Creator/Author:Παπαθανασίου, Ιωάννα
Title:The Lambrakis Youth Organisation in the 1960s
Subtitle:Archival documentation and autobiographic testimonies
Title of Series:Historical Archive of Greek Youth
Nr. within series:47
Place of Publication:Athens
Publisher:General Secretariat for Youth
Date of Publication:2008
Nr. of vol.:1 volum + 1 CD-ROM
Subject:Youth organisations
Spatial coverage:Greece
Temporal coverage:Δεκαετία 1960
Description:The 'Lambrakis Democratic Youth' (LDY) organisation the most dynamic element of the youth movement of the years 1964-1967, a mythical organisation but also a practically 'unexplored territory', is at the very centre of this particular endeavour. The project we undertook, as a team, in the framework of the research programmes of the Historical Archive of the Greek Youth (Istoriko Archeio Ellinikis Neolaias/IAEN), aimed at the creation of a research infrastructure adequate enough to portray with clarity the historical trajectory of the LDY. The archival materials and the diverse traces left behind by this organization during its short life are restored in their chronological continuities, are made accessible, and for the first time are collated with the reminiscences of its leading members. In this logic, the volume at hand must be seen as a research endeavour which serves research itself, as an undertaking primarily aimed at documentation, which it relates to historical debates. A short introduction which lays out the logic of this research project is followed by a historical outline of the political youth organisations of the Left which preserved the thread of continuity from the end of the Civil War to the advent of the dictatorship of April 21st, 1967. In this context, the LDY is given its deserved position through the constant reference to the documentary framework, which comes next and is structured in four parts: First, the analytical presentation of the archive of the organisation's Central Council, which is deposited at ASKI (Contemporary Social History Archives) and is part of the Archive of the predictatorial EDA (Eniaia Dimokratiki Aristera/United Democratic Left). Second, the systematic inventory of the entire corpus of its publications and the indexing of the series of the periodical Tetradia tis Dimokratias (Notebooks of Democracy) and the newspaper I Yienia mas (Our Generation). Third, the indexing of articles in the newspaper Avgi relating to the organisation's activities, as well as reports relating to the assessments of the party of EDA about the organisation and of the LDY's political opponents. Fourth, the presentation of brief autobiographical interviews with the members of the LDY's Central Council and its Auditing Committee. The thematic structure is complemented by a full chronological table for the period from January 1963 to April 1967. Comprising three levels -the LDY's activities, the Greek political setting and the international political context- the chronological table aims at cross-referencing developments in that period and facilitating the reader. Finally, attached in the back cover, the publication includes a digital disc with the analytical database compiled on the basis of references to the 'Lambrakis Democratic Youth' organisation in the newspaper Avgi.
License:This book in every digital format (PDF, GIF, HTML) is distributed under Creative Commons Attribution - NonCommercial Licence Greece 3.0
The book in PDF:Download PDF 45.04 Mb
Visible pages: 67-86 από: 684
Current page:

και δάνεισε το όνομά του αρχικά σε μια κίνηση νέων και αργότερα στη μαζικότερη , μετά την ΕΠΟΝ, ελληνική πολιτική νεολαία.

2.2. Η Ν.ΕΔΑ των κινημάτων: Αγκυλώσεις και προσαρμογές

Τρεις διαφορετικές εικόνες απαντούν στο ερώτημα για το πώς μια διωκόμενη, αλλά και υπό κομματική κηδεμονία, πολιτική νεολαία διαχειρίστηκε την έκρηξη του νεολαιίστικου κινήματος και διευθέτησε τα εσωτερικά ζητήματά της.

Η πρώτη εικόνα προέρχεται από το Α' Συνέδριο της ΕΔΑ και αφορά τη Ν.ΕΔΑ, στα τέλη του 1959. Σε χειρόγραφο προσχέδιο έκθεσης του Β. Μπρακατσούλια, με τίτλο «Γενικά χαρακτηριστικά της κατάστασης της Νεολαίας της ΕΔΑ», καταγράφονται οι δυνάμεις της Νεολαίας και οι εσωτερικές της δυναμικές :

«1. Υπάρχει ένας σκελετός οργάνωσης διακλαδισμένος σ' όλες σχεδόν τις συνοικίες των πόλεων Αθήνας και Πειραιά. Τα μέλη που πήραν μέρος στις προσυνεδριακές συνελεύσεις της Αθήνας ήταν 630 και στον Πειραιά 120. Στις πόλεις της υπαίθρου οι οργανώσεις ήταν ακόμα πιο αδύνατες σε σημείο που δεν έχουν ακόμα διαμορφωθεί σε οργανώσεις με δική τους νεολαιίστικη οντότητα και συγκρότηση. Εξαίρεση αποτελούν οι οργανώσεις Θεσσαλονίκης, Αγρινίου, Βόλου, Καβάλλας, Ελευσίνας κλπ.

2. Ξεχωριστή θέση έχουν οι φοιτητικές οργανώσεις της Αθήνας που είναι οργανώσεις γερές, έμπειρες και με ένα υποδειγματικά ορθό προσανατολισμό και από πλευράς περιεχομένου και από πλευράς πρακτικών τρόπων και μεθόδων δράσης. Επηρεάζουν αποφασιστικά 3 εκ των 6 πανεπιστημιακών σχολών και από τις μη πανεπιστημιακές το σύλλογο του Πολυτεχνείου και [το σύλλογο] της Γεωπονικής.

3. Υπάρχει ένα σύνολο νέων στελεχών ικανών να κρατήσουν και να αναπτύξουν τη δουλειά αν βοηθηθούν και σωστά προσανατολιστούν στο περιεχόμενο και στους τρόπους της νεολαιίστικης δουλειάς».69

Η απόκλιση των οργανωμένων δυνάμεων στον άξονα κέντρο-περιφέρεια, η ιδιαίτερη θέση και δυναμική της Σπουδάζουσας και ο ικανός αριθμός ενός στελεχικού δυναμικού στις οργανώσεις αποτυπώνονται ευκρινώς στην έκθεση, παράλληλα με την έμμεση επισήμανση για την ανάγκη ενός «σωστού προσανατολισμού» από το κόμμα, μιας καθοδήγησης «στο περιεχόμενο και στον τρόπο της νεολαιίστικης δουλειάς».

Παρά τις αποφάσεις του Α' Συνεδρίου για επικέντρωση στα ζητήματα

69. Β. Μπρακατσούλιας, «Γενικά χαρακτηριστικά της κατάστασης της Νεολαίας της ΕΔΑ», Αρχείο Ν.ΕΔΑ, κ. 269.25, σ. 1.

p. 67

της νεολαίας και τη «στροφή στη μαζική δουλειά των νέων», οι αναμενόμενες ουσιαστικές αλλαγές δεν φαίνεται να καταγράφονται τρία χρόνια αργότερα. Το πιστοποιεί η δεύτερη εικόνα, η οποία προέρχεται και πάλι από την παρουσία της Ν.ΕΔΑ, στα τέλη του 1962, στο ανώτερο κομματικό «σώμα» της ΕΔΑ και συγκεκριμένα στο Β' Συνέδριο της. Πενήντα δύο νέοι -43 τακτικοί και 9 αναπληρωματικοί-καλούνται να εκπροσωπήσουν τη Ν.ΕΔΑ σε ένα σύνολο 354 συνέδρων.70 Ο αριθμός, πρακτικά ισοδύναμος με εκείνον του Α' Συνεδρίου (49 αντιπρόσωποι στους 355 συνέδρους), συμπληρώνεται από τη σχετικά διευρυμένη παρουσία ομιλητών, εκπροσώπων της νεολαίας, «η ορμητική είσοδος» της οποίας «στο στίβο της πάλης» χαιρετίζεται ήδη από τη Διοικούσα Επιτροπή του κόμματος στις προσυνεδριακές θέσεις της. Όπως τονίζεται στην ομιλία του Στ. Στεφάνου «το Συνέδριο [πραγματοποιείται] με τον αχό των μεγάλων νεολαιίστικων διαδηλώσεων της άνοιξης στη μνήμη του και ζώντας την ατμόσφαιρα των αγωνιστικών κινητοποιήσεων των φοιτητών, των νυχτερινών μαθητών και των σπουδαστών των τεχνικών σχολών για την αναγέννηση της Παιδείας, τις μαζικές απεργίες που τείνουν ν' αγκαλιάσουν όλη τη χώρα και που γίνονται κάτω από την καθοδήγηση της οργάνωσης της Νεολαίας της ΕΔΑ».71

Τους διθυράμβους και τους επαίνους ακολουθούν τα προβλήματα. «Δεν είμαι σε θέση να μεταφέρω τον χαιρετισμό των νέων», έλεγε ο Θόδωρος Καζέλης, αντιπρόσωπος της Ν.ΕΔΑ Σερρών, «διότι παρ' όλες τις προσπάθειές μας, δεν μπορέσαμε να αναπτύξουμε οργανωτική δραστηριότητα, όσο έπρεπε, όσο ήταν δυνατόν και όσο μπορούσαμε. Εκτός από το κλίμα τρόμου, βίας και φοβίας, έλειψε και ο υποκειμενικός παράγοντας».72 Το πρόβλημα δεν εντοπίζεται μόνο στη Μακεδονία και στις «επιτηρούμενες ζώνες», όπου όντως είναι μεγαλύτερο. Οι αποστάσεις κέντρου και περιφέρειας, όπως και μεταξύ αστικών κέντρων και αγροτικών περιοχών, εξακολουθούν να ταλανίζουν τη Ν.ΕΔΑ μαζί με μια σειρά από εσωτερικά ζητήματα, τα οποία συνοψίζονται στη σύσκεψη των συνέδρων αντιπροσώπων της Νεολαίας που οργανώνεται στο πλαίσιο του Συνεδρίου :

«Η οργάνωση της νεολαίας και η δράση της δεν βρίσκονται στο ύψος των αγωνιστικών διαθέσεων της νεολαίας, δεν βρίσκονται στο ύψος της

70. Βλ. το χφ. σημείωμα του Τ. Μπενάγια τη σύνθεση της αντιπροσωπείας της Ν.ΕΔΑ Αρχείο Ν.ΕΔΑ, κ. 269.32. Τα αριθμητικά δεδομένα προέρχονται από τις πληροφορίες για τη «σύνθεση» των δύο συνεδρίων που παρατίθενται στα Το Α Πανελλαδικό Συνέδριο της ΕΔΑ, 28/1 έως 2/12/1959, ΕΔΑ, Αθήνα, 1960, σ. 3 και Το Ε Πανελλαδικό Συνέδριο της ΕΔΑ, 8-15 Δεκεμβρίου 1962, ΕΔΑ, 1963, σ. 7.

71. Ομιλία του Στ. Στεφάνου στο Β' Συνέδριο της ΕΔΑ, 15-18.12.1962. Αρχείο ΕΔΑ, κ. 7.3, σ. 9.

72. Από την ομιλία του Θ. Καζέλη, Αρχείο ΕΔΑ, κ. 7.7, σ. 1.

p. 68

οξύτητας των προβλημάτων της. [...] Η οργάνωση της Ν.ΕΔΑ καθυστερεί σοβαρά από του να μπορέσει να εκπληρώσει τη βασική αποστολή της. Την ανάπτυξη και καθοδήγηση των αγώνων της νεολαίας, την αποφασιστική συμπαράσταση της σ' αυτούς τους αγώνες. [...] λείπει απ' τη δουλειά της [...] το νεολαιίστικο χρώμα και περιεχόμενο. Λείπουν οι ειδικές μορφές που συγκινούν και κινητοποιούν ευκολώτερα τη νεολαία [...] Δεν μπόρεσε να αποβάλει ακόμα το στενό χαρακτήρα της. Να δρα αυτοτελώς και πρωτόβουλα σαν οργάνωση που κινείται σ' ένα ιδιαίτερο χώρο με ιδιαίτερα προβλήματα. Περιορίζεται βασικά, παρ' ότι τελευταία τείνει να ξεπεραστεί, στο ρόλο επιτροπών, τμημάτων, δίπλα στις άλλες οργανώσεις της ΕΔΑ».73

Ο «στενός» χαρακτήρας της οργάνωσης, η έλλειψη αυτοτέλειας και πρωτοβουλιών, ο ρόλος της σε σχέση με την ΕΔΑ και τις κομματικές οργανώσεις, όσα επισημαίνονται, διαιωνίζονται πρακτικά από την εμφάνιση της Ν .ΕΔΑ, το 1956, και δεν συνδέονται αποκλειστικά με το πολιτικό κλίμα της εποχής. Εγγραφόμενα ως εσωτερικά προβλήματα της οργάνωσης, ακουμπούν τις σχέσεις της με το κόμμα της ΕΔΑ και συνιστούν, εντέλει, πτυχές του ευρύτερου ζητήματος των σχέσεων εντός της Αριστεράς. Με άλλα λόγια, αν τα προβλήματα και η «καθυστέρηση» στην οργανωτική συγκρότηση οφείλονται εν πολλοίς σε εξωγενείς παράγοντες, οι άλλες ελλείψεις που υπογραμμίζονται, με ιδιαίτερη έμφαση στα τέλη του 1962, αποτελούν προεκτάσεις ενδογενών αντιφάσεων που μεταφέρονται και στη Ν.ΕΔΑ, καθώς αφορούν συστήματα νοοτροπιών και αντιλήψεων που χαρακτήρισαν τους όρους του πολιτικού σχεδιασμού αλλά και τις ιεραρχήσεις των σχέσεων σε όλο το αριστερό οικοδόμημα. Η επισήμανση τους, ωστόσο, από τα στελέχη της Ν.ΕΔΑ, ή καλύτερα η δημόσια έκθεσή τους, αποτελούσε, μετά τις συνειδητοποιήσεις, το πρώτο βήμα για την κατά το δυνατόν πολιτική τους υπέρβαση.

Είναι γεγονός ότι το ζήτημα του στελεχικού δυναμικού επιλύθηκε σχετικά εύκολα. Σε μια πρώτη φάση οι «χρυσές» παρακαταθήκες της παράνομης ΕΠΟΝ αναλαμβάνουν, στο μεγαλύτερο ποσοστό τους, επισήμως από το 1959, θέσεις στο ΚΣ της Ν.ΕΔΑ και στο Γραφείο του. Σε μια δεύτερη φάση η οποία συνδέεται με το μεγάλο κύμα απολύσεων πολιτικών κρατουμένων και εξόριστων, δόκιμα στελέχη της ΕΠΟΝ από την περίοδο της Κατοχής και της Απελευθέρωσης, μετά τη θητεία τους στις φυλακές και στο στρατόπεδο του Αϊ-Στράτη, καλούνται να διασφαλίσουν τη λειτουργία της οργάνωσης και την καθοδήγηση της. Στη φάση αυτή, ο Τάκης Μπενάς παίρνει τη σκυτάλη από τον Θόδωρο Μαλικιώση στη θέση του

73. Σύσκεψη των συνέδρων αντιπροσώπων της Νεολαίας στο πλαίσιο του Β' Συνεδρίου της ΕΔΑ, Αρχείο Ν.ΕΔΑ, κ. 269.34, σ. 2-3.

p. 69

γραμματέα της Ν.ΕΔΑ στις αρχές του 1961. Στη συνέχεια, οι νέες εντάξεις στο ΚΣ και οι αλλαγές νομιμοποιούνται στο πλαίσιο του Β' Συνεδρίου.74 Δύο γενιές επονιτών συνυπάρχουν στα κεντρικά όργανα της νεολαίας με σεβασμό στις ηλικιακές διαφορές και με κριτήριο την πολιτική και κομματική εμπειρία που παρέχει, ως εγγύηση, ο χρόνος κράτησης. Πλαισιώνονται από μια σειρά νεότερων στελεχών που προέρχονται από το φοιτητικό κίνημα, την εργαζόμενη νεολαία η οποία πυκνώνει τις γραμμές του ΔΣΚ, τους υπεύθυνους των συνοικιών και του ημιπαράνομου μαθητικού τομέα. Στο σημείο αυτό αρχίζουν οι αντιφάσεις που αφορούν τις εσωτερικές σχέσεις και τις νοοτροπίες. Παρά τις ασφαλιστικές καθοδηγητικές δικλείδες, η επιζητούμενη «αυτοτέλεια» της οργάνωσης προσκρούει στην αντίληψη περί κομματικής νεολαίας, που υπερβαίνει τα όρια της διπλής εποπτείας της οργάνωσης από ένα μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΕΔΑ, το οποίο ανήκει παράλληλα στο Γραφείο Εσωτερικού του ΚΚΕ.75 Ενυπάρχουσα ως νοοτροπία στην κομματική βάση, κυρίως στις νομαρχιακές επιτροπές, η λογική αυτή ευνοεί τις «εργαλειακές» σχέσεις μεταξύ κόμματος και νεολαίας, μεγεθύνοντας τα προβλήματα που εντόπιζε η Γιούλια Λιναρδάτου ήδη από το Α' Συνέδριο του 1959: «Οι περισσότερες οργανώσεις μας ασχολούνται με τα γενικά πολιτικά καθήκοντα και παραμελούν τα προβλήματα της νεολαίας. Αυτό οφείλεται στο ότι οι οργανώσεις των μεγάλων χρησιμοποιούν τους νέους σχεδόν αποκλειστικά για τα γενικά κα-

74. Χωρίς να καθίσταται εφικτή η πλήρης αποκατάσταση του καταλόγου των ονομάτων που συγκρότησαν το ΚΣ της Ν .ΕΔΑ μετά το 1962, οι μαρτυρίες συγκλίνουν σε κάποια πρόσωπα που αποτέλεσαν το σταθερό πολιτικό προσωπικό της οργάνωσης : Ν. Αρβανίτης (Εύβοια), Σπ. Ανδρεάδης (Αθλητισμός), Γρ. Γιάνναρος (Σπουδάζουσα), Γ. Γιωτόπουλος (Πειραιάς), Μπ. Θεοδωρίδης (Αθήνα), Ζ. Θέος, Ν. Καραμανλής, Μ. Καράμπελας (Λιβαδειά), Τ. Καράμπελας (Πειραιάς), Τ. Καρέλλος (Αιτωλοακαρνανία), Γ. Κατηφόρης (Σπουδάζουσα), Θ. Κοκλάνης (Αθήνα), Π. Κομματάς (Αχαΐα), Τ. Κουλάνδρου (Σπουδάζουσα Θεσσαλονίκης), Ανδρ. Λεντάκης (Πολιτισμός-μαζικό κίνημα), Αρ. Μανωλάκος (Σπουδάζουσα), Χρ. Μισσιος (Θεσσαλονίκη), Τ. Μπενάς, Ευδοξία Μουτσίου (μαθητές), Γ. Μπανιάς (Σπουδάζουσα), I. Μπούζεμπεργκ, Γ. Πατρινός, Γ. Πετρόπουλος, Χρ. Ρεκλείτης, Μιχ. Σεπετίδης (Θεσσαλονίκη), Αλ. Σόφης (Ήπειρος-Επτάνησα), Ηλ. Στάβερης,Στ. Στεφάνου, Καίτη Τσαρουχά (Θεσσαλονίκη), Τ. Τρίκκας (Αθήνα), Μ. Τρικούκης (Θεσσαλονίκη), Κ. Τσουράκης (Πειραιάς), Στέλλα Πασβάνη-Φουρτούνη, Βαγγ. Φυτράκης (Σπουδάζουσα), Β. Χατζηζήσης (Λάρισα), Γ. Χριστοφιλόπουλος.

75. Τον επίσημο ρόλο του συνδέσμου μεταξύ κόμματος και νεολαίας ανέλαβε, από το 1961, ο Πότης Παρασκευόπουλος. Τον διαδέχτηκε για σύντομο χρονικό διάστημα ο Λ. Κύρκος και στη συνέχεια το ρόλο ανέλαβε ο Ν. Καρράς, ο οποίος τον διατήρησε και στα χρόνια της ΔΝΛ. Ανεπίσημα, ο Αντ. Μπριλλάκης και ο Π. Κατερίνης, στην οργάνωση του Πειραιά, δεν φαίνεται να λησμόνησαν την ιδιαίτερη σχέση που καλλιέργησαν με τη νεολαία από τα χρόνια της εμπλοκής του «νέου κέντρου Μακρονησιωτών» στην ΕΔΝΕ.

p. 70

καθήκοντα π.χ. εκλογές, εξορμήσεις και ακόμα περισσότερο δεν τους βοηθάνε για να προσανατολιστούν στους τόπους όπου συγκεντρώνονται και στα προβλήματά τους».76

Η εικόνα διαφοροποιείται εμφανώς από τα μέσα του 1963. Χωρίς να απολέσει το χαρακτήρα της κομματικής νεολαίας, η Ν.ΕΔΑ πραγματοποιεί την υπέρβαση, αναπροσαρμοζόμενη σε δύο κατευθύνσεις. Η πρώτη αφορά τη μαζικοποίησή της, η δεύτερη τις στοχοθεσίες και την πολιτική φυσιογνωμία της. Η αλλαγή του πολιτικού κλίματος μετά τη δολοφονία του Γρ. Λαμπράκη, η παραίτηση του Κ. Καραμανλή και η άνοδος της Ενώσεως Κέντρου στην εξουσία οδηγούν στο λιώσιμο των πάγων και στην άρση των επιφυλάξεων. Το φαινόμενο της οργανωτικής άνθησης και της ενίσχυσης της αριθμητικής εμβέλειας της Αριστεράς δεν περιορίζεται μόνο στη νεολαία αλλά αγκαλιάζει όλο τον κόσμο της ΕΔΑ. Η μαζικοποίηση του κομματικού οργανισμού βαίνει στη φάση αυτή αντιστρόφως με την πτωτική τάση της εκλογικής επιρροής της ΕΔΑ και τις διαρροές των ψηφοφόρων της προς το Κέντρο. Για τη νεολαία, ωστόσο, η παρατηρούμενη άνθηση δεν οφείλεται αποκλειστικά στην αλλαγή του πολιτικού κλίματος. Συστοιχεί με την εγγενή αυτόνομη δυναμική του νεολαιίστικου κινήματος και με όσα εξωτερικεύτηκαν το 1962. Τον Ιούνιο του 1963 κυκλοφορεί η εφημερίδα της Ν.ΕΔΑ Αθήνας Πρωτοπόρος,77 ενώ τον Σεπτέμβριο, οι οργανώσεις της Ν.ΕΔΑ μόνον στην πρωτεύουσα υπερβαίνουν τα 5.000 μέλη.78 Πανελλαδικά το άνοιγμα της οργανωτικής «ψαλίδας» αρχίζει να μειώνεται. Η Ν.ΕΔΑ «βγαίνει» από τα κομματικά γραφεία, αποκτά λόγο και υπόσταση στους μαζικούς χώρους και εξαπλώνει τις δυνάμεις της στην περιφέρεια, έχοντας ως βάση περιοχές που χαρακτηρίστηκαν από την ισχυρή κομμουνιστική παρουσία αλλά και από την παράδοση του ΕΑΜ που καλλιεργούσε η ΕΔΑ. Το μαρτυρούν τα πλάνα οικοδόμησης της οργάνωσης και το ερμηνεύουν, πλην των άλλων, οι νέοι προσανατολισμοί και οι αναπροσαρμογές στην πολιτική χάραξη.79

76. Από την ομιλία της Γιούλιας Λιναρδάτου στο Α' Συνέδριο της ΕΔΑ, Αρχείο ΕΔΑ, κ. 4.2, σ. 7.

77. Η εφημ. Πρωτοπόρος, δεκαπενθήμερη έκδοση της Ν.ΕΔΑ Αθήνας με εκδότη τον Τ. Τρίκκα, κυκλοφόρησε σταθερά από τις 26.6.1963 μέχρι τη συγχώνευση της Ν.ΕΔΑ με τη ΔΚΝΓΛ και τη δημιουργία της ΔΝΛ. Το σώμα του εντύπου έχει αποκατασταθεί και φυλάσσεται στα ΑΣΚΙ.

78. Βλ. τη χφ. «Έκθεση νεολαίας» του γραμματέα της Ν.ΕΔΑ Αθήνας, Θ. Κοκλάνη, με ημερομηνία 11.11.1963, Αρχείο Ν.ΕΔΑ, κ. 271.2.10, σ. 1. Σύμφωνα με το γραμματέα της οργάνωσης Αθήνας της Ν.ΕΔΑ, η «δύναμη» κατανέμεται ως εξής: Συνοικίες 3.500, εργάτες 740, νυχτ. γυμνάσια 420, ημερήσια 610, τεχνικές σχολές 90.

79. Οι αλλαγές διαγράφονται με σαφήνεια στη χφ. εισήγηση των Τ. Μπενά και Στ.

p. 71

Κομιστές του πνεύματος της ΕΠΟΝ, διαπαιδαγωγημένοι στα ιδανικά της αυτόνομης και πρωτοπόρας νεολαίας, οι παλιοί επονίτες ζυμώθηκαν με την εμπειρία των τελευταίων και ετεροχρονισμένων παράνομων και με τα στελέχη των μαζικών χώρων για να ανταποκριθούν, κατά το δυνατόν και παρά τις όποιες κομματικές αγκυλώσεις, στα νέα αιτούμενα των καιρών. Δεν είναι ίσως της παρούσης να αναπτυχθεί το πώς και σε ποιο βαθμό η ηγεσία της οργάνωσης κατανόησε τα νέα κινήματα που όφειλε να διαχειριστεί. Σημασία έχει ότι καλλιεργήθηκε μια συγκλίνουσα προοπτική, η οποία επέτρεψε στη Ν.ΕΔΑ και την ηγεσία της να διευρύνουν τους ορίζοντες τους. Οι προτάσεις για την ανώτατη και την τεχνική εκπαίδευση, για τον πολιτισμό και την κουλτούρα των νέων, οι αποφάσεις για τη δραστηριοποίηση των ειδικών τμημάτων για τα νέα κορίτσια, τους εργαζόμενους νέους και τον αθλητισμό, η μέριμνα για την αγροτική νεολαία, η ίδρυση λεσχών της νεολαίας, που εγκρίθηκαν από τη Β' Σύνοδο του Κεντρικού Συμβουλίου της,80 τον Ιούνιο του 1963, βαίνουν παράλληλα με την επέκταση της επιρροής της οργάνωσης και με την υποστήριξη που παρέχει στις κινήσεις και τις πρωτοβουλίες που εκδηλώνονται στην περιφέρειά της.

Την ίδια εποχή, η Σπουδάζουσα της Ν.ΕΔΑ αρχίζει να αντιμετωπίζει τους πρώτους εσωτερικούς τριγμούς. Ως παλμογράφος του νεολαιίστικου κινήματος, το σπουδαστικό τμήμα επιβαρύνεται με τους κραδασμούς από την εμφάνιση αντιπολίτευσης στην αριστερή πτέρυγα της οργάνωσης. Αν οι θέσεις των τροτσκιστών αποκτούν ξανά αίγλη ,81 η οποία δεν συγκρίνεται με τη μεσοπολεμική επιρροή τους, η σοβιετοκινεζική διαμάχη δημιουργεί τις προϋποθέσεις για νέες ιδεολογικές διαφωνίες και αποστασιοποιήσεις εντός της κομμουνιστικής Αριστεράς και στην Ελλάδα. Οι «κινεζόφιλοι» -όπως εκφράζονται μέσα από την «Κίνηση Φίλων Νέων Χωρών»-82 και οι πρώτες ομάδες που εκκινούν από μια αντίληψη περί «Νέας Αριστεράς»83

Στεφάνου με τίτλο «Εμπρός για τον αντιφασιστικό συναγερμό της ελληνικής νεολαίας. Νέα κατάσταση -νέα καθήκοντα» στη Β' Σύνοδο του ΚΣ της Ν.ΕΔΑ, τον Ιούνιο του 1963. Αρχείο Ν.ΕΔΑ, κ. 268.1, σ. 1-37.

80. Βλ. τον μεγάλο αριθμό ανακοινώσεων, οδηγιών και εγκυκλίων προς τις τοπικές οργανώσεις για την εφαρμογή των αποφάσεων όπως και τις επεξεργασίες για τα διάφορα ζητήματα στο Γραφείο του ΚΣ, Αρχείο Ν .ΕΔΑ, κ. 268.60- 73.

81. Βλ. για παράδειγμα διάφορες καταγγελίες για τη δράση τροτσκιστικών ομάδων που κατατίθενται στο Γραφείο Σπουδάζουσας, Αρχείο Ν.ΕΔΑ, κ. 271.1.38 και 47.

82. Η σειρά του περιοδικού Φίλοι Νέων Χωρών της ομώνυμης Κίνησης, που κυκλοφόρησε αρχικά σε πολυγραφημένα αντίτυπα και στη συνέχεια, από τον Ιανουάριο του 1965, σε έντυπη μορφή, φυλάσσεται στα ΑΣΚΙ, στη συλλογή Γ. Χατζόπουλου.

83. Αναφέρομαι σε ένα ζήτημα για το οποίο, όσο γνωρίζω, δεν έχουν ακόμη κατατεθεί δημόσια μαρτυρίες. Η δυσχερής οικονομική κατάσταση των φοιτητών η οποία οδηγούσε

p. 72

βρίσκουν τον απόηχό τους στο εσωτερικό της Σπουδάζουσας. Η κινητικότητα και οι ζυμώσεις που προκαλεί η απόφαση για τη δημιουργία της ΕΦΕΕ στο πλαίσιο του Δ' Πανσπουδαστικού Συνεδρίου,84 τον Απρίλιο του 1963, τα ζέοντα εσωτερικά ζητήματα του φοιτητικού κινήματος μεταθέτουν για απώτερο χρόνο τις πολιτικές αντιπαραθέσεις στο εσωτερικό μέτωπο της Αριστεράς. Η υποφώσκουσα κρίση, ωστόσο, δεν άργησε να εκδηλωθεί. Την άνοιξη του 1964, «κατά τη διαδικασία σύγκλησης της Πανσπουδαστικής Συνδιάσκεψης [της Ν.ΕΔΑ] παρουσιάστηκε και αποκαλύφτηκε η ύπαρξη φραξιονιστικής δουλειάς μέσα στην σπουδαστική οργάνωση με αριστερίστικες τάσεις».85 Ό, τι κι αν ισχύει, λύση ανάγκης ή πολιτική απόφαση, η τακτική της αναμονής που υιοθετήθηκε σε μια αμοιβαία πίστωση χρόνου απέναντι στο «φραξιονισμένο» γραφείο της Σπουδάζουσας επιτρέπει μια πρόσθετη διαπίστωση. Σε αντίθεση με όσα χτίστηκαν μέσα στο χρόνο,86 η κατάσταση στη Σπουδάζουσα αποτελούσε πλέον «κρίσιμο θέμα» προς αντιμετώπιση για την ηγεσία της οργάνωσης.

Στον αντίποδα, η εργαζόμενη νεολαία αναβαθμίζεται κομματικά. «Η εργατική νεολαία είναι η ραχοκοκαλιά του νεολαιίστικου δημοκρατικού κινήματος, η πιο συνεπής δύναμη τόσο στο σημερινό στάδιο του αγώνα όσο και μακροπρόθεσμα για την πραγματοποίηση της εθνικής δημοκρατικής αλλαγής» υπογραμμίζεται στη «Συνεισήγηση» -πιθανώς του Γιώργη Χριστοφιλόπουλου— με θέμα «Η δουλειά μας στην Εργατική Νεολαία» που παρουσιάζεται στο πλαίσιο της Γ' Συνόδου του ΚΣ, τον Ιούνιο του

ανέκαθεν σε υποχρεωτικές συγκατοικήσεις για τη μείωση των εξόδων τους προεκτάθηκε στις αρχές της δεκαετίας του '60 σε μια κοινοβιακού τόπου συμβίωση. Η εγγύτητα των σχέσεων, το κοινό ταμείο και ο εσωτερικός καταμερισμός των καθημερινών εργασιών στο «κοινόβιο» ενισχύθηκαν από τις κοινές ιδεολογικές αναφορές. Ένας ακραίος ιδεολογικός λόγος καλλιεργήθηκε στην κατεύθυνση μιας «μαχητικής Αριστεράς», που υπερέβαινε τα όρια της κομμουνιστικής ορθοδοξίας και προσανατολιζόταν σε πρότυπα ένοπλων επαναστατικών κινημάτων. Από το χώρο αυτό, μετά τη δολοφονία του Σ. Πέτρουλα, θα αναπηδήσει. η ΠΑΝΔΗΚ-Σωτήρης Πέτρουλας.

84. Για την ίδρυση της ΕΦΕΕ και το Δ' Πανσπουδαστικό Συνέδριο βλ. τις συνεντεύξεις του Γ. Καλεώδη (Καλιόρη) στο αφιέρωμα του Π. Μακρή «Η γενιά του 114», εφ. Ελευθεροτυπία, 20.3.1982 και του Στ. Ράμφου στο Αντί, ό.π., σ. 28. Βλ. επίσης τα υλικά για την προετοιμασία και τη διεξαγωγή του Συνεδρίου στο Αρχείο ΕΔΑ, τεκμήρια του φοιτητικού κινήματος, κ. 290.22-34.

85. Από την εισήγηση του Τ. Μπενά στην «Έκτακτη Συνεδρίαση του Γραφείου του ΚΣ της Νεολαίας», 20.5.1964. Βλ. Αρχείο Ν.ΕΔΑ, κ. 268.43. Ο εισηγητής συνδέει τη «φράξια» στη Σπουδάζουσα με τους «κινεζόφιλους» και συγκεκριμένα με τον «όμιλο Φίλων Νέων Χωρών (Ψυρούκης) στα γραφεία του οποίου γίνονταν οι συγκεντρώσεις».

86. Κ. Ρούσος, «Σπουδάζουσα της Νεολαίας ΕΔΑ (1956-1962)», Το δελτίο της EMIΑΝ, τχ. 1, Φεβρουάριος 2005, σ. 22-24.

p. 73

1964.87 Η αναβάθμιση δεν εκπορεύεται αποκλειστικά από τα «ηχηρά» διεκδικητικά κινήματα που συσπειρώνονται από τη ΣΕΕΝΕ (Συντονιστική Επιτροπή Εργαζομένων Νέων Ελλάδας), τον ΣΕΜΜΕ (Σύλλογος Εργαζομένων Μαθητών Μέσης Εκπαίδευσης) και τους σπουδαστές των μέσων σχολών τεχνικής εκπαίδευσης, ούτε από τις διεκδικήσεις για τη βελτίωση των άθλιων συνθηκών δουλειάς των νέων (παραβίαση του 8ώρου, καταπάτηση των ασφαλιστικών δικαιωμάτων, εργατικά ατυχήματα λόγω έλλειψης μέτρων ασφάλειας, αγγαρείες κ.ά.).88 Συναρτάται άμεσα με την αφύπνιση των κομμουνιστικών αντιλήψεων περί εργατισμού που διαπερνούν τις γραμμές της ΕΔΑ σε μια διαδικασία παράλληλη με την κομμουνιστικοποίησή της και εκτείνονται ώς τη νεολαία. Έτσι άλλωστε ερμηνεύεται και η αυτοκριτική του ΚΣ της Ν.ΕΔΑ τη στιγμή που το τριπολικό κίνημα της εργαζόμενης νεολαίας έκανε σαφή τη δυναμική παρουσία του και ενώ η κομματική «διείσδυση» στις γραμμές του διαγραφόταν θετικά: «Στη ρίζα της όλης κατάστασης βρίσκεται η μη αφομοίωση της γραμμής του κόμματος, η απαράδεκτη υποτίμηση της δουλειάς στην Εργατική τάξη και την Εργατική Νεολαία. Την πρώτη ευθύνη γι' αυτό την έχει το ίδιο το Κ.Σ. που δεν μπόρεσε [...] να εξασφαλίσει σταθερή και επαρκή καθοδήγηση στο χώρο της Εργατικής δουλειάς».89

Στις διαφοροποιήσεις αυτές της εικόνας της Ν.ΕΔΑ προστίθεται, τέλος, η διεύρυνση των σχέσεών της και των επαφών στο εξωτερικό. Σταθερό σημείο αναφοράς για τις κομμουνιστικές, κυρίως, νεολαίες, από το 1947, η ΠΟΔΝ (Παγκόσμια Ομοσπονδία Δημοκρατικής Νεολαίας) λειτούργησε για τη Ν.ΕΔΑ από το 1956 ως βασικός συντονιστής στις ελεγχόμενες από τις αρχές και ως εκ τούτου περιορισμένες επαφές και διασυνδέσεις της. Στο νέο πλαίσιο που δημιουργείται από τη «φιλελευθεροποίηση» του καθεστώτος στη χώρα, το άνοιγμα στο εξωτερικό συνδέεται, όπως είναι φυσικό, με την εσωτερική κατάσταση που επιτρέπει τις ανταλλαγές.90 Δεν παύει

87. «Συνεισήγηση» με θέμα «Η δουλειά μας στην Εργατική Νεολαία» στο πλαίσιο της Γ' Συνόδου του ΚΣ, Ιούνιος 1964, Αρχείο Ν.ΕΔΑ, κ. 271.1.58, σ. 1.

88. Για τα αιτήματα των εργαζόμενων νέων βλ. τις μακρές σειρές υπομνημάτων και τις άλλες δραστηριότητές τους (π.χ. την εβδομάδα εργατικού ατυχήματος) που οργανώνονται από τη ΣΕΕΝΕ, τη ΣΕΕΝΑ αλλά και τον ΣΕΜΜΕ. Αρχείο ΕΔΑ, τεκμήρια της εργαζόμενης νεολαίας κ. 304-306. Βλ. επίσης τις «αυτοβιογραφικές» συνεντεύξεις του Θ. Τσουκνίδα, προέδρου της ΣΕΕΝΕ, και του Χρ. Ρεκλείτη, που διετέλεσε ο πρώτος πρόεδρος του ΣΕΜΜΕ, στο έκτο μέρος του παρόντος τόμου.

89. Από τη «συνεισήγηση» με θέμα «Η δουλειά μας στην Εργατική Νεολαία», Γ' Σύνοδος του ΚΣ, τον Ιούνιο του 1964, ό.π., σ. 7.

90. Η απόσταση που διανύθηκε στις σχέσεις μεταξύ Ν.ΕΔΑ και ΠΟΔΝ από την πρώτη επίσκεψη ελληνικής αντιπροσωπείας στη Μόσχα στο πλαίσιο του Παγκοσμίου Φεστιβάλ

p. 74

ει όμως ταυτόχρονα να απηχεί τις ευρύτερες ανακατατάξεις και τα νεολαιίστικα αιτήματα στις περισσότερες χώρες που ακολουθούν την αφύπνιση της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς και τη δυναμική είσοδό της στο κοινωνικό και πολιτικό προσκήνιο.

Αυτή η ίδια γενιά έμπαινε και στην Ελλάδα στον δημόσιο στίβο διεκδικώντας την αυτόνομη παρουσία της. Μετά τη «ΔΑΣ 114» και το Σύνδεσμο «Bertrand Russell», ΔΚΝΓΛ (Δημοκρατική Κίνηση Νέων «Γρηγόρης Λαμπράκης») με την ίδρυση της επικαθόριζε το τοπίο της ελληνικής νεολαίας.

2.3. Η Δημοκρατική Κίνηση Νέων 'Γρηγόρης Λαμπράκης', όχημα της μετάβασης

Τα γεγονότα της Θεσσαλονίκης, κυρίως οι πέντε ημέρες πάλης του Λαμπράκη με το θάνατο που μεσολαβούν ώς την κηδεία, συνιστούν μια χρονική στιγμή στη διάρκεια της οποίας οι κοινωνικές διεργασίες και αντιδράσεις υπερβαίνουν τους χώρους παρέμβασης της Αριστεράς και του οργανωμένου κινήματος της. Την ημέρα της κηδείας, στις 28 Μαΐου, στη διάρκεια της τελετής και στην προβλεπόμενη πομπή την οποία η ηγεσία της ΕΔΑ σε συνεννόηση με τις αρχές σχεδίαζε «βουβή» και περιφρουρούμενη για τον κίνδυνο των επεισοδίων, χιλιάδες νεολαίοι πλαισιώνουν το μέγα πλήθος, στη «μεγαλύτερη μεταπολεμική συγκέντρωση», όπως γράφει Η Αυγή. Η ιαχή «Κάθε νέος και Λαμπράκης»91 που αντηχεί μετά τη Θεσσαλονίκη και στην Αθήνα εκείνο το απόγευμα και καθιερώνεται στη συνέχεια ως σύνθημα της νεολαίας είναι αποτέλεσμα μιας διαγεγραμμένης πορείας, αλλά και μια αυθόρμητη απάντηση απέναντι στην κρατική βία και στην εξουσία των παρακρατικών μηχανισμών. Δίπλα στον Λαμπράκη που καθιερώνεται ως σύμβολο, ένα νέο έμβλημα, το «Ζ», και μαζί ένα νέο σύνθημα γεννιέται εκείνες τις ημέρες, την πατρότητα των οποίων δεν μπόρεσε να διεκδικήσει κανείς.

Η άτυπη σύσκεψη που πραγματοποιείται ad hoc στα γραφεία της ΕΔΑ, στην οδό Αριστείδου, σύμφωνα με τις μαρτυρίες,92 το ίδιο βράδυ της κη-

Νεολαίας και Σπουδαστών, το καλοκαίρι του 1957, μέχρι τη συγχώνευση της Ν.ΕΔΑ με τη ΔΚΝΓΛ και τη δημιουργία της ΔΝΛ αντανακλάται με τον καλύτερο τρόπο στις πυκνότητες της αλληλογραφίας, όπως και στη συχνότητα της εκπροσώπησης και στο μέγεθος των ελληνικών αντιπροσωπειών. Βλ. Αρχείο Ν.ΕΔΑ κ. 272.25-57 καθώς και τη σειρά των τεκμηρίων της ΠΟΔΝ στο κ. 311-315.

91. Το σύνθημα καταγράφεται για πρώτη φορά στην εφ. Η Αυγή στις 30 Μαΐου 1963, σ. 5 στη στήλη Με την Γενιά της Δημοκρατίας, «"Κάθε νέος και Λαμπράκης". Οι μαθητές στον αγώνα για την ειρήνη».

92. Σύμφωνα με τον Τ. Μπενά, στη συνάντηση μετείχαν, εκτός από τον ίδιο και τον Μ.

p. 75

κηδείας, μεταξύ του Μίκη Θεοδωράκη και εκπροσώπων της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΕΔΑ, είχε ως κεντρικό, πρακτικά αποκλειστικό, αντικείμενο αυτό το αυθόρμητο κύμα της νεολαίας. Ένας νέος φορέας έπρεπε να το συντονίσει. Η ιδέα για μια από «πάνω» κατευθυνόμενη παρέμβαση, με τη μορφή μιας Κίνησης Νέων, τελικά επικράτησε. Μετά το «Μανιφέστο της Αθήνας» που κυκλοφόρησε στα τέλη του 1962 για τη δημιουργία ενός πολιτικού και πολιτιστικού κινήματος με σκοπό την υπεράσπιση της δημοκρατίας, ο Μίκης Θεοδωράκης93 έπαιρνε την πρωτοβουλία και ταυτόχρονα το χρίσμα της ΕΔΑ και του ΚΚΕ για τη συγκρότηση της Δημοκρατικής Κίνησης Νέων «Γρηγόρης Λαμπράκης». Μία εβδομάδα αργότερα, στις 8 Ιουνίου, η ιδρυτική διακήρυξη της Κίνησης94 έβλεπε τη δημοσιότητα πλαισιωμένη από τις 28 υπογραφές της Ιδρυτικής Επιτροπής της, ενώ μια πενταμελής ομάδα στην οποία συμμετέχουν δύο μέλη του Γραφείου του ΚΣ της Ν.ΕΔΑ χρεώνεται τα καθήκοντα της Εκτελεστικής Επιτροπής.95

Η παρουσία καλλιτεχνών, λογοτεχνών και διανοουμένων στην Ιδρυτική Επιτροπή συστοιχεί με την αποδιδόμενη έμφαση στον πολιτισμό και στη συγκίνηση που προκάλεσε στις πνευματικές ελίτ η δολοφονία του Λαμπράκη. Αντίστοιχα, η πλαισίωση της από εκπροσώπους νεολαιίστικων σχημάτων, όπως η ΔΑΣ 114, η εφημερίδα Πανσπουδαστική, η ΣΕΕΝΕ και ο Σύνδεσμος «Bertrand Russell», και από ηγετικά στελέχη της Ν.ΕΔΑ, γνωστά από τη διαδρομή τους κυρίως στο φοιτητικό κίνημα, και οι αποσιωπήσεις για τις κομματικές ιδιότητες των ιδρυτικών μελών πιστοποιούσαν την αριστερή κατεύθυνση του νέου μετωπικού σχήματος και τον προσανατολισμό του στη νεολαία. Στην ίδια κατεύθυνση η δήλωση «η ΔΚΝΓΛ δεν εί-

Θεοδωράκη, οι Αντ. Μπριλλάκης, Ν. Καρράς και ενδεχομένως ο Λ. Κύρκος, τα μέλη δηλαδή της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΕΔΑ που «ανέβηκαν» στα γραφεία μετά την κηδεία . Από την πλευρά του, ο Μ. Θεοδωράκης, υπερτονίζοντας ότι η ηγεσία της ΕΔΑ τον «είχε θέσει υπό κλοιό», προσδιορίζει τη συνάντηση για την επόμενη ημέρα αναφερόμενος μόνο στον Αντ. Μπριλλάκη και στη συνομιλία τους στα κεντρικά γραφεία της ΕΔΑ. Βλ. Άξιος Εστί. Ο Μίκης Θεοδωράκης αφηγείται τη ζωή του στον Γ. Π. Μαλούχο και συνθέτει την ιστορία της νεότερης Ελλάδας. Σκάι εκδόσεις - Εκδοτικός Οίκος Λιβάνη, Αθήνα 2004, σ.510-511.

93. Για το «Μανιφέστο της Αθήνας» και το άρθρο στην εφ. Η Αθηναϊκή στις 16.4.1963 για τη δημιουργία από τον Μ. Θεοδωράκη και τους πολιτικούς φίλους του ενός κόμματος μεταξύ ΕΔΑ και ΕΚ, βλ. Κατ. Σαιν-Μαρτέν,Λαμπράκηδες. Ιστορία μιας γενιάς, Πολύτυπο, Αθήνα 1984, σ. 39 και 48. Βλ. επίσης την κατάθεση του Μ. Θεοδωράκη στο ίδιο, σ. 242-244.

94. Βλ. το κείμενο της ιδρυτικής «Διακήρυξης» και τις υπογραφές των ιδρυτικών μελών της Κίνησης στο Αρχείο ΕΔΑ, τεκμήρια της ΔΚΝΓΛ, κ. 288.1.

95. Το συντονιστικό όργανο αυτό, που πρακτικά αναπλήρωνε την Ιδρυτική Επιτροπή, απαρτίστηκε από τους: Μ. Θεοδωράκη, Δ. Καραχάλιο, Θ. Πάγκαλο, Ανδρ. Λεντάκη και Γρ. Γιάνναρο.

p. 76

ναι κόμμα, ούτε ανήκει σε κόμμα», παρά την παράλληλη προβολή των βασικών θέσεων της Ν.ΕΔΑ και της ΕΔΑ, συμπλήρωνε το κάλεσμα στο καινούριο μέτωπο των νέων, υπογραμμίζοντας το «ανοιχτό» του εγχειρήματος και τον χειραφετητικό του χαρακτήρα. Τον Οκτώβριο του 1963, με την έκδοση των Τετραδίων της Δημοκρατίας,96 η Κίνηση αποκτούσε το δικό της σταθερό βήμα για την έκφραση των θέσεών της και τη διασφάλιση του χαρακτήρα της.

Οι «ποντικοί των υπογείων της Ομονοίας», που ξεχύθηκαν στους δρόμους, δεν ξαναγύρισαν στα σφαιριστήρια και στα φλίπερ, όπως τους προέτρεπε η Ελένη Βλάχου από τις στήλες της Καθημερινής αρκετά αργότερα, στις 28 Αυγούστου 1965. Σε ένα μεγάλο ποσοστό τους έγιναν «Λαμπράκηδες». Γέμισαν τα κεντρικά γραφεία της οργάνωσης, στο νούμερο 18 της οδού Φειδίου, στελέχωσαν τις «λέσχες» που η Κίνηση και η Ν.ΕΔΑ οργάνωσαν στις μεγαλουπόλεις και στις συνοικίες τους αλλά και στην επαρχία.97 Αναβιώνοντας προτάσεις και λογικές της ΕΠΟΝ των χρόνων 1944-1946, μετείχαν μαζικά σε ποικίλες δραστηριότητες, όπως καλλιτεχνικές και φιλολογικές βραδιές, σεμινάρια, εκθέσεις, κοινωνικές εξορμήσεις, άμιλλες ανάμεσα στις λέσχες, εκδρομές και πολιτιστικές εκστρατείες, παρά τις αστυνομικές διατάξεις και απαγορεύσεις.

Η άνθηση της Ν.ΕΔΑ που συμπίπτει χρονικά με την ίδρυση της ΔΚΝΓΛ, η έξοδός της στην περιφέρεια οφείλονταν μεταξύ άλλων και στη νέα δυναμική η οποία συμπαρέσυρε το νεολαιίστικο κίνημα. Οι θύλακες των πρακτικά ανενεργών κομματικών οργανώσεων στην επαρχία άνοιξαν, οι αδράνειες κάμφθηκαν, γραφεία και «λέσχες» εγκαινιάστηκαν και η άρση των επιφυλάξεων που προκαλούσε, σε σημαντικό βαθμό, η άνοδος της Ενώσεως Κέντρου στην εξουσία επέτρεψε να δοκιμαστούν στην πράξη και μέσω του μετωπικού σχήματος ιδέες και επεξεργασίες για την αναδιοργάνωση της κοινωνικής και πολιτικής παρέμβασης των αριστερών νέων, τις

96. Βλ. τα χαρακτηριστικά του εντύπου, τα ονόματα των συντελεστών και συνεργατών του καθώς και τα περιεχόμενα της πλήρους σειράς στο τέταρτο μέρος του παρόντος τόμου. Τα Τετράδια της Δημοκρατίας, τα οποία κληροδοτήθηκαν στη ΔΝΛ, συνέχισαν την έκδοσή τους μέχρι την άνοιξη του 1965. Τα διαδέχτηκε, το καλοκαίρι, ένα μάλλον «άχρωμο» για τα δεδομένα της εποχής περιοδικό, Η Γενιά μας. Βλ. επίσης τα χαρακτηριστικά του εντύπου, τα περιεχόμενα της πλήρους σειράς και τα ονόματα των συντελεστών και συνεργατών του, στο τέταρτο μέρος του παρόντος τόμου.

97. Για μια πανοραμική εικόνα των δραστηριοτήτων της ΔΚΝΓΛ, βλ. τον αναλυτικό κατάλογο των τεκμηρίων της οργάνωσης στο Παράρτημα του τρίτου μέρους του παρόντος τόμου. Βλ. επίσης τη συνέντευξη του Γρ. Γιάνναρου στο αφιέρωμα της εφ. Θούριος, «Από το Μανιφέστο των Λαμπράκηδων στον Καταστατικό Χάρτη του Ρήγα», 19 Μάρτη 1978, τχ. 98, σ. 8.

p. 77

οποίες η Ν.ΕΔΑ διατηρούσε στα συρτάρια της από τα συνέδρια του κόμματος το 1959 και το 1962.98 Αν χωρίς την υποστήριξη της Ν.ΕΔΑ η ΔΚΝΓΛ δεν θα μπορούσε να υπάρξει, είναι πρακτικά βέβαιο ότι χωρίς τη ΔΚΝΓΛ η Ν.ΕΔΑ δεν θα μπορούσε εύκολα να φτάσει στην υπέρβαση. Σε μια αμφίδρομη διαδικασία η κομματική νεολαία έφτιαχνε το μέτωπο και το μέτωπο έφτιαχνε την κομματική νεολαία.

Η Κίνηση ήταν, εν ολίγοις, το όχημα που μετέφερε με επιτυχία την αριστερή νεολαία στην επόμενη φάση. Παρά την ευφορία, τα ζητήματα που έθετε η διπλή οργάνωση αναζητούσαν επίλυση ήδη από το δεύτερο εξάμηνο του 1963. Ουσιαστικά, το ζήτημα που τίθεται δεν αφορά αποκλειστικά το δυϊσμό μεταξύ πολιτικής νεολαίας και μετωπικού σχήματος. Η Αριστερά έπρεπε να διαχειριστεί ευρύτερα τα αιτήματα της νεολαίας και να αναδιευθετήσει το χώρο σύμφωνα με τη νέα κατάσταση. Μια νέα ισχυρή πολιτική οργάνωση της νεολαίας, που θα προέβαλλε την αυτονομία της από τους κομματικούς μηχανισμούς και τους πολιτικούς καταναγκασμούς, θα μπορούσε να παίξει ουσιαστικό ρόλο στη θέση του συντονιστή, αλλά και τροφοδότη, του νεολαιίστικου κινήματος, παρεμβαίνοντας στο υπό διαμόρφωση νέο τοπίο. Το πολιτικό πολυπύρηνο, δηλαδή οι διαφορετικοί πυρήνες γύρω από τους οποίους η Ν.ΕΔΑ είχε οργανώσει την παρέμβαση της, από τους συλλόγους για τη διάδοση των ελληνικών χορών και τους φίλους της μουσικής έως τους εκπολιτιστικούς και αθλητικούς συλλόγους, ήταν αναποτελεσματικοί και κάποιοι απ' αυτούς ετεροχρονισμένοι μετά τη δημιουργία των Λαμπράκηδων, του Συνδέσμου «Bertrand Russell», των λεσχών, και κυρίως μπροστά στην προοπτική μιας ενιαίας οργάνωσης. Το ρόλο αυτό κλήθηκε να αναλάβει η Νεολαία Λαμπράκη. Όφειλε να μυήσει σε όρους πολιτικούς ένα νεολαιίστικο μέτωπο με πολιτιστικό και κοινωνικό περιεχόμενο και να μετασχηματίσει μια κομματική οργάνωση σε μαζικό πολιτικό χώρο υπογραμμίζοντας την πολιτιστική και κοινωνική διάσταση του νέου πολιτικού χαρακτήρα του. Με άλλα λόγια, στην αναζήτηση μιας πολιτικής και κοινωνικής πρωτοπορίας όφειλε να εκφέρει πειστικά και αποτελεσματικά έναν ενιαίο πολυδύναμο λόγο.

98. Βλ. τα συμπεράσματα από τη Σύσκεψη των συνέδρων αντιπροσώπων της Νεολαίας στο πλαίσιο του Β' Συνεδρίου της ΕΔΑ, Αρχείο Ν .ΕΔΑ, κ. 269.34, σ. 23-27. Στο κείμενο μεταξύ άλλων τονίζεται: «Η Ν.ΕΔΑ δεν πρέπει νάναι στενή κομματική αλλά πλατειά μαζική οργάνωση νεολαίας που πρέπει να αγκαλιάζει στις γραμμές της πλατειές μάζες νέων, προοδευτικούς, δημοκράτες, κομμουνιστές που παραδέχονται τους σκοπούς της εθνικής δημοκρατικής αλλαγής και ένα πρόγραμμα άμεσων διεκδικήσεων της ελληνικής νεολαίας», σ. 24.

p. 78


Καρπός της συνένωσης της Νεολαίας της ΕΔΑ με τη «Δημοκρατική Κίνηση Νέων 'Γρηγόρης Λαμπράκης'», η ΔΝΛ (Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη) δεν προήλθε ούτε από παρθενογένεση, ούτε εκ του μηδενός. Ήταν αποτέλεσμα μιας ευνοϊκής συγκυρίας, μια οργάνωση -νέα όσο και παλιά- που δημιουργήθηκε για να απαντήσει στις ανάγκες που προδιαγράφονταν επιτακτικές για τη νεολαία της Αριστεράς. Από την εξαγγελία της ίδρυσης της, στα μέσα του 1964, έως το τέλος, το οποίο δεν σηματοδοτήθηκε ρητά από μια «ληξιαρχική πράξη», η ΔΝΛ οδήγησε σε υπερβάσεις. Έσπασε τα όρια των αστικών χώρων και έδωσε λόγο και ταυτότητα στον «ανήσυχο» νεολαίο της ελληνικής ενδοχώρας και της υπαίθρου, μετέτρεψε τα διεκδικητικά αιτήματα των νέων σε ένα αμιγώς πολιτικό κίνημα, κυρίως στις 70 ημέρες αγώνων για τη δημοκρατία το καλοκαίρι του 1965, τέλος, φιλοδόξησε μέσα από τη μαζικότητά της να αναπαραγάγει τα πρότυπα της ΕΠΟΝ. Βαλλόμενη σε δύο μέτωπα από την ορμή της ΕΔΗΝ και του «δεύτερου ανένδοτου», αλλά και από μια «νέα» αριστερή αντιπολίτευση εν τη γενέσει της, σε μια εποχή που η Αριστερά έβλεπε τον ηγεμονικό της ρόλο να καταρρέει, η ΔΝΛ διαμόρφωσε τις συνειδήσεις των νέων πριν η δυναμική της εξαερωθεί, όχι τόσο από την επικράτηση της δικτατορίας όσο από την εσωτερική πίεση μπροστά στην ανάγκη συγκρότησης των νέων αντιδικτατορικών σχημάτων.

«Δύναμη της Δημοκρατίας, εγγύηση του μέλλοντος και φυτώριο αρετής»:99 Αν έτσι τη χαρακτήρισε ο Μάρκος Αυγέρης, αντιστρέφοντας με έμφαση τα επιχειρήματα των συντηρητικών δυνάμεων και του Στέμματος που επιδίωξαν τη διάλυση της, παραμένει γεγονός ότι, παρά τα εσωτερικά προβλήματα που την ταλάνισαν από την ίδρυσή της, η ΔΝΛ ανταποκρίθηκε στα κελεύσματα των καιρών, σε εκείνες τις πολιτικές και κοινωνικές προϋποθέσεις που της προσέδωσαν στοιχεία ιδιαιτερότητας.

Το κείμενο που ακολουθεί πραγματεύεται τις τρεις διακριτές φάσεις της βραχύβιας διαδρομής της ΔΝΛ, όπως αυτές ορίζονται από τη διαδικασία συγκρότησης της, το Ιδρυτικό της Συνέδριο και τη συμμετοχή της στα «Ιουλιανά». Επιχειρώντας να αναδείξει τα κυρίαρχα στοιχεία που τις προσδιόρισαν, το κείμενο εστιάζει, στο τελευταίο μέρος του, στη συνθετική παρουσίαση του ρόλου της ΔΝΛ και της εποχής της.

99. «Χαιρετισμός του Μ. Αυγέρη στη ΔΝΛ». Αρχείο ΔΝΛ, κ. 277.10.

p. 79

3.1. Νεολαιίστικες αντιστάσεις και κομματικές παρακαταθήκες Σήμερα, είναι πλέον σαφές ότι η απόφαση για τη συγχώνευση της Ν.ΕΔΑ με τη ΔΚΝΓΛ δεν ελήφθη στην Αθήνα. Η ιδέα κυοφορείται βεβαίως στην Ελλάδα, διαμορφώνεται σταδιακά στις επαφές των ηγετικών στελεχών των δύο οργανώσεων με την ηγεσία της ΕΔΑ και τους εκπροσώπους του Κλιμακίου Εσωτερικού της ΚΕ του ΚΚΕ. Ωστόσο, οι προτάσεις τελεσφόρησαν στο Βουκουρέστι, τον Ιανουάριο του 1964, στη συνάντηση του γραμματέα της Ν.ΕΔΑ, Τάκη Μπενά, με το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ.100 Την απόφαση, η λήψη της οποίας συνάντησε μάλλον αντιστάσεις εντός του ηγετικού πυρήνα του ΚΚΕ, συνόδευε κομματική εντολή για τη μη άμεση δημοσιοποίηση της στην Ελλάδα.

Η έξωθεν εντολή είχε μεταξύ άλλων τις πολιτικές εξηγήσεις της. Σε μια πρώτη φάση, οι προτεραιότητες της προεκλογικής εκστρατείας, οι ανάγκες δραστηριοποίησης των μηχανισμών του κόμματος της ΕΔΑ και της Νεολαίας της ενόψει των προγραμματισμένων για τον Φεβρουάριο κοινοβουλευτικών εκλογών, προκρίνουν την εκλογική συσπείρωση και αποτρέπουν την όποια μετακίνηση του ενδιαφέροντος σε άλλα σοβαρά πολιτικά ζητήματα, όπως η συγχώνευση των προγενέστερων σχημάτων και η ίδρυση ενιαίου φορέα της νεολαίας. Στη συνέχεια, η δημοσιοποίηση μετατίθεται λόγω των μετεκλογικών προβλημάτων. Σε μια κρίσιμη στιγμή για την Αριστερά που κλυδωνίζεται από το «σταυρικό πρόβλημα» -όπως ονόμασε ο Ηλίας Ηλιού τις διαρροές ψήφων και τις μετατοπίσεις ψηφοφόρων της προς το Κέντρο—, ο σχεδόν υποχρεωτικός «ελιγμός της ΕΔΑ» και η περαιτέρω μείωση του εκλογικού ποσοστού της άνοιγαν εκ νέου την ημερήσια διάταξη των συνεργασιών για τις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές που ακολούθησαν τον Ιούλιο. Έτσι, η απόφαση παρέμεινε για μεγάλο διάστημα στα συρτάρια των αρμοδίων αναμένοντας το πράσινο φως και τις εισηγήσεις των «ειδικών».101

100. Γραμματέας της Ν.ΕΔΑ, μέλος της EE της ΕΔΑ, αλλά και της ΚΕ του ΚΚΕ από το 1961, ο Τ. Μπενάς αναλαμβάνει το ρόλο του εισηγητή για τη μετεξέλιξη της Νεολαίας στην Ελλάδα. Στη συνάντησή του, στο Βουκουρέστι, με τα μέλη του ΠΓ του ΚΚΕ, συμμετείχαν επίσης οι Γρ. Φαράκος, Λ. Τζεφρώνης και Θ. Καρατζάς, μέλη της ΚΕ μετέχοντες στην Επιτροπή Νεολαίας του ΚΚΕ. Την εισήγηση Μπενά για τη συγχώνευση της Ν .ΕΔΑ και της ΔΚΝΓΛ ακολούθησαν οι τοποθετήσεις των μελών της Επιτροπής Νεολαίας του ΚΚΕ και κυρίως του Γρ. Φαράκου που επέμενε στη διατήρηση του διπλού σχήματος. Στη συνέχεια το ΠΓ αποσύρθηκε για να συζητήσει «κεκλεισμένων των θυρών». Την απόφαση για τη συγχώνευση ανακοίνωσε, μετά το τέλος της συνεδρίας, ο Π. Δημητρίου, υπεύθυνος για τα ζητήματα της Νεολαίας στο ΠΓ του ΚΚΕ. Για τα ζητήματα αυτά, βλ. και την «αυτοβιογραφική» συνέντευξη του Τ. Μπενά στο έκτο μέρος του παρόντος τόμου.

101. Η ήδη ειλημμένη απόφαση εγκρίνεται ως «σχέδιο απόφασης» της Εκτελεστικής

p. 80

Τελικά φτάνει για επικύρωση στην Γ' Σύνοδο του Κεντρικού Συμβουλίου της,102 τον Ιούνιο του 1964, όπου εγκρίνεται κατά πλειοψηφία αντιμετωπίζοντας από την αρχή σοβαρές ενστάσεις και προκαλώντας εσωτερικούς κραδασμούς. Εκ των πραγμάτων, η υποδοχή της απόφασης αποδείχτηκε σύνθετη για την Ν.ΕΔΑ, ενώ για τη ΔΚΝΓΛ η διαδικασία ήταν σχετικά απλή. Οι σχέσεις του Μ. Θεοδωράκη με την ηγεσία του ΚΚΕ, η εκλογή του ως βουλευτή στη Β' περιφέρεια του Πειραιά με τα χρώματα της ΕΔΑ, τον Φεβρουάριο, και κυρίως η παρουσία ηγετικών στελεχών της Ν.ΕΔΑ στην Εκτελεστική Επιτροπή της Κίνησης μετέθεταν το ζήτημα στα κεντρικά όργανα της Ν.ΕΔΑ στο μέτρο που το στελεχικό δυναμικό της Κίνησης είχε, στη συντριπτική πλειοψηφία του, τη διπλή ιδιότητα. Στη λογική αυτή, τα ηγετικά κλιμάκια της Ν.ΕΔΑ και το πλέον ευαίσθητο τμήμα του στελεχικού της δυναμικού, κυρίως στη Σπουδάζουσα, απορρόφησαν τις εντάσεις καθώς οι αντιδράσεις υπερέβησαν τα αναμενόμενα.

Ουσιαστικά, το μόνο ζήτημα που δεν φαίνεται να απασχόλησε τότε τα στελέχη της νεολαίας ήταν η σχέση της νέας οργάνωσης με το ΚΚΕ και όσα υπέκρυπτε αφενός ως στρατηγική κίνηση ελέγχου της Νεολαίας απευθείας από το Βουκουρέστι χωρίς τη μεσολάβηση των μηχανισμών της ΕΔΑ και αφετέρου τα όρια και η δυναμική αυτής της κομματικής παρέμβασης στη Νεολαία Λαμπράκη η οποία, θεωρητικά τουλάχιστον, θα διακηρύξει την αυτονομία της.103 Τα σημεία αυτά, που επανέρχονται συχνά τα τελευταία χρόνια ως ερωτήματα αλλά και ως αντικείμενο διαφωνιών και κριτικής μεταξύ των παλιών στελεχών, δεν τέθηκαν καν στη συζήτηση καθώς η κομμουνιστική ταυτότητα λειτουργούσε ήδη ως προϋπόθεση αλλά και χρυσή

Επιτροπής της ΕΔΑ με τίτλο «Για μια αποφασιστική στροφή στη Νεολαία» από την ζ' Σύνοδο της Διοικούσας Επιτροπής του κόμματος, τον Μάιο του 1964, παρά τις διαφωνίες βασικών στελεχών της ΕΔΑ, που προέρχονται από τη σοσιαλιστική συνιστώσα της. Η μη δημοσιοποίηση της απόφασης δεν οφείλεται, ωστόσο, στην επιφυλακτική στάση που κράτησαν οι Γ. Πασαλίδης και Στ. Ηλιόπουλος, οι οποίοι διέβλεπαν τη μετατόπιση της Νεολαίας εκτός των κομματικών πλαισίων της ΕΔΑ. Για το ζήτημα αυτό βλ. τη μεταγενέστερη «επιστολή του Στ. Ηλιόπουλου προς την EE της ΕΔΑ», Αρχείο ΕΔΑ, κ. 2.

102. Η απόφαση για τη συγχώνευση εμφανίζεται ως πρόταση της EE της ΕΔΑ και του Γραφείου του ΚΣ της Ν.ΕΔΑ στη διευρυμένη ως προς τη σύνθεσή της ολομέλεια του ΚΣ, 19-21.6.1964. Βλ. το κείμενο της εισήγησης στο Αρχείο Ν.ΕΔΑ, κ. 268.2. σ. 22. Βλ. επίσης το «συμπυκνωμένο» σκεπτικό για τη συγχώνευση, σ. 19-21.

103. «Βασική προϋπόθεση αποτελεί η ανάπτυξη και το δυνάμωμα της πρωτοπόρας οργάνωσης της ελληνικής νεολαίας, της οργάνωσης που θα έχει βασικό της καθήκον τη διαπαιδαγώγηση των μελών της με βάση την ιδεολογία της Αριστεράς. Η οργάνωση αυτή της νεολαίας πρέπει να είναι αυτοτελής, πρωτόβουλη, με δική της εσωτερική ζωή, με δικό της σχέδιο δράσης, με δικά της από πάνω ώς κάτω εκλεγμένα καθοδηγητικά όργανα». Από την εισήγηση για τη συγχώνευση στο ΚΣ της Ν.ΕΔΑ, κ. 268.1 , σ. 19.

p. 81

παρακαταθήκη για την ενσωμάτωση του ανώτερου στελεχικού δυναμικού στους ηγετικούς πυρήνες της ΕΔΑ και της Νεολαίας της.

Οι βασικές αντιρρήσεις έθιγαν το ζήτημα της πολιτικής φυσιογνωμίας του νέου φορέα και εστίαζαν στη μαζικότητά του. Διατυπωμένες στο Γραφείο του ΚΣ της Ν.ΕΔΑ και εν μέρει στην Γ' Σύνοδο104 του τελευταίου από στελέχη με διαφορετικές πορείες και περγαμηνές, συμπυκνώνουν τα επιχειρήματα105 και συσπειρώνουν τις διάχυτες αμφιβολίες. Αντίθετες μάλλον ως προς την επιχειρηματολογία που ανέπτυσσαν, οι θέσεις κατέληγαν στην ταυτόσημη επιφύλαξη για την ίδρυση της Νεολαίας Λαμπράκη. Η «πρόταση Μανωλάκου» εδραιωνόταν σε μια αντίληψη περί «πρωτοποριακής» οργάνωσης που αντέκρουε τη μαζικότητα, ενώ η θέση του Μίσσιου εκκινούσε από μια εργαλειακή σχέση που έπρεπε να διατηρηθεί μεταξύ πολιτικής οργάνωσης και μετώπου. Εκκινώντας από την ανάγκη διατήρησης του μετωπικού σχήματος και τοποθετούμενος υπέρ της αυτοτελούς παρουσίας της Κίνησης, ο Αντρέας Λεντάκης, με τη διπλή ιδιότητα του μέλους του Γραφείου του ΚΣ της Ν.ΕΔΑ και της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΔΚΝΓΛ, συμπλήρωνε τον εντός των οργάνων αντίλογο. Έτσι, την απόφαση του ΚΣ της Ν.ΕΔΑ ακολουθούν παράλληλες διεργασίες και ζυμώσεις που μπορεί να μη μετέθεσαν το χρόνο της δημοσιοποίησης της συγχώνευσης, αλλά που συνέβαλαν -μαζί με τις τεχνικές δυσκολίες και ενδεχομένως τις αδράνειες- στην καθυστέρηση των προσυνεδριακών διαδικασιών. Προβλεπόμενο στους αρχικούς σχεδιασμούς για το φθινόπωρο του 1964, το Ιδρυτικό Συνέδριο της Νεολαίας Λαμπράκη μετατέθηκε για τον Φεβρουάριο και μετά από δεύτερη σύντομη αναβολή πραγματοποιήθηκε στα τέλη Μαρτίου 1965.

Ωστόσο, παρά τις διατυπωμένες αντιθέσεις εντός της Ν.ΕΔΑ, στον δημόσιο χώρο αλλά και εσωτερικά, οι απαραίτητες κινήσεις που προετοιμάζουν τη συγχώνευση εκτυλίσσονται όπως, προφανώς, είχαν ήδη σχεδιασθεί. Μια επιτροπή από εκπροσώπους των δύο φορέων, με τίτλο «Κοινό κλιμάκιο των οργανώσεων Ν.ΕΔΑ και ΔΚΝΓΛ για τη μελέτη των προβλημάτων του κινήματος της νεολαίας»,106 χρεώνεται, από τον Ιούνιο του 1964,ένα ρόλο προπαρασκευαστικό της δημοσιοποίησης, ενώ, ταυτόχρονα

104. Αν και υποβαθμισμένες, οι διαφωνίες καταγράφονται από τον Τ. Μπενά στη χφ. «Σύντομη έκθεση για την Γ' Σύνοδο του ΚΣ». Βλ. Αρχείο Ν.ΕΔΑ, κ. 268.5, σ. 2.

105. Βλ. τις «αυτοβιογραφικές» συνεντεύξεις των Αριστείδη Μανωλάκου και Χρόνη Μίσσιου στο έκτο μέρος του παρόντος τόμου.

106. Βλ. την «Ανακοίνωση του κοινού κλιμακίου των οργανώσεων Ν.ΕΔΑ και ΔΚΝΓΛ για τη μελέτη των προβλημάτων του κινήματος της νεολαίας» [9/1964], Αρχείο ΔΝΛ, κ. 273.8.

p. 82

χρονα, κοινές ανακοινώσεις για διάφορα ζητήματα αρχίζουν να βλέπουν το φως της δημοσιότητας.107 Εσωτερικά, στην κορυφή της πυραμίδας αναλαμβάνει δράση το ηγετικό δίδυμο -πρόεδρος ο Μ. Θεοδωράκης, γραμματέας ο Τάκης Μπενάς— με το οποίο η οργάνωση θα πορευτεί τυπικά ώς το τέλος. Αντίστοιχα, χωρίς αποκλεισμούς των διαφωνούντων, ορίζεται το «προσωρινό ΚΣ» από τα ηγετικά στελέχη της Ν.ΕΔΑ και της Κίνησης, το οποίο θα τεθεί τυπικά μέχρι το Συνέδριο επικεφαλής της Νεολαίας Λαμπράκη.

Προετοιμασμένη στη διάρκεια του καλοκαιριού, η κοινή «Δήλωση των Οργανώσεων: Νεολαία ΕΔΑ-Δημοκρατική Κίνηση Νέων 'Γρ. Λαμπράκης'»108 δημοσιοποιεί, στις 8 Σεπτεμβρίου, την απόφαση «για τη δημιουργία της νέας, της μεγάλης πρωτοπόρας οργάνωσης της νεολαίας». Ακολουθεί, χωρίς χρονική καθυστέρηση, στις 14 Σεπτεμβρίου επίσημη εκδήλωση για τη συγχώνευση στο θέατρο «Διάνα» με ομιλητές τον Μ. Θεοδωράκη εκ μέρους της Κίνησης και, εκ μέρους της Ν.ΕΔΑ, έναν από τους μειοψηφήσαντες, τον Αριστ. Μανωλάκο. Σε μια ατμόσφαιρα πανηγυρική, οι υποσχέσεις για το μέλλον συμπληρώνονται από αναφορές στο παρελθόν των κινημάτων της αριστερής νεολαίας και ενισχύονται από τις πρόσφατες εκλογικές επιτυχίες των συνεργασιών στις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές, στις οποίες οι νεολαίοι μετείχαν ενεργά. Στο πλαίσιο αυτό, ο Μ. Θεοδωράκης κηρύσσει μετωπική επίθεση της Νεολαίας Λαμπράκη εναντίον της κυβέρνησης της ΕΚ. Η στάση της νέας οργάνωσης παρουσιάζεται ως μονόδρομος υπαγορευμένος από τις διαδοχικές κυβερνητικές αρνήσεις, τις υπαναχωρήσεις και τις δεσμεύσεις του Γ. Παπανδρέου να μην προχωρήσει σε διαρθρωτικές αλλαγές.

«Η αρνητική μας στάση απέναντι στην άρνηση δεν θα πρέπει να μείνει μονάχα σαν άρνηση της άρνησης. Μας χρειάζεται η θέση, η κατάφαση. Γιατί μόνο τότε εξασφαλίζεται η ψυχική, διανοητική και μαχητική ισορροπία. Τότε οι ατμοί του βρασμού περνώντας πειθαρχικά μέσα από τις σωληνώσεις του ιδεολογικού και πολιτικού προσανατολισμού δίνουν κίνηση στους τροχούς. Τότε η άρνηση της άρνησης γίνεται σίγουρα θέση, γίνεται

107. Βλ. αντιπροσωπευτικά τις κοινές ανακοινώσεις για τα «γεγονότα στο Λαύριο» ή την επικοινωνία για τη συνάντηση των εκπροσώπων των δυο οργανώσεων, Αρχείο ΔΝΛ, κ. 273.6 και 7.

108. «Δήλωση των Οργανώσεων: Νεολαία ΕΔΑ-Δημοκρατική Κίνηση Νέων 'Γρ. Λαμπράκης'», Αρχείο ΔΝΛ, κ. 273.9. Την επόμενη ημέρα Η Αυγή τη δημοσιοποιεί στο πρωτοσέλιδο της με τον τίτλο «Το Κ.Σ. της Ν.ΕΔΑ, η Ε.Ε. της ΔΚΝΓΛ θα πραγματοποιήσουν συγκέντρωση με θέμα "Η πορεία ανάπτυξης του Πατριωτικού Δημοκρατικού νεολαιίστικου κινήματος, ο ρόλος και η φυσιογνωμία της πρωτοπόρας οργάνωσης της Ελληνικής Νεολαίας". Η Αυγή, 9.9.1964.

p. 83

πορεία προς τα μπρος, γίνεται χαστούκι στους ραγιάδες και κάλεσμα μάχης στους πατριώτες και τους ελεύθερους».109

Τις ίδιες ημέρες, στη Μόσχα, στη συνέχεια του ταξιδιού της ελληνικής αντιπροσωπείας για το Παγκόσμιο Φόρουμ της Νεολαίας που διοργάνωνε η ΠΟΔΝ, ο Τάκης Μπενάς και ο Ανδρέας Λεντάκης εκπονούν αντίστοιχα το «Σχέδιο Καταστατικού» και το «Σχέδιο Θέσεων» της νέας οργάνωσης. Οι εξαρτήσεις που, εκείνη την εποχή, λειτουργούν ακόμη ως κομματικές παρακαταθήκες δίνουν πάλι το «παρών» στον τρόπο επεξεργασίας των καταστατικών κειμένων. Ο Μπενάς, αλλά και ο Λεντάκης, έκαναν στο Βουκουρέστι ενδιάμεσο υποχρεωτικό σταθμό πριν από την ολοκλήρωση του σχεδόν τρίμηνου ταξιδιού τους. Οι συζητήσεις και οι επαφές στην έδρα του ΠΓ του ΚΚΕ για τα χειρόγραφα σχέδια που συνέταξαν δεν ήταν αρκετές, καθώς τα κείμενα δεν τους ακολούθησαν στην επιστροφή τους -πάλι μέσω Μόσχας. Για λόγους ασφαλείας κρατήθηκαν στο Βουκουρέστι, αποτέλεσαν αντικείμενο επεξεργασίας και έφτασαν στην Αθήνα -το πιθανότερο με διπλωματικούς σάκους- από το εξωτερικό. Όπως διαπίστωσαν οι συντάκτες τους, παρουσίαζαν στην παραλαβή τους αρκετές αλλαγές ως προς το περιεχόμενο.110

Παρά την αυστηρότητα στην τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων, όταν, στα τέλη Οκτωβρίου, ο Τάκης Μπενάς επιστρέφει στην Αθήνα, οι προγραμματισμοί παρουσιάζουν εκ των πραγμάτων μεγάλες καθυστερήσεις. Το Προεδρείο του προσωρινού ΚΣ τις απέδιδε στο γεγονός ότι η συγχώνευση, ένα μήνα μετά την εξαγγελία της νέας οργάνωσης, «δεν είχε την αναμενόμενη απήχηση». Εστίαζε στη μικρή προβολή από τον τύπο αλλά και σε ζητήματα όπως η «εποχιακή ύφεση του νεολαιίστικου κινήματος» και στο γεγονός ότι «η Κίνηση Λαμπράκη είχε ήδη ταυτιστεί με την Ν.ΕΔΑ».111 Στην πράξη, οι καθυστερήσεις και τα ζητήματα που εκκρεμούν είναι, ως επί το πλείστον, εσωτερικά. Από τη μία πλευρά, τα κείμενα ανα-

109. Από την «Ομιλία του Μ. Θεοδωράκη στην εκδήλωση για τη συγχώνευση», 14.9.1964. Αρχείο ΔΝΛ, κ. 273.11, σ. 12.

110. Στην αυτοψία, που πραγματοποιήσαμε με τον Τ. Μπενά, στο Αρχείο του ΚΣ της ΔΝΛ με σκοπό τον πληρέστερο χαρακτηρισμό των τεκμηρίων, εντοπίσαμε κείμενα δακτυλογραφημένα με το «γνωστό» τόπο γραφομηχανής που χρησιμοποιούσαν για τις ανάγκες του ΠΓ του ΚΚΕ στο Βουκουρέστι. Βλ. τις παρατηρήσεις «για το προσχέδιο των προσυνεδριακών θέσεων» και «για το προσχέδιο καταστατικού» (Αρχείο ΔΝΛ, κ. 273.17), καθώς και το τελευταίο τμήμα στο «Σχέδιο προσυνεδριακών θέσεων» στο κ. 273.18.

111. Βλ. τα υλικά από τη συνεδρίαση του Προεδρείου στα τέλη Οκτωβρίου 1964: α) «Ένας μήνας από τη δημιουργία της οργάνωσης», β) «Γιατί δεν είχε αντήχηση η συγχώνευση», γ) «Στοιχεία και εκτιμήσεις για την πορεία της συγχώνευσης», δ) σύντομα πρακτικά, Αρχείο ΔΝΛ, κ. 276.4.

p. 84

αναπροσαρμόζονται εκ νέου λεκτικά καθώς «εκσυγχρονίζονται» χωρίς αλλοιώσεις στο περιεχόμενο τους. Από την άλλη, οι οργανώσεις βάσης δεν έχουν ακόμη προετοιμαστεί «οργανο-τεχνικά» για την έναρξη του προσυνεδριακού διαλόγου,112 ο οποίος τελικά εγκαινιάζεται σε μια διαδικασία παράλληλη με την εκστρατεία στρατολόγησης νέων μελών και με τις προετοιμασίες των απαραίτητων υποδομών για την εύρεση χώρων και την οριστική αποστέγαση από τα κομματικά γραφεία.

3.2. Όρια και δυναμική της οργανωτικής εμβέλειας

«Η ΔΝΛ είναι η πρωτοπόρα πλατιά δημοκρατική, αντιφασιστική, πατριωτική, φιλειρηνική και πολιτιστική οργάνωση της Ελληνικής Νεολαίας. Πιστεύει και αγωνίζεται για την Ειρήνη, τη Δημοκρατία, την Εθνική Ανεξαρτησία, την Κοινωνική Πρόοδο» έγραφε το άρθρο 3 του σχεδίου Καταστατικού"3 που εγκρίθηκε από το Ιδρυτικό Συνέδριο. Το καταστατικό επιχειρούσε να αναδείξει το πολύπτυχο των στόχων της οργάνωσης στην κατεύθυνση -όπως τονιζόταν- «της εθνικής πατριωτικής διαπαιδαγώγησης της ελληνικής νεολαίας». Συμπυκνώνοντας στα πρώτα έξι άρθρα του τα προγραμματικά κείμενα, τραβούσε το νήμα της συνέχειας ανάμεσα στο «πνεύμα των λαϊκών αγωνιστικών παραδόσεων της Επανάστασης του 21 και του Έπους της Εθνικής Αντίστασης, των δημοκρατικών κοινωνικών αγώνων του λαού». Προσπαθούσε δηλαδή να συγκεράσει το απώτερο και το άμεσο παρελθόν με το ενεργό και δραστήριο παρόν των αριστερών κινημάτων της νεολαίας «για τη δημοκρατική ανάπτυξη, την πρόοδο και την ευτυχία της πατρίδας μας, για την πραγματοποίηση της Εθνικής Δημοκρατικής Αλλαγής».

Αν η «προσέλκυση της νεολαίας στους γενικότερους αγώνες του λαού μας στο πλευρό του προοδευτικού δημοκρατικού κινήματος» καταγράφεται ως ένας από τους στόχους της οργάνωσης, το προγραμματικό πολύπτυχο υπογράμμιζε επίσης την «προάσπιση και διεκδίκηση των δικαιωμάτων της νεολαίας στη ζωή, τη μόρφωση, τη δουλειά, τον πολιτισμό, την ψυχαγωγία» με σκοπό την «κατάκτηση της πλήρους ισοτιμίας των νέων σε όλους τους τομείς της δημόσιας πολιτικής και κοινωνικής ζωής». Αντίστοιχα, η «οικοδόμηση της πιο πλατειάς ενότητας της Ελληνικής Νεολαίας» έβρισκε τις προεκτάσεις της στη μαζικότητα του ίδιου του εγχειρήματος. Η

112. «Τη Δευτέρα 8 μ.μ. στο θέατρο Διάνα Συγκέντρωση της "Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη". Αρχίζει η προσυνεδριακή περίοδος». Βλ. Η Αυγή, 26.11.1964, σ. 7.

113. Καταστατικό της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη. Σχέδιο για συζήτηση, Αθήνα, Δεκέμβριος 1964, σ. 2. Βλ. επίσης Αρχείο ΔΝΛ, κ. 273.1.

p. 85

απόφαση για τη μέγιστη δυνατή συσπείρωση εντός της οργάνωσης αποτυπωνόταν αφενός στη διακηρυγμένη πολυσυλλεκτικότητα και αφετέρου στην «ελαστικότητα» της ένταξης.

Στην κατεύθυνση αυτή το άρθρο 6, αν και αναπαράγει καθ' όλα την κομμουνιστική λογική στην ιεράρχηση των νεολαίων εκκινώντας το προσκλητήριο από τα «παιδιά της εργατικής τάξης και τους νέους εργαζόμενους», διευκρινίζει ότι «η οργάνωση απευθύνεται σε όλους ανεξαιρέτως τους νέους και τις νέες κάθε κοινωνικής προέλευσης, τους εργάτες, τους εργαζόμενους, τους υπαλλήλους, τους αγρότες, τους φοιτητές, τους σπουδαστές, τους αθλητές, τους νέους επιστήμονες και καλλιτέχνες». Στην ίδια λογική, στο άρθρο 7 αποσαφηνίζεται η ουσιαστικά ανεμπόδιστη και χαλαρή -καθότι χωρίς ιδιαίτερες προϋποθέσεις- δυνατότητα ένταξης: «Μέλος της οργάνωσης γίνεται κάθε νέος και νέα που αποδέχεται τα ιδανικά, τους σκοπούς της, το καταστατικό της».114

Στη βάση αυτών των εκφρασμένων προγραμματικών επιδιώξεων και κατόπιν εντατικής κινητοποίησης η οποία επιτεύχθηκε κυρίως με τις συνεχείς περιοδείες115 στελεχών του ηγετικού πυρήνα της στις πρωτεύουσες των επαρχιών και στην ενδοχώρα, η Νεολαία Λαμπράκη φτάνει στις παραμονές του Α' (Ιδρυτικού) Συνεδρίου της στα όρια της οργανωτικής της ανάπτυξης.116 Από τον Νοέμβριο του 1964 έως τον Μάρτιο του 1965, χιλιάδες νέοι εντάσσονται στις γραμμές της και μετέχουν, στη συντριπτική πλειονότητά τους, στις προσυνεδριακές συνελεύσεις και στα σεμινάρια που διοργανώνονται. Ενημερώνονται και εκλέγουν τους 300 αντιπροσώπους για το Συνέδριο της οργάνωσης. Βέβαια, μια ακριβής αριθμητική αποτίμηση των μελών ή συμμετασχόντων στις προσυνεδριακές διαδικασίες κρίνεται, μέχρι σήμερα, επισφαλής, καθώς στο αρχείο δεν εντοπίστηκαν τεκμήρια με ακριβείς και συνολικές αποτιμήσεις, ενώ αντίστοιχα οι

114. Στο ίδιο, σ. 4.

115. Βλ. τα κυριολεκτικά εξαντλητικά προγράμματα περιοδειών στο φάκελο «Προβλήματα Συνεδρίου: Οργανωτικά - Μαζικής δραστηριότητας - Σεμινάρια - Οικονομικά» του οργανωτικού γραμματέα του Συνεδρίου, Γ. Χριστοφιλόπουλου, κ. 273.24 και συγκεκριμένα τα έγγραφα 24ι, ια και ιστ. Όπως άλλωστε τεκμαίρεται και από την αποδελτίωση της εφ. Η Αυγή στο διάστημα Οκτωβρίου 1964-Μαρτίου 1965 ηγετικά στελέχη της ΔΝΛ παρέστησαν στα εγκαίνια 80 τουλάχιστον νέων λεσχών που δημιουργούνται στις ελληνικές επαρχίες.

116. Η έξαρση της οργανωτικής ανάπτυξης της ΔΝΛ σε αυτό το χρονικό διάστημα αποτυπώνεται με ευκρίνεια στο Διάγραμμα 1 που παρουσιάζεται στο πέμπτο μέρος του παρόντος τόμου. Σύμφωνα με την εφ. Η Αυγή, 14.3.1965,ο στόχος για τη δημιουργία 250 λεσχών της ΔΝΛ μέχρι το Συνέδριο δεν απείχε ιδιαίτερα από την πραγματοποίηση του. καθώς μέχρι τις αρχές Μαρτίου λειτουργούσαν ήδη 180 λέσχες της οργάνωσης σε όλη την Ελλάδα.

p. 86
Search form
Search the book: The Lambrakis Youth Organisation in the 1960s
Search results
    Digitized books
    Page: 67

    και δάνεισε το όνομά του αρχικά σε μια κίνηση νέων και αργότερα στη μαζικότερη , μετά την ΕΠΟΝ, ελληνική πολιτική νεολαία.

    2.2. Η Ν.ΕΔΑ των κινημάτων: Αγκυλώσεις και προσαρμογές

    Τρεις διαφορετικές εικόνες απαντούν στο ερώτημα για το πώς μια διωκόμενη, αλλά και υπό κομματική κηδεμονία, πολιτική νεολαία διαχειρίστηκε την έκρηξη του νεολαιίστικου κινήματος και διευθέτησε τα εσωτερικά ζητήματά της.

    Η πρώτη εικόνα προέρχεται από το Α' Συνέδριο της ΕΔΑ και αφορά τη Ν.ΕΔΑ, στα τέλη του 1959. Σε χειρόγραφο προσχέδιο έκθεσης του Β. Μπρακατσούλια, με τίτλο «Γενικά χαρακτηριστικά της κατάστασης της Νεολαίας της ΕΔΑ», καταγράφονται οι δυνάμεις της Νεολαίας και οι εσωτερικές της δυναμικές :

    «1. Υπάρχει ένας σκελετός οργάνωσης διακλαδισμένος σ' όλες σχεδόν τις συνοικίες των πόλεων Αθήνας και Πειραιά. Τα μέλη που πήραν μέρος στις προσυνεδριακές συνελεύσεις της Αθήνας ήταν 630 και στον Πειραιά 120. Στις πόλεις της υπαίθρου οι οργανώσεις ήταν ακόμα πιο αδύνατες σε σημείο που δεν έχουν ακόμα διαμορφωθεί σε οργανώσεις με δική τους νεολαιίστικη οντότητα και συγκρότηση. Εξαίρεση αποτελούν οι οργανώσεις Θεσσαλονίκης, Αγρινίου, Βόλου, Καβάλλας, Ελευσίνας κλπ.

    2. Ξεχωριστή θέση έχουν οι φοιτητικές οργανώσεις της Αθήνας που είναι οργανώσεις γερές, έμπειρες και με ένα υποδειγματικά ορθό προσανατολισμό και από πλευράς περιεχομένου και από πλευράς πρακτικών τρόπων και μεθόδων δράσης. Επηρεάζουν αποφασιστικά 3 εκ των 6 πανεπιστημιακών σχολών και από τις μη πανεπιστημιακές το σύλλογο του Πολυτεχνείου και [το σύλλογο] της Γεωπονικής.

    3. Υπάρχει ένα σύνολο νέων στελεχών ικανών να κρατήσουν και να αναπτύξουν τη δουλειά αν βοηθηθούν και σωστά προσανατολιστούν στο περιεχόμενο και στους τρόπους της νεολαιίστικης δουλειάς».69

    Η απόκλιση των οργανωμένων δυνάμεων στον άξονα κέντρο-περιφέρεια, η ιδιαίτερη θέση και δυναμική της Σπουδάζουσας και ο ικανός αριθμός ενός στελεχικού δυναμικού στις οργανώσεις αποτυπώνονται ευκρινώς στην έκθεση, παράλληλα με την έμμεση επισήμανση για την ανάγκη ενός «σωστού προσανατολισμού» από το κόμμα, μιας καθοδήγησης «στο περιεχόμενο και στον τρόπο της νεολαιίστικης δουλειάς».

    Παρά τις αποφάσεις του Α' Συνεδρίου για επικέντρωση στα ζητήματα

    69. Β. Μπρακατσούλιας, «Γενικά χαρακτηριστικά της κατάστασης της Νεολαίας της ΕΔΑ», Αρχείο Ν.ΕΔΑ, κ. 269.25, σ. 1.