Creator/Author:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Title:Processing of tale Types and Variations AT 560-599
 
Title of Series:Historical Archive of Greek Youth
 
Nr. within series:44
 
Place of Publication:Athens
 
Publisher:General Secretariat for Youth
 
Date of Publication:2007
 
Pagination:519
 
Nr. of vol.:1 τόμος
 
Language:Greek
 
Subject:Greek fairytales-Catalogue
 
Spatial coverage:Greece
 
Description:Anna Angélopoulou, Marianthi Kaplanoglou, Emmanouella Katrinaki Catalogue raisonné des contes grecs Types et versions A Τ 560-699 RÉSUMÉ Dans ce cinquième tome du Catalogue raisonné du conte grec nous achevons notre étude des types et versions du Conte merveilleux (AT 300-749) en présentant les numéros AT 560-649 (Objets magiques) et AT 650-699 (Force ou savoir surnaturel). Rappelons ici que les types 700-749 avaient été présentés dans un volume précédent. La plupart de ces contes, et notamment la série AT 560-569, mettent en scène l'acquisition par le héros d'un objet magique qui l'aide à résoudre ses problèmes et réaliser ses souhaits. Tant qu'il est en possession de cet objet merveilleux, le héros parvient à ses fins, alors que, dès qu'il le perd, il est conduit à l'échec et se retrouve privé de tous ses acquis. Il s'agit d'objets de la vie quotidienne dotés de pouvoirs magiques, tels que la lampe d'Aladin, le moulin magique qui moud du sel et rend salée l'eau de la mer, le tapis volant et ainsi de suite. Ces objets sont parfois perdus et récupérés par l'intermédiaire de fruits merveilleux [AT 563, (Figues noires, figues blanches)], qui servent d'antidote magique au héros quand il est destitué de sa puissance et abandonné de tous. Dans un autre groupe de récits, des objets magiques confèrent au héros des pouvoirs qui changent le comportement des personnes de son entourage et lui permettent de triompher de ses épreuves. Par exemple, en jouant de la flûte enchantée, il fait danser jusqu'à épuisement ses persécuteurs et échappe ainsi à la justice. On peut notamment citer pour ce groupe les contes-types AT 570 (Le troupeau de lapins), AT 571 (Tous collés ensemble) et AT 592 (La danse dans les épines). Enfin, un troisième groupe comprend des récits d'aventures où le héros acquiert, par des moyens divers (y compris des objets magiques), une force ou un savoir surnaturel qui le rend tout puissant et lui permet de réaliser ses désirs inavoués de réussite sociale ou amoureuse. Ce sont des histoires telles que Les cadeaux du Saint (AT 611), Les feuilles qui ressuscitent (AT 612), Les deux voyageurs (AT 613), Les frères ingénieux (AT 653), Les trois frères savants (AT 655), Le fils adoptif de l'Ogre et la Belle du monde (AT*667), Le langage des animaux (AT 670), Jean des cendres (AT 675). Cet ouvrage s'appuie largement sur le catalogue manuscrit de Georges Mégas. Nous avons généralement suivi sa classification, en jugeant cependant nécessaire de renommer et reclasser certains contes qui, à notre avis, soit appartenaient à des groupes différents de récits, soit constituaient des contestypes différents. Ces nouveaux classements sont basés sur nos propres recherches, ainsi que sur d'autres études récentes. Enfin, nous avons parfois suivi la troisième révision du Catalogue Aarne-Thompson, établie par HansJörg Uther. Notre souhait est que ce nouveau volume ne soit qu'une simple étape vers la publication intégrale du Catalogue du Conte grec.
 
License:This book in every digital format (PDF, GIF, HTML) is distributed under Creative Commons Attribution - NonCommercial Licence Greece 3.0
 
The book in PDF:Download PDF 10.44 Mb
 
Visible pages: 329-348 από: 522
-20
Current page:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/329.gif&w=600&h=915

27. ΛΦ 1532, 15-17, Γιαλούσα Καρπασίας, «Ο Γαϊδουρόφτας». Ο δράκος γίνεται γαμπρός του βασιλιά. Τα αδέρφια της κόρης πηγαίνουν να τη βρουν. Αναγνώριση από το δαχτυλίδι στο τάσι. Συμφυρμός με τον τύπο AT/ATU 552 (Τα ζώα γαμπροί). Ο δράκος τους μαρμαρώνει. Η μάνα θρηνεί. Πίνει το κάτουρο του γαϊδάρου και γεννά το Γαϊδουρόφτα, που αναζητάει τ' αδέρφια του. Ξεγελάει το δράκο και τον μαρμαρώνει. Ξαναζωντανεύει τ' αδέρφια του και γυρνώντας στην πατρίδα τους κάνει βασιλιά τον μεγαλύτερο.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΥΣ ΤΥΠΟΥΣ AT 650, AT/ATU 650 A, AT/ATU 650B

Στις ελληνικές παραλλαγές δεν υπάρχουν πολλές καταγραφές των παραμυθιακών τύπων AT/ATU 650 και AT/ATU 650 Α, που είναι πλατιά διαδεδομένοι στην Ευρώπη, ειδικά στις σκανδιναβικές και βαλτικές χώρες1. Το θέμα του αντρειωμένου ήρωα με την ηράκλεια δύναμη και το πλήθος των άθλων καλύπτεται στην Ελλάδα από άλλες αφηγήσεις, όπως τα παραμύθια του Δακρυγιάννη και του Αρκουδογιάννη, που ανήκουν στον τύπο (AT/ATU 301 Β) με τον οποίο παρατηρούνται συμφυρμοί.

Ο Γ. Μέγας είχε διατηρήσει τρεις υπότυπους. Εμείς ενώσαμε τους δύο πρώτους (AT 650 και AT/ATU 650 Α) διότι δεν παρουσιάζουν ουσιαστική διαφοροποίηση. Όσο για τον τύπο AT/ATU 650 Β, είναι ουσιαστικά ανύπαρκτος στην Ελλάδα. Διαπιστώνουμε ότι ο Μέγας κατέταξε εδώ παραλλαγές που ανήκουν στο μύθο του Αρκουδογιάννη/Δακρυγιάννη (AT 301 Β) όπου και τις εντάσσουμε, διπλασιάζοντας κατά συνέπεια τον αριθμό των είκοσι επτά παραλλαγών που δίδεται στον αντίστοιχο τόμο του Καταλόγου2 μας.

Ειδοποιός διαφορά της αφήγησης είναι η θαυματουργή γέννηση του εκδικητή ήρωα από τα δάκρυα της χήρας κι απορφανισμένης μάνας του. Το ίδιο θαυματουργή είναι και η γέννηση του παιδιού της αρκούδας, που αναγκάζει έναν παπά να τη βιάσει, καθώς και όλες οι άλλες μαγικές γεννήσεις από άλλα είδη ζώων, όπως το άλογο, το μουλάρι κι η αλεπού, που δικαιολογούν την υπερφυσική δύναμη του ακαταμάχητου ήρωα. Ένα άλλο μοτίβο που προκαλεί τη δημιουργία υπερφυσικής ρώμης είναι το φάγωμα μισού μήλου από τη μάνα, που γεννάει ένα παιδί μισό, ανάπηρο, τον Μισοκωλάκη ή τον Μισάδη, που είναι ωστόσο παντοδύναμος (πβ. AT/ATU 675 και τις σημειώσεις στον παρόντα τόμο σχετικά με τη μισή ανδρική φιγούρα που μελέτησε η Françoise Héritier

1. St.Thompson, The Folktale, ό.π., σ. 85-86.

2. Αγγελοπούλου-Μπρούσκου, ό.π., 3, τχ. Α', σ. 67-78.

p. 329
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/330.gif&w=600&h=915

στην κλασική αρχαιότητα διαπιστώνοντας πως η ιδέα της διαχώρισης δημιουργεί μια συγκέντρωση και όχι μια απώλεια της γενετήσιας δύναμης3).

Παρατηρούμε επίσης την ανταγωνιστική σχέση του Δακρυγιάννη με τα αδέρφια του, που αρχικά τα σώζει από το δράκο. Αργότερα όμως, για να μπορέσουν να του πάρουν την αραβωνιαστικιά του, τον ρίχνουν με δόλο σ' ένα πηγάδι κι ακολουθεί η κάθοδος του ήρωα στον Άδη καθώς και η θριαμβευτική επιστροφή του.

Όσο για τον Αντρειωμένο Γιάννη, δεν φαίνεται να υπάρχει ένα ξεκάθαρο σχήμα σταθερής αφήγησης στην Ελλάδα. Παρατηρούνται πολλοί συμφυρμοί του τύπου με ιστορίες νεαρών ηρώων4, που μυούνται στην ανδρική ταυτότητα. Αναζητούν αντρειωμένους συντρόφους κι αδέρφια, ταυτίζονται με την αντρεία του μαγεμένου αλόγου τους, παλεύουν με πανίσχυρους άντρες και μυθικές γυναίκες, τις οποίες κατοτροπώνουν χωρίς ποτέ να τις ερωτεύονται. Η άμιλλα των ρωμαλέων ηρώων, οι άθλοι τους, ο φόβος του θανάτου κι ο εκθρονισμός του αυταρχικού πατέρα είναι τα κύρια θέματα της πορείας του Αντρειωμένου Γιάννη, που παρομοιάζεται με τον Ηρακλή και τον Γαργαντούα της λαϊκής παράδοσης.

3. Françoise Héritier, ό.π., σ. 7-10. Βλ. και παρακάτω σ. 441-443.

4. AT 301 (Τα χρυσά μήλα), AT/ATU 326 (Ο άφοβος), AT/ATU 531 (Ο γιος του κυνηγού), AT 516 Β (Η απαγωγή της βασιλοπούλας), AT/ATU 715 (Ο Μισοκοκοράκος), AT 552 (Τα ζώα γαμπροί).

p. 330
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/331.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 652

p. 331
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/332.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

p. 332
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/333.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 652

Η δύναμη της ευχής του πρίγκηπα

AT/ATU: The Prince Whose Wishes Always Come True: the Carnation. ATU: The Prince Whose Wishes Always Come true Grimm no 76: Die Nelke Basile, I, 2: La mortella

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. Höeg, αρ. 4, 26-28, Σαρακατσάνοι Ηπείρου, « La puissance du voeu (L'enfant volé) ». Ο κόσμος εύχεται στο πηγάδι του βασιλιά ν' αποκτήσει αυτός ένα παιδί, που ό,τι λέει να γίνεται. Ο δούλος (αράπης) πείθει τη μαμή να του δώσει το παιδί και βάζει στη θέση του συκώτι. Μέσω του παιδιού ο αράπης ζητάει από το βασιλιά να του δώσει τη βασιλοπούλα για γυναίκα. Η βασιλοπούλα ομολογεί την αλήθεια στον πατέρα της και το παιδί κρυφακούει. Τιμωρία του αράπη και της μαμής.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

2. ΛΦ 805, 6-19, Γύθειο, Σαλταφέρος, (πρώην τύπος Μέγα AT* 675 Α1) .Παραλλαγμένο. Ο βασιλιάς στέλνει δούλο του, τον αράπη, στη βρύση ν' ακούσει τι λένε οι περαστικοί. Ακούει από τις Μοίρες, «αν είναι ανύπαντρος, να παντρευτεί, παντρεμένος, να κάνει παιδί, κάθε μέρα να 'ναι χρόνος κι ό,τι λέει να γίνεται». Δεν λέει τίποτα και με τη βοήθεια της μαμής κλέβει το παιδί που γεννιέται. Το παιδί πραγματοποιεί τ' αδύνατα ζητή

1. Ο τύπος AT *675 Α που έχει μια μόνον παραλλαγή και δε συμπεριλαμβάνεται στους AT / ATU ενσωματώθηκε εδώ.

p. 333
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/334.gif&w=600&h=915

ζητήματα που βάζει ο βασιλιάς στον αράπη, που ζήτησε σε γάμο τη βασιλοπούλα. Το παιδί μαθαίνει τη δύναμή του κρυφακούοντας μια συνομιλία. Εύχεται να γίνει ο αράπης σκύλος, η βασιλοπούλα πέρδικα και πάλι βασιλοπούλα. Γίνεται άντρας της. Πηγαίνουν στον πατέρα του και φανερώνει την αλήθεια. Αλογοσέρνουν τη μαμή και τον αράπη.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ AT/ATU 652

Το παραμύθι αυτό παρουσιάζει μεγάλη διάδοση στις βαλτικές και σκανδιναβικές χώρες αλλά και στη Γερμανία. Οι παραλλαγές που συναντούμε στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες είναι μάλλον αποσχίδες του κυρίως τύπου2.

2. S.Thompson, ό.π., σ. 95-96.

p. 334
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/335.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 653

(περιλαμβάνει και τον τύπο Μέγα AT/ATU 653 Α)

p. 335
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/336.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

p. 336
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/337.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 653 (περιλαμβάνει και τον τύπο Μέγα AT/ATU 653 Α)

Οι επιτήδειοι αδερφοί

AT/ATU 653: The Four Skillful Brothers AT/ATU 653 A: The rarest Thing in the World ATU 653: The Four Skillful Brothers AT/ATU 653 A: The rarest Thing in the World Delarue-Tenèze: Les quatre frères ingénieux Grimm no 129: Die vier kunstreichen Brüder Straparola, VII, 5: Les trois frères qui vont par le monde Basile, V, 7: Li cinco figlie

Eberhard-Boratav no 291_

Το πιπίλισμα της βασιλοπούλας από το δράκο

Είχε ένα βασιλιά κι είχε μια και μοναχή κόρη. Σαν ήρθε σε νόμου ηλικία, θέλησε να τη στεφανώσει, όμως η κόρη δεν ήθελε κανένα. Είπε να της δώσει του βεζίρη τον υιόν, δεν ήθελε. Της είπε πολλούς, κανένας δεν της άρεσε. Στο τέλος είπε η κόρη στον πατέρα της να προστάξει να περάσει από μπρος από το παλάτι όλος ο κόσμος και σ' όποιον ρίξει το μήλο, εκείνον να της δώσει.

Βασιλικός ορισμός, οργή θεϊκή, να περάσει όλος ο κόσμος, μικροί, μεγάλοι, μπρος από το παλάτι.

Σαν πέρασε όλος ο κόσμος και εξής, πίσω-πίσω πέρασε κι ένας δράκος κι άρεσε στην κόρη. Μη ξέροντας πως είναι δράκος, του έριξε το μήλο. Αμέσως ο βασιλιάς κάμνει γάμους, την παντρεύει με το δράκο.

Αφού πέρασαν πέντε-έξι μέρες, θέλησε ο δράκος να την πάρει και να φύγει στην κατοικία του. Έγινε κι η γνώμη της κόρης, το είπε στον πατέρα της, έδωσε την άδεια, σηκώνονται, φεύγουν.

Περπατούν πέντ' έξι μέρες, την πάει πάνω σ' ένα βουνό, σχίζει το βουνό, βάζει μέσα ο δράκος τη βασιλοπούλα, γίνεται ένας όφις και τυλίγεται πάνω της και πιπίλιζε το αίμα της. Την ημέρα έφευγε στο κυνήγι και το βράδυ της έδινε να τρώει μια πέρδικα και γινότανε πάλι όφις και την πιπίλιζε.

Η κόρη είχε μαζί της δυο περιστέρια και, σαν είδε αυτά τα φερσίματα, πιά-

p. 337
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/338.gif&w=600&h=915

πιάνει και γράφει γράμμα και ιστοράει όλα στον πατέρα της και το δένει στο λαιμό του περιστεριού και το αφήνει και φεύγει.

Έρχεται το περιστέρι, πιάνει, ανοίγει, διαβάζει το γράμμα ο βασιλιάς κι έφριξε ο νους του. Αμέσως βγάζει διαλάλημα, όποιος είναι άξιος να πάει να γλιτώσει την κόρη του, να του τη δώσει γυναίκα και να του δώσει και το βασίλειο.

Είχε και μιά γριά κι είχε δέκα παιδιά κι ήταν κυνηγοί και καλά παλικάρια. Τη φωνάζει ο βασιλιάς και της λέει: «Δεν μπορούν τα παιδιά σου να γλιτώσουν την κόρη μου;» Του λέει η γριά: «Να μου κάμεις, βασιλιά μου, δέκα φορεσιές ρούχα» και τις παίρνει και φεύγει.

Πάει στο σπίτι της, κρεμά έξω από την πόρτα τη μια φορεσιά, έρχεται ο μεγάλος της γιος, τη ρωτά: «Τι είναι τούτα τα ρούχα;» Του λέει: «Αν μου πεις την παλικαριά σου, είναι δικά σου». Της λέει: «Εγώ ξέρω τα πάντα όλα».

Δίνει σ' εκείνον τη μια, κρεμά και την άλλη τη φορεσιά. Έρχεται κι ο δεύτερος, ρωτά κι εκείνος, λέει κι εκείνος την παλικαριά του, πως με τη ράβδο του σχίζει το βουνό. Δίνει και σ' εκείνον την άλλην, έρχεται κι ο τρίτος, λέει κι εκείνος την παλικαριά του, πως είναι επιτήδειος κλέφτης. Παίρνει κι εκείνος την άλλη, έρχεται κι ο τέταρτος, λέει πως πετροβολά τον κόσμο από τη μια μεριά στην άλλη. Έρχεται κι ο πέμπτος, λέει πως κάμνει δάσος να μη μπορεί να περνά μυρμήγκι. Ο άλλος κάμνει ψηλό βουνό, ο άλλος μπρος στεριά και πίσω θάλασσα. Ο άλλος λέει πως ρίχνει σαΐτα, φαίνεται για δε φαίνεται το πουλί, και το κτυπά. Ο άλλος λέει πως δίνει ψυχή στον πεθαμένο.

Τότε τους λέει η μάνα: «Να πάτε, παιδιά μου, να φέρετε του βασιλιά την κόρη και θα σας κάμει μεγάλες χαρές. Λένε αυτοί: «Μετά χαράς».

Σαν ξημέρωσε, σηκώνονται, πιάνουν το δρόμο. Τους λέει ο μεγάλος, που ήξερε τα πάντα όλα: «Σ' αυτό το βουνό είναι». Πάνε, σκίζει το βουνό ο δεύτερος, βρίσκουν την κόρη, κι ήταν ο όφις τυλιγμένος πάνω της. Εκείνος που 'τανε επιτήδειος κλέφτης, έπιασε σιγά-σιγά και ξετύλιξε την κόρη, χωρίς να νιώσει ο όφις. Πιάνει κι ο άλλος και εκσφεντονίζει το ένα του παπούτσι στη μιαν άκρη του κόσμου και το άλλο στην άλλην άκρη και παίρνουν δρόμο.

Σαν πήγαν παρακεί, λέει ο μεγάλος: «Ξύπνησε ο δράκος και πήγε να φέρει τα ποδήματά του και τα 'φερε, κι έπιασε τη στράτα». Κάμνει ο άλλος αμέσως το δάσος, έρχεται ο δράκος με τσάπες και μπαλτάδες και σου κάμνει το δάσος γης μαδιάμ. Σαν τον είδανε, κάμνει ο άλλος ανάμεσα το ψηλό το βουνό, πάει ο δράκος με τσάπες και κασμάδες, σκορπίζει το βουνό. Σαν φάνηκε, κάμνει ο άλλος μπρος στεριά και πίσω θάλασσα. Αρχίζει ο δράκος με τουλούμια και τρόμπες, αδειάζει τη θάλασσα. Αμέσως κάμνει ο άλλος τον ψηλό πύργο και μπαίνουν μέσα όλοι. Τότε έρχεται ο δράκος και χλιμιντρά από το θυμό του, τους λέγει: «Βρε σκυλιά, δείξτε μου τουλάχιστο το δαχτυλάκι της!» Λέει εκείνος που ήξερε τη σαΐτα: «Ας την ιδεί». Αυτός, που 'δε το δαχτυλάκι της, τη

p. 338
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/339.gif&w=600&h=915

ρουφά και την καταπίνει. Εκείνη τη στιγμή ρίχνει ο άλλος τη σαΐτα, καρφώνει το δράκο κατακέφαλα. Κατεβαίνουνε, σκίζουν την κοιλιά του, βγάζουν την κόρη νεκρή. Έρχεται ο άλλος, ρίχτει τ' αθάνατο το νερό, την ανασταίνει, την παίρνουν, έρχονται στον πατέρα της. Χαρές κι αγαλλιάσεις ο βασιλιάς, κάμνει γάμους και χαρές, και τη δίνει στο μεγάλο και πέρασαν ζωή χαρισάμενη.

Μήτε εγώ ήμουν εκεί, μήτε εσείς να το πιστέψετε.

Καλλιόπη Μουσαίου-Μπουγιούκου, Παραμύθια του Λιβισιού και της Μάκρης, Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, Αθήνα 1976, σ. 148-151.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I. Η κόρη

α: Μια κόρη' α1: δεν θέλει να παντρευτεί' α2: και διαλέγει υποχρεωτικά σύζυγο ανάμεσα σ' όλους τους κατοίκους της χώρας' α3: πετώντας του ένα μήλο' α4: άλλο.

β: Ο γαμπρός είναι' β1: δράκος" β2: φίδι' β3: άλλο' β4: και της ρουφάει το αίμα' β5: τυλίγεται γύρω της' β6: τρώει τα παιδιά του' β7: άλλο' β8: την αρπάζει.

γ: Η βασιλοπούλα ειδοποιεί τον πατέρα της' γ1: μ' ένα περιστέρι' γ2: άλλο' γ3: και ζητάει βοήθεια για να σωθεί.

δ: Τρία βασιλόπουλα αγαπούν την ίδια γυναίκα' δ1: και μαλώνουν' δ2: ο πατέρας της (άλλο) την τάζει' δ3: σ' όποιον φέρει το πιο πολύτιμο δώρο' δ4: σ' όποιον μάθει την καλύτερη τέχνη.

II. Οι επιτήδειοι αδερφοί

α: Ο βασιλιάς απελπισμένος προσφεύγει' α1: στα αδέρφια της κόρης' α2: στον (στους) άξιο (ους) γιο (ους) της γριάς' α3: της χήρας" α4: οι αδερφοί είναι τρεις' α5: πέντε' α6: σαράντα' α7: άλλο' α8: έχει (ουν) μαγικές ιδιότητες' α9: κατέχουν σπάνιες τέχνες" α10: και τις ομολογούν για να πάρουν το ρούχο που ράβει η γριά για τον καλύτερο γιο της' α11: άλλο.

β: Ο ένας ακούει ό,τι συμβαίνει πολύ μακριά βάζοντας το αυτί του στη γη' β1: είναι επιτήδειος κλέφτης' β2: χτυπά το χέρι του στη γη και γίνεται πύργος' β3: σημαδεύει στα σύννεφα με τη σαΐτα κι αρπάζει ό,τι πέσει' β4: κατεβαίνει σαράντα οργιές κάτω από τη γη' β5: μ' ένα μπάτσο ρίχνει αναίσθητον όποιον χτυπήσει' β6: βλέπει μακριά' β7: πετροβολά τον κόσμο από τη μια με-

p. 339
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/340.gif&w=600&h=915

μεριά στην άλλη" β8: δίνει ψυχή στον πεθαμένο" β9: κλέβει το μοσχάρι από την κοιλιά της αγελάδας (άλλο) και αυτή δεν παίρνει είδηση' β10: πετά το ένα παπούτσι του διαβόλου στην ανατολή και τ' άλλο στη δύση' β11: βάζει τα χέρια του και πιάνει ό,τι πέφτει' β12: πετάει το χτένι και γίνεται δάσος' β13: πετάει τη λαγήνα και γίνεται θάλασσα' β 14: άλλο.

γ: Τα τρία αδέρφια της φέρνουν' γ1: έναν μαγικό καθρέφτη, όπου βλέπει όποιον θέλει' γ2: μια μαγική κάπα (χαλί), που χωράει όσους ανθρώπους κι αν έχει και τους πάει όπου θέλουν (άλλο)' γ3: ένα πορτοκάλι που ανασταίνει πεθαμένο' γ4: άλλο.

δ: Ο πρώτος βλέπει ότι κινδυνεύει η ζωή της (άλλο)' δ1: ο δεύτερος τους μεταφέρει όλους επί τόπου' δ2: ο τελευταίος' δ3: τη γιατρεύει' δ4: την ανασταίνει.

III. Η φυγή

α: Ο γιος (τα αδέρφια) ελευθερώνει (ουν) την κόρη' α1: ο πρώτος αφουγκράζεται πού βρίσκονται' α2: ο δεύτερος δίνει γροθιά στη γη κι ανοίγει σαράντα οργιές" α3: ο τρίτος αρπάζει τη βασιλοπούλα από την αγκαλιά του δράκου" α4: άλλο.

β: Ο δράκος ξυπνά και τους κυνηγά' β1: χτίζουν γυάλινο πύργο' β2: περίεργη η κόρη κοιτάει από το παράθυρο (άλλο) κι ο δράκος την αρπάζει πάλι' β3: με δόλο την ξαναπαίρνουν' β4: πετιέται στον ουρανό αλλά τον σαΐτεύουν' β5: παρασκευάζει ο ένας το γιατρικό' β6: κι ο άλλος το φέρνει γρήγορα' β7: άλλο.

IV. Η λύση

α: Την κόρη εναποθέτουν στην αγκαλιά των γονιών της' α1: του πατέρα της' α2: και παντρεύεται' α3: με τον μικρότερο' α4: τον μεγαλύτερο" α5: αυτόν που την έβγαλε' α6: από την αγκαλιά του διαβόλου' α7: με το τόξο του, που έστειλε ψηλά στα σύννεφα' α8: από την κοιλιά του, όπου είχε μείνει ζωντανή [(πβ. AT 333 Η Κοκκινοσκουφίτσα)]' α9: η οικογένεια ξανασμίγει χαρούμενη' α10: άλλο.

β: Η κόρη' β1: ζει με τους γονείς της' β2: που κάνουν πλούσιους τους θαυμαστούς αδερφούς' β3: για να μη μαλώνουν" β4: διαλέγει το ταπεινότερο δώρο" β5: ο πατέρας την δίνει αυθαίρετα σ' έναν απ' όλους' β6: αίνιγμα: σε ποιον ανήκει.

γ: Την παντρεύεται' γ1: ο μνηστήρας με το χαλί' γ2: ο ίδιος ο βασιλιάς' γ3: άλλο' γ4: οι άλλοι φεύγουν μακριά απογοητευμένοι' γ5: ο βασιλιάς παντρεύει τους τρεις γιους με τις τρεις κόρες του' γ6: δεν τη δίνει σε κανένα' γ7: η κόρη δεν ξέρει ποιον να διαλέξει.

p. 340
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/341.gif&w=600&h=915

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 1302 (ΣΜ 132), 44-46, Ζαγόρια, «Η Αννίκα». I: δ, δ1, 02, δ3. II: γ, γ1, γ2 (κιλίμι), γ4 (μήλο). IV: γ, γ3 (ο τρίτος).

2. ΛΑ 1308 (ΣΜ 138), 218-223, «Η βασιλοπούλα». I: δ, δ1, δ2, δ3. II: γ, γ1, γ4 (αεροπλάνο), γ3. IV: γ5.

3. ΛΦ 645, 1-3, Κοπάνη Δωδώνης, «Τα τέσσερα αδέρφια». Ι: β, β1, β8, γ, γ3. II: α, α7 (τέσσερα), α9, β14 (φτιάχνει γάντια και σηκώνει ό,τι θέλει), β14 (αστρονόμος, βλέπει τα πάντα με το κιάλι), β14 (κυνηγός μ' αλάθητο τουφέκι), β14 (ράφτης). III: α. IV: α, α1, β1, β2, β3.

4. ΛΦ 786, 43-45, Τσουμέρκα, άτιτλο. I: β, β3, β8, γ, γ3. II: α, α2, α7 (τέσσερις), α8, β, β3, β2, β14 (τρέχει σαν λαγός, φορτώνεται σαν γάιδαρος). IV: α1, α2, α, β2.

5. ΛΦ 1170, 7-12, Κόνιτσα, άτιτλο. I: δ, δ1, 02, δ3. II: γ, γ1, γ4 (μαντίήλι που μεταφέρει), γ4 (μήλο που ανασταίνει). IV: γ6.

6. Hahn 1, 263-266, Κάτω Σουδενά, «Die drei um die Braut streitenden Brüder». Ι: δ, δ1, δ2, δ3. II: γ, γ4 (κιάλια), γ3, γ, γ2 (χαλί), δ, δ3. IV: γ, γ2.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

7. ΛΦ 728, 1-4, Λάρισα, «Το καλύτερο δώρο». I: δ, δ1, δ2, δ3. II: γ, γ1, γ2 (χαλί), γ4 (χρυσό μήλο), δ (πέθανε), δ1, δ2, δ4. IV: γ3 (ο μικρότερος που την ανάστησε).

8. ΛΦ Κ. Τρούκης, 148-153, Γεωργανάδες Τρικάλων, «Ο Σιαντάναγας». Συμφυρμός με AT/ATU 851 (The Princess who cannot solve the Riddle), ως επεισόδιο που χρησιμεύει στο να μιλήσει η αμίλητη βασιλοπούλα. I: δ, δ2, δ4. II: γ, γ4 (γιατρός), γ4 (αστρονόμος), γ4 (μέθυσος με θαυμαστή ταμπακιέρα), δ, δ1, δ2, δ4.

ΘΡΑΚΗ

9. ΛΑ 852*, 3\ Αίνος, «Το ομιλούν αηδόνιον». I: δ, δ2, δ4. II: β14 (γιατρός) β, β14 (πετάει), δ, δ1, δ2, δ3.

10. ΛΑ 2343, 322-323, Καρωτή Διδυμοτείχου, άτιτλο. I: δ, δ1, δ2, δ3. II: γ, γ4 (κιάλια), γ4 (αεροπλάνο), γ4 (φάρμακο), δ (πέθανε), δ1, δ2, δ4. IV: β, β1.

p. 341
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/342.gif&w=600&h=915

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

11. ΛΑ 2762, 133-139, Επαρχία Φυλλίδας, άτιτλο. Συμφυρμός με AT 507 C (Η κόρη με τα φίδια) και AT/ATU 851, ως επεισόδιο που χρησιμεύει στο να μιλήσει η αμίλητη βασιλοπούλα. I: δ, δ1, δ2, δ3. II: γ, γ1, γ2, γ4 (αθάνατο νερό), δ (πέθανε), δ1, δ2, δ4. IV: γ3 (τον μικρότερο).

12. ΛΦ 146, 1-7, «Η βασιλοπούλα και ο διάβολος». I: α, α1, α2, α4 (να πηδήξει τη γούρνα) β, β3 (διάβολος), β7 (σκοτεινή σπηλιά, γίνεται λύκος), γ, γ1, γ3. II: α, α2, α5, α9, α10, β, β1, β3, β9, β11. III: α. IV: α, α1, β1, β2·

ΝΗΣΙΑ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

13. ΛΦ 1565, 16-18, Ικαρία, άτιτλο. I: δ, δ1, δ2, δ3. II: γ, γ1, γ2 (χαλί), γ3, δ (πέθανε), δ1, δ2, δ4. IV: γ3 (αυτόν που έκοψε το νεράντζι, γιατί το έχασε, ενώ οι άλλοι έχουν τα μαγικά τους αντικείμενα).

β. Δωδεκάνησα

14. Dawkins, 45 Stories, 97-104, Αστυπάλαια, «Η παπαδοπούλα». Η αρχή διαφέρει: μια βασιλοπούλα είναι κλεισμένη σ' έναν πύργο μαζί με μια παπαδοπούλα. Βλέπουν ένα φως μακριά κι η παπαδοπούλα πηγαίνει να δει και βρίσκει μια σπηλιά με σαράντα δράκους. Τους εξολοθρεύει εκτός από έναν, που επανέρχεται μέσα σ' ένα χρυσό πλοίο, ντυμένος καπετάνιος και παντρεύεται την παπαδοπούλα. I: β, β1, β4. II: α4, α8, β6, β3, β11. III: α. IV: α2, α10 (αυτόν που την έπιασε).

15. Σταματιάδης Ε', 590, αρ. 17, Σάμος, άτιτλο. I: δ, δ1, δ2. II: γ, γ4 (μήλο που γιατρεύει), γ1, γ2 (χαλί), δ, δ1, δ2, δ3. IV: γ.

γ. Εύβοια - Σποράδες.

16. ΛΦ 955, 1-8, Χαλκίς, «Ο μικρός ψαράς». Συμφυρμός με AT/ATU 851 (ως ένα από τα αινίγματά του). I: δ, δ1, δ2, δ3. II: γ, γ1, γ2 (χαλί), γ4 (πιτσούνι που ανασταίνει), δ (πέθανε), δ1, δ2, δ4.

17. ΛΦ 1215, 206, Σκύρος, « Η ανέκδοτη απόφαση». I: δ, δ1, δ2 (η βασιλοπούλα

p. 342
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/343.gif&w=600&h=915

πούλα), δ3. II: γ, γ1, γ2 (χαλί), γ4 (μήλο που ανασταίνει), δ (πέθανε), δ1, δ2, δ4. IV: γ7.

δ. Κρήτη

18. ΛΑ 852*, 1, « Το κασαπάκι ». I: δ, δ2, δ4. II: δ, δ1, δ2, δ4.

19. ΛΑ 2396, 16-62, « Η βασιλοπούλα της Τριομαθιάς». Συμφυρμός με AT/ATU 851 (ως ένα από τα αινίγματά του). I: δ, δ1, δ2, δ3. II: γ, γ1, γ4 (μαγικό άλογο), γ4 (δαχτυλίδι), δ (πέθανε), δ1, δ2, δ4. IV: γ3 (η βασιλοπούλα δίνει δίκιο και στους τρεις).

ε. Κυκλάδες

20. ΙΛ 561, 245-255, Απείρανθος Νάξου, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 550 (Το μπιρμπιλαηδόνι), βλ. παρ. αρ. 37. Ο τύπος AT/ATU 653 χρησιμοποιείται ως επεισόδιο μαγικής φυγής της Πεντάμορφης, που άρπαξε ο αράπης, ενώ προοριζόταν για το βασιλόπουλο.

21. ΛΑ 1390, 84-96 (Αδ. Αδαμαντίου, Τηνιακά, ΛΑ 311, 15), Τήνος, «Ο Τρισκατάρατος». Συμφυρμός με AT/ATU 311, βλ. παρ. αρ. 53.

22. ΛΑ 1395, 145-163 (Αδ. Αδαμαντίου, Τηνιακά, αρ. 11, ΛΑ 653,8), Τήνος «Ο διάβολος που παίρνει την κόρη στον Κάτω Κόσμο». Συμφυρμός με AT/ATU 311. Ι: α, α1, β, β3 (διάβολος), β4, γ, γ2 (βρίσκει μια πεθαμένη κόρη ανοίγοντας μια πόρτα), γ3. II: α, α2, α7 (επτά), α8, β14 (σήκωνε σαράντα καντάρια και τα πήγαινε σαράντα μίλια), β, β2, β4, β3, β11. III: α.

23. Roussel, αρ.73, Μύκονος, άτιτλο. I: α, α1, α4 (και της αρέσει πολύ κάποιος που τον παντρεύεται), β, β3 (Οξαποδώς), β5, β7 (τη βυζαίνει), γ, γ1, γ3. II: α, α2, α7 (επτά), α8, α10, β, β4, β9 (παίρνει το πουλί από το στόμα του τέρατος), β2, β3, β11. III: α, α1, α2, α3, β, β1, β2, β3, β4, β7 (την πιάνει ενώ πέφτει). IV: α, α1, α10 (αυτόν που την έπιασε).

ΝΗΣΙΑ ΙΟΝΙΟΥ

24. ΛΑ 2276, 366-370, Μεγανήσι Λευκάδας, άτιτλο. I: δ, δ1, δ2, δ3. II: γ, γ1, γ4 (καμτσίκι που πάει παντού), δ (ότι πέθανε), δ1, δ2, δ4. IV: γ, γ3 (αυτόν με το λεμόνι, γιατί έχασε το μαγικό του αντικείμενο, ενώ οι άλλοι το κράτησαν).

25. ΛΦ 136, 1-6, Κομήλι Λευκάδας, «Τα τρία αδέρφια». I: δ, δ1, δ2, δ3. II: γ, γ1, γ2, γ3. IV: γ, γ3 (αυτόν με το πορτοκάλι, γιατί αποχωρίστηκε το

p. 343
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/344.gif&w=600&h=915

μαγικό του αντικείμενο, ενώ οι άλλοι το κράτησαν). 26. Λαογραφία ΙΑ', 1934-1937, 464-465, Ζάκυνθος, «Τ' αδέρφια που εμιλούσαν με τον Κάτω Κόσμο».

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

27. ΛΑ 1277 (ΣΜ 107), 31-32, Βυζίκι Γορτυνίας, άτιτλο. I: β. II: α, α2, α7 (έξι), α8, α10, β14 (τρέχει σαν άλογο και βαστάει σαν καμήλα), β, β2, β3, β9, β14 (πιάνει αβγό στον αέρα). III: α.

28. ΛΑ 1277 (ΣΜ 107), 31-32, Βυζίκι Γορτυνίας, «Ο βασιλιάς». I: α, α1, α2, α3, β3 (φίδι), β5, γ. II: α, α2, α7 (τέσσερις), α8, β, β14 (ο ένας σπάει βουνό, ο άλλος σηκώνει βουνό), β3. III: α, β1, β2, β3.

29. ΛΑ 1277 (ΣΜ107), 107-108, Βυζίκι Γορτυνίας, «Ο αράπης, η κόρη της χήρας και τα παιδιά της». I: α, α1, α2, α3, β3 (φίδι), β5, γ. II: α, α2, α7 (τέσσερις), α8, β, β14 (ο ένας σπάει βουνό, ο άλλος σηκώνει βουνό), β3. III: α.

30. ΛΑ 1277 (ΣΜ107), 119-121, Βυζίκι Γορτυνίας, «Παραμύθι της εύμορφης». I: δ, δ1, δ2, δ3. II: γ, γ1, γ2, γ4 (αθάνατο νερό), δ, δ1, δ2, δ3.

31. ΛΑ 1280 (ΣΜ110), 130-135, Κυπαρισσία, «Τα τρία βασιλόπουλα». I: δ, δ1, δ2, δ3. II: γ, γ1, γ2, γ4 (αθάνατο νερό), δ, δ1, δ2, δ3.

32. ΛΑ 1282 (ΣΜ112), 253-259, Κυπαρισσία, άτιτλο. I: α, α1, α2, α3, β6 (σκληρός), γ, γ3. II: α, α2, α7 (επτά), α8, β9, β2, β14 (φορτώνει σαν σύννεφο και φεύγει σαν αμάξι), β10, β14 (κάνει βουνά) β2, β14 (σκοτώνει αετό και παίρνει την πέρδικα από τα νύχια του. III: α, β1, β2.

33. ΛΑ 2328, 13-14, Επαρχία Οιτύλου, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 571 (Όλοι μαζί κολλημένοι), βλ. παρ. αρ. 10. Ο διάβολος ξεκολλάει τους ανθρώπους και παντρεύεται τη βασιλοπούλα. Ι: β4, γ, γ1, γ3. II: α, α2, α7 (έξι), α8, α10 , β14 (με το ραβδί του κάνει ό,τι θέλει), β, β4, β3, β14 (κολυμπάει σε μαύρες θάλασσες), β2. III: α. IV: α, α2, α10 (τον πρώτο).

34. ΛΦ 224, 5-6, Τρίπολη, «Η πεντάμορφη και τα τρία αδέρφια». I: δ, δ1, δ2, δ3. II: γ, γ1, γ4 (αεροπλάνο), γ4 (μήλο που ανασταίνει), δ, δ1, δ2, δ4. IV: γ7.

35. ΛΦ 501, 6-7, Αίγιο, «Η βασίλισσα κι ο νέος με το πουλάκι». Συμφυρμός με AT/ATU 851 (ως ένα από τα αινίγματά του). I: δ, δ1, δ2, δ3. II: γ, γ1, γ4 (μήλο που ανασταίνει), δ, δ1, δ2, δ4.

36. ΛΦ 578, 3, Επαρχία Καλαμάτας, «Η φτωχοπούλα που έγινε βασίλισσα». I: δ, δ1, δ2, δ3. II: γ, γ1, γ2, δ4.

p. 344
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/345.gif&w=600&h=915

37. ΛΦ 802, 2-5, Μεθώνη, «Η δαιμονισμένη βασιλοπούλα». Συμφυρμός με AT/ATU 851 (ως ένα από τα αινίγματά του). I: δ, Si, δ2, δ3. II: γ, γ4 (ράσο που πετάει), γ4 (γυαλιά που βλέπεις παντού), γ4 (μήλο που ανασταίνει) . IV; γ, γ3 (ο μνηστήρας με το μήλο).

38. ΛΦ 1008, 20-23, Γέρμα Λακωνίας, «Ο τρισκατάρατος» Συμφυρμός με AT/ATU 311, βλ. παρ. αρ. 90.

39. ΛΦ 1624, 7-10, Βελίτσα Ολυμπίας, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 311. I: α, α1, α2, β, β3 (θηρίο), β5, β6, β7 (της δίνει να φάει ανθρώπινο κρέας κι αυτή το δένει στην κοιλιά της και γλιτώνει), γ, γ1. III: α.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

40. ΛΑ 653 Α, 1, Παππαρούσι Ευρυτανίας, «Οι τρεις μάγ' κι η βασιλοπούλα». I: δ, δ1, δ2, δ3. II: γ, γ4 (βάρκα), γ3, δ, δ1, δ2, δ4. IV: γ, γ3 (ο μνηστήρας με το λεμόνι).

41. ΛΑ 653, 6, Κεφαλόβρυσο Παμφίας, άτιτλο. I: α, α2, α4 (αυτόν που μπόρεσε και πήδησε τ' αυλάκι), β, β2, β7 (γλείφει τα δάκρυά της στην τρύπα του), γ, γ1, γ3. II: α, α2, α7 (έξι), α8, β1, β4, β12, β13, β2, β14 (τουφέκαγε δυο πουλιά μαζί στον αέρα και πέφτανε κάτω). III: α.

42. ΛΑ 852*, 5, Κριεκούκι Λεβαδείας, «Ου ψαράς». Συμφυρμός με AT/ATU 851 (ως ένα από τα αινίγματά του). I: δ, δ1, δ2, δ3. II: γ, γ4 (κυάλι), γ4 (κουβέρτα), γ4 (μήλο που ανασταίνει), δ, δ1, δ2, δ4.

43. ΛΦ 811, 27-28, Φθιώτιδα, «Τα τρία αδέρφια που αγαπούσαν μια κοπέλα». I: δ, δ1, δ2, δ3. II: γ, γ4 (κιθάρα), γ4 (μήλο που ανασταίνει), δ, δ1, δ2, δ4. IV: γ7 (ζητά να την κάνουν αδερφή τους.

44. AIE Α', 1883, 92-96, (Καμπούρογλου, 43-51), Αθήνα, «Ο Τρισκατάρατος». Συμφυρμός με AT/ATU 311, βλ. παρ. αρ. 106.

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ-ΠΟΝΤΟΣ-ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ α. Μικρά Ασία

45. ΛΑ 852*, 3, Καντιρλί Βιθυνίας, άτιτλο. I: δ, δ2, δ4. II: β14 (σπετζέρης), β14 (μάγος), β14 (ο τρίτος αποκτά άλλα μαγικά αντικείμενα), δ, δ1, 82,

83.

46. ΛΑ 852*, 4, Αρμουτλί Βιθυνίας, «Η Γκιουζέλ-Ντουνιά του Κόσμου». I: δ, δ2, δ4. II: β, β14 (γιατρός), β14 (κρεμούσε στα ποδάρια του δυο μυλόπετρες κι έκανε εφτά μηνών δρόμο σε μισή ώρα), δ, δ1, δ2, δ3.

p. 345
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/346.gif&w=600&h=915

47. ΛΑ 653, 3, Αλθανιτοχώρι Βιθυνίας, «Ο δράκος και τα πέντε τ' αδέρφια». I: α, α2, β, β1, γ, γ3. II: α, α2, α5, αδ, β, β6, β2, β, β14 (με μαγικό μπάτσο λιγοθυμάει όποιον χτυπήσει). IV: α, α1, α10 (τον τέταρτο).

48. ΛΑ 653, 4, Μάκρη, άτιτλο. I: α, α2, α3, β, β1, γ, γ3. II: α, α2, α7 (δέκα), β14 (παντογνώστης), β4, β1, β7, β12, β14 (χτίζει ψηλό βουνό), β14 (εμπρός στεριά και πίσω θάλασσα), β 2, β3, β14 (δίνει ψυχή στον πεθαμένο). IV: α1, α2, α4.

49. Μικρασιατικά Χρονικά Α', 1938, 282-284, Κριτζαλιά Σμύρνης, «Ο Βελζεβούλης». Συμφυρμός με AT/ATU 311.

50. Επιφανίου-Πετράκη Γ', 218-229, Σμύρνη, «Τα ριγάλα τσι βασιλοπούλας». I: δ, δ2, δ3. II: γ, γ1, γ2 (χαλί), γ3 (αθάνατο νερό), γ4 (ένα καλάθι φρέσκα λουλούδια), δ, δ1, δ3, δ4. IV: β, β4 (το φτωχό παλικάρι που με τα δάκρυα του κράτησε φρέσκα τα λουλούδια).

β. Πόντος

51. ΛΑ 2372, 21-27, Σάντα, «Τη σαράντα αδερφίων η αδερφή». Παραλλαγμένο. Σαράντα αδέρφια ζουν με την όμορφη αδερφή τους στον πύργο με τις σαράντα κάμαρες. Απ' αυτούς οι έξι έχουν θαυμαστές ιδιότητες. Ο βασιλάς θέλει την αδερφή τους και κηρύσσεται πόλεμος, όπου νικάνε οι επιτήδειοι αδερφοί και σκοτώνουν το βασιλιά. Κάνουν την αδερφή τους βασίλισσα.

52. ΛΑ 653, 2, Κερασούντα, «Τα πέντε αδέρφια κι η βασιλοπούλα». I: α, α2, α3, β, β3 (διάβολος), γ, γ3. II: α, α2, α5, α8, β14 (μυρίζεται σαν το σκύλο) β4, β5, β3, β11. IV: α, α2, α10 (τον τελευταίο).

53. Αρχείον Πόντου ΚΖ', 1966, 146-149, Αντρεάντα Άνω Αμισού, «Τη σεράντα αδερφιών η αδερφή». Παραλλαγμένο.

54. Ποντιακή Εστία, 1950, 21-23, Κοτύωρα, «Τ' αθάνατον νερόν». I: δ, δ1, δ2, δ3. II: γ, γ1, γ2 (χαλί), γ4 (αθάνατο νερό), δ (πέθανε), δ1, δ2, δ4. IV: γ3 (αυτός που την ανάστησε).

55. ΚΜΣ, Κρώμνη 41, 1-17, Σαράντα Κρώμνης, «Εσύ 'σαι για βασιλιάς». Συμφυρμός με AT/ATU 851.

γ. Καππαδοκία

56. Dawkins, MG in AM, 573, Αφσάρ-Κόι, άτιτλο. I: α, α2, α3, β, β2, β5, γ, γ3. II: α, α2, α7 (επτά) α8. III: α. IV: α, α2, α3.

p. 346
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/347.gif&w=600&h=915

ΚΥΠΡΟΣ

57. ΛΦ 175, 9-12, Πάφος, «Η κόρη του Θρουμποπούλη». I: δ, δ1, δ2, δ3. II: γ, γ4 (τηλεσκόπιο), γ4 (πευκούδι που πάει όπου θέλεις), γ4 (μήλο που ανασταίνει), δ (πέθανε), δ1, δ2, δ4. IV: γ3 (η βασιλοπούλα ντυμένη σαν άντρας προτείνει τον μεγαλύτερο).

58. ΛΦ 338, 13-14, Αμμόχωστος, άτιτλο. I: δ, δ1, δ2, δ3. II: γ, γ4 (γυαλί της νοσιάς), γ4 (πευκούδι που πάει όπου θέλεις), γ4 (μήλο που ανασταίνει), δ (πέθανε), δ1, δ2, δ4. IV: γ3 (ο δικαστής αποφασίζει να πάρει εκείνον που τη σκέφτηκε).

59. ΛΦ 1742, 15-16, Πιτσιλιά, «Το μη σε μέλλει μη ρωτάς». Συμφυρμός με AT/ATU 851. I: β, β1, β2, β5, β8, γ, γ3. II: α, α2, α7 (τέσσερις) α8, β14 (σηκώνει βουνό και τους βρίσκει), β14 (πετάει βελόνι και βλέπει μακριά), β3, β11. III: α. IV: β6.

ΑΔΗΛΟΥ ΤΟΠΟΥ

60. ΛΦ 906, 1-3, άτιτλο. Ι: δ, δ1, δ2, δ3. II: γ, γ1, γ2 (χαλί), γ4 (μήλο που ανασταίνει), δ (πέθανε), δ1, 82, δ4. IV: γ7.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ AT/ATU 653

Στον διεθνή Κατάλογο AT το θέμα των επιτήδειων αδερφών που κατέχουν θαυμαστές τέχνες ή έχουν υπερφυσικές ιδιότητες παρουσιάζεται ως ξεχωριστός τύπος. Στην Ελλάδα όμως εμφανίζεται κυρίως ως επεισόδιο ένθετο, που φέρνει τη λύση σε αδιέξοδες καταστάσεις διαφόρων παραμυθιακών τύπων. Ένας απ' αυτούς είναι η Ψείρα (AT/ATU 621), που αναλύσαμε σε προηγούμενο κεφάλαιο, όπου δίνουμε και τα αντίστοιχα επεισόδια του τύπου AT/ATU 653 σε συμφυρμό με τις παραλλαγές του AT/ATU 621. Εδώ παραθέτουμε όλες τις υπόλοιπες αφηγηματικές εκφορές του επεισοδίου των επιτήδειων αδερφών σε συνδυασμό με τη σωτηρία μιας ηρωίδας, που κινδυνεύει είτε από τον αιμοβόρο της σύζυγο είτε από μια επικίνδυνη αρρώστεια. Ελάχιστες είναι οι εξαιρέσεις όπου τα μαγικά αδέρφια σώζουν την ίδια την αδερφή τους που θέλει να την αρπάξει ένας κακός βασιλιάς.

Συμπτύξαμε επίσης σε μια ενιαία ενότητα τον τύπο AT/ATU 653 και την αποσχίδα του (AT/ATU 653 A, The Rarest Thing in the World/ To σπανιότερο πράγμα στον κόσμο). Η αφήγηση αυτή είναι γνωστή από τις Χίλιες και Μία Νύχτες, όπου αποτελεί την εισαγωγή στην ιστορία του πρίγκηπα Αχμέτ και της νεράιδας Πέρι-Μπανού, επεισόδιο σε καταγραφή του Galland, όταν

p. 347
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/348.gif&w=600&h=915

συνάντησε τον Μαρωνίτη Χαννά στο Παρίσι το 1709. Πιθανόν να έγινε γνωστή αργότερα η αφήγηση στην Ελλάδα, πάντως φαίνεται να υπήρξε δημοφιλής σ' ολόκληρη την επικράτεια. Τη θεωρήσαμε ως αποσχίδα ενσωματώσιμη στον τύπο AT/ATU 653, του οποίου προηγείται η ανάλυση και ο κατάλογος παραλλαγών, με όλους τους συμφυρόμενους τύπους πλην της Ψείρας (AT/ATU 621).

1. Τον τύπο AT 852* συμπεριλάβαμε -όπου εμφανίζεται- στον AT/ATU 851 (The Princess who cannot solve the Riddle).

p. 348
Search form
Search the book: Processing of tale Types and Variations AT 560-599
Search results
    Digitized books
    Page: 329
    

    27. ΛΦ 1532, 15-17, Γιαλούσα Καρπασίας, «Ο Γαϊδουρόφτας». Ο δράκος γίνεται γαμπρός του βασιλιά. Τα αδέρφια της κόρης πηγαίνουν να τη βρουν. Αναγνώριση από το δαχτυλίδι στο τάσι. Συμφυρμός με τον τύπο AT/ATU 552 (Τα ζώα γαμπροί). Ο δράκος τους μαρμαρώνει. Η μάνα θρηνεί. Πίνει το κάτουρο του γαϊδάρου και γεννά το Γαϊδουρόφτα, που αναζητάει τ' αδέρφια του. Ξεγελάει το δράκο και τον μαρμαρώνει. Ξαναζωντανεύει τ' αδέρφια του και γυρνώντας στην πατρίδα τους κάνει βασιλιά τον μεγαλύτερο.

    ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΥΣ ΤΥΠΟΥΣ AT 650, AT/ATU 650 A, AT/ATU 650B

    Στις ελληνικές παραλλαγές δεν υπάρχουν πολλές καταγραφές των παραμυθιακών τύπων AT/ATU 650 και AT/ATU 650 Α, που είναι πλατιά διαδεδομένοι στην Ευρώπη, ειδικά στις σκανδιναβικές και βαλτικές χώρες1. Το θέμα του αντρειωμένου ήρωα με την ηράκλεια δύναμη και το πλήθος των άθλων καλύπτεται στην Ελλάδα από άλλες αφηγήσεις, όπως τα παραμύθια του Δακρυγιάννη και του Αρκουδογιάννη, που ανήκουν στον τύπο (AT/ATU 301 Β) με τον οποίο παρατηρούνται συμφυρμοί.

    Ο Γ. Μέγας είχε διατηρήσει τρεις υπότυπους. Εμείς ενώσαμε τους δύο πρώτους (AT 650 και AT/ATU 650 Α) διότι δεν παρουσιάζουν ουσιαστική διαφοροποίηση. Όσο για τον τύπο AT/ATU 650 Β, είναι ουσιαστικά ανύπαρκτος στην Ελλάδα. Διαπιστώνουμε ότι ο Μέγας κατέταξε εδώ παραλλαγές που ανήκουν στο μύθο του Αρκουδογιάννη/Δακρυγιάννη (AT 301 Β) όπου και τις εντάσσουμε, διπλασιάζοντας κατά συνέπεια τον αριθμό των είκοσι επτά παραλλαγών που δίδεται στον αντίστοιχο τόμο του Καταλόγου2 μας.

    Ειδοποιός διαφορά της αφήγησης είναι η θαυματουργή γέννηση του εκδικητή ήρωα από τα δάκρυα της χήρας κι απορφανισμένης μάνας του. Το ίδιο θαυματουργή είναι και η γέννηση του παιδιού της αρκούδας, που αναγκάζει έναν παπά να τη βιάσει, καθώς και όλες οι άλλες μαγικές γεννήσεις από άλλα είδη ζώων, όπως το άλογο, το μουλάρι κι η αλεπού, που δικαιολογούν την υπερφυσική δύναμη του ακαταμάχητου ήρωα. Ένα άλλο μοτίβο που προκαλεί τη δημιουργία υπερφυσικής ρώμης είναι το φάγωμα μισού μήλου από τη μάνα, που γεννάει ένα παιδί μισό, ανάπηρο, τον Μισοκωλάκη ή τον Μισάδη, που είναι ωστόσο παντοδύναμος (πβ. AT/ATU 675 και τις σημειώσεις στον παρόντα τόμο σχετικά με τη μισή ανδρική φιγούρα που μελέτησε η Françoise Héritier

    1. St.Thompson, The Folktale, ό.π., σ. 85-86.

    2. Αγγελοπούλου-Μπρούσκου, ό.π., 3, τχ. Α', σ. 67-78.