Creator/Author:Αγγελοπούλου, Άννα
 
Καπλάνογλου, Μαριάνθη
 
Κατρινάκη, Εμμανουέλα
 
Title:Processing of tale Types and Variations AT 560-599
 
Title of Series:Historical Archive of Greek Youth
 
Nr. within series:44
 
Place of Publication:Athens
 
Publisher:General Secretariat for Youth
 
Date of Publication:2007
 
Pagination:519
 
Nr. of vol.:1 τόμος
 
Language:Greek
 
Subject:Greek fairytales-Catalogue
 
Spatial coverage:Greece
 
Description:Anna Angélopoulou, Marianthi Kaplanoglou, Emmanouella Katrinaki Catalogue raisonné des contes grecs Types et versions A Τ 560-699 RÉSUMÉ Dans ce cinquième tome du Catalogue raisonné du conte grec nous achevons notre étude des types et versions du Conte merveilleux (AT 300-749) en présentant les numéros AT 560-649 (Objets magiques) et AT 650-699 (Force ou savoir surnaturel). Rappelons ici que les types 700-749 avaient été présentés dans un volume précédent. La plupart de ces contes, et notamment la série AT 560-569, mettent en scène l'acquisition par le héros d'un objet magique qui l'aide à résoudre ses problèmes et réaliser ses souhaits. Tant qu'il est en possession de cet objet merveilleux, le héros parvient à ses fins, alors que, dès qu'il le perd, il est conduit à l'échec et se retrouve privé de tous ses acquis. Il s'agit d'objets de la vie quotidienne dotés de pouvoirs magiques, tels que la lampe d'Aladin, le moulin magique qui moud du sel et rend salée l'eau de la mer, le tapis volant et ainsi de suite. Ces objets sont parfois perdus et récupérés par l'intermédiaire de fruits merveilleux [AT 563, (Figues noires, figues blanches)], qui servent d'antidote magique au héros quand il est destitué de sa puissance et abandonné de tous. Dans un autre groupe de récits, des objets magiques confèrent au héros des pouvoirs qui changent le comportement des personnes de son entourage et lui permettent de triompher de ses épreuves. Par exemple, en jouant de la flûte enchantée, il fait danser jusqu'à épuisement ses persécuteurs et échappe ainsi à la justice. On peut notamment citer pour ce groupe les contes-types AT 570 (Le troupeau de lapins), AT 571 (Tous collés ensemble) et AT 592 (La danse dans les épines). Enfin, un troisième groupe comprend des récits d'aventures où le héros acquiert, par des moyens divers (y compris des objets magiques), une force ou un savoir surnaturel qui le rend tout puissant et lui permet de réaliser ses désirs inavoués de réussite sociale ou amoureuse. Ce sont des histoires telles que Les cadeaux du Saint (AT 611), Les feuilles qui ressuscitent (AT 612), Les deux voyageurs (AT 613), Les frères ingénieux (AT 653), Les trois frères savants (AT 655), Le fils adoptif de l'Ogre et la Belle du monde (AT*667), Le langage des animaux (AT 670), Jean des cendres (AT 675). Cet ouvrage s'appuie largement sur le catalogue manuscrit de Georges Mégas. Nous avons généralement suivi sa classification, en jugeant cependant nécessaire de renommer et reclasser certains contes qui, à notre avis, soit appartenaient à des groupes différents de récits, soit constituaient des contestypes différents. Ces nouveaux classements sont basés sur nos propres recherches, ainsi que sur d'autres études récentes. Enfin, nous avons parfois suivi la troisième révision du Catalogue Aarne-Thompson, établie par HansJörg Uther. Notre souhait est que ce nouveau volume ne soit qu'une simple étape vers la publication intégrale du Catalogue du Conte grec.
 
License:This book in every digital format (PDF, GIF, HTML) is distributed under Creative Commons Attribution - NonCommercial Licence Greece 3.0
 
The book in PDF:Download PDF 10.44 Mb
 
Visible pages: 88-107 από: 522
-20
Current page:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/88.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

p. 88
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/89.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 565

Ο μαγικός μύλος

AT: The Magic Mill

ATU: The Magic Mill

Delarue - Tenèze: Le Moulin Magique

Grimm no 103: Der süsse Brei

Άτιτλο

Μια φουρά κι έναν κιρό ήταν δυο αδέρφια, του ένα πολύ πλούσιο, τ' άλλο πολύ φτουχό κι με μεγάλη φαμιλιά. Κόντευε Πάσχα κι η φτουχός δεν είχε λεφτά να πάρ' ούτε ψουμί στα πιδιά τ'. Ξημέρωσι Μεγάλου Σάββατου κι σηκώνετ' η φτουχός κι πηγαίν' στ' αδερφού τ' τον πλούσιο να του δώσ' τίποτι να κάνουν Πάσχα τα πιδιά τ'. Η πλούσιος κάθουνταν ιπάνου στου παλάτι τ' κι αγνάντευε, όταν ίδι τουν αδερφό τ' ν' άρχιτι. Αμέσως διατάζ5 το φύλακα να μη δεχτεί τουν άνθρουπον που έρχιτι κι να ειδοποιήσ' κι τους άλλους φύλακες που φ'λάν τσι πόρτες.

Φτάνει ου φτουχός κι ρωτάει του φύλακα αν είναι μέσα ου αφέντης. «Ου αφέντς δεν είναι μέσα κι άϊντι στου καλό». Αλλ' η φτουχός, επειδή είδε από μακριά τουν αδερφό τ', επιμέν' να μπει μέσα. Οι φύλακες όμως σύμφουνα με τη διαταγή που 'χαν πάρ', τουν ημπόδιζαν κι έγινε φασαρία. Θυμών' η πλούσιος κι διατάζ' να του δώσν' ένα αρνάκι κι να πάει στου διάβουλου.

Η φτουχός τ' άκουσι αυτά που είπι η αδερφός τ' κι πήρι τ' αρνάκι κι έφυγε. Σπίτι τ' δεν πήγι που τον περίμενι η ιναίκα τ' κι τα πιδιά τ' αλλά τράβηξι στην ερμιά. Πήγε, πήγε, πήγε πουλύ μακριά, κουράστηκι κι έκατσι να ξεκουραστεί λιγάκι κάτου από ένα πλατάνι. Εκεί που έκατσι ήταν κι ένας άλλους διαβάτ'ς που του λέει: «Πού πας με τ' αρνάκι στου χέρ';» «Μου του 'δωσι η αδερφός μ'», λέει, «να του δώσου στου διάβουλου». Κι η διαβάτ'ς του απαντάει: «Άσ' του 'δωνάς κι πάρι αυτή τη βέργα κι ό,τι τη διατάϊζ' θα στου κάνι στη στιγμή».

Κι η φτουχός άφησε τ' αρνί κι πήρι τη βέργα κι γύρσιν στου σπίτι τ' με χέρια άδεια κι με μια ξηρή βέργα μόνου. Μόλις τουν είδι η ιναίκα τ', άρχισε να φουνάζ: «Πού ήσν' τέτοια μέρα κι μας άφκες δίχως ψουμί; Τι είν' αυτή η βέργα που κρατάς; Συμφουρά που μι βρήκι! Χαζάθκ' φαίνιτ' η άντρας μ'!» «Σώπα ιναίκα μ' κι μη κλαις κι φουνάϊζ', γιατί αυτή η βέργα που γλέπς, ό,τι τη

p. 89
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/90.gif&w=600&h=915

πεις θα στου φέρ' σου λεπτό». Κι αμέσους διατάζω «Θέλω φαγιά, θέλω ψητά, θέλω κρασιά, αυγά κι τούρτις κι γλυκά». Ήρθαν στη στιγμή φαγιά, κρασιά κι στουλίστικι τραπέζι πλούσια κι καλά. Έπειτα λέει: «Θέλω φορέματα για την ιναίκα μ' κι τα πιδιά μ' κι τα πιο ακριβά στουλίδια κι του σπίτι μ' να γίνει παλάτι». Κι έγινι αμέσους κι κόντεψαν να τρελαθούν απ' τη χαρά τς. Τότε άρχισαν να χτυπούν οι καμπάνες για το Χριστός Ανέστη. Αμέσους ντύθηκαν κι στολίστηκαν κι πήγαν στην εκκλησιά.

Η αδερφός η πλούσιος στέκουνταν αντίκρυ στην πρώτη θέση. Μόλις γύρισε κι τους είδι ταράχτηκι κι κλωνίστικι στα πόδια τ', γιατί η φτουχός κι η φαμιλιά τ' ήταν καλύτερα ντυμένοι απ' αυτόν. Η πλούσιος δεν μπορούσι να σταθεί απ' την ουργή ντ'. Οι φτουχός κι η ιναίκα τ' κι τα πιδιά τ' ύστερα απ' του Χριστός Ανέστη γύρισαν να φύγν' αλλά τους δτάνι η πλούσιος κι τους λέει: «Καλά, ισείς πού τα βρήκατ' ετούτα τα καλά; Έρχουμι στου σπίτς σας να σας ιδώ».

Μόλις έφτασι εκεί τα έχασι απ' ό,τι έγλεπεν. Στου τόπου της καλύβας του φτουχού ήταν ένα παλάτι καλύτερο απ' του δικό τ'. Μέσα όλα έλαμπαν στου χρυσάφι κι ασήμι. Κι κάτι φαγιά! Αχ τι φαγιά! Τι μυρουδιές του γαργάλιζαν τη μύτ'. Τότε η πλούσιος λέει τ' αδερφού τ': «Θέλω να μου πεις του μυστικό σ'. Πού τα βρήκις όλα αυτά τα αγαθά;» «Καλά», του λέει η φτουχός, «το μυστικό μ' είνι αυτή η βέργα, που ό,τι τη διατάζου του κάν' στη στιγμή». Η πλούσιος αρπάζ' τη βέργα κι φεύγει αμέσως κι πάει κι ναυλών' ένα καράβ' κι παίρνει τη ιναίκα τ', τα πιδιά τ' κι τη βέργα να πάει μακριά να βγάλει λεφτά μακριά απ' του αδερφού τ' που του πήρι τη βέργα.

Στου βαπόρ' χρειάστηκε λίγο αλάτι κι λέει στη βέργα: «Θέλω αλάτι». Αλλά δεν είπι πόσον αλάτι θέλει. Άρχισε λοιπόν να γεμίζει του βαπόρ' αλάτι κι όλο βάρυνε κι άρχιζε να βολιάζει από του βάρους. Η καπετάνιος φώναζε: «Κίνδυνος, χανόμαστε, πνιγόμαστε!» Κι του βαπόρ' όλο βάρυνε, ως που βρήκε τουν πάτου μαζί με τουν πλούσιο και τι φαμιλιά τ'. Η φτουχός τουν έχασι κι μαζί μ' αυτόν έχασι και τη βέργα τ'. Κληρονόμιασε όμους του βιο του πλούσιου αδερφού τ' κι έζησε σαν άρχουντας κι ακόμα αρχοντεύει.

ΛΦ 484, 24-25. Παραλλαγή από τη Σιάτιστα που αφηγήθηκε η Καλλιόπη Τζίρκα, ετών 70.

p. 90
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/91.gif&w=600&h=915

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I: Οι ήρωες

α: Δυο αδέρφια" α1: ο ένας πλούσιος και ο άλλος φτωχός" α2: τσέλιγκας και βοσκός' α3: ένας φτωχός άνθρωπος.

β: Ο φτωχός ζητάει βοήθεια από τον πλούσιο' β1: ένα αρνί' β2: λίγο κρέας' β3: για να περάσει με την οικογένειά του τη Λαμπρή' β4: τα Χριστούγεννα

γ: Ο πλούσιος του δίνει ένα αρνί (κρέας) και τον στέλνει στο διάβολο' ο φτωχός φεύγει σε αναζήτησή του' γ1: ο πλούσιος διώχνει τον αδελφό του χωρίς να του δώσει τίποτα.

II: Η απόχτηση του μαγικού αντικειμένου

α: Ένας γέρος' α1: μια γριά' α2: ένας συγγενής του διαβόλου' α3: άλλο πρόσωπο' α4: με το οποίο ο φτωχός μοιράστηκε το φαγητό του' α5: το οποίο ο φτωχός βοήθησε με άλλο τρόπο' α6: τον συμβουλεύει να ζητήσει από το διάβολο (άλλον) ένα συγκεκριμένο αντικείμενο που εκείνος έχει στην κατοχή του, ως αντάλλαγμα για την προσφορά του αρνιού (κρέατος).

β: Ο ήρωας βρίσκει και προσφέρει το αρνί (κρέας)' β1: στο διάβολο' β2: τον αρχιδιάβολο' β3: τους διαβόλους' β4: άλλο' β5: ακολουθώντας τις συμβουλές που του έχουν δώσει ζητά το μαγικό αντικείμενο αντί για τα πλούτη που του προσφέρονται' β6: δέχεται το μαγικό αντικείμενο' β7: ως ανταμοιβή για κάποια άλλη προσφορά ή βοήθεια.

γ: Ο ήρωας αποκτά το μαγικό αντικείμενο από κάποιο άλλο υπερφυσικό ον' γ1: το οποίο βοήθησε' γ2: βρίσκει το μαγικό αντικείμενο τυχαία.

δ: Το μαγικό αντικείμενο είναι' δ1: ένας μύλος' δ2: χειρόμυλος' δ3: πέτρα" δ4: άλλο αντικείμενο' δ5: το οποίο πραγματοποιεί κάθε επιθυμία' δ6: μπαίνει σε λειτουργία με μια συνθηματική φράση και σταματάει με μια ανάλογη μαγική φράση' δ7: που είναι: «άλεσε μύλε, ξάλεσε μύλε»' δ8: άλλη.

ε: Χρησιμοποιώντας το μαγικό αντικείμενο ο φτωχός αποκτά' ε1: φαγητά' ε2: ρούχα' ε3: λεφτά' ε4: παλάτι' ε5: άλλο.

III. «Γιατί η θάλασσα είναι αλμυρή»

α: Ο πλούσιος αδελφός παίρνει το μύλο δίνοντας ως αντάλλαγμα την περιουσία του' α1: τον δανείζεται α2: τον κλέβει" α3: στο ταξίδι ζητάει από το μύλο αλάτι, δεν μπορεί όμως να τον σταματήσει, έτσι το καράβι βουλιάζει από το πολύ αλάτι' από τότε ο μύλος είναι μέσα στη θάλασσα βγάζοντας συνεχώς αλάτι και γι' αυτό η θάλασσα είναι αλμυρή' α4: ο πλούσιος ζητάει φαγητά αλλά δεν μπορεί να τον σταματήσει' α5: μόνο ο φτωχός μπορεί.

p. 91
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/92.gif&w=600&h=915

β: Ο φτωχός ξαναβρίσκει το μαγικό αντικείμενο' β1 στην κοιλιά ενός ψαριού' β2: το μαγικό αντικείμενο επιστρέφεται στον αρχικό του κάτοχο.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΦ 1733, 6-7, Δίλοφο Ζαγορίου, άτιτλο. Η αρχή όπως AT/ATU 947 Α (Bad Luck Cannot be Arrested). Ο ήρωας είναι ένας άτυχος άνθρωπος κι ο τυχερός αδερφός του προσπαθεί να τον βοηθήσει. ΙΙ: γ (την τύχη του), δ1, δ5 (να τον στρίψει). III: Η γυναίκα του πλούσιου κλέβει το μύλο και μόλις τον στρίβει βγάζει νερά που την πνίγουν.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

2. ΙΛ 789, 293-295, Τρίκερι, άτιτλο. Ι: α, α1, β, γ (χωρίς αρνί). II: α (τον συμβουλεύει να έχει καρβέλια ψωμί), β3 (σε γλιστρά), β7 (τους δίνει ψωμί), δ1, δ5. III: α1, α3, α4, α5.

3. ΛΑ 1267 (ΣΜ 97), 147-149, Λάρισα, άτιτλο. I: α, α1. II: α1 (δυο γριές τον συμβουλεύουν), γ (τη μοίρα του, την οποία αρπάζει από τα μαλλιά), δ1, δ5. III: α2, α3.

4. ΛΦ 1308, 1-2, Καλαμπάκα, άτιτλο. I: α, α1, β, β1, β3, γ. II: α2, α6, β, β1, β5, δ4 (δυο πέτρες), δ5, ε, ε1, ε2. III: α, α3.

5. ΣΠ 68, 29-31, Βόλος, άτιτλο.

ΘΡΑΚΗ

6. ΛΦ 1327, 22-24, «Ο μύλος». Η αρχή όπως AT/ATU 947 Α (ο πλούσιος αδερφός βοηθά τον φτωχό αλλά αυτός είναι πολύ άτυχος και τελικά ξεκινά να βρει την τύχη του). II: I: α, α1, ο πλούσιος βοηθά τον φτωχό αλλά αυτός είναι πολύ άτυχος και τελικά ξεκινά να βρει την τύχη του. II: γ (την τύχη του), δ2, δ5 (φαγητά), ε, ε1. III: α (παρακινημένος από τη γυναίκα του), α3.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

7. ΛΑ 1238 (ΣΜ 68), 17, Πολύγυρος Χαλκιδικής, «Ο μύλος». I: α, α1, γ. II: β, β1, β6, δ1, δ5. III: α3.

8. ΛΑ 1249 (ΣΜ 79), 43-44, Δράμα, άτιτλο. Ι: α, α1. II: β1, β6, δ4 (μηχάνημα), δ5, ε, ε1, ε2, ε4. III: στα χέρια του πλούσιου αδελφού δεν δουλεύει.

p. 92
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/93.gif&w=600&h=915

9.ΛΑ 2897, 216-217, περιοχή Νιγρίτας, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β1, β4, γ. II: α, α6, β4 (περίεργους ανθρώπους), β5, δ1, δ5, ε, ε3. III: α1, α3.

10.ΛΦ 484, 24-25, Σιάτιστα, άτιτλο. Ι: α, α1, γ. II: γ, δ4 (βέργα), δ5, ε, ε1, ε2, ε3, ε4. III: α2, α3.

11.Μηλιόπουλος, Ο κότσυφας, 47-49, Ανασελίτσα — Βόιο, «Γιατί του νιρό τσ' θάλασσας είνι αρμυρό». Ι: α3. II: δ, δ1, ε, ε1, ε3. III: α3.

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

α. Νησιά Ανατολικού Αιγαίου

12.ΛΑ 25, 34-38, Λέσβος, «Του μλέλ'» (Μέγας, Παραμύθια Α', 75-78, «Ο μύλος). I: α, α1, α2, β, β1, β3, γ (στου δαιμόνου τη μάνα). II: β, β3, β6, δ1, δ5 (άμα τον γυρίζεις), ε, ε1, ε2, ε3, πάνε στην εκκλησία. III: α, α3, β2.

13.Ζωγράφειος Αγών Β', 1896, 21-22, Λέσβος, άτιτλο. I: α, α1, β (παρακινημένος από τη γυναίκα του), β2 (τις απόκριες), γ. II: α3 (διάβολος), α6, β, β2, β5, δ1, δ5, δ6, ε, ε1, ε2, ε3, ε5 (σπίτι). III: α1, α3, β, β1.

14.Georgeakis - Pineau, 50-56, Λέσβος, «Les deux frères». I: α, α1, β3, γ. II: β, β2, β6, δ1, δ6, δ7. III: α, α3 (βγάζει χρήματα αντί για αλάτι), β.

β. Δωδεκάνησα

15.ΙΛ 724, 252-266, Τήλος, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β1, β3, γ. II: β1, β6, δ1, δ5, ε, ε1, ε2. III: α1, α3, β.

γ. Εύβοια - Σποράδες

16.ΛΦ 1643, 4-5, Μέση Βεροίας, «Ο χρυσός μύλος». Ι: α, α1, β, β2, β4, ο πλούσιος του δίνει. II: α, α4, α6, β, β4 (νάνους), β6, δ1, δ5 (φέρνει φαγητά), δ6, η γυναίκα του καλεί όλους σε τραπέζι, βάζουν σε λειτουργία το μύλο. III: α1, α4, α5, β.

δ. Κρήτη

17.ΛΑ 2956, 163-168, περιοχή Ρεθύμνου, άτιτλο. I: α, α1, β, β1, β3, γ. II: α2, α6, β5, δ1, δ5, ε, ε1, ε3, ε5 (σπίτι). III: α1, α3.

p. 93
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/94.gif&w=600&h=915

18.ΛΦ 1639, 27-30, «Ο μαγικός χειρόμυλος και η αρμύρα της θάλασσας». Ι: α, α1, β, β4, γ. II: α, α6, β, β2, β5, δ2, δ5, δ6 (τη μαγική φράση του τη μαθαίνει ο γέρος), ε, ε1, ε2, ε5 (χτίζουν σπίτι, μοιράζουν στους φτωχούς). III: α, α3.

19.ΛΦ 932, 19-22, Λούτρα Ρεθύμνου, άτιτλο. Η αρχή όπως AT/ATU *480 (Οι δυο γριές και οι δώδεκα μήνες), βλ. παρ. αρ. 24. Η συν. όπως AT/ATU 565: I: α, α1. II: δ, δ2, δ5, δ6, ε, ε1, ε2, ε3. III: α, α3, β.

20.ΛΦ 1792, 2-3, Ρέθυμνο, άτιτλο. I: α, α1, γ. II: α6, δ2, δ5 (με κούνημα), ε, ε1, ε3.

21.ΛΦ 1882, 1-3, Απεσωκάρι Ηρακλείου, άτιτλο. I: α, α1, β, β2, β3, γ. II: α3 (μια μαυροφόρα γυναίκα), α6, β, β1, β5, δ, δ1, δ5, δ6 (τη μαγική φράση του τη μαθαίνει ο διάολος), ε, ε1, ε2. III: α1 (του τον δίνει ο φτωχός), α3.

22.Ζωγράφειος Αγών Β', 1896, 70-71, Ρογδιά, «Τιμωρία ενός φιλαργύρου». I: α, α1, β (στέλνεται από τη γυναίκα του), γ. II: α3 (η μοίρα του), α6, β, β2, β5, δ2, δ4 (και μια βίτσα), δ5 (με μια βιτσιά βγάζει ό,τι θέλεις του το λέει η μοίρα του), ε, ε3. Μέλι στον πάτο του καφιζιού. III: α. Ο πλούσιος ζητά λίρες, του βγάζει παπούτσια, εμφανίζεται δαίμονας, του λέει: «Εδώ ήθελα να σε φέρω» [πβ. AT *821C (Ο διάβολος (ο χάροντας) που χάλασε σαράντα ζευγάρια παπούτσια).

ε. Κυκλάδες

23.ΛΑ 2764, 98-101, Αμοργός, άτιτλο. Ι: α, α1, β3, γ. II: α3 (μικρός διάβολος), α6, β, β1, β5, δ2, δ5. III: α, α3.

24.ΛΑ 565, 4, Απείρανθος Νάξου, «Οι δύο αδερφοί κι ο μύλος». Ι: α, α1. II: α, γ (πιάνει από τα μαλλιά το σκατογένη-κοπέλα που βαστάει μπουζούκι και παίζει), δ, δ1, δ5, δ6, δ8. III: α3.

25.ΛΦ 1401, 21-23, Δαμαριώνας Νάξου, «Ο χερομυλάκος». I: α, α1, β (στέλνεται από τη γυναίκα του), β1 (κατσίκι), β4, γ. II: α (ο Χριστός του δίνει οδηγίες πώς να πάει), α6, β, β3, β5, δ2, δ5, ε, ε1, ε4. III: α, α3, β (βγαίνει στην ακροθαλασσιά).

ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ

26.ΛΦ 120, 6-7, Γαλάρο Ζακύνθου, «Ο μαγικός μύλος». I: α, α1. II: α3 (μάγισσα), γ (τρεις άντρες), δ1, δ5, δ6 (στρίβοντας αριστερά σταματάει). III: α4 (το χωριό πνίγεται στο πιλάφι), ο ψαράς πνίγεται (όλα γεμάτα νερό και αλάτι), χάνεται ο μύλος και ο φτωχός μένει όπως πριν.

p. 94
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/95.gif&w=600&h=915

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

27.ΛΑ 1186 (ΣΜ 16), 99-100, Πελόπιο Ηλείας, «Ο πτωχός και ο πλούσιος». I: α, α1, β, β1, β3, γ1. II: γ (γέρο), δ3, δ5 όταν την ανοίγει. III: α (με τη συμβουλή του γέρου στο φτωχό), ο πλούσιος πνίγεται στην τρικυμία, τα αγαθά του μένουν στον φτωχό.

28.ΛΦ 168, 6-8, Κρέσταινα, «Ο μαγικός μύλος». Ι: α, α1, β, β3, γ. II: α3 (οι άλλοι διάβολοι), α6, β, β2, β5, δ1, δ5, δ6 (του το λέει ο αρχιδιάβολος), ε, ε2. Ο φτωχός διηγείται την ιστορία στον αδερφό του. III: α, α3.

29.ΛΦ 353 Α, 9-12, Τρίκορφο Μεσσηνίας, «Η πέτρα που έβγαζε αλάτι». Ι: α, α1, γ (το αρνί το παίρνει μόνος του ο φτωχός). II: α3 (σατανάκο), α6, β, β2, β5, δ3, δ5, δ6 (να τη χτυπάς, σταματάει με στοπ, του το λέει ο σατανάκος), ε, ε2 (για τη Λαμπρή). III: α, α3.

30.ΛΦ 710, 1-3, Πυλία, «Γιατί η θάλασσα είναι αλμυρή». I: α, α1, β, β1, β3, γ. II: α, α6, β, β1, β5, δ1, δ5, δ6 (του τη λέει ο γέρος), ε1, ε2. III: α, α3.

31.ΛΦ 1091, 7-8, Πυλία, «Θάλασσα αλμυρή». Ι: α, α1, β3, γ. II: β, β1, β6, δ2, δ5, δ6, ε, ε2, ε3, ε4. III: α, α3.

32.ΛΦ 1093, 5-7, Μικρά Μαντινεία, άτιτλο. Ι: α, α1, β, γ1. II: α3 (στρατοκόπο), α4, τον συμβουλεύει να φερθεί ευγενικά, β1, β6, δ1, δ5, δ6 (του τη λέει ο διάβολος). III: α2, α3.

33.ΛΦ 1357, 11-13, Αίγιο, «Ο μύλος του Διαβόλου». Ι: α, α1, β, β1, β3, γ. II: α2 (η γυναίκα του), α5 (βοήθησε να ξεγεννήσει), α6, β5, δ1, δ5, δ6, δ7, ε2. III: α, α3.

34.Kretschmer, NM, 216-219, Τρίπολη, «Die Zaubermühle». I: α, α1, β, β1, β3, γ. II: α3, α6, β, β3, β5, δ, δ1, δ5, δ6, ε, ε2, ε3. III: α, α3.

35.Λουλούδια 1, 1948, τχ. 3, 14, Φιλιατρά, άτιτλο. Ι: α, α1, β, β3, γ (χωρίς αρνί). II: α3 (καλόγερος), β1, δ4 (μηχανή), δ5, ε, ε1, ε2, ε3. III: α, α3.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

36.ΛΑ 565, 2, Σπαρτιά Τριχωνίας, «Τα δυο αδέρφγια, ου διάουλους κι ου χειρόμυλους». I: α. II: α1 (Μοίρα), α6, δ, δ2.

37.ΛΑ 565, 3, Μάνδρα Παμφίας, «Οι μύλ' κ' οι διμόν'». II: α3 (δαίμονας), α6, δ, δ1.

38.ΛΦ 1586, 1-3, Ναυπακτία, άτιτλο. I: α, α1, β3, γ. II: α1, α6, β5 (του το δίνουν αμέσως), δ1, δ5, δ6 (του τη λέει η γριά), δ7, ε, ε4. Ο πλούσιος μαθαίνει την αλήθεια από τον αδερφό του. III: α, α3, β, β1.

p. 95
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/96.gif&w=600&h=915

39.Κούτρας, 22-24, Δωρίδα, άτιτλο. Ι: α, α1, γ. II: α3 (νέος, διάβολος τιμωρημένος), α6, β, β1, β5, δ1.

ΚΥΠΡΟΣ

40.ΛΦ 1323, 3-4, «Γιατί η θάλασσα είναι αλμυρή». I: α, α1, β, β1, β3, γ. II: α1 (μάγισσα), β, β1, β6, δ2, δ5. III: α, α3.

41.ΛΦ 1866, 17-19, Νέα Πάφος, άτιτλο. I: α, α1, β, β1, β3, γ. II: α3 (διάβολο), α6, β, β2, β5, δ2, δ5, ε, ε1, ε3. III: α, α3.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ AT/ATU 565

Σε αυτό το παραμύθι ο ήρωας αποκτά έναν μαγικό μύλο που βγάζει φαγητό και μόνο ο ιδιοκτήτης του μπορεί να τον σταματήσει. Κάποιος του κλέβει το μύλο και τον βάζει να βγάλει φαγητό, όμως πρέπει να φωνάξει τον ιδιοκτήτη του σε βοήθεια, όταν δεν καταφέρνει να τον σταματήσει. Το τέλος μπορεί να είναι τραγικό: ένας καπετάνιος κλέβει το μύλο και στη διάρκεια του ταξιδιού του ζητά να βγάλει αλάτι. Δεν μπορεί να το σταματήσει, έτσι το πλοίο βουλιάζει και ο μύλος συνεχίζει να βγάζει αλάτι, γι' αυτό η θάλασσα είναι αλμυρή. Άλλοτε πρόκειται για ένα κορίτσι που αποκτά ένα μαγικό δοχείο που γεμίζει σούπα και υπακούει μόνο στον ιδιοκτήτη του. Η μητέρα του κοριτσιού διατάζει το μαγικό αντικείμενο να δουλέψει, όμως το σπίτι ξεχειλίζει με σούπα, μέχρι να φτάσει το κορίτσι για να το σταματήσει.

Ο Aarne στη μελέτη του για τα παραμύθια γύρω από την απώλεια και την επανεύρεση μαγικών αντικειμένων θεωρεί ότι ο AT 565, που εκτείνεται από τη Νορβηγία και μέσω της Κεντρικής Ευρώπης έως την Ελλάδα, αποτελεί μια ιδιαίτερη ανάπτυξη της ιστορίας με τα δύο μαγικά αντικείμενα (AT 564) που σε ορισμένες περιπτώσεις ενώθηκε με μια παλιά ναυτική παράδοση για την αλμύρα της θάλασσας.

Οι ελληνικές παραλλαγές του AT/ATU 565 διαφέρουν κυρίως ως προς τον τρόπο ανεύρεσης του μαγικού αντικειμένου: η εισαγωγή με τον πλούσιο που διώχνει τον φτωχό αδελφό του, που ήρθε να ζητήσει λίγο φαΐ, ή τον στέλνει με ένα ψωριασμένο αρνί στο διάβολο απαντάται και εδώ, αποτελώντας έτσι ένα επεισόδιο πασπαρτού σε διαφορετικά παραμύθια. Στις παραλλαγές του AT/ATU 565 ο φτωχός πάει στον πλούσιο ζητώντας του ένα αρνί για να περάσει τη Λαμπρή και εκείνος του δίνει ένα ψωριασμένο και τον στέλνει στο διάβολο. Ο φτωχός αδελφός φεύγει σε αναζήτησή του και όταν τον βρίσκει, ο διάβολος του δωρίζει το μαγικό μύλο σε αντάλλαγμα για το αρνί. Άλλοτε ο ήρωας βρίσκει το μαγικό αντικείμενο τυχαία ή το αποκτά από ένα υπερφυσικό

p. 96
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/97.gif&w=600&h=915

ον. Το μαγικό αντικείμενο είναι στερεότυπα ένας μύλος (πολύ σπάνια κάποιο άλλο αντικείμενο) που χρησιμοποιείται όχι τόσο για πλουτισμό όσο για την κάλυψη καθημερινών αναγκών σε φαγητά και ρούχα. Το τελικό επεισόδιο με το μύλο που πέφτει στη θάλασσα παράγοντας συνεχώς αλάτι - γι' αυτό και η θάλασσα είναι αλμυρή - κυριαρχεί στο ελληνικό corpus. Σε ορισμένες παραλλαγές ο αρχικός κάτοχος του μαγικού αντικειμένου το ξαναβρίσκει.

Στον παραμυθιακό τύπο AT/ATU 565 το μαγικό αντικείμενο παράγει μόνο του ό,τι ζητήσει ο κάτοχος του, σε αντίθεση με τα μαγικά αντικείμενα του AT/ATU 560 (δαχτυλίδι) ή AT/ATU 561 (κερί, λάμπα), απ' όπου εμφανίζεται ένα μαγικό ον που πραγματοποιεί τις επιθυμίες του ήρωα. Ωστόσο αυτός ο διαχωρισμός δεν είναι απόλυτος και σε ορισμένες περιπτώσεις το μαγικό αντικείμενο του AT/ATU 565 μπορεί να κρύβει επίσης μέσα του έναν μαγικό υπηρέτη.

Η βασική αντίθεση ανάμεσα στον πλούτο και τη φτώχεια παρουσιάζεται εδώ προσαρμοσμένη σε ένα οικογενειακό περιβάλλον, όπου αναπτύσσεται η σύγκρουση ανάμεσα στον πλούσιο και τον φτωχό αδελφό (συνήθως έναν πλούσιο τσέλιγκα και έναν φτωχό βοσκό). Σε ορισμένες περιπτώσεις (αναφερόμαστε εδώ και σε νεότερες καταγραφές του παραμυθιού που δεν περιλαμβάνονται στον κατάλογο) οι αφηγητές δεν περιορίζονται σε μιαν αντίθεση σε ατομικό επίπεδο, τη μεταφέρουν στον κοινωνικό χώρο της κοινότητας με τον εξής τρόπο: ο ήρωας δεν κρατά όσα αγαθά απόκτησε με μαγικό τρόπο μόνο για τον εαυτό του αλλά τα μοιράζεται με τους εξίσου φτωχούς συγχωριανούς του. Η ξαφνική αφθονία των αγαθών συνδέεται μάλιστα με την εποχή που οι φτωχοί τα έχουν περισσότερο ανάγκη, στη διάρκεια δηλαδή των μεγάλων χριστιανικών γιορτών, των Χριστουγέννων και της Λαμπρής, γι' αυτό και ο ήρωας ζητά: κρέας, ρούχα και παπούτσια για τις γυναίκες και τα παιδιά, κουστούμια για τους άντρες.

Το τελευταίο μέρος του παραμυθιού (γιατί η θάλασσα είναι αλμυρή) παίρνει τη μορφή μιας αιτιολογικής παράδοσης (legend).

p. 97
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/98.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

p. 98
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/99.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 566

p. 99
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/100.gif&w=600&h=915 01 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

p. 100
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/101.gif&w=600&h=915

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ AT/ATU 566

Τα μαγικά αντικείμενα και τα μαγικά φρούτα (Άσπρα σύκα, μαύρα σύκα)

AT: The Three Magic Objects and the Wonderful Fruits (Fortunatus) ATU: The Three Magic Objects and the Wonderful Fruits (Fortunatus)

Delarue-Tenèze: Les objets magiques récupérés avec des fruits merveilleux

Grimm no 122: Der Krautesel (σε συμφυρμό με το AT 567) Eberhard-Boratav no 174 (6-9), no 174 IV 7, no 175_

Μάνα, θέλω παράδες

Μια φορά κι έναν καιρό, σ' ένα φτωχό σπίτι ζούσαν μια γριά γυναίκα με τον τεμπέλη γιο της. Ο γιος ήθελε να παντρευτεί τη βασιλοπούλα της χώρας και κάθε μέρα ζητούσε λεφτά από τη μητέρα του. «Μάνα, θέλω παράδες». «Δεν έχω, πιδάκι μ', τι να σι κάνω...». «Μάνα, θα κάψω το σπίτι». «Εμ, κάψ' το, το έρμο». Έκαψε το σπίτι ο ανιπρόκοπος και έμειναν στους δρόμους.

Μια μέρα, εκεί που σκάλιζε στα καμένα απελπισμένος, βρήκε ένα παλιοσίδερΤ, το παίρνει και θυμωμένος το πετάει λέγοντας: «Τι να σε κάνω σένα». Ξάφνου όμως παρουσιάζονται τρεις καλοντυμένοι αραπάδες και του λεν': «Στις διαταγές σας, κύριε, τι ζητήσατε;» Ο ανιπρόκοπος κατάλαβε αμέσως την αξία που είχε το παλιοσίδερο και αμέσως διατάζει να του ετοιμάσουν ένα πολυτελέστατο τραπέζι κάτω από το παλάτι της βασιλοπούλας. Πήγε λοιπόν με τους φίλους του και έτρωγαν εκεί όλοι μαζί τα καλύτερα φαγητά του κόσμου, ενώ οι αραπάδες φρόντιζαν για όλα. Η βασιλοπούλα, που έβλεπε από το παράθυρο, είπε σε μια στιγμή στον υπασπιστή της: «Δεν μου φέρνετε αυτόν τον τρελό εδώ πάνω;» Έτσι, ο γιος της γριάς βρισκόταν σε λίγο στο παλάτι.

«Εσύ», του λέει η βασιλοπούλα, «δεν δουλεύεις, ούτε χωράφια έχεις, πώς μπορείς και τρως και πίνεις και τόσα πολλά ξοδεύεις;» «Αμ, δεν ξέρεις», λέει ο τεμπέλης, «έχω αυτό το μαγικό σίδερο κι όταν το χτυπήσω στη γη έρχονται αυτοί οι τρεις αραπάδες και τους διατάζω να κάνουν ό,τι θέλω εγώ. Τώρα πρέπει να με παντρευτείς, αφού τα έχω όλα». «Καλά, πώς μπορεί αυτό το παλιοσίδερο να διατάζει τους αραπάδες; Για να το δω!» Η βασιλοπούλα το πήρε

p. 101
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/102.gif&w=600&h=915

και το χτύπησε κάτω, κι αμέσως παρουσιάζονται οι τρεις αραπάδες. «Στις διαταγές σας, Μεγαλειοτάτη!» «Να πάρετε αυτόν τον τρελό και να τον πετάξετε έξω».

Έτσι ο τεμπέλης βρέθηκε πάλι στο δρόμο. Τι να κάνει, πηγαίνει πάλι στη γριά μάνα του. «Μάνα, θέλω παράδες!». «Δεν έχω, πιδάκι μ', σ' είπα, το σπίτ' το 'καψες, τι να σι κάνω!» Ξαναπήγε ο τεμπέλης στα χαλάσματα και σκάλιζε τη στάχτη. Βρήκε μια παλιά δεκάρα και την έριξε στην τσέπη του. Αυτή όμως βρόντησε στην άδεια του την τσέπη και ο τεμπέλης με μεγάλη του χαρά είδε ότι η μια δεκάρα έγιναν δυο. Τις ξαναρίχνει στην τσέπη του και έγιναν τέσσερες, οι τέσσερες οκτώ κι όλη την ημέρα ο γιος ης γριάς έκαμνε λεφτά. «Αμ, τώρα να δει η βασιλοπούλα τι θα την κάνω!» Ξαναντύθηκε πάλι τα καλά του, μάζεψε τους φίλους του κι άρχισε να διασκεδάζει γύρω από το παλάτι με τα καλύτερα φαγητά και τα πιο σπάνια κρασιά.

Η βασιλοπούλα που τον είδε απόρησε, χτύπησε το σίδερο και διέταξε τους αραπάδες να της τον φέρουν επάνω. «Καλά», του λέει, «το σίδερο το έχω εγώ κι εγώ διατάζω τους αραπάδες, πού βρήκες πάλι τα λεφτά;» «Δεν στο λέω, θα με παντρευτείς πρώτα και θα σ' το πω». «Σου υπόσχομαι πως θα σε παντρευτώ, αν μου πεις πώς βρίσκεις τα λεφτά». Ο τεμπέλης, που είχε αδυναμία στη βασιλοπούλα, την πίστεψε και της έδωσε τη δεκάρα λέγοντας: «Να, αυτή η δεκάρα, όταν τη ρίχνω στην τσέπη μου γίνονται δύο, την ξαναρίχνω γίνονται τέσσερες, την ξαναρίχνω κι οι τέσσερες γίνονται οκτώ κι έτσι μπορώ σε μια μέρα να έχω πολλούς παράδες».

Αφού πήρε τη δεκάρα η βασιλοπούλα διέταξε τους αραπάδες και τον πέταξαν με τις κλωτσιές έξω. Έπειτα ανέφερε στο βασιλιά όλα όσα είχαν γίνει. Ο βασιλιάς τρομοκρατήθηκε και, επειδή σκέφτηκε ότι ήταν ο πιο επικίνδυνος άνθρωπος στη χώρα του, έβαλε διπλούς σκοπούς σ'όλες τις πόρτες του παλατιού και τους διέταξε: «Κι απ' έξω αν δείτε αυτόν τον τρελό να περνά, να τον σπάσετε στο ξύλο!»

Οι φρουροί τον έπιασαν, τον μαστίγωσαν και ο τεμπέλης, που αγαπούσε όμως τη βασιλοπούλα, γύρισε πάλι στη γριά μάνα του, που ξενοδούλευε τώρα, για να ζητήσει πάλι λεφτά. «Μάνα, θέλω παράδες!» «Δεν έχω πιδάκι μ', τι να σι κάνω, όσα παίρνω είναι μόνο για το φαγητό μας, δούλεψε κι εσύ για ν'αποχτήσεις παράδες».

Ο τεμπέλης, που δεν είχε δουλέψει ποτέ στη ζωή του, ξαναπήγε πάλι στα χαλάσματα μήπως βρει καμιά άλλη δεκάρα. Έψαξε όλη τη μέρα, αλλά δεν βρήκε τίποτ' άλλο παρά μια μισοκαμένη σκούφια. «Καλή είναι κι αυτή», λέει και τη φόρεσε στο κεφάλι του. Απογοητευμένος πήρε το δρόμο για τη φτωχή του την καλύβα, που η γριά την είχε κάνει με κλαδιά. Μπαίνει μέσα και της λέει: «Μάνα, είμαι καλός;» «Πού είσι, πιδάκι μ', δε σι γλέπου». «Έχασες τα μάτια σ', βρε μάνα, γέρασες». «Όχι, πιδάκι μ', όλα τα γλέπου, αφού μαγειρεύου, μονάχα εσένα δεν γλέπου». Ο τεμπέλης έβγαλε τη σκούφια και η μάνα

p. 102
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/103.gif&w=600&h=915

του τον είδε αμέσως. «Τώρα σι γλέπου». Ξαναφόρεσε τη σκούφια. «Τώρα δε σι γλέπου». Ο τεμπέλης πάει στον καθρέφτη και με μεγάλη του έκπληξη είδε πως, όταν φορούσε τη σκούφια, εξαφανιζόταν. Γεμάτος χαρά είπε: «Τώρα, μάνα, δεν γλιτώνει η βασιλοπούλα, θα με παντρευτεί» «Κάτσε, πιδάκι μ', εδώ, θα σε δείρουν πάλι». «Όχι, τώρα θα με παντρευτεί, θα το δεις».

Ο τεμπέλης περίμενε να νυχτώσει καλά κι όταν όλοι θα είχαν κοιμηθεί στο παλάτι, πέρασε μέσα απ' όλους τους διπλοφρουρούς ως μέσα στο δωμάτιο της βασιλοπούλας. Εκεί, αφού έβγαλε τη σκούφια του, την ξύπνησε σκουντώντας το μπράτσο της. Εκείνη τρομαγμένη άρχισε να φωνάζει δυνατά: «Βοήθεια, βοήθεια, ο τρελός είναι πάλι εδώ!» Αναστατώνεται το παλάτι από τις φωνές της βασιλοπούλας, ξυπνάει ο βασιλιάς και μπαίνει κατευθείαν στο δωμάτιο της. Εντωμεταξύ ο τεμπέλης είχε φορέσει τη σκούφια του. «Τι συμβαίνει;», λέει ο βασιλιάς, «γιατί με φωνάζεις έτσι;» «Να, ο τρελός, που έχω το σιδερό του, τη δεκάρα του, που τον δείρατε, που τον χτυπήσατε, ήταν τώρα εδώ». «Όχι, κόρη μου, κάποιο όνειρο θα είδες και τρόμαξες, έχω σ'όλες τις πόρτες διπλούς φρουρούς και θα βάλω άλλους τόσους. Ησύχασε, παιδί μου». Έπειτα ο βασιλιάς άναψε όλα τα φώτα στο παλάτι, στους κήπους, στους διαδρόμους, τριπλασίασε τους φρουρούς κι έπεσε πάλι να κοιμηθεί. Η βασιλοπούλα όμως δεν είχε ύπνο και πήρε ένα βιβλίο να διαβάσει.

Μόλις έγινε ησυχία, ο τεμπέλης ξανάβγαλε τη σκούφια του και παρουσιάζεται μπροστά της. «Μη φοβάσαι», της λέει, «εγώ σ' αγαπάω και θέλω να γίνεις γυναίκα μου». Η βασιλοπούλα όμως φοβήθηκε περισσότερο αυτή τη φορά, γιατί τώρα βεβαιώθηκε πως δεν έβλεπε όνειρο και άρχισε να φωνάζει μ' όλη τη δύναμη της φωνής της: «Βοήθεια, βοήθεια, ο τρελός, ο τρελός!»

Αναστατώθηκε το παλάτι, ξαναήρθε ο βασιλιάς, οι υπασπιστές του, οι φρουροί και, καθώς ο τρελός δεν υπήρχε, κάλεσε τους γιατρούς ο βασιλιάς να εξετάσουν την κόρη του, μήπως αυτή είναι τρελή, κι έπειτα της είπε αυστηρά: «Αν ξαναφωνάξεις, θα σε στείλω εξορία».

Η βασιλοπούλα σκέφτηκε ότι έπρεπε να πάρει τον τεμπέλη με το καλό. Τα πράγματα ησύχασαν, όλοι πήγαν να κοιμηθούν κι η βασιλοπούλα έμεινε μόνη. Ο τεμπέλης ξανάβγαλε τη σκούφια και η βασιλοπούλα πρόφτασε να του μιλήσει πρώτη: «Βλέπω ότι είσαι πολύ ικανός άνθρωπος και σιγά-σιγά αρχίζω να σ' αγαπάω». Ο τεμπέλης ενθουσιάστηκε, γιατί ήταν τα μόνα καλά λόγια που πήρε απ'το στόμα της βασιλοπούλας και της είπε: «Θα σου τα εξηγήσω όλα, αλλά θα με παντρευτείς». «Αρχίζω να σ' αγαπάω, γιατί βλέπω πως είσαι πιο δυνατός κι από το βασιλιά». «Να, καλή μου βασιλοπούλα, έχω αυτή τη μαγική σκούφια κι όταν τη φοράω εξαφανίζομαι. Έτσι μπόρεσα κι ήρθα ως εδώ». «Ναι, αλλά αυτή η σκούφια μόνο για σένα είναι και δεν μπορούν να εξαφανίζονται όλοι όσοι τη φορούν;». «Δεν ξέρω», λέει ο τεμπέλης. «Για να δούμε», λέει η βασιλοπούλα και φόρεσε τη σκούφια. Αμέσως χάθηκε από τα μάτια του τεμπέλη ενώ άρχισε να φωνάζει το βασιλιά και τους φρουρούς. Έτρεξαν αμέ-

p. 103
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/104.gif&w=600&h=915

αμέσως όλοι και είδαν τον τεμπέλη ολομόναχο μέσα στο δωμάτιο. Τον άρπαξαν τότε και του έδωσαν το ξύλο της χρονιάς του. Ο βασιλιάς φώναζε: «Πού είναι η κόρη μου;» «Μην ανησυχείς, πατέρα, εδώ είμαι», και αμέσως έβγαλε τη σκούφια. Όλοι τα έχασαν, αλλά η βασιλοπούλα εξήγησε τη μαγική δύναμη της σκούφιας. Ξαναμαστίγωσαν το γιο της γριάς και ο βασιλιάς διέταξε να τον εξορίσουν σ' ένα μακρινό, ξερό βουνό, να πεθάνει εκεί από την πείνα.

Μερόνυχτα περιφερόταν εκεί ο τεμπέλης, νηστικός και ρακένδυτος. Κόντευε να πεθάνει, όταν σε μια πλαγιά βρήκε μια συκιά. Με λαιμαργία άρχισε να τρώει τα σύκα. Αλλά σε κάθε σύκο που έτρωγε έβγαζε κι ένα κέρατο στο κεφάλι. «Τι με νοιάζει εμένα, εδώ πεθαίνω, θα φάω κι ας γεμίσω κέρατα». Τελείωσαν τα σύκα της συκιάς, όταν ο τεμπέλης είχε γεμίσει από κέρατα. Άρχισε να περιφέρεται πάλι νηστικός και ολομόναχος στο έρημο βουνό, γεμάτος κέρατα. Όταν μια μέρα βρήκε μια άλλη συκιά κι άρχισε να τρώει τα σύκα της. Αλλά σε κάθε σύκο που έτρωγε έπεφτε κι ένα κέρατο. «Τώρα», λέει, «βρήκα τον τρόπο να παντρευτώ τη βασιλοπούλα».

Περπάτησε μακριά απ'το βουνό, βγήκε σε μια κοιλάδα όπου άρχισε να ζει με άγρια χόρτα. Τον άλλο χρόνο μάζεψε ωραία σύκα από την πρώτη συκιά σ' ένα καλάθι, κατέβηκε στην πολιτεία κι άρχισε να φωνάζει έξω απ' το παλάτι: «Έχω ωραία σύκα, πρωτοφανίσα σύκα, βασιλικά σύκα!»

Η βασιλοπούλα που άκουσε έτρεξε να πει στο βασιλιά ότι βγήκαν τα σύκα, κι ο βασιλιάς ενθουσιάστηκε, γιατί εκείνη τη μέρα είχε τραπέζι στους επισήμους του. Κάλεσαν το χωριάτη κι αγόρασαν όλο το καλάθι με τα σύκα. Έφαγαν κι ήπιαν καλά κι ο βασιλιάς παρουσίασε την έκπληξη. Τα ωραία, μεγάλα, πρωτοφανίσια σύκα! Έφαγαν όλοι, ο βασιλιάς, η βασίλισσα, η βασιλοπούλα κι όλοι οι καλεσμένοι κι ύστερα από πέντε λεπτά έβγαλαν όλοι από ένα μεγάλο κέρατο στο κεφάλι.

Ο χωριάτης εντωμεταξύ είχε εξαφανιστεί. Πικραμένος ο βασιλιάς και καταστενοχωρημένος κάλεσε τους καλύτερους γιατρούς απ' όλο τον κόσμο, οι οποίοι έκοψαν τα κέρατα. Αλλά όμως αυτά ξαναφύτρωσαν ύστερα από λίγες μέρες πιο μεγάλα. Απελπισμένος ο βασιλιάς έβγαλε διαταγή ότι όποιος γιατρός τους θεραπεύσει θα του δώσει το μισό βασίλειο, που ήταν απέραντο, αλλά κι όποιος αποτυγχάνει στη θεραπεία θα σκοτώνεται αμέσως.

Πέρασαν πολλοί γιατροί, αλλά κι όλοι πέρασαν από το μαχαίρι του βασιλιά γιατί κανείς δεν τους θεράπευε. Υστερα από καιρό, ο τεμπέλης, αφού μάζεψε σύκα από τη δεύτερη συκιά κι αφού τα στέγνωσε καλά στον ήλιο, τα κοπάνισε και τα έκανε σκονάκια. Κατεβαίνει έξω από το παλάτι και αρχίζει να φωνάζει: «Γιατρός, γιατρικάαα!» Ο βασιλιάς τ' άκουσε και διέταξε: «Φέρτε κι αυτόν, να τον στείλω κοντά στους άλλους!» Πέρασε μέσα ο τεμπέλης και τους είδε όλους με τα κέρατα στο κεφάλι. Ο βασιλιάς είπε: «Έχουμε, γιατρέ, αυτά τα κέρατα στο κεφάλι. Αν μας θεραπεύσεις, θα σου δώσω το μισό μου βασίλειο, αν αποτύχεις, θα σε σφάξω». «Να είστε βέβαιος, Μεγαλειότατε, ότι θα σας θεραπεύσω,

p. 104
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/105.gif&w=600&h=915

αλλά να τηρήσετε την υπόσχεση σας». Ο βασιλιάς είδε τη βεβαιότητα με την οποία μιλούσε ο γιατρός και του είπε: «Θα σου δώσω όχι μονο το μισό μου βασίλειο, αλλά κι ό,τι άλλο μου ζητήσεις. Μάρτυρες η γυναίκα μου, η κόρη μου κι όλοι οι ηγεμόνες». «Θα μου επιτρέψετε ν' αρχίσω από εκεί που θέλω και να τελειώσω όπως θέλω», λέει ο γιατρός. Ο βασιλιάς το δέχτηκε.

Ο γιατρός, σ' ένα δωμάτιο άλλο, ζήτησε ποτήρια και κουτάλια. «Να περάσει ο τελευταίος επίσημος», λέει. Ανακάτεψε έπειτα ένα σκονάκι σ' ένα ποτήρι με νερό και του το 'δωκε να το πιει. Αμέσως το κέρατο έπεσε. Βγαίνει έξω ο επίσημος χωρίς κέρατο. Ο βασιλιάς ενθουσιάστηκε και του επανέλαβε: «Θα σου δώσω ό,τι κι αν μου ζητήσεις, θα σου δώσω τα πάντα». Έτσι γιατρεύτηκαν όλοι κι έμεινε μόνο η βασιλοπούλα με το κέρατο στο κεφάλι. Ο γιατρός είπε: «Δεν ζητώ τίποτ' άλλο, παρά μονάχα αφού γιατρέψω τη βασιλοπούλα, να γίνει γυναίκα μου». Το δέχτηκαν όλοι ευχαρίστως και η ίδια η βασιλοπούλα, που θαύμασε την αξία του μεγάλου γιατρού που τη γιάτρεψε. Τον πήρε άντρα της με χαρά και η ευτυχία βασίλεψε στο παλάτι μ'έναν πλούσιο γάμο. Και ζήσανε όλοι καλά κι εμείς καλύτερα.

ΛΦ 484, 1-9. Παραλλαγή που καταγράφηκε στη Σιάτιστα, το 1959, από την Ε. Καλλιτσαντση.

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ

I: Ο ήρωας και τα μαγικά αντικείμενα

α: Ο ήρωας αποκτά τρία μαγικά αντικείμενα" α1: ένα πουγκί (ταμπακέρα, κουτί) που βγάζει ασταμάτητα φλουριά" α2: έναν μανδύα (σκουφί) που τον κάνει αόρατο' α3: μια μαγική φλογέρα' α4: που όταν τη φυσάει εμφανίζονται μαγικοί βοηθοί, έτοιμοι να εκπληρώσουν κάθε του επιθυμία' α5: ένα τραπέζι (τραπεζομάντιλο) που γεμίζει φαγητά' α6: μια βέργα, που όταν τη χτυπάς εμφανίζονται βοηθοί' α7: ένα χαλί που σε μεταφέρει όπου θέλεις' α8: άλλο.

β: Αυτά τα αντικείμενα του τα έχει δώσει' β1: ο πατέρας του (ως κληρονομιά)' β2: που τα έχει πάρει από ένα ευγνώμον φίδι, επειδή έσωσε το παιδί του' β3: η μάνα του' β4: όταν σπαταλά όλα τα χρήματα' β5: για να συναντήσει τη βασιλοπούλα' β6: άλλο.

γ: Τα μαγικά αντικείμενα δίνονται από τον πατέρα στους τρεις γιους του, ως κληρονομιά, αλλά οι μεγαλύτεροι τα παραχωρούν στον ήρωα.

p. 105
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/106.gif&w=600&h=915

II: Η κλοπή των μαγικών αντικειμένων από τη βασιλοπούλα

α: Ο ήρωας πηγαίνει στο παλάτι (για να συναντήσει τη βασιλοπούλα)' α1: για να τη δει πρέπει να δώσει πολλά φλουριά και το καταφέρνει χάρη στο μαγικό σακούλι' α2: με τη φλογέρα καλεί τους μαγικούς βοηθούς' α3: ζητά να του φτιάξουν ένα ανάκτορο (απέναντι από το παλάτι) ' α4: φορώντας το σκούφο γίνεται αόρατος, μπαίνει στο δωμάτιο της βασιλοπούλας και την τρομάζει' α5: κλέβει τη βασιλοπούλα και με το μαγικό χαλί τη μεταφέρει σε μακρινό τόπο, αλλά αποκοιμιέται κι εκείνη γυρίζει με το χαλί στην πατρίδα της' α6: άλλο.

β: Η βασιλοπούλα του κλέβει ένα- ένα τα μαγικά αντικείμενα' β1: ο πατέρας της βασιλοπούλας κλέβει τα αντικείμενα' β2: διώχνουν τον ήρωα' β3: τον πετούν σε έναν γκρεμό (σε μια ερημιά)' β4: διατάζουν να τον σκοτώσουν' β5: άλλο.

III: Τα μαγικά φρούτα και η ανάκτηση των μαγικών αντικειμένων

α: Ο ήρωας ανακαλύπτει τα μαγικά δέντρα (τους μαγικούς καρπούς)' α1: μαγικές συκιές με τα μαύρα και τα άσπρα σύκα' α2: άλλους καρπούς' α3: όταν τρως τα μαύρα σύκα (άλλον καρπό), σου φυτρώνουν κέρατα' α4: όταν τρως τα άσπρα, πέφτουν τα κέρατα (ή αντιστρόφως)' α5: το φάγωμα των καρπών μεταμορφώνει σε γάιδαρο' α6: άλλο.

β: Επιστρέφει στο παλάτι (διαλαλώντας πως πουλάει σύκα)' β1: η βασιλοπούλα" β2: και ο βασιλιάς" β3: τρώει (τρώνε) τους μαγικούς καρπούς' β4: και της (του) φυτρώνουν κέρατα' β5: μεταμορφώνεται (-ονται) σε γάιδαρο' β6: άλλο.

γ: Κανείς δεν μπορεί να τη (τους) γιατρέψει" γ1: ο βασιλιάς υπόσχεται να δώσει την κόρη του για γυναίκα σε όποιον την (τους) κάνει καλά' γ2: ο ήρωας της (τους) δίνει τα άσπρα σύκα (άλλο καρπό)' γ3: και της (τους) πέφτουν τα κέρατα' γ4: ανακτά (ανακτούν) την ανθρώπινη μορφή της (τους)' γ5: ο ήρωας παίρνει πίσω τα κλεμμένα αντικείμενα' γ6: ο ήρωας παντρεύεται τη βασιλοπούλα.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ

ΗΠΕΙΡΟΣ

1. ΛΑ 1309 (ΣΜ 139), 250-251, Επαρχία Κονίτσης, «Ο χαμένος». I: α, α8 (σκούφια που τον μεταμορφώνει σε ό,τι θέλει), α3, α4, β, β1, β6 (τα έχει

p. 106
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/68/gif/107.gif&w=600&h=915

βρει μέσα σε μια αγριοαχλαδιά). II: α, α4 (μεταμορφωμένος σε ψύλλο), β, β2. III: α, α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ5 (με τη φλογέρα καλεί το στρατό του και νικάει στον πόλεμο. Αναγνωρίζεται από το βασιλικό μαντίλι. Γίνεται βασιλιάς).

2. ΛΑ 621, 3, Κόνιτσα, άτιτλο. Συμφυρμός με AT/ATU 300 (Ο δραχοντοκτόνος ήρωας). Από το AT/ATU 566 μόνο το επεισόδιο με τα σύκα, με τα οποία ο ήρωας, που έσωσε τη βασιλοπούλα από το θηρίο, την αναγκάζει να τον παντρευτεί.

3. ΛΦ 395, 1-4, Φιλιππιάδα Πρεβέζης, άτιτλο. Η αρχή όπως AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 4. Η συν. όπως AT 566: I: Ο τρίτος αδερφός διώχνεται από τη γυναίκα του και βρίσκει στο δρόμο τρία μαγικά αντικείμενα: α2, α6, α8 (τσαρούχια, που σε κάνουν να τρέχεις γρήγορα). II: α (για να συναντήσει τη γυναίκα του), α2, α3, β. III: α, α1, α5, β, β1 (η γυναίκα του), β3, β5 (ο ήρωας τη ζεύει στο μαγγανοπήγαδο κι από την ταλαιπωρία η γυναίκα ξερνάει τα εντόσθια του μαγικού πουλιού), γ2, γ4. Η συν. όπως AT/ATU 567 + AT/ATU 567 Α, βλ. παρ. αρ. 4.

4. Archiv für Literaturgeschichte XII, 111-117, Ιωάννινα, «Die schöne der Erde». Ι: παρά την απαγόρευση του πατέρα του το βασιλόπουλο αναζητά την Πεντάμορφη, που, για να τη δει, πρέπει να δώσει πολλά λεφτά. Όταν της δίνει όλα όσα έχει, ψάχνει στα πράγματα του πατέρα του, α, α2, α8 (μπρίκι), α4 (όταν τρίβει το μπρίκι). II: α, α4, α2 (που τρομάζουν τη βασιλοπούλα), β, β2. III: α, α2 (βατόμουρα και σταφύλια), α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ5, γ6.

5. Hahn 1, 253-258, αρ. 44, Ζαγόρι, «Von den Feigen, die Hörner erzeugen und Hörner vertreiben». Παραλλαγμένο. Από τον τύπο AT/ATU 566 μόνο το επεισόδιο με τα άσπρα και τα μαύρα σύκα. Η αρχή ευτράπελη. I: οι τρεις γιοι του παπά ξοδεύουν όλα τους τα χρήματα για να δουν τη βασιλοπούλα. Ο μικρότερος καταφέρνει να τη δει με τη βοήθεια ενός τσοπάνη, στον οποίο δίνει την τελευταία του δεκάρα. Πηγαίνουν κάτω από το παράθυρο της και αρχίζουν τη φασαρία, κάνοντας πως δεν ξέρουν πώς να σφάξουν ένα κριάρι. Η βασιλοπούλα γελά και τους καλεί να μείνουν το βράδυ στο παλάτι. Κάνουν όμως πάλι τόση φασαρία, που αποφασίζει να τους χωρίσει και να πάρει τον ένα, τον ήρωα, μαζί της. Στο τέλος τους διώχνει κι ο γιος του παπά ζητάει πίσω τη δεκάρα του. Μαλώνουν συνεχώς με τον τσοπάνη, τρομάζουν τους κλέφτες και παίρνουν τα κλοπιμαία. III: α (ο γιος του παπά), α1, α3, α4, β, β1, β3, β4, γ, γ2, γ3, γ6.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ

6. ΙΑ 789, 283-289, Ασπροπόταμος Πίνδου, άτιτλο. I: α, α8 (μπερέ, που

p. 107
Search form
Search the book: Processing of tale Types and Variations AT 560-599
Search results
    Digitized books
    Page: 88
    01 - 0002.htm

    ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ