Συγγραφέας:Κορασίδου, Μαρία
 
Τίτλος:Οι άθλιοι των Αθηνών και οι θεραπευτές τους
 
Υπότιτλος:Φτώχεια και φιλανθρωπία στην ελληνική πρωτεύουσα το 19ο αιώνα
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:29
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1995
 
Σελίδες:263
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδ, Αθήνα
 
Χρονική κάλυψη:19ος αι.
 
Περίληψη:Αντικείμενο της εργασίας αυτής είναι η εξέταση των διαφόρων προσπαθειών μιας κατηγορίας μορφωμένων ανθρώπων, προερχόμενων από τα μεσαία στρώματα της Αθήνας, που σκοπό είχαν τη διαχείριση της ζωής του φτωχού πληθυσμού της πρωτεύουσας τον 19ο αιώνα. Η φιλανθρωπική δραστηριότητα, που αναπτύσσεται στην Αθήνα, κυρίως κατά τη διάρκεια του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα, που οργανώνεται, μέσω συλλόγων και, εταιρειών και που ιδρύει, νέους θεσμούς περίθαλψης για τα φτωχά παιδιά και τις γυναίκες, αποτελεί προνομιακό πεδίο για τη μελέτη της πρακτικής εφαρμογής αυτών των προσπαθειών. Οι απόπειρες αυτές γνωρίζουν μια διαδικασία εξέλιξης, της οποίας τα αρχικά στάδια ανάγονται, στα πρώτα μετεπαναστατικά χρόνια του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους. Την εξέλιξη αυτή παρακολουθεί το βιβλίο, προσπαθώντας να απαντήσει σε ερωτήματα όπως: Ποιοι ήταν αυτοί οι ζητιάνοι και φτωχοί; Ποια ήταν η καταγωγή τους; Πώς ξαφνικά εισέβαλαν στο αθηναϊκό τοπίο; Ποιος ήταν ο τρόπος ζωής τους; Τι έλεγαν οι ίδιοι για τη ζωή τους και πως τους έβλεπαν οι άλλοι;
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 6.34 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 2-21 από: 266
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/46/gif/2.gif&w=600&h=915 29. Κορασίδου, Άθλιοι των Αθηνών

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 2
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/46/gif/3.gif&w=600&h=915 29. Κορασίδου, Άθλιοι των Αθηνών

ΟΙ ΑΘΛΙΟΙ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΕΣ ΤΟΥΣ

Σελ. 3
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/46/gif/4.gif&w=600&h=915 29. Κορασίδου, Άθλιοι των Αθηνών

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ 

ΣΠΥΡΟΣ Ι. ΑΣΔΡΑΧΑΣ, ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΙΑΝΝΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ, ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΣ Ε. ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ

© 1995, ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

Αχαρνών 417, τηλ. 25 32 465, Fax 25 31 420

ISBN 960-7138-16-3

Σελ. 4
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/46/gif/5.gif&w=600&h=915 29. Κορασίδου, Άθλιοι των Αθηνών

ΜΑΡΙΑ ΚΟΡΑΣΙΔΟΥ

ΟΙ ΑΘΛΙΟΙ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΕΣ ΤΟΥΣ

Φτώχεια και φιλανθρωπία στην ελληνική πρωτεύουσα τον 19ο αιώνα

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

—————————— 29 ——————————

ΚΕΝΤΡΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Ε.Ι.Ε.

ΑΘΗΝΑ 1995

Σελ. 5
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/46/gif/6.gif&w=600&h=915 29. Κορασίδου, Άθλιοι των Αθηνών

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 6
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/46/gif/7.gif&w=600&h=915 29. Κορασίδου, Άθλιοι των Αθηνών

Στον Ματθαίο

Σελ. 7
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/46/gif/8.gif&w=600&h=915 29. Κορασίδου, Άθλιοι των Αθηνών

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 8
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/46/gif/9.gif&w=600&h=91529. Κορασίδου, Άθλιοι των Αθηνών

ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 

Αντικείμενο της εργασίας αυτής είναι η εξέταση των διαφόρων προσπαθειών μιας κατηγορίας μορφωμένων ανθρώπων, προερχόμενων από τα μεσαία στρώματα της Αθήνας, που σκοπό είχαν τη διαχείριση της ζωής του φτωχού πληθυσμού της πρωτεύουσας τον 19ο αιώνα.

Η φιλανθρωπική δραστηριότητα, που αναπτύσσεται στην Αθήνα, κυρίως κατά τη διάρκεια του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα, που οργανώνεται, μέσω συλλόγων και, εταιρειών και που ιδρύει, νέους θεσμούς περίθαλψης για τα φτωχά παιδιά και τις γυναίκες, αποτελεί προνομιακό πεδίο για τη μελέτη της πρακτικής εφαρμογής αυτών των προσπαθειών.

Οι απόπειρες αυτές γνωρίζουν μια διαδικασία εξέλιξης, της οποίας τα αρχικά στάδια ανάγονται, στα πρώτα μετεπαναστατικά χρόνια του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους. Την εξέλιξη αυτή προσπάθησα καταρχήν να παρακολουθήσω.

Ποιοι ήταν, λοιπόν, αυτοί οι ζητιάνοι και φτωχοί; Ποια ήταν η καταγωγή τους; Πώς ξαφνικά εισέβαλαν στο αθηναϊκό τοπίο; Ποιος ήταν ο τρόπος ζωής τους; Τι έλεγαν οι ίδιοι για τη ζωή τους και πως τους έβλεπαν οι άλλοι;

Η ολοκληρωτική απουσία ενασχόλησης της ελληνικής ιστοριογραφίας με το φαινόμενο της ζητιανιάς και της φτώχειας στον αστικό χώρο του 19ου αιώνα καθιστούσε την προσπάθεια για την προσέγγιση αυτού του προβλήματος και τη διατύπωση υποθέσεων αρκετά δύσκολη.

Σελ. 9
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/46/gif/10.gif&w=600&h=91529. Κορασίδου, Άθλιοι των Αθηνών

Τα "ίχνη" όμως της παρουσίας αυτού του "άλλου" πληθυσμού, αν και ισχνά και διάσπαρτα, ήταν υπαρκτά και έδειχναν να διαγράφεται μια σχέση ανάμεσα στο φαινόμενο της φτώχειας και τις μεταβολές των κοινωνικών δομών, που ακολούθησαν την Ελληνική Επανάσταση του 1821 και τη δημιουργία του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους.

Είναι αλήθεια ότι στις αφηγήσεις για την Επανάσταση του 1821, που σχεδόν ομόφωνα θεωρείται ως το κατεξοχήν γεγονός της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, κυριαρχούν είτε οι ένδοξες και "ηρωικές" διαστάσεις της, είτε αύτη γίνεται αντιληπτή ως η απαραίτητη προϋπόθεση για τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους. Αυτό όμως που συνήθως παραλείπεται είναι, οι "δυσάρεστες" συνέπειες που επίσης παρήγαγε, οι ανατροπές και αναταραχές που επέφερε στη ζωή των αγωνιστών και των οικογενειών τους, καθώς και στη ζωή των οικογενειών εκείνων που έπεσαν κατά τη διάρκεια των μαχών.

Είναι γνωστό ότι την επομένη της Ανεξαρτησίας, η διάλυση των άτακτων στρατιωτικών σωμάτων της Επανάστασης δημιούργησε μια νέα κατάσταση για τους παλιούς αγωνιστές: ένας σημαντικός αριθμός απ' αυτούς βρέθηκε ξαφνικά χωρίς απασχόληση, χωρίς σπίτι και γη, στερημένος από κάθε μέσο επιβίωσης, στο έλεος της νέας πολιτικής εξουσίας.

Αν η τύχη ενός μεγάλου σχετικά τμήματος αυτών των αγωνιστών, που κατέφυγαν στη ληστεία, αποτέλεσε αντικείμενο ιστορικών μελετών,1 δε γνωρίζουμε σχεδόν τίποτε για τους άλλους καθώς και τις οικογένειες των νεκρών στρατιωτών, που, εξαθλιωμένοι, έφθαναν στην Αθήνα, μετά την ανακήρυξη της, το 1834, σε πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους.

Μια όψη μονάχα της ιστορίας της τύχης αυτών των ανθρώπων, αυτών που, κατά τη γνώμη μου, αποτελούν τον πυρήνα της νέας κοινωνικής κατηγόριας των ζητιάνων και των φτωχών, απέναντι στην όποια η πολιτική εξουσία των πρώτων μετεπαναστατικών δεκαετιών

1. Βλ. κυρίως Γιάννης Κολιόπουλος, Ληστές, Αθήνα 1979.

Σελ. 10
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/46/gif/11.gif&w=600&h=91529. Κορασίδου, Άθλιοι των Αθηνών

θα υποχρεωθεί να υιοθετήσει μια νέα πολιτική, προσπάθησα να παρουσιάσω στο πρώτο κεφάλαιο αυτής της εργασίας.

Σίγουρα, οι πηγές που χρησιμοποιήθηκαν ως βασικό υλικό (έγγραφα των Γενικών Αρχείων του Κράτους, Πρακτικά των συζητήσεων της Βουλής, Νόμοι και Βασιλικά Διατάγματα των πρώτων μετεπαναστατικών δεκαετιών) απέχουν πολύ από το να μας προσφέρουν στοιχεία για "ό,τι βιώνουν" οι ζητιάνοι και οι φτωχοί, ή ακόμη από το να επιτρέψουν να διαφανεί μια οποιαδήποτε δική τους έκφραση.

Οι παραπάνω πηγές, προϊόν των "επίσημων" θεσμών, δεν μπορούν παρά να εκφράζουν το "επίσημο" βλέμμα πάνω στους απόκληρους της ελληνικής πρωτεύουσας.

Μέσα από αυτό, ο φτωχός πληθυσμός της Αθήνας αναδύεται ως κοινωνικό πρόβλημα, για την επίλυση του οποίου απαιτείται η λήψη άμεσων μέτρων.

Το "επίσημο" λοιπόν βλέμμα, οι σχέσεις δηλαδή που οι δημόσιες αρχές διατηρούν με τους φτωχούς, και πιο συγκεκριμένα, ο τρόπος, οι στόχοι και τα αποτελέσματα της δημόσιας παρέμβασης προς την κατεύθυνση των απόκληρων εξετάζονται καταρχήν στην εργασία αύτη.

Η δημόσια όμως αύτη παρέμβαση γνωρίζει ένα όριο. Η επιδημία χολέρας, που, το 1854, έπληξε την πόλη της Αθήνας και αποδεκάτισε τον πληθυσμό της, αποκάλυψε την ανικανότητα της κεντρικής εξουσίας στην οργάνωση ενός αποτελεσματικού συστήματος δημόσιας πρόνοιας. Η επιδημία χολέρας υπήρξε η κριτική στιγμή που σηματοδότησε μια στροφή στον τρόπο με τον όποιο η ελληνική κοινωνία αντιλαμβανόταν μέχρι τότε τους φτωχούς της. Νέοι πρωταγωνιστές και πρωταγωνίστριες εισβάλλουν από δω και πέρα στη σκηνή για να αναλάβουν τη διαχείριση του κοινωνικού ζητήματος των απόκληρων: αυτοί που εναποθέτουν πλέον το βλέμμα τους πάνω στους φτωχούς, είναι άνθρωποι μορφωμένοι, προερχόμενοι από τα μεσαία στρώματα της πρωτεύουσας, είναι οι "πολιτισμένοι" που θα στρατευτούν στον αγώνα εναντίον της "βαρβαρότητας", την οποία βλέπουν να ενσαρκώνεται στο πρόσωπο των οικονομικά και κοινωνικά αδικημένων.

Σελ. 11
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/46/gif/12.gif&w=600&h=91529. Κορασίδου, Άθλιοι των Αθηνών

Στη μελέτη αυτής της νέας μορφής παρέμβασης, που αναδύεται στην Αθήνα, στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, και που οι ίδιοι οι φορείς της αποκαλούν "φιλανθρωπία", θέλησα να επικεντρώσω την προσοχή μου.

Συγκεκριμένα, επέλεξα να εξετάσω τη φιλανθρωπική δραστηριότητα που αναπτύσσεται κυρίως μέσω συλλόγων και εταιρειών, οι οποίοι αναλαμβάνουν την πρωτοβουλία για τη δημιουργία θεσμών και έργων, με στόχο την προσφορά περίθαλψης, στοιχειώδους εκπαίδευσης, επαγγελματικής κατάρτισης και ηθικής ανατροφής στα φτωχά παιδιά και τις γυναίκες της πρωτεύουσας.

Δύο ήταν οι βασικοί λόγοι που καθόρισαν μια τέτοια επιλογή:

Πρώτον, θεωρώ ότι στο εσωτερικό του φιλανθρωπικού πεδίου τα παιδιά και οι γυναίκες θα αποτελέσουν τα προνομιακά "μέσα" για την αναβάθμιση του οικογενειακού "ιδεώδους" στους κόλπους του φτωχού πληθυσμού της Αθήνας του περασμένου αιώνα.

Κατά συνέπεια, μέσω αυτής της ιδιαίτερης φιλανθρωπικής δραστηριότητας, μπορούμε να διερευνήσουμε μια από τις διαδικασίες "αναμόρφωσης" της λαϊκής οικογένειας, που λαμβάνει χώρα παράλληλα με εκείνη της αναδιοργάνωσης της οικογενειακής ζωής έχοντας επίκεντρο το παιδί στους κόλπους των μεσαίων στρωμάτων.

Δεύτερον, θεωρώ ότι η δραστηριότητα αύτη συνέβαλε στη δημιουργία ενός θεσμικού πεδίου κοινωνικών πρακτικών, όπου η υλοποίηση των στόχων και των σχεδίων των φιλάνθρωπων επιχειρείται μέσα από τη συγκεκριμένη ρύθμιση της ζωής των περιθαλπόμενων προσώπων. Προσφέρεται συνεπώς για τη μελέτη του τρόπου με τον οποίο επιδιώκεται η μεταβίβαση ενός ορισμένου τύπου κοινωνικών αξιών, που αποβλέπουν στη διαμόρφωση μιας συμπεριφοράς, ικανής να γίνει αποδεκτή και να ενσωματωθεί κοινωνικά.

Έτσι, με βάση ένα υλικό, που περιείχε κυρίως εκθέσεις και απολογισμούς δραστηριοτήτων, κανονισμούς και πρακτικά συνεδριάσεων, επιχείρησα να παρακολουθήσω τα πρώτα χρονιά ζωής των σημαντικότερων θεσμών και έργων, που δημιουργήθηκαν από φιλανθρωπικούς συλλόγους και εταιρείες και απευθύνθηκαν στα παιδιά και τις φτωχές γυναίκες.

Το πρόβλημα όμως με αυτού του είδους το υλικό είναι ότι, αν και

Σελ. 12
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/46/gif/13.gif&w=600&h=91529. Κορασίδου, Άθλιοι των Αθηνών

συχνά εμφανίζεται πολύ πλούσιο σε συγκεκριμένες πληροφορίες σχετικά με τη λειτουργία των ιδρυμάτων, παρουσιάζεται λιγότερο "φλύαρο" σε ό,τι αφορά το ρητό προσδιορισμό των φιλανθρωπικών στόχων. Και αν συχνά έχει την τάση να επιδεικνύει ένα θετικό απολογισμό του έργου που συντελείται από τους φιλανθρωπικούς θεσμούς, είναι, εντελώς σιωπηλό σε σχέση με τις ενδεχόμενες αντιστάσεις που το έργο αυτό συνάντησε από μέρους των περιθαλπόμενων προσώπων. Στο μέτρο, λοιπόν, που το επέτρεψαν οι πηγές, έγινε προσπάθεια για μια προσέγγιση της ιστορίας αυτών των φιλανθρωπικών θεσμών, μια προσέγγιση που, σίγουρα, δεν ισχυρίζεται ότι εξαντλεί το θέμα.

Το πρώτο κεφάλαιο αυτής της εργασίας εξετάζει τις απόπειρες της κεντρικής εξουσίας κατά τη διάρκεια των πρώτων μετεπαναστατικών δεκαετιών, με σκοπό την εξάλειψη του φαινομένου της επαιτείας από τους δρόμους της ελληνικής πρωτεύουσας.

Η κεντρική εξουσία, επιλέγοντας την εφαρμογή κατασταλτικών μεθόδων εναντίον των ζητιάνων, θα αποτελέσει έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες, που συνέβαλε στη μετατροπή των τελευταίων σε αντικείμενα περιφρόνησης και κοινωνικού αποκλεισμού. Ο αποκλεισμός αυτός θα χρησιμοποιηθεί στη συνέχεια για την ενίσχυση της κεντρικής εξουσίας και την άρνηση της να αναλάβει την ευθύνη περίθαλψης των ενδεών της Αθήνας.

Το κεφάλαιο τελειώνει με μια συνοπτική αναφορά στην επιδημία χολέρας του 1854, που έκανε ορατή την αδυναμία της δημόσιας παρέμβασης στην αντιμετώπιση του ζητήματος των φτωχών και σήμανε την αρχή της ανάπτυξης της φιλανθρωπικής δραστηριότητας.

Στο δεύτερο κεφάλαιο, παρουσιάζεται το γενικό περίγραμμα της φιλανθρωπικής κίνησης: οι σημαντικότεροι σύλλογοι και εταιρείες, καθώς και τα ιδρύματα και έργα πρόνοιας που αυτοί δημιουργούν στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα. Επιχειρείται μια εξήγηση της ανάδυσης αυτής της δραστηριότητας, παρουσιάζονται οι πρωταγωνιστές και οι πρωταγωνίστριες της, τα μέσα χρηματοδότησης και οι στόχοι της. Στη συνέχεια, εξετάζονται τα βασικά σημεία του φιλανθρωπικού

Σελ. 13
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/46/gif/14.gif&w=600&h=91529. Κορασίδου, Άθλιοι των Αθηνών

λόγου για τη φτώχεια, σύμφωνα με τον οποίο, η φτώχεια αποτελεί "αρρώστια" που έχει ανάγκη άμεσης "θεραπείας" και πρόληψης, καθώς και η αλλαγή στάσης απέναντι στους ζητιάνους, που σηματοδοτείται με την ίδρυση του "Πτωχοκομείου" και την κατ' οίκον διανομή βοηθημάτων από την "Ελεήμονα Εταιρεία".

Στο τρίτο κεφάλαιο, εξετάζεται η υλοποίηση των φιλανθρωπικών προσπαθειών για τη φυσική και ηθική προστασία των φτωχών παιδιών. Μέσω της ίδρυσης θεσμών, θα δηλωθεί η πρόθεση για την υποκατάσταση της φυσικής οικογενείας και την ανάληψη της εκπλήρωσης των καθηκόντων της.

Πιο συγκεκριμένα, παρουσιάζονται τα μέτρα που λαμβάνονται από το Δημοτικό Βρεφοκομείο Αθηνών για την καταπολέμηση της εξαιρετικά υψηλής θνησιμότητας των εγκαταλειμμένων βρεφών και τον περιορισμό του φαινομένου της εγκατάλειψης.

Στη συνέχεια, εξετάζονται οι τρόποι με τους οποίους επιχειρείται η κοινωνική ενσωμάτωση των ορφανών παιδιών. Η στοιχειώδης εκπαίδευση, η ηθική ανατροφή και η εκμάθηση βιοποριστικών επαγγελμάτων στο Ορφανοτροφείο κοριτσιών "Αμαλίειο" και το Ορφανοτροφείο αγοριών "Γεωργίου και Αικατερίνης Χατζηκώνστα" θα αποτελέσουν τα βασικά μέσα κοινωνικοποίησης τους.

Τέλος, παρουσιάζονται και πάλι τα βασικά μέσα (στοιχειώδης εκπαίδευση, ηθική ανατροφή, δημιουργία Σχολικού Ταμιευτηρίου και Υπνωτηρίων), που χρησιμοποιήθηκαν από τη Σχολή των απόρων παίδων του Φιλολογικού Συλλόγου "Παρνασσός" για την καταπολέμηση της περιπλάνησης των "παιδιών του δρόμου".

Το τέταρτο κεφάλαιο εξετάζει τους στόχους και τα μέσα, με τα οποία η γυναικεία φιλανθρωπική παρέμβαση απευθύνθηκε στις απόκληρες γυναίκες της ελληνικής πρωτεύουσας στις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα.

Μέσω της στοιχειώδους και επαγγελματικής εκπαίδευσης, της ηθικής ανατροφής και της προσφοράς εργασίας το "Εργαστήριο των απόρων γυναικών", το " Άσυλο των εργατριών και υπηρετριών της Αγίας Αικατερίνης" και το "Κυριάκο σχολειό των γυναικών και κορασιών του λαού" επεδίωξαν να μετατρέψουν τις φτωχές γυναίκες σε κύριες υπεύθυνες της "αναμόρφωσης" της λαϊκής οικογένειας.

Σελ. 14
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/46/gif/15.gif&w=600&h=91529. Κορασίδου, Άθλιοι των Αθηνών

Η εργασία αυτή με ορισμένες αλλαγές που έγιναν αποτελεί τη διδακτορική διατριβή μου, την οποία υποστήριξα τον Οκτώβριο του 1991. θα ήθελα εδώ να ευχαριστήσω όσους μου συμπαραστάθηκαν κατά τη διάρκεια της εκπόνησης της. Πρώτα πρώτα την καθηγήτρια μου Michelle Perrot που δέχτηκε να την διευθύνει και με παρότρυνε να την ολοκληρώσω. Την Ελένη Βαρίκα που με τις υποδείξεις και συμβουλές της με βοήθησε στα πρώτα βήματα της ερευνάς μου. Τον Φίλιππο Ηλιού και τον Γιάννη Γιαννουλόπουλο που διάβασαν την πρώτη μορφή του κειμένου και με τις πολύτιμες υποδείξεις τους βοήθησαν πολύ στη βελτίωση της τελικής του μορφής. Την Δήμητρα Σαμίου για το φιλικό ενδιαφέρον της και τις βιβλιογραφικές υποδείξεις της. Τους υπαλλήλους του Δημοτικού Βρεφοκομείου Αθηνών που βοήθησαν την πρόσβαση μου στα Αρχεία του Ιδρύματος αυτού. Τα μέλη της Επιτροπής του Ιστορικού Αρχείου Ελληνικής Νεολαίας που δέχθηκαν να συμπεριλάβουν τη μελέτη αύτη στη σειρά των ερευνών και εκδόσεων του ΙΑΕΝ και ιδιαίτερα τον Τριαντάφυλλο Σκλαβενίτη για το ενεργό ενδιαφέρον του. Την Ελευθερία Μεσσήνη Κοψιδά που αφιέρωσε χρόνο για τον "καλλωπισμό" του κειμένου και την τελική εικόνα του.

Η εργασία αυτή δεν θα μπορούσε να ολοκληρωθεί, χωρίς την παρουσία και την αγάπη του Ματθαίου Τσιριμονάκη. Τον ευχαριστώ γιατί ήταν πάντα παρών στις στιγμές των "απογοητεύσεων μου" και ήξερε να μου δείχνει τη "φωτεινή" πλευρά των πραγμάτων

Σελ. 15
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/46/gif/16.gif&w=600&h=915 29. Κορασίδου, Άθλιοι των Αθηνών

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 16
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/46/gif/17.gif&w=600&h=915 29. Κορασίδου, Άθλιοι των Αθηνών

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟΥΣ ΦΤΩΧΟΥΣ ΤΗΣ

ΣΤΙΣ ΠΡΩΤΕΣ ΜΕΤΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΕΣ ΔΕΚΑΕΤΙΕΣ

Σελ. 17
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/46/gif/18.gif&w=600&h=915 29. Κορασίδου, Άθλιοι των Αθηνών

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 18
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/46/gif/19.gif&w=600&h=91529. Κορασίδου, Άθλιοι των Αθηνών

Η τύχη των αγωνιστών την επομένη της Ανεξαρτησίας 

Την επομένη της διάλυσης των άτακτων στρατιωτικών σωμάτων των αγωνιστών της Επανάστασης, το Μάρτιο δηλαδή του 1833,1 ένας μεγάλος αριθμός αγωνιστών, που υπολογίστηκαν από 5000 έως 13.000,2 έμειναν ξαφνικά άεργοι. Για τους πια πολλούς, η επιστροφή στις περιοχές από όπου κατάγονταν ήταν αδύνατη, αφού οι περισσότερες από αυτές έμειναν έξω από τα σύνορα του ελληνικού κράτους, που δημιουργήθηκε μετά την Επανάσταση.

Έτσι, μακριά από τον τόπο τους, χωρίς σπίτι, γη και απασχόληση, οι παλιοί αγωνιστές βρίσκονταν σε κατάσταση ολοκληρωτικής εξάρτησης από τη βοήθεια της νέας κυβέρνησης.3

Ένας απροσδιόριστος αριθμός από αυτούς τους "λιμώττοντας στρατιώτας"4 θα περάσει τα βόρεια σύνορα της χώρας για να τεθεί στην υπηρεσία του Τούρκου οπλαρχηγού Ταφίλ Μπουζέ, ενώ ένα άλλο σημαντικό τμήμα τους θα πάει να συναντήσει τους ληστές της κεντρικής Ελλάδας.5

1. Βλ. Β.Δ. "Περί διαλύσεως των άτακτων στρατευμάτων", 2/14 Μαρτίου 1833, Ε.τ.Κ. 6 (8/20 Μαρτίου 1833)· αναφέρεται στο J. Petropulos, Πολιτική και συγκρότηση κράτους στο Ελληνικό Βασίλειο (1833-1843), τ. Α', Αθήνα 1985, σ. 415 (σημείωση 37).

2. Γιάννης Κολιόπουλος, Ληστές, Αθήνα 1979, σ. 2.

3. J. Petropulos, Πολιτική και συγκρότηση κράτους..., ό.π., τ. Α', σ. 198.

4. Νικόλαος Δραγούμης, Ιστορικαί Αναμνήσεις (1876), τ. Β', Αθήνα 1973, σ. 14.

5. Σύμφωνα με τον Γ. Κολιόπουλο, η διάλυση των άτακτων στρατιωτικών σωμάτων της Επανάστασης υπήρξε η κυριότερη αιτία ανάπτυξης της ληστείας, η οποία μετατράπηκε σε κεντρικό ζήτημα για τη διατήρηση της δημόσιας τάξης στο εσωτερικό του νέου κράτους. Παρ' όλα τα στρατιωτικά, διοικητικά και νομό-

Σελ. 19
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/46/gif/20.gif&w=600&h=91529. Κορασίδου, Άθλιοι των Αθηνών

Η κυβέρνηση, από τη μεριά της, θα επιχειρήσει να κατευνάσει τη δυσαρέσκεια των αέργων αγωνιστών, με την υιοθέτηση ορισμένων μέτρων στρατιωτικού κυρίως χαρακτήρα: ίδρυση δέκα ταγμάτων ακροβολιστών, του σώματος της χωροφυλακής, της βασιλικής φάλαγγας, σχηματισμός δύο μικρών εφεδρικών λόχων για τους Πελοποννήσιους, Ηπειρώτες και Σουλιώτες οπλαρχηγούς, άτυπων σωμάτων εθνοφυλακής και οκτώ ταγμάτων της οροφυλακής, συνταξιοδότηση ενός περιορισμένου αριθμού ένοπλων.6

Μια άλλη σειρά μέτρων που υιοθετήθηκαν με σκοπό την αντιμετώπιση του προβλήματος, αφορούσαν τη διανομή των εθνικών γαιών.

Γνωρίζουμε ότι την επομένη της Ανεξαρτησίας περιήλθε στην κυριότητα του ελληνικού κράτους το 35% των καλλιεργημένων γαιών της χώρας, που πριν από την Επανάσταση κατείχαν οι Τούρκοι.7 Ήδη οι επαναστατικές Εθνοσυνελεύσεις του Άστρους, της Τροιζήνας και του Αργούς υιοθέτησαν την αρχή της διανομής ενός μέρους των εθνικών αυτών γαιών σε όσους συμμετείχαν και πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους στον Αγώνα της Ανεξαρτησίας·, ως μια μορφή "αποζημίωσης" η εξόφλησης του "εθνικού χρέους" απέναντι τους.

Με ένα πρώτο, λοιπόν, βασιλικό διάταγμα, τον Ιούνιο του 1834,8 επιχειρείται η πραγματοποίηση της παραπάνω αρχής. Το διάταγμα όριζε ότι "οι παλαιοί και πτωχοί αξιωματικοί, υπαξιωματικοί και στρατιώται των άτακτων και τακτικών στρατευμάτων της ξηράς και της θαλάσσης, οίτινες μετέσχον ενδόξως εις τον υπέρ απελευθερώσεως

θετικά μέτρα που υιοθετήθηκαν, η ληστεία εξακολούθησε να αποτελεί μία διαρκή εστία αντίστασης ενάντια στην κεντρική εξουσία. Οι απόπειρες της τελευταίας για την καταπολέμηση της ληστείας προσέκρουσαν στα ισχυρά ερείσματα που οι ληστές διέθεταν τόσο στους κατοίκους των επαρχιών κοντά στα σύνορα, όσο και στους κόλπους της ίδιας της πολιτικής εξουσίας· βλ. Γ. Κολιόπουλος. απ., σ. 8.

6. Βλ. J. Petropulos, απ., σ. 200-202, 277. Γ. Κολιόπουλος, απ., σ. 9, 31.

7. Εύη Καρούζου, "Ζητήματα κατοχής εθνικών γαιών (1833-1871)", Μνήμων 12 (1989), σ. 149-161.

8. Β.Δ. "Περί των μη εν ενεργεία αξιωματικών, υπαξιωματικών, στρατιωτών και ναυτών του στρατού της ξηράς και της θαλάσσης", 20 Μαΐου/1 Ιουνίου 1834, Ε.Τ.Κ. 22 (16 Ιουνίου 1834).

Σελ. 20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/46/gif/21.gif&w=600&h=91529. Κορασίδου, Άθλιοι των Αθηνών

της πατρίδος αγώνα, προς ανταμοιβήν των παλαιών των εκδουλεύσεων και επί σκοπώ του να εξασφαλισθή εις τας οικογενείας των σταθερός πόρος υπάρξεως, θέλουσι λάβει αμέσως εις πλήρη ιδιοκτησίαν των μέρος των ακαλλιέργητων μεν, πλην καλλιεργησίμων εθνικών γαιών, καθ' όσον όμως δεν λαμβάνουσιν ήδη εκ του ταμείου μισθούς ενεργείας, συντάξεις, η τροφοδοσίας". Το ίδιο δικαίωμα αποκτούσαν και οι χήρες και τα ορφανά των νεκρών αγωνιστών της Επανάστασης.

Ένα χρόνο αργότερα, το Μάιο του 1835, ο νόμος "περί προικοδοτήσεως των ελληνικών οικογενειών"9 έρχεται να επεκτείνει το δικαίωμα στην απόκτηση εθνικών γαιών σε όλους σχεδόν τους κατοίκους του ελληνικού βασιλείου (αυτόχθονες, ετερόχθονες, φιλέλληνες, ιδιοκτήτες ή μη, εργαζόμενους η άνεργους). Ως μοναδικό όρο έθετε τη συμμέτοχη στον αγώνα της Ανεξαρτησίας, είτε με την ιδιότητα του στρατιώτη, είτε μ' αύτη του πολίτη. Η διανομή των γαιών προβλεπόταν να γίνει έναντι μιας ετήσιας χρηματικής καταβολής, που ο κάτοχος όφειλε να εξοφλεί στο κράτος για μία περίοδο τριάντα εξ·, χρόνων.

Η υιοθέτηση αυτού του νόμου μαρτύρα τη διπλή πρόθεση της κυβέρνησης που, από τη μια, απέβλεπε στην εκτόνωση των κοινωνικών πιέσεων, και από την άλλη, στο σχηματισμό μιας τάξης μικρών ιδιοκτητών γης, πάνω στην οποία θα μπορούσε να στηριχθεί προκειμένου να αποδυναμώσει την κυριαρχία μιας ολιγάριθμης ομάδας μεγάλων γαιοκτημόνων.10 Τη βασική αυτή πρόθεση εκφράζουν και. άλλοι μεταγενέστεροι νόμοι αντίστοιχου περιεχομένου, που από ό,τι φαίνεται όμως δεν κατόρθωσαν να επιτύχουν τον επιδιωκόμενο στόχο. Αυτό τουλάχιστον πιστοποιούν τόσο οι αριθμοί των διαδοχικών διανομών γαιών, όσο και η ανάγκη υιοθέτησης συμπληρωματικών νόμων και διαταγμάτων,11 που οι διατάξεις του καθενός έρχονται να

9. Αναφέρεται στο J. Petropulos, απ., σ. 438 (σημείωση 43).

10. Στο ίδιο, σ. 274.

11. Το Νόμο του Μαΐου 1835 ακολούθησαν, τα αμέσως επόμενα χρόνια, το Β.Δ. "Περί προικοδοτήσεως των φαλαγγιτών", 1/13 Ιανουαρίου 1838, το Β.Δ.

Σελ. 21
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Οι άθλιοι των Αθηνών και οι θεραπευτές τους
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 2
    29. Κορασίδου, Άθλιοι των Αθηνών

    ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ