Creator/Author:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Title:Processing of tale Types and Variations AT 560-599
 
Title of Series:Historical Archive of Greek Youth
 
Nr. within series:44
 
Place of Publication:Athens
 
Publisher:General Secretariat for Youth
 
Date of Publication:2007
 
Pagination:519
 
Nr. of vol.:1 τόμος
 
Language:Greek
 
Subject:Greek fairytales-Catalogue
 
Spatial coverage:Greece
 
Description:Anna Angélopoulou, Marianthi Kaplanoglou, Emmanouella Katrinaki Catalogue raisonné des contes grecs Types et versions A Τ 560-699 RÉSUMÉ Dans ce cinquième tome du Catalogue raisonné du conte grec nous achevons notre étude des types et versions du Conte merveilleux (AT 300-749) en présentant les numéros AT 560-649 (Objets magiques) et AT 650-699 (Force ou savoir surnaturel). Rappelons ici que les types 700-749 avaient été présentés dans un volume précédent. La plupart de ces contes, et notamment la série AT 560-569, mettent en scène l'acquisition par le héros d'un objet magique qui l'aide à résoudre ses problèmes et réaliser ses souhaits. Tant qu'il est en possession de cet objet merveilleux, le héros parvient à ses fins, alors que, dès qu'il le perd, il est conduit à l'échec et se retrouve privé de tous ses acquis. Il s'agit d'objets de la vie quotidienne dotés de pouvoirs magiques, tels que la lampe d'Aladin, le moulin magique qui moud du sel et rend salée l'eau de la mer, le tapis volant et ainsi de suite. Ces objets sont parfois perdus et récupérés par l'intermédiaire de fruits merveilleux [AT 563, (Figues noires, figues blanches)], qui servent d'antidote magique au héros quand il est destitué de sa puissance et abandonné de tous. Dans un autre groupe de récits, des objets magiques confèrent au héros des pouvoirs qui changent le comportement des personnes de son entourage et lui permettent de triompher de ses épreuves. Par exemple, en jouant de la flûte enchantée, il fait danser jusqu'à épuisement ses persécuteurs et échappe ainsi à la justice. On peut notamment citer pour ce groupe les contes-types AT 570 (Le troupeau de lapins), AT 571 (Tous collés ensemble) et AT 592 (La danse dans les épines). Enfin, un troisième groupe comprend des récits d'aventures où le héros acquiert, par des moyens divers (y compris des objets magiques), une force ou un savoir surnaturel qui le rend tout puissant et lui permet de réaliser ses désirs inavoués de réussite sociale ou amoureuse. Ce sont des histoires telles que Les cadeaux du Saint (AT 611), Les feuilles qui ressuscitent (AT 612), Les deux voyageurs (AT 613), Les frères ingénieux (AT 653), Les trois frères savants (AT 655), Le fils adoptif de l'Ogre et la Belle du monde (AT*667), Le langage des animaux (AT 670), Jean des cendres (AT 675). Cet ouvrage s'appuie largement sur le catalogue manuscrit de Georges Mégas. Nous avons généralement suivi sa classification, en jugeant cependant nécessaire de renommer et reclasser certains contes qui, à notre avis, soit appartenaient à des groupes différents de récits, soit constituaient des contestypes différents. Ces nouveaux classements sont basés sur nos propres recherches, ainsi que sur d'autres études récentes. Enfin, nous avons parfois suivi la troisième révision du Catalogue Aarne-Thompson, établie par HansJörg Uther. Notre souhait est que ce nouveau volume ne soit qu'une simple étape vers la publication intégrale du Catalogue du Conte grec.
 
License:This book in every digital format (PDF, GIF, HTML) is distributed under Creative Commons Attribution - NonCommercial Licence Greece 3.0
 
The book in PDF:Download PDF 10.44 Mb
 
Visible pages: 22-41 από: 522
-20
Current page:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/22.gif&w=600&h=915

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I: Η απόκτηση των μαγικών αντικειμένων

α: Ο γιος μιας φτωχιάς γυναίκας (γριάς) ' α1 : ένα τεμπέλικο παιδί (Σταχτοπούτης)' α2: άλλος" α3: πηγαίνει' α4: στέλνεται (με το ζόρι) από τη μητέρα του' α5: στο σχολείο' α6: να μαζέψει ξύλα και να τα πουλήσει' α7: σε άλλη εργασία' α8: να αγοράσει ψωμί (τρόφιμα, άλλο)' α9: σε άλλη δραστηριότητα.

β: Σώζει (αγοράζει) στο δρόμο' β1: δίνοντας όλα τα χρήματα που είχε κερδίσει (που είχε για να αγοράσει ψωμί κτλ.)' β2: ένα φίδι' β3: μια γάτα' β4: ένα σκύλο' β5: έναν ποντικό' β6: από πρόσωπα (κακόπαιδα) που τα βασάνιζαν' β7: ο ήρωας έχει ένα σκύλο και μια γάτα β8: σώζει το φίδι' β9: από τη φωτιά' β10: από το δοχείο όπου ήταν κλεισμένο [πβ. AT 331 (Ο διάβολος μέσα στο μπουκάλι)]' β11: από άλλο κίνδυνο' β12: το περιμαζεύει" β 13: το φίδι μεγαλώνει τόσο ώστε δε χωράει μέσα στο δοχείο (πιθάρι) που το έχει βάλει, το βάζει διαδοχικά σε μεγαλύτερα δοχεία.

γ: Ακολουθώντας τη συμβουλή του φιδιού, ο ήρωας ζητά και παίρνει, ως αντάλλαγμα για την καλή του πράξη, ένα μαγικό αντικείμενο από' γ1: τον φιδοπατέρα' γ2: τη φιδομάνα' γ3: βασιλιά (αντίστοιχα βασίλισσα) των φιδιών' γ4: που εκείνος (εκείνη) το φυλάει κάτω από τη γλώσσα του (της)' γ5: αλλού' γ6: ο ήρωας αποκτά το μαγικό αντικείμενο με άλλο τρόπο.

δ: Ένα δαχτυλίδι" δ1: μια πέτρα' δ2: μια σφραγίδα (βούλα)' δ3: μια βέργα (βίτσα)' δ4: άλλο' δ5: γλείφοντάς το' δ6: με χτύπημα" δ7: με άλλη ενέργεια" δ8: βγαίνει από μέσα ένα μαγικό ον που πραγματοποιεί κάθε επιθυμία' δ9: ένας αράπης" δ10: σαράντα (σαράντα ένας) δράκοι" δ11: το ίδιο το μαγικό αντικείμενο πραγματοποιεί κάθε επιθυμία.

II: Η πραγματοποίηση των αδύνατων ζητημάτων

α: Χρησιμοποιώντας το μαγικό αντικείμενο ο νέος αποκτά' α1: φαγητά' α2: παλάτι' α3: άλλο.

β: Ο νέος στέλνει τη μητέρα του να ζητήσει για λογαριασμό του την κόρη του βασιλιά σε γάμο' β1: ο βασιλιάς θέτει στον ήρωα αδύνατα ζητήματα, ως προϋπόθεση για να τον παντρέψει με την κόρη του' β2: αλλιώς θα του πάρει το κεφάλι' β3: να χτίσει παλάτι (σπίτι)" β4: να ισοπεδώσει το βουνό που του κρύβει τον ήλιο' β5: να φτιάξει κήπο' β6: να φτιάξει δρόμο στρωμένο με φλουριά' β7: να ξεχωρίσει τους σπόρους" β8: να θρέψει όλη την πόλη (το στρατό)' β9: άλλα αδύνατα ζητήματα.

γ: Με τη βοήθεια του (υπηρέτη του) μαγικού δαχτυλιδιού ο ήρωας λύνει τα ζητήματα που του θέτει ο βασιλιάς' γ1: μέσα σε μια νύχτα' γ2: και παντρεύεται τη βασιλοπούλα.

p. 22
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/23.gif&w=600&h=915

III: Η κλοπή του μαγικού αντικειμένου

α: Η βασιλοπούλα είναι ερωτευμένη με" α1: έναν υπηρέτη' α2: αράπη" α3: άλλον.

β: Το μαγικό αντικείμενο κλέβει η βασιλοπούλα" β1: σταλμένη από τον αράπη (άλλον εραστή)' β2: από τον πατέρα της" β3: το μαγικό αντικείμενο κλέβει ένα άλλο πρόσωπο" β4: ένας Εβραίος (άλλος) αποκτά το μαγικό αντικείμενο ανταλλάσσοντάς το με συνηθισμένα αντικείμενα που δίνει στη γυναίκα του ήρωα" β5: και εύχεται να μεταφερθούν" β6: στη μέση της θάλασσας' β7: σε άλλο μακρινό μέρος' β8: όπου να μεταφερθεί και το παλάτι του ήρωα (ή να χτιστεί νέο παλάτι)' β9: άλλες ευχές.

γ: Ο ήρωας απομένει φτωχός' γ1: ο βασιλιάς απειλεί να τον σκοτώσει' γ2: τον βάζει στη φυλακή' γ3: όπου η γάτα και ο σκύλος του φέρνουν τροφή.

IV. Η επανεύρεση του μαγικού αντικειμένου

α: Ο σκύλος και η γάτα κολυμπούν μέχρι το μακρινό μέρος και ξαναπαίρνουν το μαγικό αντικείμενο με τη βοήθεια ενός ποντικού, που βάζοντας την ουρά του (βουτηγμένη στο λάδι, στο μέλι, στο πιπέρι) στο ρουθούνι του κλέφτη (της βασιλοπούλας), προκαλεί φτάρνισμα, με αποτέλεσμα να του (της) πέσει το αντικείμενο που φύλαγε στο στόμα' α1: η γάτα χαρίζει τη ζωή στον ποντικό-βοηθό που είχε αρπάξει από το γάμο (χορό) των ποντικών.

β: Στο ταξίδι της επιστροφής το μαγικό αντικείμενο τους πέφτει στη θάλασσα" β1: από λάθος του σκύλου που ήθελε να το δει" β2: αλλά το ξαναβρίσκουν στην κοιλιά ενός ψαριού.

γ: Παίρνοντας πίσω το δαχτυλίδι ο ήρωας διατάζει την επαναφορά της γυναίκας και (το ξαναχτίσιμο) του παλατιού" γ1: σκοτώνει τον εραστή (άλλον κλέφτη)' γ2: και την άπιστη γυναίκα του' γ3: το ζευγάρι σκοτώνει ο βασιλιάς' γ4: ο ήρωας παντρεύεται μιαν άλλη κοπέλα.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΑΦ 1514, 1-3, «Το μαγεμένο φλουρί». Ι: α, β7 (σκύλος και γάτα κλέβουν, όπως στο IV: α, β, β1, β2, το μαγεμένο φλουρί της βασίλισσας που πραγματοποιεί τις επιθυμίες). II: α, α2, γ2. Η βασιλοπούλα παίρνει πίσω το μαγικό αντικείμενο και γυρίζει στο παλάτι της.

p. 23
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/24.gif&w=600&h=915

2. ΛΦ 1749, 4-7, Φιλιάτες, άτιτλο. I: α, α3, α5, β, β1, β2, β3, β4, β6, β13, γ, δ, δ7 (στο νερό), δ11. II: α, α1, α2, α3 (φορεσιά, άλογο), β, γ2. III: α, α2, β, β5, β6, β9 (εύχεται να μεταφερθεί ο άντρας σε καλύβα),γ. IV: α, γ, , γ3, γ4·

3. Hahn 1, 109-114, αρ. 9, Καπέσοβο, «Die drei dankbaren Tiere» (Pio, 2630, Καπέσοβο, «Το φίδι, το σκυλί κι η γάτα»). Η παραλλαγή που δημοσιεύουμε εδώ.

4. Hahn 2, Anamerkungen στο παραμύθι αρ. 9 του 1ου τόμου, παραλλαγή 1η, Ζίτσα, άτιτλο. Περιληπτική αναφορά: αντί βούλας, ο νέος παίρνει από το φιδοπατέρα το τσαμ-κουρελένι.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

5. ΛΦ 620, 1-2, περιοχή Καλαμπάκας, «Το μαγικό μαχαίρι». I: α, α4, α7, β, β2, β6, β13, γ, γ2, δ4 (μαχαίρι), δ6, δ11. II: α, α1.

ΘΡΑΚΗ

6. Θρακικά 17, 1942, 139-141, «Της φιδίνας το δαχτυλίδι». Ι: α, α3, α7, β, β1, β2, β3, β4, β6, γ, γ2, γ4, δ, δ11. II: α, γ2 (παντρεύεται μια γυναίκα). Ill: α., α2, β, β5, β6, β8, γ. IV: α (ο ήρωας καλεί τα ζώα καίγοντας τις τρίχες τους), α1, β, β1, β2.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

7. ΛΦ 484, 19-21, Σιάτιστα, άτιτλο. I: α2 (ξυλοκόπος), α3, α6, β7, γ6 (το κατέχει), δ2. III: β3 (ο αράπης-φύλακας του δάσους αρπάζει τη βούλα από τον ξυλοκόπο και δεν τον αφήνει να ξανακόψει ξύλα). IV: α, β (στο ποτάμι), β1, β2.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

8. Folklore 20, 201-203, Μυτιλήνη, «The ring». I: α, β, β3, β4, γ6 (βρίσκει στο δρόμο), δ, δ8, δ10. II: α, β, β1, β4, β5, β7, γ, γ1, γ2. III: β4, β5, γ. IV: α, β, β1, β2, γ, γ1.

9. Argenti-Rose I, 464-466, Χαλκιός Χίου, «Το μαγικόν καθρεφτάκι». Ένας βασιλιάς κατέχει καθρεφτάκι που γυρνώντας το εμφανίζεται ένας Μαυριτανός

p. 24
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/25.gif&w=600&h=915

νός που του δίνει ό,τι διατάζει. Κάποιος του το κλέβει αλλά τον πιάνουν και τον πάνε φυλακή. Στην αγορά, στο δρόμο για τη φυλακή, βάζει τους στρατιώτες να του αγοράσουν μια γάτα που βλέπει, για να την έχει συντροφιά στη φυλακή. Στη φυλακή η γάτα τρώει όλα τα ποντίκια. Τα ποντίκια, προκειμένου να πάρουν πίσω τον αρχηγό τους που τον έχει πιάσει η γάτα, στέλνονται να του φέρουν τον καθρέφτη. Τα ποντίκια κλέβουν από το μανάβη πεπόνι και το χρησιμοποιούν ως βάρκα. Κλέβουν τον καθρέφτη αλλά, μαλώνοντας ποιο θα τον κρατήσει, αυτός τους πέφτει στη θάλασσα. Τον ξαναβρίσκουν κι έτσι γλιτώνουν από τη φυλακή τον νέο.

10. Kretschmer, LD, 524-529, «Το αχλουπταρέλι» (Dawkins, MGF, 40-45, Μέγας, Παραμύθια Α', 109-115). I: α1, β, β1, β2, β3, β4, β6, γ, γ1, γ3, γ4, δ, δ6, δ8, δ9. II: α, α1, β, β1, β3, β6, β8. III: α, α2, β, β1, β5, β6, γ. IV: α, α1, β, β1, β2, γ, γ3, γ4.

β. Δωδεκάνησα

11. Dawkins, 45 Stories, 75-83, Αστυπάλαια, «Το τσαγκρουναλτάτσι». I: α, β, β3, β4, β6, γ6 (πηγαίνοντας να μαζέψει ξύλα, το βρίσκει), δ4 (αντικείμενο σαν καρύδι), δ7 (ανοίγοντας το), δ8, δ10. II: β, β1, β2, β3, β5, β9 (να φτιάξει γαλέρα), γ, γ1, γ2. III: β4, β5, β6, γ. IV: α, β, β1, β2, γ, γ1·

γ. Εύβοια - Σποράδες

12.ΙΛ 758, 301-316, Αλόννησος, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 569, βλ. παρ. αρ. 4.

12.ΛΦ 1705, 1-6, Εύβοια, «Η καλοσύνη αμείβεται». I: α, α3, α6, β, β1, β2, β3, β4, β6, γ, γ2, δ, δ6, δ8, δ9 (τρεις). II: α, α1, α2. III: β3 (κατάσκοποι του βασιλιά). IV: α, β, β1, β2, ο νέος παντρεύεται την κόρη του βασιλιά.

13. Hahn 2, Anmerkungen στο παραμύθι αρ. 9 του 1ου τόμου, παραλλαγή 2η, Αγία Άννα Ευβοίας, άτιτλο. Μόνο η εισαγωγή. I: α2 (ένας άνθρωπος), β, β2, β6, γ, γ2, δ4 (παλιόσκουφο, όταν το φορεί δεν φαίνεται, παλιοσακούλα, βάζει μέσα γρόσια και βγαίνουν λίρες, παλιοκαθρέφτη, βλέπει μέσα τη βασιλοπούλα και την ερωτεύεται). Αυτή τον ξεγελά και του τα παίρνει. Γίνεται υπηρέτης σ' έναν παπά και παλεύει με την αγριογουρούνα [πβ. AT/ATU 302 (Η αγριογουρούνα)].

δ. Κρήτη

14. Ζωγράφειος Αγών Β', 1896, 54-55, Ρογδιά, «Ο υιός της γραίας». I: α,

p. 25
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/26.gif&w=600&h=915

α3, α4, α8, β, β1, β2, β3, β5, β6, γ, γ1, δ3, δ11. II: β, β1, β3, γ, γ2. III: β, β2, β5, β6, β8, γ. IV: α (χωρίς σκύλο), β, β1 (λάθος του ποντικού), β2. Ατελές.

15. Κρητικός Λαός Α', 74-76, «Το δαχτυλιδάκι».

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

16.ΛΦ 291, 12-15, Κατωμέρι Λευκάδας, «Το τζάμι-κορελάκι». I: α, α3, α5, β, β2, β6, γ6 (το ίδιο το φιδάκι το δίνει), δ4 (τζαμ-κορελάκι), δ7 (με μαγική φράση), δ11. II: α, α1, β (στέλνει τον πατέρα του), β1, β3, β5, γ, γ1, γ2. III: α, α2, β, β9 (ο αράπης εύχεται να θαφτεί ο νέος μέσα στη γη). IV: α (ελλιπές), τα ζώα βγάζουν τον νέο από τη γη, αυτός εύχεται να θαφτούν ο αράπης και η βασιλοπούλα μέσα στον απόπατο.

17. ΛΦ 1147, 5-8, Ζάκυνθος, «Το φτωχόπαιδο και η βασιλοπούλα». I: α, γ6 (κάτω από μια πλάκα μέσα στη γη), δ, δ7 (το τρίβει στα μάτια), δ8, δ9. II: β (ζητά ο ίδιος), β1, β3, γ, γ2. III: β4, β9 (ο παλιατζής ζητάει να γκρεμιστεί το παλάτι), γ (ο βασιλιάς του παίρνει τη βασιλοπούλα), γ1 (τον στέλνει στην εξορία), γ2. IV: α (ελλιπές), χτίζει ξανά το παλάτι και ξαναπαίρνει πίσω τη γυναίκα του.

18.Λαογραφία Γ, 1929, 408-410, Ζάκυνθος, «Κάμε καλό και ρίχ' το στο γιαλό». I: α, α4, α8, β (αγοράζει), β1, β2, β3, β4, β13, γ, γ1, γ5 (δεξί κέρατο), δ, δ7 (με μαγική φράση), δ11. II: β, β1, β3, β5 (τα φρούτα να ωριμάζουν αμέσως), β9 (βιτρίνα με χρυσές καρέκλες για τους διαβάτες), γ, γ2. III: β3 (υπηρέτης), β5, β6, β9 (ο ήρωας στο πηγάδι), γ2. IV: α, β, β1,β2,γ, γ1.

19.Boulanger, 155-165, Κέρκυρα, «La chaine d'or».

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

20.ΛΦ 128, 1-4, Αίγιο, «Το τυχερό δαχτυλίδι». I: α, α7 (να μαζέψει χόρτα), γ6 (το βρίσκει στο δάσος σε λακκούβα με νερό), δ, δ7 (φορώντας το), δ8, δ9. II: α, α2, β, β1, β4, β6, γ, γ2. III: β3 (υπηρέτρια), γ, γ2. IV: α (ελλιπές), β, β2.

21.ΛΦ 400, 39-40, Πελόπι Ηλείας, «Ο σκύλος και η γάτα». I: α, β7, γ (για να μη σκοτώσει το φιδάκι), γ2, δ, δ11. II: α, α1, β1, β3, γ, γ2. III: α, α1, β, β5, β6, γ. IV: α, β, β1, β2, γ, γ1, γ2.

22. ΛΦ 404, 1-4, Πράσινο Γορτυνίας, «Η μαγεμένη χάντρα». I: α, α4, α7 (να πουλήσει έναν κόκορα), β, β1 (δίνει τον κόκορα), β2, β3, β6, γ, γ1, δ4 (χά-

p. 26
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/27.gif&w=600&h=915

χάντρα), δ11. II: β1, β3, γ, γ2. III: α, α3 (έναν στρατιωτικό), β. IV: περνώντας τη θάλασσα η βασιλοπούλα χάνει τη μαγεμένη χάντρα, β2, γ.

23.ΛΦ 592, 15-55, Καρδαμύλη Μεσσηνίας, «Το μαγικό αυγό». Η αρχή όπως AT/ATU 936* (The Golden Mountain) και AT/ATU 400 (Η νεράιδα). Η συν. όπως AT/ATU 560: Ι: δ4 (μαγικό αυγό), δ6, δ8, δ9. III: β4 (ο κακός θετός γονιός του νέου), β5 (μεταφέρεται μόνος του), β6, γ. IV: α (ελλιπές), β, β2, γ1 (ο νέος διατάζει τον υπηρέτη του αυγού να σκοτώσει τον κλέφτη).

24.ΛΦ 921, 1-4, Βούρβουρα Κυνουρίας, «Η αντίκα». I: α, α9 (γυρίζοντας στα δάση για φωλιές), β7, β12, γ, γ2, γ5 (στην ουρά της), δ, δ5, δ11. II: α, α1, α2, γ2. III: α, α1, α2, β, β5, β7 (σε άλλη πόλη), γ, γ2. IV: α, β1 (η γάτα ζητάει να το δει), β2, γ, γ3, γ4.

25.ΛΦ 1314, 5-8, Αμαλιάδα, «Το καλό παιδί που έγινε βασιλιάς». Ι: α, α3, α6, β, β1, β2, β3, β4, β6, γ, γ2, δ, δ11. II: α, α1, β1, β3, β8, γ, γ2. III: α, α1, β, β5, β6, γ, γ1. IV: α (ατελές), γ.

26.ΛΦ 1421, 1-6, Διαβολίτσι Μεσσηνίας, «Η μαγική αντίκα». I: α, α3, α9 (στο κυνήγι), β7, β8, β11 (το μικρό φίδι από το μεγάλο), γ, γ2, γ5 (στο χέρι της), δ, δ7 (με μαγική φράση), δ11. II: α, α1, β, β1, β3, β6 (στρωμένο βελούδα), γ, γ1. III: β3 (ο μαύρος υπηρέτης που στη συνέχεια γίνεται εραστής), β5, β6, γ. IV: α, β, β1, β2, γ, γ1.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

28. ΛΦ 476, 95-96, Ανάληψη Τριχωνίδας, «Η διαμαντόπετρα». I: α, β (βρίσκει), β2, β3, β5, γ6 (το ίδιο το φιδάκι του το δίνει), δ1 (διαμαντόπετρα), δ11. II: α, α2, γ2. III: β, β3 (αράπης). IV: α (ελλιπές).

29.ΛΦ 1456, 1-8, Υπάτη, άτιτλο. I: α, β (βρίσκει), β3, β4, β8, β9, γ, γ1, γ3, δ2, δ7 (χουχούλισμα), δ11. II: α, α1, β, β1, β3, β6, γ, γ2. III: α, «2, β, β5, β6, γ. IV: α, β, β1, β2, γ, γ1, γ2, γ4.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΠΟΝΤΟΣ - ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

α. Μικρά Ασία

30.Μικρασιατικά Χρονικά Δ', 1948, Βουρλά, 255-256, άτιτλο. Ένα παιδί, ακολουθώντας τη συμβουλή της μάνας του, ρίχνει ψωμί στο γιαλό. Το ψάρι που μεγαλώνει τρώγοντάς το, πηγαίνει το παιδί στη μάνα του. I: γ, γ2 (μάνα του ψαριού), γ4, δ, δ11. II: α. III: β4.

β. Πόντος

31.Αρχείον Πόντου 3, 1931, 91-94, Σούρμενα, «Το μαεμένο το δαχτυλίδ'».

p. 27
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/28.gif&w=600&h=915

I: α, α4, α8 (να αγοράσει πήλινο τσουκάλι από το γιαλό), β, β1 (δίνω δέκα παράδες), β3, β4, β5, β8, β10 (μέσα στο πήλινο τσουκάλι), γ, γ1, δ, δ5, δ8. II: β, β1, β3, β4, γ, γ1, γ2. III: α, α3 (Αρμένη), β, β5 (ζητά να χτιστεί σπίτι), β6, γ. IV: α, α1, β, β2, γ, γ3, γ4.

32. Άκογλου, 401-406, Κοτύωρα, «Το τουλουσουμλούν το δαχτυλίδ'». I: α1, α4, α6, β7, β8, β11 (μέσα από το δέντρο), γ, γ1, γ3, γ4, δ, δ7 (να γυρίσει την πέτρα του δαχτυλιδιού). II: α, α1, α2, β, γ2. III: α, α1, α2, β, β5, β6, β8, γ. IV: α, β, β1, β2, γ, γ3, γ4.

γ. Καππαδοκία

33.ΚΜΣ, Φάκελος Καππαδοκία αρ. 357, 4722-4744, Φάρασα, «Το κουτατζόκκο». Συμφυρμός με AT/ATU 569. Η αρχή όπως AT/ATU 560: I: α2 (κασιδιάρης), β, β2, β3, β4, β11 (από τα παιδιά που τα βασάνιζαν), γ, γ2, δ4 (προβειά που γεμίζει φαγιά). Η συν. όπως AT/ATU 569, βλ. παρ. αρ. 9. Η συν. όπως AT/ATU 560: β9 (να περάσει το ποτάμι μπροστά απ' το παλάτι), II: β1, β4, β9 (να νικήσει τον εχθρικό στρατό), γ, III: α, α2, β, β9 (να μπουν όλα στη θέση τους), γ2 (τον ρίχνει σε πηγάδι) IV: α, γ, γ1, (και παντρεύεται η βασιλοπούλα).

34. ΛΦ 370, 1-21, Φάρασα, «Κέλογλαν και η δαχτυλίδα». Ι: α (κασίδης), α3, α9 (να βρει την τύχη του), β, β2, β7, γ, γ1, γ3, γ5, δ, δ5, δ11. II: α, α1, β1, β3, β9 (τα ζητήματα της βασιλοπούλας: μια κληματαριά στη μια άκρη να βγάζει λουλούδια, στη μέση σταφύλια και στην άλλη άκρη να ξεραίνεται, μαγικό κουτί με αράπη και αραπάκια που να χορεύουν), γ, γ1, γ2. III: α, α2, β, β1, β5, β7 (στο χωριό των ποντικών), β8, γ, γ2, γ3. IV: α, β, β1, β2, γ, γ3 (σκοτώνει μόνο τον αράπη).

35. Dawkins, MG in AM, 328-331, Φερτέκ, άτιτλο. I: α, β7, γ6 (το βρίσκει σε ερείπια), δ, δ5, δ8 (ένας δερβίσης). II: α, α1, β, β1, β3, γ, γ2. III: β (της το δίνει ο νέος), β5 (να μεταφερθεί μόνη της), β7, β8. IV: α, β, β1, β2, γ (ζητά την επαναφορά των σπιτιών).

ΚΥΠΡΟΣ

36.ΛΦ 67, 1-12, Πάφος, «Το λιγνούιν». Συμφυρμός με AT/ATU 561, βλ. παρ. αρ. 18.

37.Λαογραφία  Κ', 1962, 355-361, Άσια Μεσαρά, «Το συλλίν τζαι το καττίν». I: α, α4, α7 (να πουλήσει το νήμα που έγνεσε η μάνα του), β, β1 (δίνει το νήμα), β2, β3, β4, β6, β13, γ, γ1, γ4, δ1, δ5, δ11. II: α, α1, α2, β, β1, β3, γ, γ2. III: α, α2, β, γ. IV: α, β, β1, β2, γ, γ3, γ4.

p. 28
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/29.gif&w=600&h=915

ΑΔΗΛΟΥ ΤΟΠΟΥ

38.Das Ausland, 1832, 242, άτιτλο. I: α2 (φτωχός ξυλοκόπος), β8, β11 (πεθαίνει της πείνας), γ, γ2, γ3, δ. IV: β (του πέφτει στο ποτάμι), β2.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ AT/ATU 560

Το παραμύθι αυτό παρουσιάζει μεγάλη διάδοση, από την Ινδία ως τα Βαλκάνια και τη Ρωσία. Στα σχόλια του στη συλλογή παραμυθιών του Dawkins Modern Greek in Asia Minor, o W. R. Halliday θεωρεί αποδεδειγμένη την άποψη του Cosquin, ότι πατρίδα και του παραμυθιού αυτού είναι η Ινδία, απ' όπου διαδόθηκε βορειοανατολικά προς την Κορέα και δυτικά προς την Ευρώπη ακολουθώντας δυο διαφορετικές γραμμές μετανάστευσης και αφηγηματικής εξέλιξης. Οι παραλλαγές της δυτικής παράδοσης, όπως την ονομάζει, παρουσιάζουν βέβαια μεταξύ τους κάποιες διαφορές. Τα ζώα και ο τρόπος με τον οποίον ο ήρωας τα αποκτά διαφέρουν και, ενώ η διάσωση του μαγικού αντικειμένου υπάρχει πάντα, σε ορισμένες παραλλαγές το επεισόδιο της πτώσης του στη θάλασσα και η ακόλουθη επανεύρεσή του απουσιάζουν1. Ο Stith Thompson2 επισημαίνει ότι η ιστορία είναι πολύ πιο συνηθισμένη στην Ανατολική απ' ό,τι στη Δυτική Ευρώπη. Μεταφέροντας και την άποψη του Aarne, συμπεραίνει ότι το παραμύθι δημιουργήθηκε στην Ασία, πιθανότατα στην Ινδία, και από εκεί μετακινήθηκε στην Ευρώπη. Είχε για τα καλά εγκατασταθεί εκεί πριν από τον 17ο αιώνα, οπότε και το άκουσε ο Basile στην Ιταλία και διηγείται την ιστορία στο Pentamerone.

Μολονότι ο τύπος διήγησης των ευγνωμόνων ζώων δεν μπορεί να ανιχνευθεί πριν από τον 14ο αιώνα, το μοτίβο αυτό ανευρίσκεται ήδη στις αρχαίες πηγές3. Ο Α. Marx έχει συγκεντρώσει εκατοντάδες αρχαιοελληνικές διηγήσεις όπου διάφορα ζώα ανταποδίδουν την ανθρώπινη καλοσύνη βοηθώντας με τη σειρά τους τους ανθρώπους4. Ο W. Clouston έχει εντοπίσει το μοτίβο των ευγνωμόνων ζώων σε παλαιά κείμενα της Μέσης και Άπω Ανατολής (Jatakas, Pancatantra κ.ά.)5

Το παραμύθι αυτό εμφανίζεται σταθερά στο ρεπερτόριο των Ελλήνων αφηγητών

1. R. Μ. Dawkins, Modern Greek in Asia Minor, Cambridge 1916, σ. 264.

2. S.Thompson, The Folktale, ό. π., σ. 70-71.

3. Lindahl Carl, "Dankbare (hilfreiche) Tiere", Enzyklopädie des Märchens, Band 3, 1981, σ. 287- 299.

4. A. Marx, Griechische Märchen von dankbaren Tiere, Stuttgart 1889.

5. W. A. Clouston, Popular Tales and Fictions, Edinburgh 1886.

p. 29
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/30.gif&w=600&h=915

τών, όπως μαρτυρεί η συχνή παρουσία του στις δημοσιευμένες συλλογές λαϊκών παραμυθιών του 19ου αιώνα (von Hahn, Pio, Ζωγράφειος Αγών κ.ά). Το αφηγηματικό σχήμα των ελληνικών λαϊκών παραλλαγών ακολουθεί, σε γενικές γραμμές, τη διεθνή κατάταξη. Η διάσωση των ευγνωμόνων ζώων δεν απαντάται σε όλες τις παραλλαγές ή, όπου απαντάται, μπορεί να πάρει διαφορετικές μορφές. Ο ήρωας μπορεί να σώσει τα ζώα από ανθρώπους που τα βασανίζουν ή από κάποια άλλα ζώα ή απλώς να τα συναντήσει. Πιο συνηθισμένη εισαγωγή των ελληνικών λαϊκών παραμυθιών του τύπου AT/ATU 560 αποτελεί η διάσωση των ζώων από ανθρώπους, κυρίως παιδιά, που τα βασανίζουν. Σπανιότερα, ως αρχή του AT/ATU 560 έχουμε τα εισαγωγικά επεισόδια του AT/ATU 331 (Ο διάβολος μέσα στο μπουκάλι) και AT/ATU 155 (Ένας άνθρωπος σώζει ένα φίδι από τη φωτιά). Ο AT/ATU 560 είναι δυνατό να συμφείρεται με τον AT/ATU 561 (Το μαγικό κεράκι / Αλαντίν) και AT/ATU 569 (Το μαγικό ραβδί).

Στη λαϊκή πίστη τα φίδια θεωρούνται συχνά φύλακες θησαυρών. Το φίδι θεωρείται επίσης το στοιχειό του σπιτιού, το οποίο οι άνθρωποι καλωσορίζουν τοποθετώντας τροφή στο σημείο απ' το οποίο πρόκειται να βγει, γιατί ενσαρκώνει την καλή τύχη του σπιτιού. Το να σκοτώνεις ένα τέτοιο πλάσμα είναι σαν να σκοτώνεις την τύχη της οικογένειας στερώντας το νοικοκυριό από τον φύλακά του. Η δοξασία αυτή υπήρχε ήδη στην αρχαιότητα και ο ερχομός του χριστιανισμού, που θεωρούσε το φίδι ως κάτι διαβολικό, δεν εξάλειψε τις παλιές δοξασίες. Ο Γεώργιος Μέγας θεωρεί ότι «ο ιερός όφις ήτο ο οικουρός ήρως, τιμώμενος πιθανώς υπό την επίκλησιν του αγαθού δαίμονος, όστις συνεταυτίζετο προς τον οικουρόν όφιν»6. Παραθέτει την άποψη του Νικόλαου Πολίτη ότι «η σημερινή πίστις περί στοιχειού του σπιτιού επιφαινομένου υπό μορφήν όφεως συνάπτεται προς αρχαίας ελληνικάς δοξασίας περί του οικουρού όφεως και της ενσαρκώσεως εις όφιν του αφηρωισθέντος νεκρού».

Μια παράδοση, η οποία παρουσιάζει αξιοσημείωτη ομοιότητα με το επεισόδιο του βασιλιά των φιδιών που κρατάει το μαγικό αντικείμενο κρυμμένο κάτω απ' τη γλώσσα του αναφέρει ο Νικόλαος Πολίτης σχετικά με τον ιοβόλον όφιν της Κύπρου: «κατά τας δοξασίας των Κυπρίων, ο όφις ούτος κοιμάται τακτικώς και ο ύπνος ευλογεί τα βλέφαρά του, ώστε λέγεται μετά θετικότητος, ότι εάν τις τολμήση διά ράβδου να κτυπήση αίφνης τον λαιμόν του κοιμωμένου, πηδά εκ του στόματος του πέτρα, η της κουφής καλουμένη, ήτις έχει ιαματικάς ενεργείας και παρά τω λαώ μάλιστα δοξάζεται και ως θαυματουργός. Όθεν προέκυφαν μύθοι διάφοροι ένεκεν της πέτρας ταύτης της κουφής φαινομένης καθ' όλον τον μύθον (;) και μεταποιούσης την γην εις χρυσόν και τους λίθους εις αδάμαντας, καθιστώσης τας στείρας μητέρας τέκνων και δια

6. Γ. Α. Μέγας, Συστηματική Λαογραφία (Πανεπιστημιακές παραδόσεις), σ. 158.

7. Ν. Πολίτης, «Ζωολογία μυθολογική του καθ' ημάς λαού. Φανταστικά θηρία», Ημερολόγιον της Ανατολής, Κωνσταντινούπολις 1884, σ. 199-202.

p. 30
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/31.gif&w=600&h=915

της ελαχίστης συγκοινωνίας της γλώσσης μετ' αυτής, δυναμένης να καταστηση τον άνθρωπον λαίμαργον, ώστε να φάγη πρόβατα και βόας ολοκλήρους εις ολίγον διάστημα χρόνου»1.

Τα φίδια απαντώνται επίσης στους μύθους και τα παραμύθια. Η ιστορία του χωρικού που γίνεται πλούσιος δίνοντας γάλα σ' ένα φίδι υπάρχει ήδη στους αισώπειους μύθους, αλλά είναι επίσης γνωστή και στη νεοελληνική παράδοση. Πρόκειται για τον τύπο AT 285 D (Άνθρωπος και φίδι: το φίδι αρνείται να συμφιλιωθεί)8. Άλλοτε ο περιπλανώμενος ήρωας του παραμυθιού συναντά ένα άσπρο και ένα μαύρο φίδι να παλεύουν και μερικές φορές, σαν αποτέλεσμα αυτής της συνάντησης μαθαίνει, όπως ο Πολύιδος, το μυστικό του θεραπευτικού χόρτου που ξαναφέρνει τους πεθαμένους στη ζωή.

Το θέμα της κακομεταχείρισης των ζώων, ιδιαίτερα των μικρών, απαντάται όχι μόνο στην προφορική αλλά και στη γραπτή λογοτεχνία. Θίγεται ήδη στην περίοδο του νεοελληνικού Διαφωτισμού: στα δημοφιλή εγχειρίδια, που περιείχαν οδηγίες για ευτυχισμένο β10, απαντώνται και οι πρώτες συμβουλές για επίδειξη ευσπλαχνίας προς τα ζώα. Το κοινωνικό πρόβλημα της κακομεταχείρισης των ζώων από τα παιδιά εισάγεται στη νεοελληνική παιδική λογοτεχνία, ιδιαίτερα από το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, ακολουθώντας τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά πρότυπα. Σε πλήθος από διηγήματα της εποχής μικρά αγόρια και κορίτσια περνούν τον καιρό τους κόβοντας τα φτερά πουλιών, καταστρέφοντας φωλιές και βασανίζοντας σκυλάκια και γατάκια. Οι μαρτυρίες της εποχής σχολιάζουν τη συμπεριφορά των ανθρώπων προς τα ζώα ως ζήτημα ύψιστης ηθικής τάξεως, συμπληρώνοντας την έννοια της «φιλανθρωπίας» με την καινούρια έννοια της «φιλοζωίας».

8. Γ. Α. Μέγας, Το ελληνικό παραμύθι, Αναλυτικός Κατάλογος τύπων και παραλλαγών κατά το σύστημα Aarne-Thompson (FFC 184). Τεύχος Πρώτον. Μύθοι Ζώων. Ακαδημία Αθηνών, Δημοσιεύματα του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας, αρ. 14, Αθήνα 1978, σ. 109.

p. 31
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/32.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

p. 32
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/33.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 561

p. 33
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/34.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

p. 34
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/35.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 561

Το μαγικό χεράκι /Αλαντίν

AT: Aladdin ATU: Aladdin

Delarue-Tenèze: Aladin, ou, La lampe merveilleuse

EB no 97, no 180_

Το σαμαντανάκι*

Άκλωστη κλωστή κλωσμένη, στην ανέμην περασμένη, δώσ' της κλότζον να γυρίσει παραμύθιν ν'αρχινίσει.

Αρχή του παραμυθιού, καλησπέρα σας.

Μια φοράν κι έναν καιρόν, τη συντροφιά μου να χαρώ, ηθέλησεν να έχει μια φτωχή γυναίκα χήρα. Αυτή η γυναίκα δεν είχεν άλλο τίποτις παρά μόνον ένα παιδάκι μικρό στο σχολείον. Η κακομοιριασμένη εξενοδούλευγεν πότε κάρσες, πότε υποκάμισα κι έβγαλεν το ψωμίν της κι εζούσεν με το παιδάκιν της. Η κακή της η τύχη, έπεσεν κι αρρώστησεν. Αν είχεν καένα φλουράκι στο κομπόδεμάν της, εχάλασέν το, επούλησεν ό,τ' κι αν είχε στους γιατρούς και στα γιατρικά και γιατρειά δεν είδεν. Τι να κάμει η καημένη; Είχεν έναν γείτοναν καφετζή. Στειλίσκει* το παιδάκιν της, φωνάζει του εις το σπίτιν της και λέει τον: «Χρυσέ μου γείτονα, πολύν καλόν να δεις, τ' Αβραάμη τα καλά να κάμεις, εμείς πεθαινήσκουμεν από την πείναν, εγώ είμαι άρρωστη, δεν ημπορώ πια να δουλέψω, έπαρ' το παιδάκι μου στον καφενέ σου να δουλεύγει, όσον να βγάλουμεν το ψωμίν μας». Ο καφετζής ήταν πτωχός, μα ήταν λυπητάρης, επήρεν το παιδάκιν εις τον καφενέν, να δουλεύγει για 'ναν κομμάτι ψωμί. Το παιδίν καλόν κι έξυπνο ν, άμα ήμπεν εις τον καφενέ, θωρεί τους τοίχους μαυρισμένους, τους δίσκους σκουριασμένους, τους κεσβενέδες και τα ποτήρια λερωμένα, το πάτωμα ασκούπιστον, αι καρέκλες κατασκονισμένες. Ευτύς πιάνει σκουπά καλά καλά, καθαρίζει τους τοίχους από τις αναφανταριές* και τις καπνιές, πλυνίσκει τους κεσβενέδες και τα ποτήρια, ξεσκονίζει τις καρέκλες και γυαλίζει τους νεργελέδες και τους δίσκους, που έβλεπες τα μούτρα σου μέσα, σαν σε καθρέφτη. Έβλεπαν οι άνθρωποι την πάστραν του καφενέ κι έτρεχαν.

p. 35
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/36.gif&w=600&h=915

Εκεί που 'πιανεν πρώτα πέντε γρόσα, τώρα έπιανεν δεκαπέντε, είκοσι. Μέραν με την ημέραν επολλαίνισκαν οι μουστερήδες*. Μονάχον το καημένον το παιδίν έφερνεν βόλταν τον καφενέν. Τότες έβγαλέν τον ο καφετζής μισθόν εκατόν γρόσα τον μήναν. Εγίνην η μάνα του καλά κι επερνούσαν μια χαρά.

Μιαν ημέραν εκειδά το βραδινόν επήγεν εις τον καφενέν ένας ντερβίσης με μια γενειάδαν άσπρην σαν το παμπάκιν, εχτύπησεν εις το τραπέζιν. Ευτύς το παιδάκιν (ας πούμε πως το 'λεγαν Κωστάκιν), ευτύς το Κωστάκι σβέλτον, ήρτεν ομπρός του. «Τι αγαπάς, κύριε;» λέει. «Έναν καφέν κι έναν νεργελέν» λέει ο ντερβίσης. Ευτύς το Κωστάκι πιάνει τον πια καλόν και τον πια καθαρόν νεργελέν, πλυνίσκει τον τουμπεκίν και φέρνει τον εις τον ντερβίσην, ύστερα τον καφέν. Σαν εφουμάρισεν ο ντερβίσης κι ήπιεν και τον καφέν του, πιάνει έναν μαχμουτιέ* χρυσόν κι αφήνει τον κάτω από το πιατάκιν του καφέ και σηκώνεται και φεύγει χωρίς να προφτάσει το Κωστάκιν να τον δώσει τα ρέστα. Ηύρεν το Κωστάκιν τον μαχμουτιέ, επήγεν τον εις τ' αφεντικόν του, και τον είπεν πως ο ντερβίσης έφυγε χωρίς να πάρει τα ρέστα. Την άλλην ημέραν την ίδιαν ώραν επήγε πάλε ο ντερβίσης, εζήτησεν τον καφέν και τον νεργιλέν και σαν εφουμάρισεν, πιάνει πάλε έναν μαχμουτιέ χρουσόν, αφήνει τον κάτω από το πιατάκι του καφέ και φεύγει. Το Κωστάκιν εκείνην την ώραν έκαμνεν καφέδες και δεν επρόφτασε πάλε τον ντερβίσην. Επήγεν τον μαχμουτιέν εις τ' αφεντικόν του. Την άλλην ημέραν να σου πάλιν κι έρχεται ο ντερβίσης, διατάσσει έναν καφέν και έναν νεργελέν. Σαν επήγεν τον νεργελέν το Κωστάκι, λέει στον ντερβίσην: «Κύριέ μου, έχεις δύο φορές που αφήνεις από έναν μαχμουτιέ χρουσόν. Να πω στ' αφεντικό μου να σε δώσει τα ρέστα». «Όχι», λέει ο ντερβίσης, «δεν θέλω τίποτις. Μόνον εγώ θέλω εσέναν να σε πάρω κοντά μου να σε κάμω άρχονταν και, αν θέλεις να έρτεις μαζί μου, άφησ' τον καφενέν και πάμεν από τώρα στα παλάτια μου». «Πώς ημπορώ», λέει το Κωστάκι, «να κάμω μιαν τέτοιαν δουλειάν χωρίς τη διαταγή της μητέρας μου; Να της το πω, κι αν μ' αφήνει, μετά χαράς». «Αύριον», λέει ο ντερβίσης, «να με φέρεις χαμπάρι». Το βράδυν επήγεν το Κωστάκι στην μητέραν του, είπεν όσα τον είπεν ο ντερβίσης. «Άνοιξε», λέει του, «Κωστάκι μου, τα μάτια σου κι αυτός είναιν Τούρκος». «Μη φοβάσαι», λέει, «μητέρα μου, γιατί εγώ δεν είμαι απ' εκείνα τα παιδιά που θα με γελάσει». «Τότες», λέει η μητέρα του, «άτε γιε μου στην ευχή μου και στην ευχήν του Χριστού και της Παναγίας». Την άλλην ημέραν επήεν το Κωστάκιν εις τον καφενέν, είπεν εις τ' αφεντικόν του να βρει άλλο παιδί, γιατί αυτός θα φύγει. Το ίδιο βράδυν ήρτεν πάλε ο ντερβίσης, εφουμάρισεν τον νεργελέν του, ήπιεν τον καφέν του, κι εσηκώθη κι έφυγε μαζί με το Κωστάκι. Πάσιν, πάσιν, μιαν ημέρα, δυο μέραις, πού κιτέρ, ταχά κιτέρ, επεράσασι βουνά, λαγκάδια, έρχουνται έναν κάμπο μεγάλον, ίσαμ' εκεί που φτάνει το μάτι σου. Στην μέσην του κάμπου ήταν ένας πύργος αθεόρατος, μονόπετρος, χωρίς πόρτες και χωρίς παναθύρια. Αυτός ο πύργος ήταν στη μέση 'νούς περιβολιού σαν κάστρο. «Αν μπορείς», λέει ο ντερβίσης, «να σαρτάρεις μέσ'

p. 36
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/37.gif&w=600&h=915

στο κάστρο, θα γίνεις άρχοντας». Το Κωστάκι σηκώνει καλά καλά τη βρακίτζαν του, κάμνει τον σταυρόν του, «Έλα ευχή της μάνας μου, έλα και του κιουρού μου», λέει και μια σαρτάρει, βρίσκεται μέσ' από το κάστρο, και μιαν πάλε από μέσα και βρίσκεται όξω. «Μπράβο», λέει ο ντερβίσης. «Τώρα άκουσε τι θα σε πω. Θα σαρτάρεις πάλε μέσα και θα καθίσεις δίπλα στον τοίχον του πύργου. Εκεί κοντά στο μεσημέρι θα τρίξει ο πύργος κι αξάφνου θ' ανοίξει μια πόρτα, εσύ αμέσως να μπεις μέσα, μη φοβάσαι τίποτις. Μόνο να 'χεις τον νουν σου, ό,τι δεις, ό,τι ακούσεις να μη μιλήσεις καθόλου τσιμουδιά, η μιλιά σου να μην έβγει, γιατί εχάθης. Έκουσες;» «Έκουσα», λέει το Κωστάκι. «Άτε, παιδί μου, στην ευχή του Θεού», λέει ο ντερβίσης. Παπ, μία και να σου το Κωστάκι μες στο κάστρο. Καθίζει δίπλα στον τοίχον του πύργου. Δεν επέρασε, μωρέ μάτια μου, πολύς καιρός και ακούει ένα βουητόν τρομερόν, έτριξεν ο πύργος και να σου και ανοίγει μια πόρτα. Με μια, να σου το Κωστάκι μέσα. Μπαίνει στην μιαν κάμαρην, τι να δει; Διαμάντια, περλάντια! Μπαίνει στην άλλη, μαλάματα, ασήμια! Μπαίνει στην άλλη τούμπλες*, ματζάρικα*, μαχμουτιέδες, άι Κωσταντινάτα, δησαυρός! Αι σκάλες ήταν μαλαματένιες. Ανηβαίνει, ανηβαίνει. Από δω κι από κει κάμαρες με ολόχρυσους καναπέδες, με διαμαντένιους πολυελαίους, με κρουσταλλένιους καθρέφτες. Ανηβαίνει, ανηβαίνει, ελάφαξεν ν'ανηβαίνει, εκοπήκαν τα ήπατά του. Ανηβαίνει, ανηβαίνει... Τι τα θέλεις, εφέντη μου είσαι, να μην τα πολυλογούμεν, ενήβη στην απάνω πάνω κάμαρη. Θωρεί έναν τραπέζι στρωμένο με φαγιά διάφορα, και του πουλιού το γάλα να 'θελες ήταν πάνω στο τραπέζι. Δύο καρέκλες ολόχρυσες, δύο μαχαίρια, δύο περούνια, δύο κουτάλια όλα ολόχρυσα, δύο ποτίλιες φιρφιρένιες με κρασί κουμανταριά πρώτης, δύο ποτήρια κρυσταλλένια, από πάνω εκρέμουνταν ένας πολυέλαιος διαμαντένιος που έφεγγε μόνος του χωρίς λάδιν και κεριά. Είχεν και μιαν πείναν το καημένον το Κωστάκι! «Είπεν ο Θεός», λέει μέσα του, «να φάγω». Εκάθισεν εις το τραπέζιν, επήρε το περούνιν κι έτρωγεν, έπιασεν και την ποτίλια να βάλει στο ποτήριν κρασίν. Εκειδά πο 'χυνεν το κρασί, να σου και πετιέται μια κοπέλα σαν τα εφτά μαλάματα. Λάψε, ήλιε μου, να λάψεις και πολλές καρδιές να κάψεις». «Πιλ ολάντα, πιλ όλμας, αξάμιλαν μεϊντανά τσικμάς».

«Ώρα καλή, παλικάρι». Μιλιάν το Κωστάκιν. «Καλώς ήρτες», λέει η κοπέλα. Πού να μιλήσει το Κωστάκι! «Γιατί δεν με μιλάς; Πώς ευρέθης εδώ; Ποιος σ' έφερεν;» Μιλιά! «Βρε καλέ μου, βρε χρυσέ μου, γιατί δεν μιλάς;» Τίποτις το Κωστάκι. Ερχίνησε να το φιλά, να το χαδεύει, να το καργαλεύει*. Μιλιάν εκείνος. Σαν είδεν πως δεν έκαμνεν τίποτις, και το Κωστάκιν ήταν πέτρα μοναχή, τραβά μια καμπανίτζα και να σου αξάφνου ένας αράπακλας ίσαμ' εκεί πάνω. Είχεν κάτι μάτια! μα τι μάτια! κόκκινα σαν τη φωτιά. Είχεν κάτι χείλη! μα τι χείλη! που εκρέμουνταν ίσαμε το στήθος του και κόκκινα σαν το βαρζάμι. Τα φρύδια του έκλωθέν τα κι έδενέν τα πίσω από το κεφάλιν του. Τα νύχια του ήταν μιαν πήχη. «Τι ορίζεις, βασιλοπούλα μου;» λέει. «Να γδά-

p. 37
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/38.gif&w=600&h=915

γδάρεις», λέει, «αυτόν που 'ρτεν εδώ στο παλάτι μου και δεν μιλά». Ώς τα 'κουσεν το καημένον το Κωστάκιν έκοψεν το γαίμαν του, πήγεν να χεστεί από τον φόβον του. Δεν επρόφταξε να πει: «Αμάν βασιλο...» και αξάφνου σφαλά η πόρτα του πύργου, γίνεται ένα σκότος που δεν εθωρούσες το δάχτυλο σου. Εχάθην ο αράπης, εχάθην η βασιλοπούλα του πύργου. Μόνον που πρόφταξεν η βασιλοπούλα κι έδωκεν εις το Κωστάκιν ένα μικρό πραματάκιν κι έβαλέν το στον κόρφον του. Τι τα θέλεις, εφέντη μου είσαι, φωνάζει το Κωστάκι: «Πού είσαι βασιλοπούλα; Πού είσαι αράπη;» Μιλιά! Περπατά στα σκοτεινά, πατά πάνω στα φλουριά, πάνω στα περλάντια, μήτε πόρταν εύρισκεν μήτε παραθύριν. Ανηβαίνει τις σκάλες, κατηβαίνει, μπαίνει στις κάμαρες, πάει πάνω, πάει κάτω, μήτε άνθρωπον έβρισκε, μήτε τρύπαν έβλεπε. Περνά μια μέρα, περνούν δυο μέρες, κλαίει το καημένον το Κωστάκιν. «Αχ», έλεγε, «γιατί ν' ακούσω το ντερβίση; Γιατί να μην κάθομαι στον καφενέ μου; Αχ! Βαχ!» Τι θέλεις, τι γυρεύεις, να μην τα πολυλογούμεν, ύστερ' από μιαν εβδομάδαν ενήβην εις την κορυφήν του πύργου και θωρεί μιαν τρυπίτζαν ίσαμ' ενούς βελονιού κώλο. Κατηβαίνει στο τραπέζιν, παίρνει έναν περούνιν, ανηβαίνει πάλε και, από δω είχεν, από κει είχεν, ένοιξεν τρύπαν ίσα ίσα που χωρούσεν το κεφάλιν του. Τραβά μιαν πέτραν, ένοιξεν η τρύπα. Κοιτάζει κάτω, τι να δει; Ένα βάθος, αθεόρατο. Κι από κάτω έτρεχεν ένας ποταμός, που ενόμιζες πως εχόχλαζεν! Τι να κάμει το Κωστάκιν; Εσυλλογούταν: «Αν 'πομείνω, θα πεθάνω της πείνας, αν τα δώκω κάτω, μπορεί να σκοτωθώ, μπορεί και να γλιτώσω στα νερά του ποταμού. Κάλια να τα δώκω», λέει. «Έλα ευχή της μάννας μου, έλα και του τσουρού μου» και φαπ! Τα 'δωκεν από την τρύπαν. Δυο ώρες έκαμεν να κατηβεί, εκυλιούνταν εις τον αέρα, έδωσεν η χάρη του Θεού και η τύχη του και έπεσε σαν νεκρός μες στον ποταμόν χωρίς να πάθει τίποτις. Ετράβηξέν τον το νερό δίπλα στο χειλοπόταμον, κι έμπλεξεν η βράκα του σ' έναν κλαδίν κι εστάθην. Η καλή του η τύχη, επερνούσεν από κει ένας παξιβαντζής με το γαδαράκιν του φουρτωμένο λαχανικά, να πάει να τα πουλήσει στη χώρα. Είδεν το Κωστάκιν, ελυπήθην το, επήεν κοντά του, εφύσηξε στη μούτην του κι έφερέν το εις τον νουν του. «Άαααχ», λέει το καημένον το Κωστάκιν, «βαθιά που κοιμούμουν κι αλαφρά που ξύπνησα!» Τι τα θέλεις, είπεν εις τον παξιβαντζήν τα πάθη του κι επαρακάλεσέν τον να τον πάει στην μάναν του. «Εγώ είμαι φτωχός άνθρωπος», λέει, «και πάω να πουλήσω τα λάχανά μου, να ζήσω τη φαμίλια μου, τι να σε κάμω;» Κοιτάζει από δω το Κωστάκιν, κοιτάζει από κει, βρίσκει ένα φλουράκι μες στο παπούτζιν του, ήταν από κείνα που πατούσεν μέσα στον πύργον. Δίδει το τον παξιβαντζήν, ανηβαίνει στο γαδαράκιν και δρόμον για το σπίτιν τους.

Υστερ' από δυο μέρες ήρτασιν εις το σπίτιν τους. «Ώρα καλή, μάνα». «Καλώς το το Κωστάκι μου, σαν τον καλόν τον χρόνον, σαν τον Δεσπότην τον Χριστόν που κάθεται στον θρόνο. Πού 'σουν, Κωστάκι μου;» «Μην τα ρωτάς, μάνα μου, δώσ' με να φάω και να λουστώ κι υστερνά μαθαίνεις, γιατί τώρα εψό-

p. 38
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/39.gif&w=600&h=915

εψόφησα της πείνας». «Χριστός και Παναγιά, το παιδάκι μου!». Πιάνει λούνει τον, χτενίζει τον, έβαλέν τον κι έφαγεν, ύστερα έδωσέν τον ν' αλλάξει τα ρούχα του. Εκειδά που τα 'λασσεν τα ρούχα του, ήβρεν εις τον κόρφον του το πραματάκιν που τον έδωκεν η βασιλοπούλα του πύργου, θωρά το, ήταν ένα μικρό σαμαντανάκι* που άφτουσιν πάνω τα κεριά. Έβαλέν το πάνω στην κειμιά*. Το βράδυν που θέλασιν να φάσιν, έπιασεν η μάνα του ένα κερίν, ήψεν το κι εκόλλησέν το στο σαμαντανάκιν να μπλέψουσιν. Εκειδά που το κόλλησεν, να σου μωρέ μάτια μου και παρουσιάζονται τρεις κοπέλες σαν το κρύο νερόν. Όμορφες, χιλιόμορφες, που αν τις εθωρούσες, έχανες τον νου σου. Η μια έπαιζε βιολίν, η άλλη το ντέφιν και η άλλη εχόρευγεν. Πάνω που 'σβηνεν το κερί, κάθε μια έδωκεν εις το Κωστάκιν από έναν τσερβέ μεταξωτόν και σε κάθε κλόσσιν* είχεν έναν μαχμουτιέ χρουσό. Χαρές το Κωστάκι, χαρές η μάνα του! Άφτουσιν άλλο έναν κερί, πάλε τα ίδια! Ίσαμε την αυγήν εγεμίσασιν έναν πάγκο μαχμουτιέδες! Την ημέρα το Κωστάκιν επήρε ρούχα καλά για λόγου του και για την μάναν του, έπιασε μαστόρους να κάμει καλό σπίτι, εγούρασεν όλα τα χρειαζούμενα του σπιτιού και επερνούσε σαν μπέης. Εκεί στα καλά καθούμενα τον εκατέβην εις τον νουν του να πάει στην Πόλην, να φουρτώσει έναν καράβιν κεριά και να γυρίσει να γεμίσει τα κατώδεια* του και να κάθεται να γλεντά. Καλά το λέει, καλά το καταφέρνει, μπαίνει σ' έναν καράβιν και πάει στην Πόλην. Σε καμιά δεκαπενταριάν μέρες εφούρτωσεν το καράβι. Λέει τον ο καπετάνιος: «Κυριέ μου, ύστερ' από το μεσημέρι, στις τρεις, να είσαι μέσ' στο καράβι γιατί θα φύγουμεν, ένα λεπτό ύστερα δεν 'πομένω». «Καλά», λέει το Κωστάκιν. Το μεσημέρι επήεν να φάει και να κάμει τραπέζιν τους φίλους που έκαμεν εις την Πόλην. Ο ένας το κοντόν του, ο άλλος το μακρύν του πάνω στο τραπέζιν, επέρασεν η ώρα. Ήρτεν η ώρα τέσσερις, χαιρετά τους φίλους και κατηβαίνει στον γιαλόν, αλλά πού καράβι; Εφαίνουταν δεν εφαίνουταν. Πιάνει έναν καϊκτζή, λέει τον: «Τι θέλεις, ως το πρωί να φθάσεις αυτό το καράβιν που φαίνεται δεν φαίνεται;» «Εικοσιπέντε λίρες», λέει ο και'κτζής. «Πενήντα θα σε δώσω», λέει το Κωστάκιν. Ευτύς μπαίνουσι μέσα στο καΐκιν, καλά πανιά, βάζουσιν και σκουπαμάρια να πιάσουσιν το καράβιν. Ο καιρός ήταν πρίμιος, επετούσεν το καΐκιν πάνω στον αφρό. Μα και το καράβιν, καινουργιοπαλαμισμένο, δεν επήαινεν πίσω. Ίσα με τα μεσάνυχτα επηαίνασιν καλά. Υστερ' από τα μεσάνυχτα ο αέρας εγίνη σκύλος, κάπνη, που δεν επιάνουνταν μήτε στα πανιά μήτε στα σχοινιά, τα κύματα εφούσκωναν, ο ουρανός εθόλωσε, σκοτάδι, βροντές, αστραπές, άνεμος, του Χριστού η νύχτα που λέει ένας λόγος. Τους έσπασεν έναν πινό της μαΐστρας*, ερεγουλάρισαν τα πανιά τους, αλλά δεν ήξευραν πού επηαίνασι, μόνον στη λάμψη της αστραπής εθωρούσασιν ομπρός τους μια στεριά, χωρίς να γνωρίζουσιν τι στεριά ήταν, τι τα θέλεις, εφέντη μου είσαι, το ραγάνι* έσκασε, τους έφαεν τα πανιά, τους έσπασεν το πλωριό άλμπουρον και το πομπρέσον*, η θάλασσα επήγε να τους φάει. Το καΐκιν ήρχισε να κάμνει νερά. Άγιε Νικόλαε, κυβέρνα! έρχεται μια θάλασσα, άλλη μια, να σου το καΐκιν το ρίχτει όξω σε μια

p. 39
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/40.gif&w=600&h=915

σπλάντζαν, οπού με μεγάλη δυσκολία εγλιτώσασιν οι ναύτες με το Κωστάκι. Εξημέρωσεν η αυγή, κλαίει ο καπιτάνιος, μαζεύει τα σχοινιά, τα πανιά και όλα τα ριμέντζα* του καϊκιού του. Τον έδωσεν και το Κωστάκιν καμιά διακοσαριά μαχμουτιέδες κι επήρε των ομματίων του. Ο καπιτάνιος με τους ναύτες εκάμασιν ένα σκάφος όπως εμπόρεσαν κι επήρασιν τον τερρατζάδο γιαλό - γιαλό κι έφυγαν κι ακόμα πάσιν.

Το Κωστάκιν το καημένο επήρεν τον δρόμον, πάει, πάει, μιαν ημέρα, δυο ημέρες, πού κιτέρ ταχά κιτέρ, την τρίτη φθάνει σ' ένα δένδρο μεγάλο, που στη ρίζα του έτρεχεν ένα νερό, κρουσταλλο. «Ας κάτζω», λέει, «εδώ στην σκιάν του δέντρου να ξεκουρασθώ». Ενίφτην με το κρύο νερό της βρύσης, έφαγεν ό,τι ηύρεν κι εκάθισε δίπλα στη ρίζαν του δέντρου, ήψεν έναν κεράκιν, εκόλλησέ το στο σαμαντανάκιν και εγλέντιε με τις όμορφες.

Δυο ώρες μακράν από το δέντρον ήταν ιμιά βασιλοπούλα σ' έναν πύργον, που την είχεν ο πατέρας της εκεί, να μην την αγαπήσει και αυτός ο ίδιος από την ομορφιάν της. Εκείνην την ώραν εδίψασεν κι έστειλεν ιμιά δούλαν να πάει να φέρει φρέσκο νερόν από την βρύσιν. Η κόρη άμα επήεν και είδεν τις τρεις κοπέλες, η μια να παίζει το βιολίν, η άλλη το ντέφιν και άλλη να χορεύει, δεν την έκαμνεν καρδιά να γυρίσει, μόνον έκατζεν κι εσιργιάνιζεν. Η βασιλοπούλα έστειλεν άλλη δούλα να φέρει νερό γιατί έσκασεν από την δίψα, επόμεινεν και άλλη. Φανάζει μιαν άλλη δούλα και λέει την: «Να πας γλήγορα να φέρεις νερόν και ό,τι δεις, ό,τι ακούσεις, ευτύς να 'ρτεις να με το πεις». «Μετά χαράς, βασιλοπούλα μου». Επήεν η άλλη δούλα την ώραν πια που έσβηνεν το κερί. Παίρνει νερό και τρέχει στην βασιλοπούλα. «Τι είδες;», λέει. «Τι να σου πω, βασιλοπούλα μου, είσαι και συ όμορφη που δεν έχεις κουσούρι, μα στη βρύση έχει έναν νέον που λάμπει σαν τον ήλιον, έχει και τρεις κουπέλες μαζίν του, σαν τα εφτά μαλάματα, άσπρες χιονάτες, που θαρρείς πως εκατηβήκαν από τον ουρανόν. Αχ! Βασιλοπούλα μου, και να τας εθωρούσες, και να θωρούσες τον νέον, θα 'χανες τον νουν σου». «Γλήγορα», λέει, «να πάτε να με τον φέρετ' εδώ». Πηγαίνουν αι δούλες. «Ώρα καλή, παλικάρι». «Καλώς τις κουπέλες». «Πολλά και ακριβά χαιρετίσματα από την βασιλοπούλα μας και σε παρακαλεί να πάεις να σε δει, να πάρεις και τις κουπέλες μαζί σου». «Μετά χαράς», λέει το Κωστάκιν. Μπρος αι δούλες, πίσω το Κωστάκιν, πάσιν εις την βασιλοπούλα. «Ώρα καλή, βασιλοπούλα μου». «Καλώς το παλικάρι». Καθώς τον είδεν η βασιλοπούλα, εχτύπησεν η καρδιά της. «Πού 'ναιν», λέει, «η συντροφιά σου;» «Εδώ», λέει το Κωστάκι, «φέρετέ με έναν κερί». Εφέραν τον έναν κερίν, ήψεν το και άμα το κόλλησεν εις το σαμαντανάκιν, να σου τις όμορφες, η μια εχόρευγεν, η άλλη έπαιζε βιολίν και άλλη το ντέφι. Να δει η βασιλοπούλα έναν τέτοιον πράμαν, επήε να χάσει τον νουν της, εθάρρευεν πως εθωρούσεν όνειρον. Υστερα σαν έσβησεν το κερίν, εδώκασιν πάλιν αι κοπέλες στο Κωστάκιν από έναν τζερβέν μεταξωτόν και σε κάθε κλόσσιν κρεμασμένον έναν μαχμουτιέν. Τότες πια η βασιλοπούλα εγονάτισεν ομπρός στο Κωστάκιν

p. 40
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/41.gif&w=600&h=915

και τον επαρακαλούσεν να την χαρίσει το σαμαντανάκιν. «Πράμαν που δεν γίνεται», λέει, «αν θέλεις, βασιλοπούλα μου, να το έχεις, έπαρ' με άντραν να το 'χουμεν μαζίν». Από δω την είχεν, από κει την είχεν, εκατάφερέν την, εστεφανώθην την. Εκείνη είπεν εις τις δούλες της να μην το πούσιν και το ακούσει ο πατέρας της και την σκοτώσει. Μήνας μπαίνει, μήνας βγαίνει, γκαστρώνεται η βασιλοπούλα! Μια από τις δούλες, πιστή στον βασιλέαν, που είδεν την βασιλοπούλαν γκαστρωμένη, πηαίνει μιαν ημέραν εις το παλάτιν και λέει στον βασιλέα: «Βασιλέα μου πολλοχρονεμένε μου, το κεφάλι μου στα πόδια σου, δεν έχω πόδια να σταθώ και γλώσσα να μιλήσω». «Τι τρέχει;», λέει ο βασιλέας. «Τι να τρέχει», λέει, «πολλοχρονεμένε μου, η βασιλοπούλα είναι γκαστρωμένη!» «Γκαστρωμένη;» λέει. «Γκαστρωμένη, αφέντη βασιλέα μου». Τότες επήεν να σκάσει ο βασιλέας από τον θυμόν του. Φανάζει την δωδεκάδαν του και τους λέει: «Η κόρη μου η βασιλοπούλα μας επρόσβαλεν όλους, λοιπόν πρέπει να βγάλουμε το ιλάμιν της και να την αποκεφαλίσει ο τζελάτης. Τι λέγετε σεις;» Είπεν ο ένας και ο άλλος την γνώμην του και αποφάσισαν όλοι να σκοτωθεί η βασιλοπούλα. Ένα γεροντάκι λέει στο βασιλέα: «Βασιλέα μου πολλοχρονεμένε, γέννημάν σου είναι, μη έμπεις εις το κρίμαν της. Παρά να την σκοτώσεις, κάλια να την αφήσεις εις την κρίσην του Θεού. Κάμε ένα βαρέλι μεγάλο, βάλε μέσα φαγιά, νερό για πέντε έξι χρόνια, βάλε και αυτήν μέσα, ρίξε την εις την θάλασσαν και ό,τι θέλει ο Θεός ας την κάμει». Αυτή η γνώμη εφάνην πια καλή και αποφάσισαν να την βάλουν στο βαρέλι, να την ρίξουν στην θάλασσαν.

Ας αφήκουμεν αυτούς και ας έρτουμεν εις το Κωστάκιν. Έμαθεν το καημένον πως θά 'ρτει ο βασιλέας και θα τους σκοτώσει. Εφοήθην πολλά. Μια βραδιάν αφήνει τον πύργον της βασιλοπούλας της γυναίκας του, κατηβαίνει στο γιαλό, βρίσκει μια βάρκα, μπαίνει μέσα, ισσάρει τα πανιά και δω πάν' οι ξένοι. Το σαμαντανάκιν είχεν το η γυναίκα του. Ερμένιζεν ένα μήνα, δυο μήνες, ένα χρόνο, δυο χρόνια, έσωσεν κι απόσωσε σε μιαν ερημιάν, μήτε πουλίν πετάμενον δεν εβρίσκουταν. Σύρνει τη βάρκαν του όξω, χαλά την, κάμνει μια παράγκα, και πότε με τα χορταράκια, πότε με τα ψαράκια επερνούσεν τον μαύρον του τον καιρόν. Μέραν την ημέραν επήαινεν πια μακρά, έβρισκεν ζώα, έγδερέν τα, έκαμνεν τις προβιές φορέματα κι εντύνουνταν. Έσπειρεν ένα χωράφι, ημέρωσεν κάμποσα δέντρα, τι τα θέλεις, εφέντη μου είσαι, επερνούσεν ιμιά ζωή σαν ασκητής.

Ας αφήκουμεν αυτόν εις τ' ασκηταριόν του κι ας έρτουμε εις την βασιλοπούλαν. Ο βασιλέας εδιάταξεν κι εκάμασιν ένα βαρέλιν πολύ μεγάλον, εβάλασιν μέσα παξουμάδια, νερά, ρύζια, κρέατα παστά, ψάρια παστά, λάδια, λογιών των λογιών προβεντζιά, ρούχα, στρώματα, εβάλαν και την βασιλοπούλαν κι ερίξαν τη στη θάλασσαν. Όλος ο κόσμος έκλαιε, γιατί την αγαπούσασιν πολύ. Εξεπελάγησεν το βαρέλιν. Εγέννησεν η καημένη μέσα ολομόναχη, έκαμεν έναν παιδί που έλαμπε σαν τον ήλιο. Επαρηβοριούταν με το παιδίν της.

p. 41
Search form
Search the book: Processing of tale Types and Variations AT 560-599
Search results
    Digitized books
    Page: 22
    

    ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

    I: Η απόκτηση των μαγικών αντικειμένων

    α: Ο γιος μιας φτωχιάς γυναίκας (γριάς) ' α1 : ένα τεμπέλικο παιδί (Σταχτοπούτης)' α2: άλλος" α3: πηγαίνει' α4: στέλνεται (με το ζόρι) από τη μητέρα του' α5: στο σχολείο' α6: να μαζέψει ξύλα και να τα πουλήσει' α7: σε άλλη εργασία' α8: να αγοράσει ψωμί (τρόφιμα, άλλο)' α9: σε άλλη δραστηριότητα.

    β: Σώζει (αγοράζει) στο δρόμο' β1: δίνοντας όλα τα χρήματα που είχε κερδίσει (που είχε για να αγοράσει ψωμί κτλ.)' β2: ένα φίδι' β3: μια γάτα' β4: ένα σκύλο' β5: έναν ποντικό' β6: από πρόσωπα (κακόπαιδα) που τα βασάνιζαν' β7: ο ήρωας έχει ένα σκύλο και μια γάτα β8: σώζει το φίδι' β9: από τη φωτιά' β10: από το δοχείο όπου ήταν κλεισμένο [πβ. AT 331 (Ο διάβολος μέσα στο μπουκάλι)]' β11: από άλλο κίνδυνο' β12: το περιμαζεύει" β 13: το φίδι μεγαλώνει τόσο ώστε δε χωράει μέσα στο δοχείο (πιθάρι) που το έχει βάλει, το βάζει διαδοχικά σε μεγαλύτερα δοχεία.

    γ: Ακολουθώντας τη συμβουλή του φιδιού, ο ήρωας ζητά και παίρνει, ως αντάλλαγμα για την καλή του πράξη, ένα μαγικό αντικείμενο από' γ1: τον φιδοπατέρα' γ2: τη φιδομάνα' γ3: βασιλιά (αντίστοιχα βασίλισσα) των φιδιών' γ4: που εκείνος (εκείνη) το φυλάει κάτω από τη γλώσσα του (της)' γ5: αλλού' γ6: ο ήρωας αποκτά το μαγικό αντικείμενο με άλλο τρόπο.

    δ: Ένα δαχτυλίδι" δ1: μια πέτρα' δ2: μια σφραγίδα (βούλα)' δ3: μια βέργα (βίτσα)' δ4: άλλο' δ5: γλείφοντάς το' δ6: με χτύπημα" δ7: με άλλη ενέργεια" δ8: βγαίνει από μέσα ένα μαγικό ον που πραγματοποιεί κάθε επιθυμία' δ9: ένας αράπης" δ10: σαράντα (σαράντα ένας) δράκοι" δ11: το ίδιο το μαγικό αντικείμενο πραγματοποιεί κάθε επιθυμία.

    II: Η πραγματοποίηση των αδύνατων ζητημάτων

    α: Χρησιμοποιώντας το μαγικό αντικείμενο ο νέος αποκτά' α1: φαγητά' α2: παλάτι' α3: άλλο.

    β: Ο νέος στέλνει τη μητέρα του να ζητήσει για λογαριασμό του την κόρη του βασιλιά σε γάμο' β1: ο βασιλιάς θέτει στον ήρωα αδύνατα ζητήματα, ως προϋπόθεση για να τον παντρέψει με την κόρη του' β2: αλλιώς θα του πάρει το κεφάλι' β3: να χτίσει παλάτι (σπίτι)" β4: να ισοπεδώσει το βουνό που του κρύβει τον ήλιο' β5: να φτιάξει κήπο' β6: να φτιάξει δρόμο στρωμένο με φλουριά' β7: να ξεχωρίσει τους σπόρους" β8: να θρέψει όλη την πόλη (το στρατό)' β9: άλλα αδύνατα ζητήματα.

    γ: Με τη βοήθεια του (υπηρέτη του) μαγικού δαχτυλιδιού ο ήρωας λύνει τα ζητήματα που του θέτει ο βασιλιάς' γ1: μέσα σε μια νύχτα' γ2: και παντρεύεται τη βασιλοπούλα.