά κι ευτυχισμένος3.

Παρά τη σκληρή κατάληξη του κείμενου, αντίθετη από αυτή των προφορικών παραλλαγών (όπου ο ήρωας τελικά θεραπεύει την κλέφτρα βασιλοπούλα και συχνά την παντρεύεται), αναγνωρίζουμε εύκολα τα βασικά επεισόδια του τύπου AT/ATU 566. Η διαφορά αυτή, όπως και το ότι στο μεσαιωνικό κείμενο τα μαγικά φρούτα προκαλούν λέπρα και όχι κέρατα ή μεταμόρφωση σε ζώο, οφείλεται πιθανόν στον ηθικοπλαστικό του χαρακτήρα: η κλοπή θεωρείται αμάρτημα και πρέπει να τιμωρείται.

Μια παρόμοια ως προς το βασικό θέμα ιστορία, αλλά διαφορετική στα επιμέρους μοτίβα ταξιδεύει αργότερα μέσω πολυάριθμων εκδόσεων και μεταφράσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το μυθιστόρημα του Φορτουνάτου, όπως τιτλοφορείται, πρωτοτυπώνεται το 1509 στο Augsburg της Γερμανίας. Το μυθιστόρημα αποτελείται από δύο μέρη. Στο πρώτο μαθαίνουμε πώς ο φτωχός Φορτουνάτος από την Κύπρο συναντά την τύχη και διαλέγει, από τα δώρα που του προσφέρει, τον πλούτο. Η τύχη του δίνει ένα σακουλάκι που βγάζει λεφτά ασταμάτητα. Αργότερα ο Φ. αποκτά κι ένα μαγικό καπέλο, που τον μεταφέρει όπου επιθυμεί. Με αυτά τα μαγικά αντικείμενα ο Φ. γίνεται πλούσιος. Παντρεύεται και αποκτά δύο γιους, τον Άμπεδο (Ampedo) και τον Ανδολόσια (Andolosia).

Το δεύτερο μέρος περιέχει τις περιπέτειες των αδερφών μετά το θάνατο του πατέρα τους. Τα αγόρια χωρίζουν τα αντικείμενα. Ο Άμπεδο κρατά το καπέλο και ο Ανδολόσια το σακουλάκι. Ο δεύτερος αδερφός φεύγει για ταξίδι και συναντά τη βασιλοπούλα Αγριππίνα, που του κλέβει το σακουλάκι. Καταφέρνει όμως να το πάρει πίσω και, με το μαγικό καπέλο που του παραχωρεί ο

3. Η περίληψη αυτή προέρχεται από to λατινικό κείμενο των Gesta Romanorum, capitel 147 («De Ionathas, qui habuit IIIa iocalia a patre Dario prae alliis fratribus») που μπορεί κανείς να βρει στην ιστοσελίδα: http :// www.slu.edu/colleges/ As/ languages/ classical/ latin/ tchmat/ readers/ gr/ g15.html# text

p. 115
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/116.gif&w=600&h=915

αδερφός του, κλέβει την Αγριππίνα και τη μεταφέρει στην έρημο. Τη χάνει όμως όταν κάποια στιγμή βάζει το καπέλο κι η βασιλοπούλα εύχεται να μεταφερθεί στο Λονδίνο. Ο ήρωας περιφέρεται μόνος και πεινασμένος, όταν βλέπει μια μηλιά. Τρώγοντας από τα μήλα της του φυτρώνουν κέρατα, που πέφτουν όταν τρώει μήλα από κάποιο άλλο δέντρο. Με αυτό τον τρόπο τιμωρεί την Αγριππίνα. Της δίνει από τα πρώτα μήλα και εκείνη βγάζει κέρατα, κι έπειτα εμφανίζεται σαν γιατρός και τη γιατρεύει με τα δεύτερα φρούτα. Μετά την οδηγεί στο βασιλιά της Κύπρου, που θέλει να την παντρέψει με το γιο του.

Το τέλος της ιστορίας είναι κακό. Ο Φορτουνάτος δολοφονείται από δύο κόμητες που του κλέβουν το μαγικό σακουλάκι, ενώ ο αδερφός του πεθαίνει από τον καημό του αφού πρώτα κάψει το μαγικό καπέλο. Το σακουλάκι χάνει τη μαγική του δύναμη, ο φόνος αποκαλύπτεται κι οι δολοφόνοι τιμωρούνται. Τα μαγικά αντικείμενα έφεραν τελικά σε όλους δυστυχία. Ηθικό δίδαγμα: αν ο Φορτουνάτος είχε διαλέξει από τα δώρα της τύχης τη σοφία, αντί του πλούτου, θα είχαν όλοι γλιτώσει από τον πόνο και τη δυστυχία.

Το μυθιστόρημα μεταφράζεται σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες" οι διάφοροι μεταφραστές επιφέρουν αλλαγές στο ύφος και το περιεχόμενο του κειμένου, ανάλογα με τους ηθικούς κώδικες και τις αξίες της εκάστοτε εποχής, όπως υποστηρίζεται4. Παράλληλα, μέσω των λαϊκών φυλλάδων που κυκλοφορούν σε διάφορες γλώσσες, διαδίδονται ευρύτατα στην Ευρώπη παρόμοιες αλλά συντομότερες διηγήσεις5, που πρέπει να είναι κοντινότερες στην προφορική παράδοση του παραμυθιού αλλά και να την επηρέασαν, σταθεροποιώντας την.

Όσον αφορά τις καταγραφές παραλλαγών από την προφορική παράδοση, είναι σύμφωνα με τον Uther6 μεταγενέστερες του μυθιστορήματος, ενώ δανείζονται και στοιχεία από άλλους παραμυθιακούς τύπους (πχ. τα μαγικά αντικείμενα χαρίζει ένα ευγνώμον ζώο). Για τον P. Delarue πάντως η προέλευση του παραμυθιού πρέπει να είναι λαϊκή και όχι λογοτεχνική και η ιστορία να πέρασε σε γραπτά κείμενα όπως τα Gesta Romanorum και ο Fortunatus7.

Ο Α. Aarne8 επιχειρεί να προσδιορίσει την αρχική μορφή του παραμυθιού, και καταλήγει σε ένα σχήμα που ταιριάζει σχεδόν απόλυτα και στις ελληνικές παραλλαγές:

Τρία αδέρφια αποκτούν τρία μαγικά αντικείμενα: σακουλάκι που γεμίζει

4. Luisa Rubini, ό. π.

5. Luisa Rubini, ό. π., σ. 33 κ.εξής (για την Ιταλία), Ρ. Delarue - Μ. L. Tenèze, Le conte populaire français, Paris, Maisonneuve et Larose 2002, σ. 443, H. - J. Uther, ό. π., σ. 7.

6. H.-J. Uther, ό. π., σ. 9 και σ. 11.

7. P. Delarue - Μ. L. Tenèze, Le conte populaire français, Maisonneuve et Larose, Paris 2002, a. 442- 443.

8. A. Aarne, "Vergleichende Märchenforschungen », Mémoires de la Société finnoougrienne 25, 1908, σ. 85-142. H παραπομπή στον H. - J. Uther, ό. π., σ. 9-10.

p. 116
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/117.gif&w=600&h=915

λεφτά, καπέλο (μανδύα) και κέρας, που φυσώντας το ένας ολόκληρος στρατός εμφανίζεται. Η βασιλοπούλα κλέβει το σακουλάκι από τον μικρότερο αδερφό, που παίρνει από τους αδερφούς του και τα άλλα δύο. Ακολουθεί το επεισόδιο με τα μήλα, που όποιος τα τρώει του φυτρώνουν κέρατα, η τιμωρία της βασιλοπούλας και η επιστροφή των μαγικών αντικειμένων στον ήρωα.

Οι ελληνικές παραλλαγές ακολουθούν σε γενικές γραμμές αυτή την υπόθεση, όμως στις περισσότερες δεν συναντάμε πια τρία αδέρφια, αλλά μόνο έναν ήρωα, γιο συνήθως κάποιου ανθρώπου που φέρθηκε με καλοσύνη κι έσωσε τη ζωή ενός φιδιού. Για ανταμοιβή το φίδι (ή οι φιδογονείς) του δίνουν τρία μαγικά αντικείμενα, κατά κανόνα ένα σακουλάκι ή άλλο παρόμοιο αντικείμενο, που γεμίζει ασταμάτητα λεφτά, ένα ρούχο (καπέλο, μανδύα κλπ, που τον κάνει αόρατο) και μια φλογέρα (ή ραβδί), η χρήση της οποίας προκαλεί την εμφάνιση μαγικών βοηθών (αράπηδων, δράκων, κάποτε των διαβόλων). Σπανιότερα συναντάμε ένα μαγικό τραπέζι που γεμίζει φαγητά όποτε πεινάς, ή έναν καθρέφτη (χωρίς πάντα σαφή ιδιότητα). Τα κλεμμένα από τη βασιλοπούλα (σπανιότερα από τον πατέρα της) αντικείμενα τα ανακτά ο ήρωας με τα μαγικά σύκα (σταφύλια), που όποιος τα τρώει του φυτρώνουν κέρατα, μεταμορφώνεται σε γάιδαρο, και σε μια περίπτωση αποκτά τεράστια μύτη. Η λύση του παραμυθιού ακολουθεί γενικά τον κανόνα του είδους, που θέλει τους ήρωες να παντρεύονται. Όσον αφορά το επεισόδιο των μαγικών φρούτων, χρησιμοποιείται και στις περισσότερες παραλλαγές του επόμενου παραμυθιακού τύπου που θα αναλύσουμε, του AT/ATU 567 + AT/ATU 567 A9.

9. Βλ. παρακάτω, σ. 134-144.

p. 117
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/118.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

p. 118
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/119.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΙ ΤΥΠΟΙ AT/ATU 567, AT/ATU 567 A, AT/ATU 567 + AT/ATU 567A

p. 119
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/120.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

p. 120
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/121.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 567

Το μαγικό πουλί

AT 567: The Magic Bird-Heart

ATU 567: The Magic Bird-Heart

Delarue Tenèze 567: Le cœur de l'oiseau merveilleux

Grimm no 60: Die zwei Brüder

Eberhard-Boratav no 174_

Περίληψη υπόθεσης

Ο ήρωας, ένας φτωχός νέος, τρώει το συκώτι ενός μαγικού πουλιού και πλουτίζει καθώς βρίσκει κάθε μέρα στο μαξιλάρι του ένα χρυσό νόμισμα. Φεύγει από το πατρικό του για να συναντήσει τη βασιλοπούλα, για να τη δει όμως (ή και για να την παντρευτεί), πρέπει να δώσει πολλά χρήματα. Τα καταφέρνει χάρη στη βρώση του μαγικού πουλιού. Η βασιλοπούλα όμως μαθαίνει το μυστικό του, τον κάνει να ξεράσει το συκώτι, το καταπίνει η ίδια και διώχνει τον ήρωα (άντρα της). Στη συνέχεια ο ήρωας βρίσκει ένα δέντρο, που αν φας από τους καρπούς του μεταμορφώνεσαι σε γάιδαρο (ή σου φυτρώνουν κέρατα), και ένα δεύτερο, που με το φάγωμα τον καρπών του ξαναγίνεσαι άνθρωπος. Κάνει τη βασιλοπούλα γάιδαρο και τη ζεύει να δουλέψει. Την αναγκάζει να βγάλει το συκώτι και την ξανακάνει άνθρωπο. Άλλοτε την παντρεύεται κι άλλοτε την αφήνει.

Αυτόνομες παραλλαγές αυτού του τύπου δεν έχουμε στην Ελλάδα. Απαντά πάντοτε σε συμφυρμό με τον AT/ATU 567 Α. Βλ. λεπτομερέστερα τα μοτίβα παρακάτω, στον τύπο AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, επεισόδιο III, σ. 134.

p. 121
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/122.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

p. 122
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/123.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 567 A

Τα τρία αδέρφια και το μαγικό πουλί

AT 567 A: The Magic Bird-Heart and the Separated Brothers ATU 567 A: The Magic Bird-Heart and the Separated Brothers Grimm no 60: Die zwei Brüder (σε συμφυρμό με τον AT 303)_

Η όρνιθα κι ο Οβριός

Μια φορά κι ένα καιρό ήτανε ένας φτωχός, είχε γυναίκα και τρία παιδιά, που μόλις αποζούσε' μια νύχτα, κει που κοιμούντανε, βλέπ' όνειρο πως η τύχη τ' κάθεται σ' ένα δέντρο και να πάγ' να την πάρ'. Θα θελήσ' να τον δώσ' φλουριά, μα κείνος να πει πως μόνε την όρνιθα θέλ'.

Την άλλ' μέρα ο φτωχός πάγ' στο μέρος που νυπνιάσθηκε και βλέπ' ξαπλωμέν' την τύχη τ' κάτ' απ' το δέντρο. Η τύχη τ' θέλ' να τον δώσ' φλουριά, αυτός γυρεύ' την όρνιθα. Στο δρόμο που πήγαινε λέγ': «Τι έκαμα ν'αφήσω τα φλουριά και να πάρω την όρνιθα...» Η όρνιθα γεννάγ' ένα αβγό, ένας Οβριός τον ρωτάγ': «Πόσο τ' αβγό; Να σε δώσω δυο φλουριά, με το δίνς;» «Πάρ' το».

Την άλλ' μέρα η όρνιθα γεννάγ' πάλε αβγό, να κι ο Οβριός: «Να σε δώσω τέσσερα φλουριά, με το δίνς;» Η όρνιθα γεννούσε κάθε μέρα από 'να αβγό κι ο Οβριός κάθε φορά έδινε κι από δυο φλουριά περισσότερα. Ο φτωχός απ' την όρνιθα έγινε πλούσιος, έκαμε σπίτια, χωράφια, αμπέλια και ζούσε πλουσιοπάροχα. Υστερα από καιρό λέγ' στη γυναίκα τ': «Γυναίκα, 'γώ θα πάγω στο χατζηλίκ', συ να προσέχς καλά τα παιδιά και την όρνιθα». «Έννοια σ', άντρα».

Ο άντρας φεύγει, κάμνει μήνες και χρόνια, ο Οβριός δεν άφνε ήσυχη τη γυναίκα, ήθελε να την πείσ' να σφάξ' την όρνιθα. «Πώς να τη σφάξω, σαν έλθ' ο άντρας μ' και το πούνε τα παιδιά;» Ο Οβριός, είχε δεν είχε, την πλάνεψε να σφάξνε την όρνιθα και την είπε: «Πρόσεξε καλά, που θα τηνέ βράσεις, τα παιδιά να μη φάνε τίποτε απ' την όρνιθα». Ο Οβριός το βράδ' είχε σκοπό να σφάξ' τα τρία παιδιά και να φάγ' τα σκώτια.

Η όρνιθα έβρασε. Τα παιδιά λένε: «Ας φάμε της όρνιθας τα σκώτια» και τα 'φαγαν. Το μεγαλύτερο, πο' φαγε την καρδιά, έγινε καρδιογνώστς και λέγ' στ'αδέλφια τ': «Απόψε ο Οβριός θα μας σκοτώσ', μόνε να φύγμε». Το βράδυ

p. 123
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/124.gif&w=600&h=915

έρχεται ο Οβριός, γυρεύ' να φάγ' τα σκώτια, τα σκώτια λείπνε, μανιασμένος σκώνεται και φεύγ'. Τα παιδιά πήγαν, πήγαν, μέρες πορπάτσαν, έφθασαν σε μια πολιτεία που θα 'καμναν βασιλέα κείνονε που στο κεφάλ' τ' θα κάθουνταν ο αετός. Ο κόσμος ήτανε μαζωμένος, στάθκαν και τα παιδιά εκεί, απόλσανε τον αετό κι ο αετός παγαίν' και κάθεται στου μεγάλου παιδιού το κεφάλ', το έκαμαν βασιλέα και τ' αδέλφια τ' έβαλε σε μεγάλες θέσες.

Ο πατέρας του βασιλέα γύρσε απ'το χατζηλίκ', πάγ' στο σπίτ' τ', ρωτάγ' τη γυναίκα τ': «Πού είναι τα παιδιά; Πού είν' η όρνιθα;» «Τα παιδιά πέθαναν κι η όρνιθα ψόφσε». Λυπημένος να χάσ' τα τρία τα παιδιά, να ψοφήσ' κι η όρνιθα, δεν μπόρεσε να μείν' κι έφγε. Πηγαίνοντας, πήγε στην πολιτεία που ήτανε τα παιδιά τ'. Ο βασιλές, που ήτανε καρδιογνώστς, λέγ' στ' αδέλφια τ': «Σήμερα θα έλθ' ο πατέρας μας», κι ήτανε ολόχαροι. Έδωσε προσταγή στους δούλους πως θα έλθ' ένας ξένος, να τον λούσνε και να τον δώσνε να βάλ' καλά ρούχα. Ήλθ' ο ξένος, τον λουτρίσανε, τον αλλάξανε και τον πήγανε στο βασιλέ, που είχε στο πλάι τ' τ' αδέλφια τ'. Κείν' την ώρα ο βασιλές έριξε καταγής ένα χρυσό μήλο, για να κάν' πως σκύβ' να το πάρ', για να προσηκωθεί τον πατέρα τ'. Ο πατέρας τς δεν τους γνώρσε. Πού να φαντασθεί πως τα παιδιά τ' ζούσανε κι ο μεγάλος τ' γιος έγινε βασιλές κι οι μικρότεροι συμβουλάτοροι του βασιλέα. Αφού τον έδωσαν κι έφαγε, τον ρώτσε ο βασιλές από πού έρχεται και διγήθκε απ'την αρχή ως το τέλος όλ' την ιστορία τ'. Τα παιδιά τ' δεν μπόρεσαν να κρατηθούνε, ρίχνουνται στην αγκαλιά τ' και κλαίνε απ' τη χαρά τς. Ο πατέρας τς έμεινε στο παλάτ' και ζούνε όλοι καλά κι αγαπημέν' ως τα τώρα.

Θρακικά 17, 1942, σ. 146-147. Παραλλαγή από τη Τζετώ.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I. Τα τρία αδέρφια και το μαγικό πουλί

α: Οι ήρωες είναι τρεις φτωχοί αδερφοί" α1: ζουν με τους γονείς τους" α2: άλλο.

β: Ο φτωχός πατέρας τους" β1: ο μικρότερος αδερφός' β2: βρίσκει ένα μαγικό πουλί" β3: που γεννά μαλαματένια αυγά" β4: και που, όποιος φάει τα εντόσθια του, θα αποκτήσει μαγικές δυνάμεις" β5: όποιος φάει την καρδιά' β6: όποιος φάει το κεφάλι' β7: όποιος φάει το συκώτι' β8: άλλο" β9: θα γίνει καρδιογνώστης και θα μαντεύει τις σκέψεις των ανθρώπων' β10: θα γίνει βασιλιάς' β11: θα γίνει πλούσιος' β12: άλλο.

p. 124
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/125.gif&w=600&h=915

II. Ο πονηρός έμπορος και η άπιστη μητέρα

α: Πουλώντας τα μαλαματένια αυγά σε έναν έμπορο (Εβραίο, άλλον) η οικογένεια (τα αδέρφια) πλουτίζει (ουν)" α1: κατά την απουσία του πατέρα όμως η μητέρα κάνει σχέσεις με τον έμπορο' α2: που, γνωρίζοντας τις ιδιότητες του πουλιού, της ζητά να το σφάξει για να το φάει' α3: όμως τα παιδιά τρώνε κατά λάθος τα εντόσθια' α4: αυτός που έφαγε την καρδιά γίνεται καρδιογνώστης.

β: Αποφασίζουν να σκοτώσουν τα παιδιά' β1: βάζοντας δηλητήριο στο φαΐ τους, μαχαίρια στα κρεβάτια τους κλπ' β2: βάζοντας κάποιον να τα σκοτώσει, αλλά αυτός τα λυπάται' β3: ο καρδιογνώστης μαντεύει τα σχέδια της άπιστης μητέρας και του εραστή της' β4: και έτσι φεύγουν μακριά.

γ: Η μοίρα των αδερφών εκπληρώνεται' γ1: ο ένας αδερφός γίνεται βασιλιάς' γ2: στην πόλη όπου μόλις πέθανε ο άκληρος βασιλιάς" γ3: καθώς οι κάτοικοι έχουν συμφωνήσει να κάνουν βασιλιά τους" γ4: όποιον πρωτομπεί στην πόλη' γ5: αυτόν που στο κεφάλι του θα πάει να κάτσει ένα πουλί' γ6: ο άλλος αδερφός γίνεται δικαστής' γ7: ο τρίτος γίνεται πλούσιος' γ8: βρίσκοντας κάθε μέρα ένα χρυσό νόμισμα (στο μαξιλάρι του)' γ9: άλλο.

III. Η επιστροφή του πατέρα και η δίκη της μάνας

α: Μετά από καιρό επιστρέφει ο πατέρας των τριών αδερφών από το ταξίδι και ρωτά τη μάνα τους τι απέγιναν τα παιδιά' α1: η μάνα λέει ψέματα πως τα παιδιά πέθαναν.

β: Για να μάθει την αλήθεια ο πατέρας οδηγεί τη μάνα στον κριτή (βασιλιά, δικαστή ή καρδιογνώστη)' β1: χωρίς να ξέρει πως είναι ο γιος του' β2: αποκαλύπτεται η αλήθεια" β3: η μητέρα τιμωρείται' β4: ανοίγει η γη και την καταπίνει, επειδή συνεχίζει τα ψέματα' β5: τα αδέρφια μένουν μαζί με τον πατέρα τους" β6: άλλο.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

1. ΛΦ 1140, 5-6, Καρδίτσα, «Καρδιογνώστης». I: α, α1, β, β2, β3, β4, β5, β9, β6, β10, β7, β10. II: α, α1, α2, α3, α4, β, β3, β4, γ9 (γίνονται και οι τρεις βασιλιάδες). III: α, α1, β (στον καρδιογνώστη), β1, β2, β3, β4, β5.

2. ΣΠ 65, 10-12, Τρίκαλα, άτιτλο. I: α, α1, β, β2, β3, β4, β6, β9, β7, β11,

p. 125
Search form
Search the book: Processing of tale Types and Variations AT 560-599
Search results
    Digitized books
    Page: 106
    

    II: Η κλοπή των μαγικών αντικειμένων από τη βασιλοπούλα

    α: Ο ήρωας πηγαίνει στο παλάτι (για να συναντήσει τη βασιλοπούλα)' α1: για να τη δει πρέπει να δώσει πολλά φλουριά και το καταφέρνει χάρη στο μαγικό σακούλι' α2: με τη φλογέρα καλεί τους μαγικούς βοηθούς' α3: ζητά να του φτιάξουν ένα ανάκτορο (απέναντι από το παλάτι) ' α4: φορώντας το σκούφο γίνεται αόρατος, μπαίνει στο δωμάτιο της βασιλοπούλας και την τρομάζει' α5: κλέβει τη βασιλοπούλα και με το μαγικό χαλί τη μεταφέρει σε μακρινό τόπο, αλλά αποκοιμιέται κι εκείνη γυρίζει με το χαλί στην πατρίδα της' α6: άλλο.

    β: Η βασιλοπούλα του κλέβει ένα- ένα τα μαγικά αντικείμενα' β1: ο πατέρας της βασιλοπούλας κλέβει τα αντικείμενα' β2: διώχνουν τον ήρωα' β3: τον πετούν σε έναν γκρεμό (σε μια ερημιά)' β4: διατάζουν να τον σκοτώσουν' β5: άλλο.

    III: Τα μαγικά φρούτα και η ανάκτηση των μαγικών αντικειμένων

    α: Ο ήρωας ανακαλύπτει τα μαγικά δέντρα (τους μαγικούς καρπούς)' α1: μαγικές συκιές με τα μαύρα και τα άσπρα σύκα' α2: άλλους καρπούς' α3: όταν τρως τα μαύρα σύκα (άλλον καρπό), σου φυτρώνουν κέρατα' α4: όταν τρως τα άσπρα, πέφτουν τα κέρατα (ή αντιστρόφως)' α5: το φάγωμα των καρπών μεταμορφώνει σε γάιδαρο' α6: άλλο.

    β: Επιστρέφει στο παλάτι (διαλαλώντας πως πουλάει σύκα)' β1: η βασιλοπούλα" β2: και ο βασιλιάς" β3: τρώει (τρώνε) τους μαγικούς καρπούς' β4: και της (του) φυτρώνουν κέρατα' β5: μεταμορφώνεται (-ονται) σε γάιδαρο' β6: άλλο.

    γ: Κανείς δεν μπορεί να τη (τους) γιατρέψει" γ1: ο βασιλιάς υπόσχεται να δώσει την κόρη του για γυναίκα σε όποιον την (τους) κάνει καλά' γ2: ο ήρωας της (τους) δίνει τα άσπρα σύκα (άλλο καρπό)' γ3: και της (τους) πέφτουν τα κέρατα' γ4: ανακτά (ανακτούν) την ανθρώπινη μορφή της (τους)' γ5: ο ήρωας παίρνει πίσω τα κλεμμένα αντικείμενα' γ6: ο ήρωας παντρεύεται τη βασιλοπούλα.

    ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

    ΗΠΕΙΡΟΣ

    1. ΛΑ 1309 (ΣΜ 139), 250-251, Επαρχία Κονίτσης, «Ο χαμένος». I: α, α8 (σκούφια που τον μεταμορφώνει σε ό,τι θέλει), α3, α4, β, β1, β6 (τα έχει