Συγγραφέας:Κόκκωνας, Γιάννης
 
Τίτλος:Οι μαθητές του Κεντρικού Σχολείου (1830-1834)
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:31
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1997
 
Σελίδες:809
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1834
 
Περίληψη:Στο βιβλίο αυτό παρουσιάζονται οι διαθέσιμες αρχειακές μαρτυρίες για 700 εφήβους και νέους που φοίτησαν στο πρώτο ανώτερο εκπαιδευτικό ίδρυμα του ελληνικού κράτους, το Κεντρικόν Σχολείον, που λειτούργησε στην Αίγινα από το 1830 ως το 1834. Τα στοιχεία που παρέχει το βιβλίο δίνουν τη δυνατότητα να εξετασθεί ένας-ένας και όλοι μαζί αυτοί οι έφηβοι και νέοι των αρχών της δεκαετίας του 1830, ως μαθητές ενός σχολείου, που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον τόσο λόγω της μοναδικότητας του και της θέσης του στο εκπαιδευτικό σύστημα όσο και λόγω του τρόπου με τον όποιο το αντιμετώπισαν η το χρησιμοποίησαν όσοι σχετίσθηκαν με αυτό καθ’ οιονδήποτε τρόπο: κυβέρνηση, αντιπολίτευση, διδάσκαλοι, μαθητές, γονείς, τύπος, τοπικές κοινωνίες. Το βιβλίο χωρίζεται σε τέσσερα μέρη: αρχίζει με μία ιστορική εισαγωγή, συνεχίζεται με τα βιογραφικά σημειώματα των μαθητών, όπως αυτά βρέθηκαν στα μαθητολόγια, ακολουθούν πανομοιότυπα δείγμάτων γραφής των περισσοτέρων από τους μαθητές αυτούς, και, τέλος, παρατίθενται περί τα 400 ανέκδοτα έγγραφα που τους αφορούν με τον ένα ή τον άλλον τρόπο.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 43.66 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 45-64 από: 816
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/45.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

Ηλικία, καταγωγη, κοινωνική προέλευση, προηγούμενη μόρφωση, ονόματα των μαθητών του Κεντρικού Σχολείου

Έφηβοι ήσαν οι πλείστοι των μαθητών του Κεντρικού Σχολείου: ο γενικός μέσος όρος της ηλικίας τους είναι τα 16,5 χρονιά· κατά κανόνα όσοι είχαν γραφτεί στις προκαταρκτικές τάξεις ήσαν νεότεροι, όχι όμως κατά πολύ, μιάς και η κατάταξη γινόταν κυρίως με βάση την προηγούμενη μόρφωση, το εύρος της οποίας συχνά δεν ηταν ανάλογο της ηλικίας. ο μέσος όρος για τους μαθητές του Προκαταρκτικού πλησιάζει το 16, για τους συμμαθητές τους των κανονικών τάξεων είναι σχεδόν 17,5.

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΕ ΟΜΑΔΕΣ ΗΛΙΚΙΩΝ

Ηλικία

7-11

12-15

16-20

21-25

26-30

31-40

άγνωστη

Σύνολο

Αρ. μαιθ.

45

236

287

48

24

8

52

700

%

6

34

41

7

3

1

7

100

ο κύκλος που θα πρέπει να χαράξει κάνεις στο χάρτη για να περικλείσει τους τόπους καταγωγής είναι μεγάλος: πρέπει να χωράει την Κύπρο, τη Δυτικη Μικρασία, τη Φιλιππούπολη, το Βεράτι, τα Επτάνησα, την Κρήτη, Ολόκληρο σχεδόν το χώρο που ονομάζουμε φιλάρεσκα "Καθ' ημάς Ανατολή". Βεβαίως οι περισσότεροι προέρχονταν από τις εντός των συνόρων περιοχές. Από αυτούς συντριπτικά περισσότεροι ήσαν όσοι κατάγονταν από τη Ρούμελη και την Εύβοια, και ακολουθούσαν οι Πελοποννήσιοι μαζί με τους Νησιώτες. 01 προερχόμενοι από τις εκτός των συνόρων περιοχές δεν ήσαν λίγοι, πρέπει όμως να σημειωθεί ότι οι περισσότεροι, πάνω από τους μισούς, ανήκαν σε οικογένειες προσφύγων, που παροικούσαν στο Ναύπλιο, στην Αίγινα, στη Σύρο, στη Σαλαμίνα και στο Άργος, δεν ξεκίνησαν όλοι δηλαδή από τις μακρινές τουρκοκρατούμενες πατρίδες τους για να φοιτήσουν στο Κεντρικό Σχολειο, κατοικούσαν ηδη το 1830 εντός της έλληνικης επικράτειας. Κάτι ανάλογο πρέπει να έχουμε υπόψη και για τους πολλούς Αθηναίους μαθητές: δεν ξεκίνησαν από την τουρκοκρατούμενη ακόμα Αθήνα όταν άνοιξε το Κεντρικό Σχολείο· η Αίγινα ηταν γεμάτη Αθηναίους πρόσφυγες.

ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΓΩΓΗΣ

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΝΤΟΣ ΤΩΝ ΣΥΝΟΡΩΝ

Τόπος καταγωγής

Αριθμός μαθητών

% εντός των συνόρων

% επί του συνόλου

Στερεα και Εύβοια

210

46

30

Πελοπόννησος

134

30

19

Νησιά Αργοσαρωνικού

64

14

9

Κυκλάδες και Σποράδες

46

10

7

Σύνολο

454

100

65

Σελ. 45
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/46.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΚΤΟΣ ΤΩΝ ΣΥΝΟΡΩΝ

Τόπος καταγωγής

Αριθμός μαθητών

% εκτός των συνόρων

% επί του συνόλου

Νησιά Αν. Αιγαίου

67

29

9,5

Ήπειρος

41

18

6

Μικρά Ασία

24

10

3

Θεσσαλία

20

9

3

Κωνσταντινούπολη

18

8

2,5

Επτάνησα

13

6

2

Κρήτη

12

6

2

Μακεδονία

15

5

2

Θράκη

8

3

1

Δωδεκάνησα

7

3

1

Κύπρος

7

3

1

Σύνολο

232

100

33

ΑΓΝΩΣΤΗ ΚΑΤΑΓΩΓΗ

Αριθμός μαθητών

% επί του συνόλου

14

2

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΣΕ ΝΟΜΟΥΣ

ΡΟΥΜΕΛΙΩΤΕΣ

Νομός

Αριθμός

μαθητών

% των Ρουμελιωτών

% εντός των συνόρων

% επί του συνόλου

Άττικής

67

32

15

10

Βοιωτίας

44

21

10

6

Φωκίδος

29

14

6

4

Φθιώτιδος

21

io

4,5

3

Ευρυτανίας

20

9

4,5

3

Αιτωλοακαρνανίας

14

7

3

2

Ευβοίας

13

6

3

2

άγνωστος

2

1

Σύνολο

210

100

46

30

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΟΙ

Νομός

Αριθμός μαθητών

% των Πελοποννησίων

% εντός των συνόρων

% επί του συνόλου

Αρκαδίας

43

32,5

10

6

Αχαΐας

28

21

6

4

Αργολίδας

17

12,5

4

2,5

Κορινθίας

16

12

3,5

2,5

Λακωνίας

11

8

2,5

1,5

Μεσσηνίας

ω

7

2

1,5

Ηλείας

8

6

2

1

άγνωστος

2

1

Σύνολο

134

100

30

19

Σελ. 46
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/47.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

Αν στο χάρτη σημειώσουμε και τους τόπους, από όπου όλοι αυτοί οι έφηβοι πέρασαν στα χρόνια της Επανάστασης φεύγοντας από τις πατρίδες τους, είτε για να μάθουν γράμματα, είτε για να γλυτώσουν από σφαγές και αιχμαλωσία, είτε, τέλος, ως αιχμάλωτοι των Τούρκων η των Αιγυπτίων, θα δούμε πάρα πολλούς να μετακινούνται από τα Ανατολικά και Βόρεια προς τα Δυτικά και Νότια. Τρία παραδείγματα: ο Σπυρίδων Αθανασίου, 17 ετών το 1831, όταν γράφτηκε στο Κεντρικό Σχολείο, είχε γεννηθεί στην Άρτα, γράμματα έμαθε στην Κέρκυρα, από την Κέρκυρα είχε πάει στη Δαλματία, από εκεί στην Τεργέστη, από την Τεργέστη στο Ναύπλιο, συστημένος από τον Γεροστάθη στον Αυγουστίνο Καποδίστρια, για να καταλήξει υπότροφος στο Κεντρικό Σχολείο. ο Δημήτριος Βαϊτάνης, 18 ετών, έφτασε στην Αίγινα τον Μάρτιο του 1830 από άλλο δρόμο: καταγόταν από τα Σάλωνα, βρέθηκε στο πολιορκημένο Μεσολόγγι, αιχμαλωτίσθηκε στην έξοδο, μεταφέρθηκε στην Αίγυπτο, ελευθερώθηκε με χρήματα του Μιχαήλ Τοσίτσα, έμαθε γράμματα στην Αλεξάνδρεια, σπούδασε εκεί τρία εξάμηνα Αρχαία Ελληνικά, από την Αλεξάνδρεια βρέθηκε στη Σύρο, όπου συνέχισε τη σπουδή για ένα εξάμηνο, και ένα μήνα μετά την έναρξη των μαθημάτων του Κεντρικού Σχολείου βρέθηκε στην Αίγινα και γράφτηκε στην τάξη του Γεννάδιου. Πρεσβύτερος των δύο αυτών ο Λαρισινός Δημήτριος Βλαχόπουλος, 25 ετών το 1830, αφού έμαθε τα πρώτα γράμματα στην πατρίδα του έμαθε, παιδί ακόμα, την υφαντικη τέχνη, δούλεψε στη Θεσσαλία και στί) Σμύρνη σαν υφαντής μέχρι το 1821, στα χρόνια της Επανάστασης έγινε στρατιώτης, όταν η Επανάσταση τελείωσε πήγε σαν αξιωματικός στη Σάμο μαζί με τον Κωλέττη και εκεί, το καλοκαίρι του 1829, αποφάσισε να ξαναπιάσει τα γράμματα και αρχισε να ακούει μαθήματα Αρχαίων Ελληνικών· στις 5 Σεπτεμβρίου 1830 στεκόταν μπροστά στον Γεννάδιο και απαντούσε στις ερωτήσεις που έκανε ο διδάσκαλος σε όσους προσέρχονταν για να φοιτήσουν στο ανώτερο των σχολείων της χώρας. Δεν ήσαν λίγοι οι μαθητές του Κεντρικού Σχολείου, που θα μπορούσαν να πουν η να γράψουν φράσεις ανάλογες εκείνης, με την οποία ο Χαράλαμπος Γεωργίου Ζωγράφος, ένα " πολλά έξυπνον παιδίον αλλά και πολλά ξεσχισμένον "84, Αρχιζε μιαν αίτηση του για χορήγηση υποτροφίας: " Είμαι γέννημα της Λεβαδίας, και θρέμμα όλης σχεδόν της Ελλάδος "85.

Τις περισσότερες οικογένειες προσφύγων μαθητών είχαν δεχθεί οι Κυκλάδες και τα νησιά του Άργοσαρωνικού, πολύ λιγότερες τα Επτάνησα, ακόμα λιγότερες είχαν φτάσει στην Ιταλία. Φράσεις όπως " έμαθε τα Κοινά εις Κάλαμον, όπου είχε καταφύγει μετά των γονέων του ", που συναντά κάνεις αρκετές φορές στα βιογραφικά σημειώματα των μαθητών, δείχνουν ότι κατά κανόνα οι πρόσφυγες φρόντιζαν να μάθουν τα παιδιά τους γράμματα στους τόπους της προσφυγιάς

84. Βλ. βιογραφικό σημείωμα αρ. 103.

85. Βλ. εδώ, έγγραφο αρ. 336.

Σελ. 47
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/48.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

στον Κάλαμο, στα Κύθηρα, οπουδήποτε βρισκόταν σχολείο η διδάσκαλος η κάποιος εγγράμματος που εργαζόταν περιστασιακά ως διδάσκαλος. Φυσικά δεν έχουμε μόνον αυτούς που εγκατέλειψαν τις εστίες τους λόγω των αναστατώσεων που επέφερε η Επανάσταση· μακριά από την ιδιαίτερη πατρίδα τους βρίσκουμε και άλλους, που είχαν μεταναστεύσει, μόνοι η με συγγενείς τους, για επαγγελματικούς λόγους, όπως o Ηπειρώτης Ιωάννης Μπαλάνος, που είχε δουλέψει επτά χρόνια στη Βλαχία, στην εμπορική επιχείρηση του πατέρα του.

ΕΠΑΓΓΈΛΜΑΤΑ ΕΝ ΖΩΗ ΓΟΝΕΩΝ 492 ΜΑΘΗΤΩΝ

Επάγγελμα

Αριθμός μαθητών

% των 207 με γονείς γνωστού επαγγέλματος

% των 492 εν ζωη γονέων

άγνωστο

285

-

58

έμποροι

55

27

11

ναυτικοί

28

14

6

ιερείς

19

9

4

υπάλληλοι

19

9

4

ίδιοπραγμονούντες

19

9

4

τεχνίτες

18

9

4

στρατιωτικοί

14

7

3

γεωργοί

9

4

2

μικρομαγαζάτορες

9

4

2

χτίστες

8

4

2

κτηματίες

4

2

1

ψαράδες

2

1

φαρμακοποιός

1

Οι μαθητές του Κεντρικού Σχολείου προέρχονταν από όλα τα κοινωνικά στρώματα, οι περισσότεροι όμως φαίνεται ότι ήσαν φτωχοί. το ποσοστό των ορφανών μεγάλο: πάνω από 200 (30%) είχαν χάσει τον πατέρα τους πριν εγγραφούν στο σχολείο 86· όσο για τους γονείς που βρίσκονταν στη ζωή, γνωρίζουμε το επάγγελμα των λιγότερων, που είναι λίγο περισσότεροι από 200. Έχω την εντύπωση ότι οι διδάσκαλοι σημείωναν το επάγγελμα μόνο των γονέων εκείνων που μπορούσαν με κάποιαν άνεση να εξασφαλίσουν τα έξοδα των σπουδών· αν είναι έτσι, το 70% των μαθητών ήσαν ορφανοί η φτωχοί, και έτσι επιβεβαιώνεται στατιστικά η διαπίστωση, συνάμα και προφητεία, του Γεννάδιου, που γνώριζε

86. Σε μάχες κατά την Επανάσταση είχαν πέσει οι πατέρες τουλάχιστον 17 μαθητών· βλ. βιογραφικά σημειώματα αρ. 24, 44,1Ì23, 126, 139, 196, 236. 290, 291, 304, 352, 506, 231, 566, 567, 608,657 και τα σχετικά έγγραφα. Γράφω τουλάχιστον, διότι υπάρχουν ενδείξεις ότι οι διδάσκαλοι στις περιπτώσεις των ορφανών μαθητών δεν σημείωναν πάντοτε στο μαθητολόγιο τους πεσόντες πατέρες· για παράδειγμα, στην περίπτωση του Ευσταθίου Κουτρούλη (304), στο βιογραφικό σημείωμα διαβάζουμε μόνο: "ορφανός γονέων"· ότι ο πατέρας του σκοτώθηκε πολεμώντας το μαθαίνουμε από μια αίτησή του (έγγραφο άρ. 252).

Σελ. 48
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/49.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

πολύ περισσότερα από τον καθένα για τους μαθητές του Κεντρικού Σχολείου: " Έπειτα δεν λανθάνει την Γραμματείαν, το οποίον πολλάκις άνεφέραμεν, ότι σπουδάζουσιν εις την Ελλάδα οι ενδεέστεροι, και η τάξις αύτη των πολιτών δίδει και θα δίδη τους χρησιμεύοντας εις την εκπαίδευσιν του έθνους "87.

Όλοι οι μαθητές είχαν, άνισα βεβαίως, διδαχθεί τα Κοινά Γράμματα. Οι περισσότεροι τα έμαθαν στην ιδιαίτερη πατρίδα τους, αλλά δεν ήσαν λίγοι (περίπου 40%) όσοι τα διδάχθηκαν εκεί που είχε καταφύγει η μεταναστεύσει η οικογένεια τους. Στα ανώτερα μαθήματα η αναλογία αλλάζει. από τους 700 μαθητές οι περισσότεροι είχαν μάθει λίγα η πολλά Αρχαία Ελληνικά, εδώ όμως λιγότεροι από τους μισούς στην πατρίδα τους και οι περισσότεροι αλλού.

ΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟ ΤΗΣ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

(Στοιχεία για 571 εκ των 700=82%)

Μάθημα

Αριθμός μαθητών

%

Κοινά Γράμματα

571

100

Κοινά Γράμματα +Αρχαία Ελληνικά

499

87

μόνο Κοινά Γράμματα

72

13

άλλα μαθήματα πλην Κοινών και Αρχ. Ελληνικών

49

9

ΑΛΛΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

Μάθημα

Αριθμός μαθητών

% των 49 μαθητών

% των 571

Αριθμητική

26

53

.5

ιταλικά

24

51

4

Γεωγραφία

15

31

3

Γαλλικά

11

22

2

Λατινικά

5

1ο

1

Άλληλοδιδακτική

4

8

Καλλιγραφία

4

8

Γερμανικά

4

8

Γεωμετρία

4

8

Φυσική

4

8

Μουσική έκκλησ.

2

4

Λογική

2

4

Ηθική

2

4

Μουσική οργαν.

1

2

Φιλοσοφία

1

2

ιστορία

1

2

ιστορία Ιερά

1

2

Μετρική

1

2

Ρωσικά

1

2

Άλγεβρα

1

2

87. Βλ. εδώ, έγγραφο αρ. 386.

Σελ. 49
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/50.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

Εύκολα κείμενα ήσαν αυτά που είχαν διδαχθεί, αν τα απαριθμήσει κάνεις θυμάται αμέσως τα περιεχόμενα της Εγκυκλοπαίδειας του Πατούσα, τον κατάλογο που είχε προτείνει ο Κοραής στους Αυτοσχεδίους Στοχασμούς 88, τις νέες ανθολογίες των Κομμητά (1812-1814), Παπαευθυμίου (1812) και Φαρμακίδη (18151818), που ακολούθησαν φιλοδοξώντας, χωρίς να το κατορθώσουν, να αντικαταστήσουν εκείνη του Πατούσα. Μύθους του Αισώπου, ορισμένα κείμενα του Λουκιανού, του Πλουτάρχου και του Ξενοφώντος προτιμούσαν οι περισσότεροι διδάσκαλοι. Ελάχιστοι μαθητές είχαν ακούσει Όμηρο η τραγικούς και πολύ λίγοι, λιγότεροι από το 10%, ήσαν εκείνοι που είχαν διδαχθεί άλλο μάθημα εκτός από Αρχαία Ελληνικά. Οι μισοί από αυτούς τους λίγους, γιοι εμπόρων κυρίως, είχαν ακούσει χρήσιμα στους εμπόρους μαθήματα, δηλαδή Αριθμητική και Ιταλικά., λίγοι είχαν κάνει Γεωγραφία η Γαλλικά και ελάχιστοι άλλα μαθήματα.

ΑΡΧΑΙΟΙ  ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ  ΠΟΥ  ΕΙΧΑΝ  ΔΙΔΑΧΤΕΙ  ΟΙ  ΜΑΘΗΤΕΣ (Στοιχεία για 163=23 % των μαθητών)

Συγγραφείς η έργα

Αριθμός μαθητών

% των 163

Αίσωπου Μύθοι

77

47

Λουκιανός

59

36

Πλούταρχος

58

36

Ξενοφών

49

30

Ισοκράτης

46

28

Χρυσολωρά Γνωμαι Μονόστιχοι

35

21

Δημοσθένης

28

17

Ιωάννης ο Χρυσόστομος

27

15

Μέγας Βασίλειος

23

14

Διογένης Λαέρτιος

16

9

Συνεσίου Επιστολαί

12

7

Όμηρος

10

6

Θουκυδίδης

9

6

Λιβάνιος

9

6

Θεμιστίου Περί φιλίας

8

5

Κέβητος Πίναξ

6

4

Πλάτων

6

4

Ηρόδοτος

6

4

Αισχίνης

5

3

Εύριπίδης

5

3

Αυσίας

5

3

Αγαπητού Παραινετικά κεφάλαια

4

2

88. Πρόδρομος Ελληνικής Βιβλιοθήκης, Παρίσι 1805, ριη'-ρκο" [Αδαμαντίου Κοραή, Προλεγόμενα στους αρχαίους Έλληνες συγγραφείς και η Αυτοβιογραφία του, Α΄, Αθήνα 1984, 168-173].

Σελ. 50
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/51.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

Συγγραφείς η έργα

Αριθμός μαθητών

% των 163

Αιλιανός

3

2

Θεοφράστου Χαρακτήρες

3

2

Κανόνες Δεσποτικών Εορτών

3

2

Πτωχοπρόδρομος

3

2

Αίλίου Αριστείδου Μονωδία Σμύρνης

1

Αίσχύλος

1

Βασίλειος Σελευκείας

1

Γαβρίου Μύθοι

1

Γρηγόριος ο Θεολόγος

1

Γρηγόριος ο Νύσσης

1

Δίωνος Περί αρετής

1

Μάρκου Αυρηλίου Τα εις εαυτόν

1

Πολυαίνου Στρατηγήματα

1

Ιεροκλέους Ανέκδοτα

1

Επικτήτου Εγχειρίδιον

1

Στο ανά χείρας βιβλίο παρουσιάζεται εκτός των άλλων και ένα δείγμα της εγγραμματοσύνης των μαθητών του Κεντρικού Σχολειου, αποκτημένης κυρίως στα χρόνια της Επανάστασης: 492 μικρά κατά το μάλλον η ηττον αποσπάσματα αρχαίων κειμένων στο πρωτότυπο η σε μετάφραση, γραμμένα και υπογεγραμμένα από ισάριθμους μαθητές τη στιγμη της έγγραφης τους στο μαθητολόγιο 89. Αύτη η πρωτότυπη ιδέα του Γεννάδιου και του Μουστοξύδη υπαγορεύθηκε, σύμφωνα με τον τελευταίο, από την επιθυμία να υπάρχει ένας καθρέφτης της ελληνομάθειας των νέων που παρελάμβανε το ανώτερο εκπαιδευτικό ίδρυμα της χώρας: " Υπάρχει εις το Κεντρικόν Σχολείον βιβλίον εις το οποίον είναι γεγραμμένα τα ονόματα και η πατρίς των εις το παιδευτηριον τούτο εισαχθέντων νέων, και παρά ταύτα τα υπό των εξεταζόντων προς αυτούς υπαγορευθέντα τινών συγγραφέων τεμάχια. Ποσόν και πως ήσαν εις την σπουδήν της γλώσσης προωδευμένοι το αποδεικνύει η ορθογραφία " έγραφε o Μουστοξύδης θέλοντας να αποδείξει ότι δεν υπήρχαν μαθητές τόσο προχωρημένοι όσο θα ηθελε ο Βενθύλος για να παραδώσει αρχαία ελληνική ποίηση 90. Υποψιάζομαι όμως ότι υπήρχε κι άλλο κίνητρο. Στο τέλος του πρώτου εξαμήνου ο Γεννάδιος είχε βρει στην έδρα ένα μικρό ανώνυμο σημείωμα: " Οι Αθηναίοι μέλλουν να σε ξυλίσουν εντός ολίγων ημερών, πρόσεξε λοιπόν να μην απομακρύνεσαι πολύ από τα κατοικημένα μέρη το εσπέρας "91. Ποιος μαθητής τολμούσε να απειλήσει τον Γεννάδιο, η, αν τον προειδοποιούσε

89. Βλ. παρακάτω, σ. 71.

90. Το απόσπασμα από την ανέκδοτη επιστολιμαία διατριβή προς τον Κοραή (βλ. παραπάνω, σημ. 48).

91. Χρήστος Γ. Κωνσταντινόπουλος, Αντικαποδιστριακές σάτιρες, ό.π., 62.

Σελ. 51
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/52.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

απλώς, γιατί δεν παρουσιαζόταν να πει και ό,τι άλλο ηξερε; Ήταν ο καιρός που κυκλοφορούσαν και οι αθυρόστομες σάτιρες για τις οποίες μιλήσαμε ηδη. ο αστυνόμος έκανε όπως είδαμε ανακρίσεις, και όταν ρωτήθηκε o ύποπτος Βενθύλος αν μπορεί να καταλάβει από τον γραφικό χαρακτήρα ποιος έγραψε το απειλητικό σημείωμα " είπεν ότι δεν γνωρίζει ποίου γράψιμον είναι· αλλά ημπορούν να εξετασθούν τα γραψίματα των μαθητών "92.

Όπως και να είναι εμείς έχουμε τα αυτόγραφα των μαθητών και μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι λίγοι ήσαν εκείνοι που έγραφαν χωρίς λάθη, λίγοι επίσης όσοι έγραφαν με μεγάλη δυσκολία χωρίς να εννοούν τί ακριβώς γράφουν και πολλοί αυτοί που έγραφαν " οπωσούν καλά ", όπως θα έλεγε o Γεννάδιος. Όμως τα αυτόγραφα είναι καλή πηγη και για δύο ακόμα λόγους. ο πρώτος είναι η ευκαιρία που έχει κανείς να μελετήσει τον τρόπο με τον οποίο μεταφράζονταν τα κείμενα στη σχολική πράξη1 ο δεύτερος: επειδή και η τυχαία επιλογή δεν είναι τυχαία, μπορεί κανείς να κάνει ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις για τις προτιμήσεις και τον χαρακτήρα των διδασκάλων, καθώς οι φράσεις αυτές, προερχόμενες σχεδόν στο σύνολο τους από τα αποθέματα της ιερας και της θύραθεν σοφίας, αποτελούν έναν κώδικα χρηστοηθειας, μια πρώτης τάξεως συλλογή συμβουλών και επιταγών για την ιδιωτική και τη δημόσια ζωή· αν τις κατατάξει κανείς θεματικά και τις συνδυάσει κατάλληλα μπορεί να έχει ένα εγχειρίδιο προσωπικης και πολιτικης ηθικης, βασισμένο κυρίως στην Παλαιά Διαθήκη και στους αρχαίους Έλληνες συγγραφείς. η υπέροχη της μόρφωσης έναντι του πλούτου, η σπουδαιότητα του αληθινού σεβασμού προς τα θεία, τους γονείς και τους νομούς της πατρίδος, η αυστηρότητα στην ανατροφή των παιδιών, η σπανιότητα και η αξία της πραγματικής φιλίας, η ειλικρίνεια, η συμφωνία λόγων και πράξεων, η αυτογνωσία και η δικαιοσύνη ως κοινωνικές αρετές, είναι θέματα που έρχονται και ξανάρχονται. Άν θελήσει κανείς να ανιχνεύσει επιρροές του Διαφωτισμού η να διακρίνει με κάποιον τρόπο την Επανάσταση, φοβάμαι ότι θα δυσκολευτεί πολύ, κι αν βρει κάτι, αυτό θα είναι διατυπωμένο με φράσεις της αρχαίας σοφίας. Έχω την εντύπωση ότι τα ίδια αποσπάσματα θα μπορούσαν να είχαν υπαγορευθεί και έναν αιώνα νωρίτερα. Ας μην ξεχναμε ότι έχουμε να κάνουμε με μια " κοινωνία η οποία, και όταν θέλησε να καινοτομήσει, βρέθηκε δεσμευμένη από τις παραδοσιακότητές της "93, και ότι συχνά οι άνθρωποι κάνουν ό,τι μπορούν η ό,τι θεωρούν υποχρεωτικό και όχι ό,τι θα ηθελαν: " Η κατάσταση των ηθών και οι ανάγκες της σχολικής πειθαρχίας επέβαλλαν κανόνες απλοϊκού διδακτισμού και σε ανθρώπους που από άλλες τους επιλογές γνωρίζουμε ότι υιοθετούσαν άλλες στάσεις, και περισσότερο προωθημένες και λεπτότερα επεξεργασμένες"94.

92. ΓΑΚ ο 77.

93. Φίλιππος Ηλιοή, Ελληνική Βιβλιογραφία του 19ου αιώνα, Α΄, Αθήνα 1997, ι'.

94. Σχόλιο του Τριαντάφυλλου Σκλαβενίτη στο χειρόγραφό μου· το δημοσιεύω με την άδειά του.

Σελ. 52
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/53.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

Αλλά και οι μαθητές σχεδόν στο σύνολο τους θα μπορούσαν να είναι βαφτισμένοι με τα ίδια ονόματα αν είχαν γεννηθεί πριν από τον αιώνα των Φώτων· έχοντας κατά νου το σχετικό συμπέρασμα του Κ. θ. Δημαρά95 περίμενα να βρω πολλούς Λεωνίδες, Περικλείς και Θεμιστοκλεις, βρήκα όμως ελάχιστους (γύρω στο 3%) μέσα στους πολλούς Γιάννηδες, Γιώργηδες και Δημήτρηδες. Αν οι 700 μαθητές του Κεντρικού Σχολείου, που ηταν από 9 έως 40 ετών το 1830-1834 και κατάγονταν από όλες τις κατοικούμενες από Έλληνες περιοχές, είναι καλό δείγμα, και νομίζω ότι είναι, τότε φαίνεται ότι η στροφη προς τα αρχαία βαφτιστικά ονόματα ήταν ένα φαινόμενο περιθωριακό, περιορισμένο σε συγκεκριμένες μικρές ομάδες του ελληνικού πληθυσμού- αναφέρω τρία παραδείγματα: Αρμόδιος Καλαρας, γιος του γνωστού Κορίνθιου λογίου και φιλικού, συμφοιτητη του Κωλέττη στην Πίζα 96, Αριστείδης Θεμιστοκλέους Μαυροκορδάτος από την Κωνσταντινούπολη, Μιλτιάδης Βενιζέλος από τη γνωστή αθηναϊκή προυχοντικη οικογένεια στην οποία ανήκε ο διδάσκαλος και συγγραφέας Ιωάννης Μπενιζέλος.

Αν τα βαφτιστικά ονόματα απολάμβαναν απέναντι στους νεωτερισμούς την ασυλία που τους προσέφερε η οικογένεια και η θρησκεία, τα επώνυμα προσφέρονταν για αλλαγές, κυρίως εκείνα που για οποιονδήποτε λογο παρέπεμπαν στο απαξιωμένο παρελθόν: " Οι Έλληνες τότε μόνον άπεδέχθησαν ξένα ονόματα, όταν ύπεδουλώθησαν εις άλλα έθνη· αναγκαίως λοιπόν και εις την σημερινήν παλιγγενεσίαν των πρέπει ν' αποβάλουν τα ονόματα έκεινα, και να εισαξουν μετά σπουδής τα εθνικά, με τα οποία θέλουν γνωρισθή πάντοτε ως γνήσιοι απόγονοι των θαυμαζομένων σοφών και ηρώων " έγραφε ένας αρθρογράφος της Αθηνάς, αφού προηγουμένως είχε αναρωτηθεί: " Διατί ο Μπεσκανάτας να μη λέγετ' Εύφημος, ο Ραζηκότσικας Πολύξενος, ο Βότσαρης Νικόστρατος, ο Μαντσούφας Πείσανδρος, ο Τσόκρης Θράσυλλος, ο Τσεμπουχάζης Σθένελος, ο Καραϊσκάκης Λεωσθένης ". του φαινόταν " άνοστον και λυπηρόν το να βλέπωμεν ακόμη Έλληνας και τόπους Ελληνικούς σημειωμένους εις εφημερίδας και δημόσια έγγραφα με ονόματα βαρβαρικά, δυσπρόφορα και ακατανόητα "97. ο Γεννάδιος, αν

95. " Τα παλαιά βαπτιστικά ονόματα εγκαταλείπονται. (...) Πάντως το φαινόμενο είναι διελληνικό· (...) ενώ πριν η ονοματοθεσία γινόταν με μόνο τα ονόματα του χριστιανικού αγιολογίου, τώρα αρχίζουν να δίνουν και στη βάπτιση ονόματα από την αρχαία ελληνική ιστορία και Μυθολογία ". Κ. θ. Δημαράς, " Τό σχήμα του Διαφωτισμού ", Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, ΙΑ΄, Αθήνα 1975, 340-341, [= Νεοελληνικός Διαφωτισμός, Αθήνα 1977, 59-60]. Βλ. και Λουκία Δρούλια, "Ή εθιμική παράδοση στην ονοματοθεσία και ο Διαφωτισμός. Ένα παράδειγμα από την Αχαΐα", Μνήμων 10 (1985) 190: "(...) η πύκνωση που παρατηρείται στην επιλογή τους, [των αρχαιοελληνικών ονομάτων] δημιουργεί κατάσταση, γίνεται μόδα, προκαλεί μια ρήξη στην εθιμική παράδοση ".

96. Γεώργιος Καλαράς προς Χριστόδουλο Κονομάτη, 2.4.1817: " απόχτισα πεδί εδό κε πενίντα ιμέρες, αν μπορέσω, θα το ονομάσο Αρμόδιον, κε ας σιγχισθί ο φίλος μου Βιλαράς. αν κάμο κε άλο θα βάλο το όνομα του Αριστογίτονα". Ιωάννου Οικονόμου Λαρισσαίου, Επιστολαί διαφόρων, Αθήνα 1964,319.

97. Φύλλο 93, 25.3.1833, σ. 377.

Σελ. 53
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/54.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

και ιδιαίτερα αυστηρός σε ό,τι αφορούσε την καθαρότητα της γλώσσας, δεν ηταν τόσο απαιτητικός όταν επρόκειτο για τα επώνυμα· του αρκούσαν μικρές διορθώσεις, σαν αύτη που είχε κάνει ο παραιτηθείς συνάδελφος του· ως το 1826 ήταν Ιωάννης Βενζέλου 98, τώρα Βενθύλος: ο Μπένος λοιπόν έγινε Βαινος, ο Τζολάκογλου Τσολάκου, ο Μπιρμπίλης Βιρβίλης. Οι μαθητές που έβλεπαν το επώνυμο τους να αλλάζει άλλοτε ακολουθούσαν τον διδάσκαλο, άλλοτε επέμεναν στην οικεία υπογραφή: ο Βόγιος δέχτηκε να γίνει Βόειος, και ο μικρός Μπότσαρης., ενώ πριν πάει στην Αίγινα υπέγραφε Μπότζαρης, στο μαθητολόγιο προσπάθησε, χωρίς να τα καταφέρει καλα, να γίνει Βότσαρις, κατά την υπόδειξη του Γεννάδιου· ο Γεώργιος Στριφτόμπολας προτίμησε να κρατήσει το επίθετο που είχε δοξάσει ο πατέρας του μαχόμενος μέχρι θανάτου στο Λεβίδι και να μην γίνει Στρειφτόπουλος.

Υπότροφοι και άξιοι βοηθείας

Όταν το Κεντρικό Σχολείο σχεδιαζόταν, ο ένας τουλάχιστον από τους δύο μέλλοντες διδασκάλους του, ο Ιωάννης Βενθύλος, είχε προτείνει: " Κανείς των μαθητών της Σχολής ταύτης δεν είναι υπότροφος "99. Δεν ηθελε φτωχούς στο σχολείο \ είχε προβλέψει " το πάντοτε αύξανομενον πλήθος των ζητούντων μισθόν διά να μάθουν γράμματα, η μάλλον ειπείν των ζητούντων γράμματα, διά να λαμβάνωσι τον μισθόν" για το οποίο μιλούσε λίγους μήνες αργότερα ο Μουστοξύδης 100; Δεν εισακούσθηκε πάντως ο Βενθύλος και η κυβέρνηση άρχισε να δίνει σε Ορισμένους φτωχούς, αλλά και σε άλλους που είχαν " μέσον "101, 45 η 60 γρόσια (= 3 η" 4 ταληρα) το μήνα. στο τέλος Απριλίου 1830, δηλαδή μετά από τρεις μήνες λειτουργίας του Σχολείου,30 μαθητές ήσαν υπότροφοι, περίπου ένας στους δέκα δηλαδή, και άλλοι 40 που φοιτούσαν η ετοιμάζονταν να φοιτήσουν ήσαν " ικέται ", όπως τους ονόμαζε ο Μουστοξύδης στις αναφορές του. Όλοι ηταν αδύνατο να πάρουν το " μηνιαίον ", και επειδή υπήρχε γενικώς μία αταξία περί το ζήτημα, καθώς η κυβέρνηση δεν εγνώριζε τί ακριβώς δίνει και σε ποιους, ορίσθηκε επιτροπή αποτελούμενη από τους Μουστοξύδη, Γεννάδιο, Κωνσταντά και Κοκκώνη, η οποία ανέλαβε να εξετάσει τους υποτρόφους και τους αιτούντες υποτροφία και να υποδείξει στην κυβέρνηση ποιοι κατά τη γνώμη της έπρεπε να ευεργετηθούν και για ποιους λόγους. Εξετάσθηκαν 98, οι περισσότεροι από τους οποίους, 82 τον

98. Υπογραφή σε επιστολή της 5.11.1826 προς Γεώργιο Γεννάδιο. Βλ. Γεννάδειος Βιβλιοθήκη, Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών, MSS 214. ο Μουστοξύδης στην επιστολιμαία διατριβή προς τον Κοραή, ό.π.: " Ο Κύριος Βεντζέλος, η ως ήδη αυτός αφ' εαυτού επικαλείται Βενθύλος (...)".

99. Δασκαλάκης 349.

100. Βλ. εδώ, έγγραφο αρ. 52.

101. Π.χ. ο Λεωνίδας Χρυσανθόπουλος ήταν γιος του Πανάγου Χρυσανθόπουλου, που ήταν πολιτάρχης Ναυπλίου.

Σελ. 54
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/55.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

αριθμό, φοιτούσαν ηδη η θα γράφονταν λίγο αργότερα στο Κεντρικό Σχολειο. η επιτροπή εισηγήθηκε να προτιμηθούν οι φτωχοί που ύποσχονταν να γίνουν αλληλοδιδακτικοί διδάσκαλοι, υπέβαλε καταλόγους των εξετασθέντων με παρατηρήσεις για την οικονομικη κατάσταση, την αξιότητα στα μαθήματα, το ήθος και τις επαγγελματικές προσδοκίες 102 και η κυβέρνηση αποφάσισε να ορίσει 45 θέσεις υποτρόφων, 14 για τους Ρουμελιώτες, 12 για τους Πελοποννησίους, 10 για τους καταγόμενους από τα εντός των συνόρων νησιά και 9 για ετερόχθονες που θα κρίνονταν " δυστυχούντες διά την πατρίδα "103.

Η ρύθμιση του ζητήματος των υποτροφιών, που παρουσιάστηκε ως οριστική, δεν σταμάτησε τις αιτήσεις που υποβάλλονταν στη Γραμματεία των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίου Παιδεύσεως, ούτε τους φτωχούς μαθητές που πολιορκούσαν το σπίτι του Μουστοξύδη λέγοντας ότι και σ' αυτούς χρωστάει η πατρίδα, όσα και σ' εκείνους που θα κατελάμβαναν τις 45 θέσεις. η λογικη των αιτήσεων ηταν άπλη και αφοπλιστική: ο πατέρας έπεσε μαχόμενος η πέθανε από τις κακουχίες, η περιουσία καταστράφηκε η χάθηκε, τελευταία ελπίδα η " πατρική κυβέρνησις " που αντιπροσωπεύει την πατρίδα, για χάρη της όποιας έγιναν οι θυσίες. Όσους δεν μπορούσε η δεν ηθελε να απογοητεύσει η κυβέρνηση τους ονόμαζε " αξίους βοηθείας " και τους έστελνε εναν-εναν στον έφορο, ο οποίος θα τους χορηγούσε για μερικούς μήνες ένα ποσό μικρότερο από το " μηνιαίον " των υποτρόφων, ώσπου να βρουν άλλον τρόπο εξασφάλισης των εξόδων της σπουδης. Από τον Μάρτιο του 1830, τότε που άρχισε ο Μουστοξύδης να αναφέρει κάθε μήνα ποσά ακριβώς χρήματα έδινε στους υποτρόφους και τους αξίους βοηθείας, ως και τον Νοέμβριο του 1831, όταν η Διοικητική Επιτροπή διέκοψε τη χορήγηση υποτροφιών, δόθηκαν περίπου 25.000 φοίνικες. Από τότε που άνοιξε το Κεντρικό Σχολείο και ως τη δολοφονία του Καποδίστρια περίπου 100 μαθητές είχαν λάβει για κάποιο χρονικό διάστημα χρήματα από την κυβέρνηση, είτε ως υπότροφοι είτε ως άξιοι βοηθείας.

Όταν το Σχολείο επαναλειτούργησε, το καλοκαίρι του 1832, μολονότι οι υποτροφίες είχαν καταργηθεί,, οι αιτήσεις και οι συστατικές επιστολές από πρόσωπα με επιρροή σε διάφορες επαρχίες ξανάρχισαν· η Διοικητική Επιτροπή άρχισε να χορηγεί υποτροφίες χωρίς να επαναφέρει σε ισχύ το διάταγμα που καθόριζε τον αριθμό των θέσεων, φάνηκε μάλιστα πιο γενναιόδωρη από την καποδιστριακή κυβέρνηση, καθώς αύξησε τα τροφεία: επί Καποδίστρια οι περισσότεροι υπότροφοι έπαιρναν 18 φοίνικες το μήνα και ελάχιστοι 24· η Διοικητική Επιτροπή έδωσε στον πρώτο της υπότροφο 50 φοίνικες, στους επόμενους τρεις από 30, και όταν είδε ότι ακολουθούν πολλοί περιόρισε τη χορηγία στους 20 φοίνικες. Μολονότι

102. Τα Πρακτικά των συνεδριάσεων της επιτροπής και οι κατάλογοι δημοσιεύθηκαν από τον Δασκαλάκη, 950-976.

103. Δασκαλάκης 1018-1020. Βλ. επίσης εδώ, έγγραφο αρ. 88.

Σελ. 55
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/56.gif&w=600&h=915 31. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

11. Ο Γεώργιος Κωνσταντίνου ήξερε τόσο «ολίγα γραμματάκια», που δεν τόλμησε να γράψει μόνος του την αίτηση.

Σελ. 56
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/57.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

12. Αυτόγραφη αίτηση του Παύλου Οικονόμου από τα Μαδεμοχώρια, που γράφτηκε στην Α΄ Κεντρικού τον Σεπτέμβριο του 1830.

Σελ. 57
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/58.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

δεν υπήρχε σχετικό διάταγμα η κυβέρνηση ακολουθούσε μια συγκεκριμένη διαδικασία για τη χορήγηση των υποτροφιών, διαφορετική από εκείνη της καποδιστριακής περιόδου· ο Καποδίστριας, αφού ενημερωνόταν για την αίτηση και έκρινε ότι θα έπρεπε να ικανοποιηθεί, έστελνε μία λακωνικη διαταγή στον έφορο του Κεντρικού Σχολείου, και εκείνος από τον προύπολογισμό που διαχειριζόταν χορηγούσε τα τροφεία, έχοντας το δικαίωμα να διακόψει τη χορηγία στην περίπτωση που έκρινε ότι o υπότροφος ήταν ανάξιος της· με το νέο καθεστώς ο Γραμματεύς των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίου Εκπαιδεύσεως, αφού διάβαζε την αίτηση του μαθητή η τη συστατικη επιστολή, έκανε γραπτη εισήγηση στη Διοικητική Επιτροπή, και η Επιτροπή αφού την ενέκρινε, έστελνε έντολη στη Γραμματεία της Οικονομίας, να διατάξει τον έφορο του Νομισματοκοπείου για την μηνιαία καταβολή των τροφείων κατευθείαν στον μαθητή' η πληρωμή από το Νομισματοκοπείο όμως αφαιρούσε από τους διδασκάλους και τον έφορο τη δυνατότητα να ελέγχουν τους υποτρόφους όσο θα ηθελαν, και γι' αυτό ο νέος έφορος Θεόκλητος Φαρμακίδης ζήτησε την έπιστροφη στα επί Καποδίστρια ισχύοντα, δηλαδή να εκδοθεί διάταγμα με το δποιο θα οριζόταν ένας αριθμός θέσεων υποτρόφων για φτωχούς και τακτικούς μαθητές που δέχονταν μετά τις σπουδές τους να γίνουν διδάσκαλοι 104, και οι υπότροφοι να πληρώνονται από τον έφορο, ο οποίος θα παρακολουθούσε την πρόοδο τους, ένημερωνομενος από τους διδασκάλους. το δεύτερο αίτημα του εφόρου ικανοποιήθηκε 105, το πρώτο οχι, καθώς το σχετικό σχέδιο διατάγματος, που ετοιμάστηκε από τον Ι. Ρίζο, και προέβλεπε τη διάθεση 400 φοινίκων μηνιαίως σε 20 υπότροφους μαθητές παρέμεινε σχέδιο 106, αν καί, ως τον Ιούλιο του 1834, 17 μαθητές του Κεντρικού Σχολείου σπούδαζαν ως υπότροφοι.

Η εμπλοκή των μαθητων στις πολιτικές διαμάχες

" Ερ. Πώς ονομάζεσθε και ποίας πατρίδος είσθε; Απ. Ονομάζομαι Παναγής Μισεραλιώτης, η πατρίς μου είναι αι Αθήναι. Ερ. που κατοικείτε και ποιον επάγγελμα έχετε; Απ. Κατοικώ εις Αίγιναν εδώ, είμαι μαθητής εις το Κεντρικόν Σχολείον, εις την τάξιν του Κ. Βενθύλου. Ερ. Παρακαλείσθε να ειπήτε ό,τι ηξεύρετε διά Σάτιρας..."107. Τις ερωτήσεις τις υπέβαλλε στις 6 Ιουλίου 1830, στο τέλος δηλαδή του Α΄ εξαμήνου, ο αστυνόμος Αιγίνης Γεώργιος Φωτόπουλος, αρχίζοντας τις ανακρίσεις για την ανακάλυψη των αντικυβερνητικών σατιρογράφων,

104. Βλ. εδώ, έγγραφο αρ. 318.

105. Βλ. εδώ, έγγραφα άρ. 348 και 357.

106. Βλ. έδω, έγγραφο άρ. 345.

107. Βλ. εδώ, έγγραφο άρ. 98.

Σελ. 58
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/59.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

που ύπέσκαπταν το κύρος της κυβέρνησης προσπαθώντας να γελοιοποιήσουν όσους την εκπροσωπούσαν στο νησί 108. Υποθέτω ότι ο αστυνόμος θα έκανε το καθηκον του με ζέση, μιάς και είχε τη θέση του μέσα στα όχι κολακευτικά αυτά κείμενα: " Βίβλος γενέσεως Ιωάννου Ισκαριώτου, υιού του Βεελζεβούλ, (...) Βιάρος δε εγέννησεν τον τυφλοδότην (...) Μουστοξύδην (...) Αξιώτης δε εγέννησεν τον κολογαμημένον Φωτόπουλον τον αστυνόμον "109· έτσι άρχιζε και τελείωνε μία από τις " σάτιρες " που έπεσαν στα χέρια του. Εκτός από τον Παναγή Μισαραλιώτη ανέκρινε άλλους τρεις μαθητές, τον διδάσκαλο Βενθύλο και διάφορους άλλους ύποπτους r) προθύμους να βοηθήσουν, χωρίς τελικά να ανακαλύψει τους ενόχους· ήταν όμως σχεδόν βέβαιος ότι οι μαθητές του Κεντρικού Σχολείου, ο Νεόφυτος Νικητοπλος και ο Βενθύλος ήσαν αναμειγμένοι στην υπόθεση, και φαίνεται πως είχε δίκιο, τουλάχιστον για τους μαθητές. Οι " σάτιρες " αυτές είχαν στόχο γενικά την κυβερνητική πολιτική και όσους την εφάρμοζαν, καταφέρονταν όμως με ιδιαίτερη δριμύτητα εναντίον όσων είχαν επωμισθεί το βάρος της οργάνωσης των εκπαιδευτηρίων, με τρόπο που δικαιολογούσε τις υποψίες σε βάρος όσων μαθητών επηρεάζονταν από τους Νεόφυτο Νικητόπλο, ο οποίος είχε διαφορές με τον Κοκκώνη, και Ιωάννη Βενθύλο, ο οποίος, κατά τον αστυνόμο, " φθονεί την οποίαν ο Γεννάδιος χαίρει υπόληψιν και προς τους μαθητάς επιρροήν "110.

Σε ένα εξάμηνο ο αστυνόμος είχε την ευκαιρία να ασχοληθεί πάλι με τους μαθητές, τους οποίους δεν είχε πάψει να παρακολουθεί Αυτή τη φορά θα συνεργαζόταν και με όλους τους άλλους κυβερνητικούς υπαλλήλους της Αίγινας, για την καταστολή μιάς " ανταρσίας " των μαθητών κατά των διδασκάλων τους αλλά και κατά της κυβέρνησης. ο λόγος για τα γεγονότα του Ιανουαρίου του 1831, υπόθεση πολύ γνώστη αλλά και πολύ πρόχειρα μελετημένη, όχι μόνον επειδή αρκετά έγγραφα που αφορούν στο θέμα είχαν μείνει ανέκδοτα αλλά καί, κυρίως, επειδή εύκολα μπορούσε κανείς να μιλήσει για καλούς και κακούς, προοδευτικούς και το αντίθετο. Αφορμή για την εκδήλωση της κρίσης στάθηκε ένας καυγάς ανάμεσα σε μερικούς μαθητές του Κεντρικού Σχολείου, που χόρευαν στο πανηγύρι την ημέρα του Αγίου Ιωάννου, και σε κάποιους Αθηναίους πάροικους. Ένας μαθητής ξυλοκοπήθηκε, και 80 από τους 118 συμμαθητές του των δύο κανονικών τάξεων υπέγραψαν ένα κείμενο με το όποιο ζητούσαν ικανοποίηση· παρ' όλο που οι δράστες του ξυλοδαρμού φυλακίσθηκαν και θα παραπέμπονταν στο Ειρηνοδικείο, καθώς τα πνεύματα είχαν έξαφθεί, οι πρωτοστατούντες στην κίνηση των μαθητών θεώρησαν ότι ήταν ευκαιρία να λυθούν όλες οι διαφορές που είχαν με τους διδασκάλους, τη διεύθυνση του σχολείου και την κυβέρνηση. Παραπονέθηκαν κατά του Γεννάδιου για το μάθημα της Ιστορίας, που τους το παρέδιδε " εκ στήθους

108. Χρήστος Γ. Κωνσταντινόπουλος, Αντικαποδιστριακές σάτιρες, ό.π.

109. Ό.π, 56-57.

110. Ό.π, 35-45.

Σελ. 59
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/60.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

και όχι με βάση κάποιο βιβλίο, και απαίτησαν να απολυθούν οι διδάσκαλοι των Μαθηματικών Γεράσιμος Ζωχιός και των Γαλλικών Αναστάσιος Ερκουλίδης, ο πρώτος επειδή ηταν " ανάξιος " κατά τη γνώμη τους, ο δεύτερος επειδή " μεταφράζει τα γαλλικά με λέξεις τουρκικάς· επειδή απέκλεισε από το μάθημα διαφόρους μαθητάς κ.ά."111· παραπονέθηκαν ακόμα ότι δεν είχαν διδάσκαλο της Ιχνογραφίας. Όταν τα αιτήματα άλλαξαν οι 12 από τους 80 απέσυραν την υποστήριξη τους και οι 68 που επέμεναν, αφού είπαν ότι θα θεωρήσουν άτιμους όποιους συμμαθητές τους προσέλθουν στα μαθήματα, δήλωσαν στον εμβρόντητο Μουστοξύδη ότι " αυτοί ήθελαν εμποδίσει και τους διδασκάλους να δώσουν μάθημα και όσους μαθητάς ήθελον να τους ακούσωσι "112.

Ο Μουστοξύδης αιφνιδιάσθηκε, τόσο από τα αιτήματα όσο και από τον τρόπο με τον οποίο τα έπρόβαλλαν οι μαθητές, στους οποίους δήλωσε ότι δεν δικαιούνται να απαιτούν απολύσεις διδασκάλων· ο Γεννάδιος με μια συγκινητική ομιλία προσπάθησε μάταια να πείσει τους μαθητές να μην "ατιμάσουν τον εαυτό τους με μια ένοχη επιμονή" προτείνοντας παράλληλα στον Μουστοξύδη να εισηγηθεί στην κυβέρνηση την απόλυση των δύο συναδέλφων του για να ικανοποιηθούν οι μαθητές 113, ο αστυνόμος θεώρησε τις ενέργειες των μαθητών φυσικό επακόλουθο της διδασκαλίας του Γεννάδιου 114, και ο Κυβερνήτης είδε πίσω από τους πρωταιτίους των επεισοδίων την αντιπολίτευση και αντέδρασε αμέσως στέλνοντας λεπτομερέστατες οδηγίες για την αντιμετώπιση της κρίσης στους Μουστοξύδη, Γεννάδιο, Κοκκώνη, και στους Γιαννίτση, διοικητη του νησιού, και Φωτόπουλο, αστυνόμο. Ανέκδοτα ως σήμερα έγγραφα δείχνουν ότι όλες οι ενέργειες, στις οποίες γνωρίζαμε ότι προέβησαν οι πέντε αυτοί, ήσαν με κάθε λεπτομέρεια διατεταγμένες από τον Καποδίστρια: Πώς ακριβώς θα γίνουν οι ανακρίσεις

111. Σύμφωνα με μια λεπτομερή όσο και γλαφυρή αναφορά του Μουστοξύδη για τα γεγονότα, η δυσαρέσκεια κατά του Ερκουλίδη οφειλόταν στο ότι, αρχίζοντας την παράδοση του, έκλεινε την πόρτα και δεν άφηνε τους μαθητές που καθυστερούσαν να μπουν· κάποιοι μαθητές επίσης είχαν δυσαρεστηθεί από τον τρόπο μέ τον οποίο ο διδάσκαλος των Γαλλικών ήθελε να τους χωρίσει σε τάξεις, ανάλογα μέ τις γνώσεις τους. Βλ. Δασκαλάκης 1607.

112. Δασκαλάκης 1605-1608.

113. Σύμφωνα μέ επιστολή του Μουστοξύδη προς Καποδίστρια της 20.1.1831. Βλ. Αγάθη Νικοκάβουρα, ό.π., 67.

114. Στις 9 Ιανουαρίου ο αστυνόμος ανέφερε μεταξύ των άλλων στην κυβέρνηση ότι " η περίστασις αύτη κατέστησε τους μαθητάς πολλά ταραχοποιούς και στασιαστάς, κακά εκ των οποίων ως προς την ιδιαιτέραν η και γενικήν αυτών δύναμιν και πνεύμα, και την θέσιν των λοιπών κατοίκων της Αιγίνης, μάλιστα των Ψαριανών, δεν δύναται παρά να περιμένωμεν ολέθρια αποτελέσματα, το δε αίτιον της διαφθοράς ταύτης είναι το δημοτικόν πνεύμα εις το οποίον ο Γεννάδιος έπιστηρίζει την περισσοτέραν ώραν της παραδόσεως των μαθημάτων του προς αυτούς και τα δικαιώματα τα οποία παραδειγματικούς κάμει να γνωρίσουν ότι πρέπει να χαίρουν, δι" όλου αντικείμενα εις τα διεφθαρμένα και παιδαριώδη ήθη των νέων εις την ενεστώσαν γενικήν και μερικήν ενός εκάστου κατάστασιν και εις την θίσιν των κατοικούντων την νήσον ταύτην Ψαριανών ". Δασκαλάκης 1604.

Σελ. 60
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/61.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

ποιες ποινές θα επιβληθούν και πώς, με ποιους τρόπους θα πεισθούν η θα αναγκασθούν οι μαθητές να υποχωρήσουν 115.

Μια επιτροπή αποτελούμενη από τους τέσσερις πρώτους, Μουστοξύδη, Γεννάδιο, Κοκκώνη και Γιαννίτση, προσπάθησε και κατόρθωσε σε 6 συνεδριάσεις, ακολουθώντας πιστά τις οδηγίες αυτές, να αποκαταστήσει την τάξη νουθετώντας και ταυτόχρονα απειλώντας έναν έναν τους 68 μαθητές που συμμετείχαν στο " άτακτον κίνημα ". Οι επτά πρωτεργάτες, που έμειναν " αμεταμέλητοι ", διώχτηκαν από την Αίγινα 116 και οι " μεταμεληθέντες " υπέγραψαν μίαν αναφορά με την οποία ζητούσαν συγγνώμη για τη στάση τους 117. Εννέα από αυτούς, ανάμεσα τους και ένας αδελφός του γνωστού άντικαποδιστριακού Αργυρού Ταρποχτζή, μετάνιωσαν για τη μετάνοια τους και έφυγαν με προορισμό τη Σύρα, για να ξαναζητήσουν συγγνώμην οι περισσότεροι λίγες εβδομάδες αργότερα 118. Αξίζει να σημειώσει κανείς ότι τις ίδιες ακριβώς ημέρες που εκδηλώθηκε η απόχη στο Κεντρικό Σχολείο, δύο από τους δώδεκα υποτρόφους της Έκκλησιαστικης Σχολής του Πόρου ζητούσαν από τον διοικητή Γεώργιο Γλαράκη να φύγουν για να μην πεθάνουν από την πείνα και τη γύμνια, και όταν αυτός τους ρώτησε γιατί πριν από λίγες ημέρες του είπαν ότι ήσαν ευχαριστημένοι του απάντησαν: " Τότε σε είπομεν ότι είμεθα ευχαριστημένοι και τώρα σε λέγομεν ότι δεν είμεθα ευχαριστημένοι ". "Το πραγμα βέβαια δεν είναι τόσον απλούν (...) αλλά δεν ηδυνηθην να εξιχνιάσω τίποτε ", έγραφε ο Γλαράκης στην αναφορά του 119. Φυσικά και δεν ήταν " τόσον απλούν ". η αντιπολίτευση, που έξαπέλυε γενικη επίθεση 120, ήταν φυσικό να εκμεταλλευθεί τα προβλήματα που οπωσδήποτε υπήρχαν στα ανώτερα σχολεία, με τις τόσες ελλείψεις και τον τόσο ιδιόμορφο μαθητικό πληθυσμό. Μετά τη λήξη της απόχης παρ' όλα όσα έλεγαν και έγραφαν οι αντιπολιτευόμενοι 121, η προσέλευση των μαθητών συνεχίσθηκε κανονικά. Ο αστυνόμος παρακολουθούσε

115. Βλ. εδώ, έγγραφα άρ. 174-177, 180-182.

116. Βλ. εδώ, έγγραφο άρ. 185.

117. Δασκαλάκης 1666-1667.

118. Βλ. τα βιογραφικά σημειώματα άρ. 26, 61, 122, 161, 180, 600, 614 και τα έγγραφα άρ. 211, 213. Στους εννέα αυτούς αναφέρεται προφανώς ένας από τους επιστολογράφους των Ελληνικών Συμμίκτων, ό.π., 22-23: " Εξ Αιγίνης την 1 Φευρουαρίου 1831. Φίλε, Προλαβόντως και σήμερον άνεχώρεσαν πολλοί μαθηταί απεδώ και άλλοι πολλοί ετοιμάζονται ν' αναχωρήσουν ". η γνωστή και εντυπωσιακή " διαμαρτύρησις των μαθητών " που παρατίθεται στην επιστολή αύτη μου φαίνεται δύσκολο να γράφτηκε από τους αποχωρήσαντες μαθητές· η ποιότητα του κειμένου με κάνει να νομίζω ότι είναι έργο κάποιου από τους αντιπολιτευόμενους λογίους· το ύφος και οι εκφράσεις μου Θυμίζουν έντονα το γράψιμο του Θ. Φαρμακίδη, αλλά δεν μπορώ να στηρίξω την υπόθεση με συγκεκριμένα στοιχεία.

119. ΓΑΚ Π 35 Β΄, 15.1.1831.

120. Βλ. σχετικά Χρήστος Λούκος, η αντιπολίτευση κατά του κυβερνήτη Ίω. Καποδίστρια, 1828-1831, Αθήνα 1988, 229 κ.έ.

121. Οι αντικαποδιστριακοί φίλοι του Κοραή, επιθυμώντας να προκαλέσουν μιαν οξεία επίθεση κατά του καθεστώτος εκ μέρους του ευαίσθητου στα ζητήματα της Παιδείας και των ατομικών

Σελ. 61
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/62.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

στενά τις κινήσεις των μαθητών και μερικούς μήνες αργότερα, το καλοκαίρι του 1831, όταν η δυσαρέσκεια κατά της κυβέρνησης είχε κορυφωθεί, ανέφερε ότι ορισμένοι από αυτούς συμμετείχαν στην αντιπολίτευση γράφοντας και διαδιδοντας αντικυβερνητικά κείμενα 122. Είμαστε στην εποχή κατά την οποία οι κυβερνητικοί που βρίσκονταν στο νησί αισθάνονταν αδικημένοι, αντιλαμβανόμενοι τις πράξεις των αντιπάλων ως εκδήλωση μεγάλης αχαριστίας, και εξοργισμένοι από την τακτική τους ζητούσαν "έπειτα από τις προσπάθειες της φρονησεως και της υπομονής να έπιδειχθη η κυρίαρχος δύναμη σ' όλη της την επιβολή "123, οι δε αντιπολιτευόμενοι θεωρούσαν την Αίγινα "τόπον όπου η κατασκοπεία και η επέμβασις εις τας συνειδήσεις των πολιτών είχεν εις άκρον κορυφωθή "124.

Δεν ηταν μόνο ο αστυνόμος που παρακολουθούσε στην Αίγινα τις κινήσεις των αντιπολιτευομένων γενικά και των μαθητών. Τον Ιανουάριο του 1832 ο Μικές Παπάζογλου, υπαξιωματικός του Ναυτικού και γνωστός όπως φαίνεται πληροφοριοδότης της κυβέρνησης 125, ανέφερε στον Αυγουστίνο Καποδίστρια ότι το

_____________

ελευθεριών σοφού γέροντα του έστειλαν μακροσκελείς και γεμάτες υπερβολές επιστολές για τα γεγονότα· σύμφωνα με μία από αυτές, με την αποβολή των πρωταιτίων και την αναχώρηση των άλλων "έστερήθη το Κεντρικόν σχολείον τεσσαράκοντα η και πεντήκοντα των άξιωτέρων και καλύτερων μαθητών"· σε μία, υποθέτω πλαστή, επιστολή "πατρός προς τον υιόν του" γίνεται λόγος περί "της διαλύσεως του σχολείου" και ο υποτιθέμενος δυσαρεστημένος πατέρας δηλώνει στον γιο του ότι "Δέν μας μένει λοιπόν άλλος τρόπος αποκτήσεως παιδείας παρά να πωλήσωμεν το ολιγότιμον χωράφιόν μας και να παροικήσωμεν εις Κωνσταντινούπολιν, όπου ο Σουλτάνος, καθώς πάντοτε, δεν πειράζει ούτε τα σχολεία, ούτε τας τυπογραφίας, ούτε τα βιβλία, ούτε του Πλάτωνος τους διαλόγους φοβείται". Βλ. Σύμμικτα Ελληνικά, ό.π., 21, 26, 29. Άπό τις 70 σελίδες του πρώτου τεύχους των Συμμίκτων οι ανταποκρίσεις αυτές καταλαμβάνουν τις 25. τα κείμενα των Συμμίχτων θα έπρεπε να χρησιμοποιουνται ως πηγές όχι για την εξιστόρηση των συμβάντων στο Κεντρικό Σχολείο αλλά για την κατανόηση της στρατηγικής των άντικαποδιστριακών.

122. σε εμπιστευτικό πρωτόκολλο αναφορών για τις κινήσεις των αντιπολιτευομένων διαβάζουμε: " 7.7.1831. ο αυτός [Φωτόπουλος] ότι έξωθεν του Κεντρικού Σχολείου ευρεθή έκθεσις εναντίου πνεύματος· υποπτεύει δέ ότι δύο νέοι σπουδασταί Κρανιδιώται είναι οι αυτουργοί.

10.7.1831. Φωτόπουλος ότι οι αυτουργοί της τοιχοκοληθείσης εκθέσεως ήσαν οι δύο Κρανιδιώται σπουδασταί.

14.7.1831. ο αυτός περί 3 αναφανεισών νεωστί Σατυρων, και περί υπονοίας κατά των σπουδαζόντων νέων του Σχολείου. Περί υπόνοιας ωσαύτως κατά μαθητού τίνος Νικολάου Σωμάκη συγγενούς του Κωλέττη, γράφοντος προς φίλον του εις Ναύπλιον ". Βλ. Χρήστος Γ. Κωνσταντινόπουλος, η Αίγινα... ό.π, 104-105.

123. Μεταφρασμένο απόσπασμα από επιστολή του Μουστοξύδη προς τον Καποδίστρια, γραμμενη στα Γαλλικά. Αγάθη Νικοκάβουρα, ό.π., 69.

124. Γεώργιος Ψυλλας, Απομνημονεύματα του βίου μου, Αθήνα 1974, 195.

125. Στίς 17 Ιανουαρίου 1832 ο " ευπειθής πολίτης Μηκές Παπάζογλου " έκανε μήνυση κατά του Κυριακού Μαμούνη, ο οποίος σε καφενείο της Αίγινας του είπε " Σεις βρε ομιλείτε μέ πάθη που πληρώνεσθε και κάμνετε τον κρυφόν Αστυνόμον " και όταν ο Παπάζογλου επέμεινε ότι τα πάθη δεν άφήνουν τους αντικαποδιστριακούς να ιδούν την αλήθεια ο Μαμούνης " Σηκωθείς, Βρε! άλλην φοράν να μην ομιλήσης - πάθη - σκατομούρη· και αμέσως εσήκωσε το τζημπούκι του " για να τον χτυπήσει. Βλ. Χρήστος Γ. Κωνσταντινόπουλος, ό.π., 110-111.

Σελ. 62
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/63.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

Κεντρικό Σχολείο, και ειδικά η τάξη του Γεννάδιου ηταν πηγή ανταρσίας, αφού οι μαθητές πήγαιναν τα βράδια στο σπίτι του Finlay και παράσταιναν " θέατρα υπέρ ελευθερίας ", συμπεριφέρονταν με θρασύτητα στον αστυνόμο, έγραφαν εγκωμιαστικά στιχουργήματα για τους Μαυρομιχαλαίους και τα διέδιδαν στο νησί, και δήλωναν ότι αύτοί, ως περισσότερο μορφωμένοι από τους άλλους και γαλουχημένοι με τα έργα των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων, είχαν καθήκον να πρωτοστατούν στον αγώνα κατά των τυράννων της Ελλάδος126. Όπως σημείωσα και παραπάνω, φαίνεται ότι οι πληροφορίες αυτές, υποθέτω και άλλες παρόμοιες, ήσαν αρκετές για να οδηγήσουν στην απόφαση για τη διακοπή της λειτουργίας του Σχολείου.

Όταν ύστερα από τέσσερις μήνες, τον Ιούνιο του 1832, άνοιξαν και πάλι οι πύλες του Κεντρικού Σχολείου το πολιτικό σκηνικό ήταν διαφορετικό, και πολλοί από τους μαθητές θα αισθάνονταν ότι είχαν συμβάλει στην αλλαγή. Ο νέος υπουργός Παιδείας Ι. Ρίζος έκανε όμως κάτι που τους δυσαρέστησε: προσέλαβε ξανά τον Αναστάσιο Ερκουλίδη, διδάσκαλο της Γαλλικής, τον οποίο η προηγούμενη κυβέρνηση είχε απολύσει όταν μετά τη δολοφονία του Κυβερνήτη αποφάσισε να περικόψει τις εκπαιδευτικές δαπάνες με το διάταγμα της 22.10.1831 127. Οι μαθητές ήθελαν τα Γαλλικά, όχι όμως τον Ερκουλίδη, η απόλυση του οποίου ήταν ένα από τα αιτήματα της αποχής του Ιανουαρίου 1831. Ορισμένοι από αυτούς με επικεφαλής τον Δημήτριο Εμμανουήλ, που φαίνεται ότι συμμετείχε ενεργά και στα γεγονότα του Ιανουαρίου 1831 128, αποφάσισαν να τον εκδιώξουν, απέχοντας από τα μαθήματα του, εμποδίζοντας όσους ήθελαν να τα παρακολουθήσουν 129, και ζητώντας από την κυβέρνηση με αναφορά τους 130 να τον απολύσει. η πρωτοβουλία δεν στηριζόταν από όλους τους μαθητές και όσοι διαφωνούσαν έγραψαν τη δίκη τους αναφορά 131, με την οποία υποστήριζαν ότι o Ερκουλίδης δεν ήταν βεβαίως ο τέλειος διδάσκαλος, οι ενέργειες όμως των συμμαθητών τους ήσαν άκαιρες και είχαν πολιτικά κίνητρα, χωρίς να δηλώνουν με σαφήνεια τί εννοούσαν. τα συντεταγμένα από τον Γεννάδιο και τον νέο έφορο του Σχολείου θεόκλητο Φαρμακίδη σχετικά έγγραφα 132 δείχνουν ότι οι δύο άνδρες, όπως και οι άλλοι διδάσκαλοι του Κεντρικού 133, δεν συμπαθούσαν τον Ερκουλίδη και φαίνεται

126. Βλ. εδώ, έγγραφο αρ. 289.

127. Βλ. εδώ, έγγραφο άρ. 283.

128. Ήταν ένας από τους εννέα που έφυγαν από το Σχολείο και πήγαν στη Σύρα μετά τή λήξη της αποχής. Βλ. παραπάνω, σημ. 118.

129. Στις 10.8.1832 κατέλαβαν την αίθουσα στην οποία παρέδιδε ο Ερκουλίδης και έγραφαν καθ' υπαγόρευσιν του Δημητρίου Εμμανουήλ Ανθρωπολογία. Βλ. εδώ, έγγραφα αρ. 306, 307, 309.

130. Βλ. εδώ, έγγραφο άρ. 307. 131 Βλ. εδώ, έγγραφο αρ. 308.

132. Βλ. εδώ, έγγραφα αρ. 306,318.

133. Βλ. εδώ, έγγραφο αρ. 309.

Σελ. 63
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/64.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

13. Κατά τον Κοραή (Σύμμικτα Ελληνικά Β΄, Παρίσι 1832, 47), το βιβλίο δείχνει ότι ο Ερκουλίδης " παρά την είδησιν της Γαλλικής γλώσσης, κατέχει και άλλας γνώσεις, και εξαιρέτως την μέθοδον να διδάσκη τους μαθητάς του".

Σελ. 64
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Οι μαθητές του Κεντρικού Σχολείου (1830-1834)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 45
    31. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

    Ηλικία, καταγωγη, κοινωνική προέλευση, προηγούμενη μόρφωση, ονόματα των μαθητών του Κεντρικού Σχολείου

    Έφηβοι ήσαν οι πλείστοι των μαθητών του Κεντρικού Σχολείου: ο γενικός μέσος όρος της ηλικίας τους είναι τα 16,5 χρονιά· κατά κανόνα όσοι είχαν γραφτεί στις προκαταρκτικές τάξεις ήσαν νεότεροι, όχι όμως κατά πολύ, μιάς και η κατάταξη γινόταν κυρίως με βάση την προηγούμενη μόρφωση, το εύρος της οποίας συχνά δεν ηταν ανάλογο της ηλικίας. ο μέσος όρος για τους μαθητές του Προκαταρκτικού πλησιάζει το 16, για τους συμμαθητές τους των κανονικών τάξεων είναι σχεδόν 17,5.

    ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΕ ΟΜΑΔΕΣ ΗΛΙΚΙΩΝ

    Ηλικία

    7-11

    12-15

    16-20

    21-25

    26-30

    31-40

    άγνωστη

    Σύνολο

    Αρ. μαιθ.

    45

    236

    287

    48

    24

    8

    52

    700

    %

    6

    34

    41

    7

    3

    1

    7

    100

    ο κύκλος που θα πρέπει να χαράξει κάνεις στο χάρτη για να περικλείσει τους τόπους καταγωγής είναι μεγάλος: πρέπει να χωράει την Κύπρο, τη Δυτικη Μικρασία, τη Φιλιππούπολη, το Βεράτι, τα Επτάνησα, την Κρήτη, Ολόκληρο σχεδόν το χώρο που ονομάζουμε φιλάρεσκα "Καθ' ημάς Ανατολή". Βεβαίως οι περισσότεροι προέρχονταν από τις εντός των συνόρων περιοχές. Από αυτούς συντριπτικά περισσότεροι ήσαν όσοι κατάγονταν από τη Ρούμελη και την Εύβοια, και ακολουθούσαν οι Πελοποννήσιοι μαζί με τους Νησιώτες. 01 προερχόμενοι από τις εκτός των συνόρων περιοχές δεν ήσαν λίγοι, πρέπει όμως να σημειωθεί ότι οι περισσότεροι, πάνω από τους μισούς, ανήκαν σε οικογένειες προσφύγων, που παροικούσαν στο Ναύπλιο, στην Αίγινα, στη Σύρο, στη Σαλαμίνα και στο Άργος, δεν ξεκίνησαν όλοι δηλαδή από τις μακρινές τουρκοκρατούμενες πατρίδες τους για να φοιτήσουν στο Κεντρικό Σχολειο, κατοικούσαν ηδη το 1830 εντός της έλληνικης επικράτειας. Κάτι ανάλογο πρέπει να έχουμε υπόψη και για τους πολλούς Αθηναίους μαθητές: δεν ξεκίνησαν από την τουρκοκρατούμενη ακόμα Αθήνα όταν άνοιξε το Κεντρικό Σχολείο· η Αίγινα ηταν γεμάτη Αθηναίους πρόσφυγες.

    ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΓΩΓΗΣ

    ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΝΤΟΣ ΤΩΝ ΣΥΝΟΡΩΝ

    Τόπος καταγωγής

    Αριθμός μαθητών

    % εντός των συνόρων

    % επί του συνόλου

    Στερεα και Εύβοια

    210

    46

    30

    Πελοπόννησος

    134

    30

    19

    Νησιά Αργοσαρωνικού

    64

    14

    9

    Κυκλάδες και Σποράδες

    46

    10

    7

    Σύνολο

    454

    100

    65