Συγγραφέας:Κόκκωνας, Γιάννης
 
Τίτλος:Οι μαθητές του Κεντρικού Σχολείου (1830-1834)
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:31
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1997
 
Σελίδες:809
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1834
 
Περίληψη:Στο βιβλίο αυτό παρουσιάζονται οι διαθέσιμες αρχειακές μαρτυρίες για 700 εφήβους και νέους που φοίτησαν στο πρώτο ανώτερο εκπαιδευτικό ίδρυμα του ελληνικού κράτους, το Κεντρικόν Σχολείον, που λειτούργησε στην Αίγινα από το 1830 ως το 1834. Τα στοιχεία που παρέχει το βιβλίο δίνουν τη δυνατότητα να εξετασθεί ένας-ένας και όλοι μαζί αυτοί οι έφηβοι και νέοι των αρχών της δεκαετίας του 1830, ως μαθητές ενός σχολείου, που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον τόσο λόγω της μοναδικότητας του και της θέσης του στο εκπαιδευτικό σύστημα όσο και λόγω του τρόπου με τον όποιο το αντιμετώπισαν η το χρησιμοποίησαν όσοι σχετίσθηκαν με αυτό καθ’ οιονδήποτε τρόπο: κυβέρνηση, αντιπολίτευση, διδάσκαλοι, μαθητές, γονείς, τύπος, τοπικές κοινωνίες. Το βιβλίο χωρίζεται σε τέσσερα μέρη: αρχίζει με μία ιστορική εισαγωγή, συνεχίζεται με τα βιογραφικά σημειώματα των μαθητών, όπως αυτά βρέθηκαν στα μαθητολόγια, ακολουθούν πανομοιότυπα δείγμάτων γραφής των περισσοτέρων από τους μαθητές αυτούς, και, τέλος, παρατίθενται περί τα 400 ανέκδοτα έγγραφα που τους αφορούν με τον ένα ή τον άλλον τρόπο.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 43.66 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 58-77 από: 816
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/58.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

δεν υπήρχε σχετικό διάταγμα η κυβέρνηση ακολουθούσε μια συγκεκριμένη διαδικασία για τη χορήγηση των υποτροφιών, διαφορετική από εκείνη της καποδιστριακής περιόδου· ο Καποδίστριας, αφού ενημερωνόταν για την αίτηση και έκρινε ότι θα έπρεπε να ικανοποιηθεί, έστελνε μία λακωνικη διαταγή στον έφορο του Κεντρικού Σχολείου, και εκείνος από τον προύπολογισμό που διαχειριζόταν χορηγούσε τα τροφεία, έχοντας το δικαίωμα να διακόψει τη χορηγία στην περίπτωση που έκρινε ότι o υπότροφος ήταν ανάξιος της· με το νέο καθεστώς ο Γραμματεύς των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίου Εκπαιδεύσεως, αφού διάβαζε την αίτηση του μαθητή η τη συστατικη επιστολή, έκανε γραπτη εισήγηση στη Διοικητική Επιτροπή, και η Επιτροπή αφού την ενέκρινε, έστελνε έντολη στη Γραμματεία της Οικονομίας, να διατάξει τον έφορο του Νομισματοκοπείου για την μηνιαία καταβολή των τροφείων κατευθείαν στον μαθητή' η πληρωμή από το Νομισματοκοπείο όμως αφαιρούσε από τους διδασκάλους και τον έφορο τη δυνατότητα να ελέγχουν τους υποτρόφους όσο θα ηθελαν, και γι' αυτό ο νέος έφορος Θεόκλητος Φαρμακίδης ζήτησε την έπιστροφη στα επί Καποδίστρια ισχύοντα, δηλαδή να εκδοθεί διάταγμα με το δποιο θα οριζόταν ένας αριθμός θέσεων υποτρόφων για φτωχούς και τακτικούς μαθητές που δέχονταν μετά τις σπουδές τους να γίνουν διδάσκαλοι 104, και οι υπότροφοι να πληρώνονται από τον έφορο, ο οποίος θα παρακολουθούσε την πρόοδο τους, ένημερωνομενος από τους διδασκάλους. το δεύτερο αίτημα του εφόρου ικανοποιήθηκε 105, το πρώτο οχι, καθώς το σχετικό σχέδιο διατάγματος, που ετοιμάστηκε από τον Ι. Ρίζο, και προέβλεπε τη διάθεση 400 φοινίκων μηνιαίως σε 20 υπότροφους μαθητές παρέμεινε σχέδιο 106, αν καί, ως τον Ιούλιο του 1834, 17 μαθητές του Κεντρικού Σχολείου σπούδαζαν ως υπότροφοι.

Η εμπλοκή των μαθητων στις πολιτικές διαμάχες

" Ερ. Πώς ονομάζεσθε και ποίας πατρίδος είσθε; Απ. Ονομάζομαι Παναγής Μισεραλιώτης, η πατρίς μου είναι αι Αθήναι. Ερ. που κατοικείτε και ποιον επάγγελμα έχετε; Απ. Κατοικώ εις Αίγιναν εδώ, είμαι μαθητής εις το Κεντρικόν Σχολείον, εις την τάξιν του Κ. Βενθύλου. Ερ. Παρακαλείσθε να ειπήτε ό,τι ηξεύρετε διά Σάτιρας..."107. Τις ερωτήσεις τις υπέβαλλε στις 6 Ιουλίου 1830, στο τέλος δηλαδή του Α΄ εξαμήνου, ο αστυνόμος Αιγίνης Γεώργιος Φωτόπουλος, αρχίζοντας τις ανακρίσεις για την ανακάλυψη των αντικυβερνητικών σατιρογράφων,

104. Βλ. εδώ, έγγραφο αρ. 318.

105. Βλ. εδώ, έγγραφα άρ. 348 και 357.

106. Βλ. έδω, έγγραφο άρ. 345.

107. Βλ. εδώ, έγγραφο άρ. 98.

Σελ. 58
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/59.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

που ύπέσκαπταν το κύρος της κυβέρνησης προσπαθώντας να γελοιοποιήσουν όσους την εκπροσωπούσαν στο νησί 108. Υποθέτω ότι ο αστυνόμος θα έκανε το καθηκον του με ζέση, μιάς και είχε τη θέση του μέσα στα όχι κολακευτικά αυτά κείμενα: " Βίβλος γενέσεως Ιωάννου Ισκαριώτου, υιού του Βεελζεβούλ, (...) Βιάρος δε εγέννησεν τον τυφλοδότην (...) Μουστοξύδην (...) Αξιώτης δε εγέννησεν τον κολογαμημένον Φωτόπουλον τον αστυνόμον "109· έτσι άρχιζε και τελείωνε μία από τις " σάτιρες " που έπεσαν στα χέρια του. Εκτός από τον Παναγή Μισαραλιώτη ανέκρινε άλλους τρεις μαθητές, τον διδάσκαλο Βενθύλο και διάφορους άλλους ύποπτους r) προθύμους να βοηθήσουν, χωρίς τελικά να ανακαλύψει τους ενόχους· ήταν όμως σχεδόν βέβαιος ότι οι μαθητές του Κεντρικού Σχολείου, ο Νεόφυτος Νικητοπλος και ο Βενθύλος ήσαν αναμειγμένοι στην υπόθεση, και φαίνεται πως είχε δίκιο, τουλάχιστον για τους μαθητές. Οι " σάτιρες " αυτές είχαν στόχο γενικά την κυβερνητική πολιτική και όσους την εφάρμοζαν, καταφέρονταν όμως με ιδιαίτερη δριμύτητα εναντίον όσων είχαν επωμισθεί το βάρος της οργάνωσης των εκπαιδευτηρίων, με τρόπο που δικαιολογούσε τις υποψίες σε βάρος όσων μαθητών επηρεάζονταν από τους Νεόφυτο Νικητόπλο, ο οποίος είχε διαφορές με τον Κοκκώνη, και Ιωάννη Βενθύλο, ο οποίος, κατά τον αστυνόμο, " φθονεί την οποίαν ο Γεννάδιος χαίρει υπόληψιν και προς τους μαθητάς επιρροήν "110.

Σε ένα εξάμηνο ο αστυνόμος είχε την ευκαιρία να ασχοληθεί πάλι με τους μαθητές, τους οποίους δεν είχε πάψει να παρακολουθεί Αυτή τη φορά θα συνεργαζόταν και με όλους τους άλλους κυβερνητικούς υπαλλήλους της Αίγινας, για την καταστολή μιάς " ανταρσίας " των μαθητών κατά των διδασκάλων τους αλλά και κατά της κυβέρνησης. ο λόγος για τα γεγονότα του Ιανουαρίου του 1831, υπόθεση πολύ γνώστη αλλά και πολύ πρόχειρα μελετημένη, όχι μόνον επειδή αρκετά έγγραφα που αφορούν στο θέμα είχαν μείνει ανέκδοτα αλλά καί, κυρίως, επειδή εύκολα μπορούσε κανείς να μιλήσει για καλούς και κακούς, προοδευτικούς και το αντίθετο. Αφορμή για την εκδήλωση της κρίσης στάθηκε ένας καυγάς ανάμεσα σε μερικούς μαθητές του Κεντρικού Σχολείου, που χόρευαν στο πανηγύρι την ημέρα του Αγίου Ιωάννου, και σε κάποιους Αθηναίους πάροικους. Ένας μαθητής ξυλοκοπήθηκε, και 80 από τους 118 συμμαθητές του των δύο κανονικών τάξεων υπέγραψαν ένα κείμενο με το όποιο ζητούσαν ικανοποίηση· παρ' όλο που οι δράστες του ξυλοδαρμού φυλακίσθηκαν και θα παραπέμπονταν στο Ειρηνοδικείο, καθώς τα πνεύματα είχαν έξαφθεί, οι πρωτοστατούντες στην κίνηση των μαθητών θεώρησαν ότι ήταν ευκαιρία να λυθούν όλες οι διαφορές που είχαν με τους διδασκάλους, τη διεύθυνση του σχολείου και την κυβέρνηση. Παραπονέθηκαν κατά του Γεννάδιου για το μάθημα της Ιστορίας, που τους το παρέδιδε " εκ στήθους

108. Χρήστος Γ. Κωνσταντινόπουλος, Αντικαποδιστριακές σάτιρες, ό.π.

109. Ό.π, 56-57.

110. Ό.π, 35-45.

Σελ. 59
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/60.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

και όχι με βάση κάποιο βιβλίο, και απαίτησαν να απολυθούν οι διδάσκαλοι των Μαθηματικών Γεράσιμος Ζωχιός και των Γαλλικών Αναστάσιος Ερκουλίδης, ο πρώτος επειδή ηταν " ανάξιος " κατά τη γνώμη τους, ο δεύτερος επειδή " μεταφράζει τα γαλλικά με λέξεις τουρκικάς· επειδή απέκλεισε από το μάθημα διαφόρους μαθητάς κ.ά."111· παραπονέθηκαν ακόμα ότι δεν είχαν διδάσκαλο της Ιχνογραφίας. Όταν τα αιτήματα άλλαξαν οι 12 από τους 80 απέσυραν την υποστήριξη τους και οι 68 που επέμεναν, αφού είπαν ότι θα θεωρήσουν άτιμους όποιους συμμαθητές τους προσέλθουν στα μαθήματα, δήλωσαν στον εμβρόντητο Μουστοξύδη ότι " αυτοί ήθελαν εμποδίσει και τους διδασκάλους να δώσουν μάθημα και όσους μαθητάς ήθελον να τους ακούσωσι "112.

Ο Μουστοξύδης αιφνιδιάσθηκε, τόσο από τα αιτήματα όσο και από τον τρόπο με τον οποίο τα έπρόβαλλαν οι μαθητές, στους οποίους δήλωσε ότι δεν δικαιούνται να απαιτούν απολύσεις διδασκάλων· ο Γεννάδιος με μια συγκινητική ομιλία προσπάθησε μάταια να πείσει τους μαθητές να μην "ατιμάσουν τον εαυτό τους με μια ένοχη επιμονή" προτείνοντας παράλληλα στον Μουστοξύδη να εισηγηθεί στην κυβέρνηση την απόλυση των δύο συναδέλφων του για να ικανοποιηθούν οι μαθητές 113, ο αστυνόμος θεώρησε τις ενέργειες των μαθητών φυσικό επακόλουθο της διδασκαλίας του Γεννάδιου 114, και ο Κυβερνήτης είδε πίσω από τους πρωταιτίους των επεισοδίων την αντιπολίτευση και αντέδρασε αμέσως στέλνοντας λεπτομερέστατες οδηγίες για την αντιμετώπιση της κρίσης στους Μουστοξύδη, Γεννάδιο, Κοκκώνη, και στους Γιαννίτση, διοικητη του νησιού, και Φωτόπουλο, αστυνόμο. Ανέκδοτα ως σήμερα έγγραφα δείχνουν ότι όλες οι ενέργειες, στις οποίες γνωρίζαμε ότι προέβησαν οι πέντε αυτοί, ήσαν με κάθε λεπτομέρεια διατεταγμένες από τον Καποδίστρια: Πώς ακριβώς θα γίνουν οι ανακρίσεις

111. Σύμφωνα με μια λεπτομερή όσο και γλαφυρή αναφορά του Μουστοξύδη για τα γεγονότα, η δυσαρέσκεια κατά του Ερκουλίδη οφειλόταν στο ότι, αρχίζοντας την παράδοση του, έκλεινε την πόρτα και δεν άφηνε τους μαθητές που καθυστερούσαν να μπουν· κάποιοι μαθητές επίσης είχαν δυσαρεστηθεί από τον τρόπο μέ τον οποίο ο διδάσκαλος των Γαλλικών ήθελε να τους χωρίσει σε τάξεις, ανάλογα μέ τις γνώσεις τους. Βλ. Δασκαλάκης 1607.

112. Δασκαλάκης 1605-1608.

113. Σύμφωνα μέ επιστολή του Μουστοξύδη προς Καποδίστρια της 20.1.1831. Βλ. Αγάθη Νικοκάβουρα, ό.π., 67.

114. Στις 9 Ιανουαρίου ο αστυνόμος ανέφερε μεταξύ των άλλων στην κυβέρνηση ότι " η περίστασις αύτη κατέστησε τους μαθητάς πολλά ταραχοποιούς και στασιαστάς, κακά εκ των οποίων ως προς την ιδιαιτέραν η και γενικήν αυτών δύναμιν και πνεύμα, και την θέσιν των λοιπών κατοίκων της Αιγίνης, μάλιστα των Ψαριανών, δεν δύναται παρά να περιμένωμεν ολέθρια αποτελέσματα, το δε αίτιον της διαφθοράς ταύτης είναι το δημοτικόν πνεύμα εις το οποίον ο Γεννάδιος έπιστηρίζει την περισσοτέραν ώραν της παραδόσεως των μαθημάτων του προς αυτούς και τα δικαιώματα τα οποία παραδειγματικούς κάμει να γνωρίσουν ότι πρέπει να χαίρουν, δι" όλου αντικείμενα εις τα διεφθαρμένα και παιδαριώδη ήθη των νέων εις την ενεστώσαν γενικήν και μερικήν ενός εκάστου κατάστασιν και εις την θίσιν των κατοικούντων την νήσον ταύτην Ψαριανών ". Δασκαλάκης 1604.

Σελ. 60
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/61.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

ποιες ποινές θα επιβληθούν και πώς, με ποιους τρόπους θα πεισθούν η θα αναγκασθούν οι μαθητές να υποχωρήσουν 115.

Μια επιτροπή αποτελούμενη από τους τέσσερις πρώτους, Μουστοξύδη, Γεννάδιο, Κοκκώνη και Γιαννίτση, προσπάθησε και κατόρθωσε σε 6 συνεδριάσεις, ακολουθώντας πιστά τις οδηγίες αυτές, να αποκαταστήσει την τάξη νουθετώντας και ταυτόχρονα απειλώντας έναν έναν τους 68 μαθητές που συμμετείχαν στο " άτακτον κίνημα ". Οι επτά πρωτεργάτες, που έμειναν " αμεταμέλητοι ", διώχτηκαν από την Αίγινα 116 και οι " μεταμεληθέντες " υπέγραψαν μίαν αναφορά με την οποία ζητούσαν συγγνώμη για τη στάση τους 117. Εννέα από αυτούς, ανάμεσα τους και ένας αδελφός του γνωστού άντικαποδιστριακού Αργυρού Ταρποχτζή, μετάνιωσαν για τη μετάνοια τους και έφυγαν με προορισμό τη Σύρα, για να ξαναζητήσουν συγγνώμην οι περισσότεροι λίγες εβδομάδες αργότερα 118. Αξίζει να σημειώσει κανείς ότι τις ίδιες ακριβώς ημέρες που εκδηλώθηκε η απόχη στο Κεντρικό Σχολείο, δύο από τους δώδεκα υποτρόφους της Έκκλησιαστικης Σχολής του Πόρου ζητούσαν από τον διοικητή Γεώργιο Γλαράκη να φύγουν για να μην πεθάνουν από την πείνα και τη γύμνια, και όταν αυτός τους ρώτησε γιατί πριν από λίγες ημέρες του είπαν ότι ήσαν ευχαριστημένοι του απάντησαν: " Τότε σε είπομεν ότι είμεθα ευχαριστημένοι και τώρα σε λέγομεν ότι δεν είμεθα ευχαριστημένοι ". "Το πραγμα βέβαια δεν είναι τόσον απλούν (...) αλλά δεν ηδυνηθην να εξιχνιάσω τίποτε ", έγραφε ο Γλαράκης στην αναφορά του 119. Φυσικά και δεν ήταν " τόσον απλούν ". η αντιπολίτευση, που έξαπέλυε γενικη επίθεση 120, ήταν φυσικό να εκμεταλλευθεί τα προβλήματα που οπωσδήποτε υπήρχαν στα ανώτερα σχολεία, με τις τόσες ελλείψεις και τον τόσο ιδιόμορφο μαθητικό πληθυσμό. Μετά τη λήξη της απόχης παρ' όλα όσα έλεγαν και έγραφαν οι αντιπολιτευόμενοι 121, η προσέλευση των μαθητών συνεχίσθηκε κανονικά. Ο αστυνόμος παρακολουθούσε

115. Βλ. εδώ, έγγραφα άρ. 174-177, 180-182.

116. Βλ. εδώ, έγγραφο άρ. 185.

117. Δασκαλάκης 1666-1667.

118. Βλ. τα βιογραφικά σημειώματα άρ. 26, 61, 122, 161, 180, 600, 614 και τα έγγραφα άρ. 211, 213. Στους εννέα αυτούς αναφέρεται προφανώς ένας από τους επιστολογράφους των Ελληνικών Συμμίκτων, ό.π., 22-23: " Εξ Αιγίνης την 1 Φευρουαρίου 1831. Φίλε, Προλαβόντως και σήμερον άνεχώρεσαν πολλοί μαθηταί απεδώ και άλλοι πολλοί ετοιμάζονται ν' αναχωρήσουν ". η γνωστή και εντυπωσιακή " διαμαρτύρησις των μαθητών " που παρατίθεται στην επιστολή αύτη μου φαίνεται δύσκολο να γράφτηκε από τους αποχωρήσαντες μαθητές· η ποιότητα του κειμένου με κάνει να νομίζω ότι είναι έργο κάποιου από τους αντιπολιτευόμενους λογίους· το ύφος και οι εκφράσεις μου Θυμίζουν έντονα το γράψιμο του Θ. Φαρμακίδη, αλλά δεν μπορώ να στηρίξω την υπόθεση με συγκεκριμένα στοιχεία.

119. ΓΑΚ Π 35 Β΄, 15.1.1831.

120. Βλ. σχετικά Χρήστος Λούκος, η αντιπολίτευση κατά του κυβερνήτη Ίω. Καποδίστρια, 1828-1831, Αθήνα 1988, 229 κ.έ.

121. Οι αντικαποδιστριακοί φίλοι του Κοραή, επιθυμώντας να προκαλέσουν μιαν οξεία επίθεση κατά του καθεστώτος εκ μέρους του ευαίσθητου στα ζητήματα της Παιδείας και των ατομικών

Σελ. 61
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/62.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

στενά τις κινήσεις των μαθητών και μερικούς μήνες αργότερα, το καλοκαίρι του 1831, όταν η δυσαρέσκεια κατά της κυβέρνησης είχε κορυφωθεί, ανέφερε ότι ορισμένοι από αυτούς συμμετείχαν στην αντιπολίτευση γράφοντας και διαδιδοντας αντικυβερνητικά κείμενα 122. Είμαστε στην εποχή κατά την οποία οι κυβερνητικοί που βρίσκονταν στο νησί αισθάνονταν αδικημένοι, αντιλαμβανόμενοι τις πράξεις των αντιπάλων ως εκδήλωση μεγάλης αχαριστίας, και εξοργισμένοι από την τακτική τους ζητούσαν "έπειτα από τις προσπάθειες της φρονησεως και της υπομονής να έπιδειχθη η κυρίαρχος δύναμη σ' όλη της την επιβολή "123, οι δε αντιπολιτευόμενοι θεωρούσαν την Αίγινα "τόπον όπου η κατασκοπεία και η επέμβασις εις τας συνειδήσεις των πολιτών είχεν εις άκρον κορυφωθή "124.

Δεν ηταν μόνο ο αστυνόμος που παρακολουθούσε στην Αίγινα τις κινήσεις των αντιπολιτευομένων γενικά και των μαθητών. Τον Ιανουάριο του 1832 ο Μικές Παπάζογλου, υπαξιωματικός του Ναυτικού και γνωστός όπως φαίνεται πληροφοριοδότης της κυβέρνησης 125, ανέφερε στον Αυγουστίνο Καποδίστρια ότι το

_____________

ελευθεριών σοφού γέροντα του έστειλαν μακροσκελείς και γεμάτες υπερβολές επιστολές για τα γεγονότα· σύμφωνα με μία από αυτές, με την αποβολή των πρωταιτίων και την αναχώρηση των άλλων "έστερήθη το Κεντρικόν σχολείον τεσσαράκοντα η και πεντήκοντα των άξιωτέρων και καλύτερων μαθητών"· σε μία, υποθέτω πλαστή, επιστολή "πατρός προς τον υιόν του" γίνεται λόγος περί "της διαλύσεως του σχολείου" και ο υποτιθέμενος δυσαρεστημένος πατέρας δηλώνει στον γιο του ότι "Δέν μας μένει λοιπόν άλλος τρόπος αποκτήσεως παιδείας παρά να πωλήσωμεν το ολιγότιμον χωράφιόν μας και να παροικήσωμεν εις Κωνσταντινούπολιν, όπου ο Σουλτάνος, καθώς πάντοτε, δεν πειράζει ούτε τα σχολεία, ούτε τας τυπογραφίας, ούτε τα βιβλία, ούτε του Πλάτωνος τους διαλόγους φοβείται". Βλ. Σύμμικτα Ελληνικά, ό.π., 21, 26, 29. Άπό τις 70 σελίδες του πρώτου τεύχους των Συμμίκτων οι ανταποκρίσεις αυτές καταλαμβάνουν τις 25. τα κείμενα των Συμμίχτων θα έπρεπε να χρησιμοποιουνται ως πηγές όχι για την εξιστόρηση των συμβάντων στο Κεντρικό Σχολείο αλλά για την κατανόηση της στρατηγικής των άντικαποδιστριακών.

122. σε εμπιστευτικό πρωτόκολλο αναφορών για τις κινήσεις των αντιπολιτευομένων διαβάζουμε: " 7.7.1831. ο αυτός [Φωτόπουλος] ότι έξωθεν του Κεντρικού Σχολείου ευρεθή έκθεσις εναντίου πνεύματος· υποπτεύει δέ ότι δύο νέοι σπουδασταί Κρανιδιώται είναι οι αυτουργοί.

10.7.1831. Φωτόπουλος ότι οι αυτουργοί της τοιχοκοληθείσης εκθέσεως ήσαν οι δύο Κρανιδιώται σπουδασταί.

14.7.1831. ο αυτός περί 3 αναφανεισών νεωστί Σατυρων, και περί υπονοίας κατά των σπουδαζόντων νέων του Σχολείου. Περί υπόνοιας ωσαύτως κατά μαθητού τίνος Νικολάου Σωμάκη συγγενούς του Κωλέττη, γράφοντος προς φίλον του εις Ναύπλιον ". Βλ. Χρήστος Γ. Κωνσταντινόπουλος, η Αίγινα... ό.π, 104-105.

123. Μεταφρασμένο απόσπασμα από επιστολή του Μουστοξύδη προς τον Καποδίστρια, γραμμενη στα Γαλλικά. Αγάθη Νικοκάβουρα, ό.π., 69.

124. Γεώργιος Ψυλλας, Απομνημονεύματα του βίου μου, Αθήνα 1974, 195.

125. Στίς 17 Ιανουαρίου 1832 ο " ευπειθής πολίτης Μηκές Παπάζογλου " έκανε μήνυση κατά του Κυριακού Μαμούνη, ο οποίος σε καφενείο της Αίγινας του είπε " Σεις βρε ομιλείτε μέ πάθη που πληρώνεσθε και κάμνετε τον κρυφόν Αστυνόμον " και όταν ο Παπάζογλου επέμεινε ότι τα πάθη δεν άφήνουν τους αντικαποδιστριακούς να ιδούν την αλήθεια ο Μαμούνης " Σηκωθείς, Βρε! άλλην φοράν να μην ομιλήσης - πάθη - σκατομούρη· και αμέσως εσήκωσε το τζημπούκι του " για να τον χτυπήσει. Βλ. Χρήστος Γ. Κωνσταντινόπουλος, ό.π., 110-111.

Σελ. 62
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/63.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

Κεντρικό Σχολείο, και ειδικά η τάξη του Γεννάδιου ηταν πηγή ανταρσίας, αφού οι μαθητές πήγαιναν τα βράδια στο σπίτι του Finlay και παράσταιναν " θέατρα υπέρ ελευθερίας ", συμπεριφέρονταν με θρασύτητα στον αστυνόμο, έγραφαν εγκωμιαστικά στιχουργήματα για τους Μαυρομιχαλαίους και τα διέδιδαν στο νησί, και δήλωναν ότι αύτοί, ως περισσότερο μορφωμένοι από τους άλλους και γαλουχημένοι με τα έργα των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων, είχαν καθήκον να πρωτοστατούν στον αγώνα κατά των τυράννων της Ελλάδος126. Όπως σημείωσα και παραπάνω, φαίνεται ότι οι πληροφορίες αυτές, υποθέτω και άλλες παρόμοιες, ήσαν αρκετές για να οδηγήσουν στην απόφαση για τη διακοπή της λειτουργίας του Σχολείου.

Όταν ύστερα από τέσσερις μήνες, τον Ιούνιο του 1832, άνοιξαν και πάλι οι πύλες του Κεντρικού Σχολείου το πολιτικό σκηνικό ήταν διαφορετικό, και πολλοί από τους μαθητές θα αισθάνονταν ότι είχαν συμβάλει στην αλλαγή. Ο νέος υπουργός Παιδείας Ι. Ρίζος έκανε όμως κάτι που τους δυσαρέστησε: προσέλαβε ξανά τον Αναστάσιο Ερκουλίδη, διδάσκαλο της Γαλλικής, τον οποίο η προηγούμενη κυβέρνηση είχε απολύσει όταν μετά τη δολοφονία του Κυβερνήτη αποφάσισε να περικόψει τις εκπαιδευτικές δαπάνες με το διάταγμα της 22.10.1831 127. Οι μαθητές ήθελαν τα Γαλλικά, όχι όμως τον Ερκουλίδη, η απόλυση του οποίου ήταν ένα από τα αιτήματα της αποχής του Ιανουαρίου 1831. Ορισμένοι από αυτούς με επικεφαλής τον Δημήτριο Εμμανουήλ, που φαίνεται ότι συμμετείχε ενεργά και στα γεγονότα του Ιανουαρίου 1831 128, αποφάσισαν να τον εκδιώξουν, απέχοντας από τα μαθήματα του, εμποδίζοντας όσους ήθελαν να τα παρακολουθήσουν 129, και ζητώντας από την κυβέρνηση με αναφορά τους 130 να τον απολύσει. η πρωτοβουλία δεν στηριζόταν από όλους τους μαθητές και όσοι διαφωνούσαν έγραψαν τη δίκη τους αναφορά 131, με την οποία υποστήριζαν ότι o Ερκουλίδης δεν ήταν βεβαίως ο τέλειος διδάσκαλος, οι ενέργειες όμως των συμμαθητών τους ήσαν άκαιρες και είχαν πολιτικά κίνητρα, χωρίς να δηλώνουν με σαφήνεια τί εννοούσαν. τα συντεταγμένα από τον Γεννάδιο και τον νέο έφορο του Σχολείου θεόκλητο Φαρμακίδη σχετικά έγγραφα 132 δείχνουν ότι οι δύο άνδρες, όπως και οι άλλοι διδάσκαλοι του Κεντρικού 133, δεν συμπαθούσαν τον Ερκουλίδη και φαίνεται

126. Βλ. εδώ, έγγραφο αρ. 289.

127. Βλ. εδώ, έγγραφο άρ. 283.

128. Ήταν ένας από τους εννέα που έφυγαν από το Σχολείο και πήγαν στη Σύρα μετά τή λήξη της αποχής. Βλ. παραπάνω, σημ. 118.

129. Στις 10.8.1832 κατέλαβαν την αίθουσα στην οποία παρέδιδε ο Ερκουλίδης και έγραφαν καθ' υπαγόρευσιν του Δημητρίου Εμμανουήλ Ανθρωπολογία. Βλ. εδώ, έγγραφα αρ. 306, 307, 309.

130. Βλ. εδώ, έγγραφο άρ. 307. 131 Βλ. εδώ, έγγραφο αρ. 308.

132. Βλ. εδώ, έγγραφα αρ. 306,318.

133. Βλ. εδώ, έγγραφο αρ. 309.

Σελ. 63
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/64.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

13. Κατά τον Κοραή (Σύμμικτα Ελληνικά Β΄, Παρίσι 1832, 47), το βιβλίο δείχνει ότι ο Ερκουλίδης " παρά την είδησιν της Γαλλικής γλώσσης, κατέχει και άλλας γνώσεις, και εξαιρέτως την μέθοδον να διδάσκη τους μαθητάς του".

Σελ. 64
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/65.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

ότι η μαθητικη ανταρσία κατά του διδασκάλου της Γαλλικής δεν τους ενοχλούσε, δίνουν μάλιστα την εντύπωση ανθρώπων που θα μπορούσαν να την ενθαρρύνουν, αν όχι να την έχουν υποκινήσει. Οι λόγοι δεν μού είναι γνωστοί, νομίζω όμως ότι η πολιτική στάση του Ερκουλίδη κατά την καποδιστριακή περίοδο θα μπορούσε να τον έχει καταστήσει ανεπιθύμητο: είχε υπογράψει φιλοκυβερνητική αναφορά στις αρχές Αυγούστου 1831, με την οποία καταδικάζονταν οι ενέργειες των Υδραίων 134 και ήταν ο μόνος από τους διδασκάλους του Κεντρικού Σχολείου που δέχθηκε να υπογράψει τον όρκο πίστης και αφοσίωσης στο καθεστώς τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους 135. για τους ίδιους ίσως λόγους ανάλογα αντιμετωπίσθηκε από τους μαθητές του, τροφίμους του Ορφανοτροφείου, και ο διδάσκαλος της Μουσικής Αθανάσιος Άβραμιάδης, του όποιου επίσης η υπογραφή βρίσκεται στη φιλοκαποδιστριακή αναφορά του Αυγούστου 1831. Ενώ όμως o Ερκουλίδης δεν εννοούσε να υποκύψει στους μαθητές 136, ο Αβραμιάδης υπέβαλε την παραίτηση του στις 4 Αυγούστου 1832· ο Ι. Ρίζος δεν την εδέχθη και έκανε λόγο για " τό φιλοτάραχον των κακοσχόλων μαθητών "137. Ίσως όμως το πράγμα δεν ήταν " τόσον απλούν ", όπως έλεγε και o Γλαράκης τον Ιανουάριο του 1831.

Όσο μπορεί κανείς να αμφιβάλλει για το ότι στις περιπτώσεις Ερκουλίδη και Αβραμιάδη μια ομάδα μαθητών επηρεαζόμενη από τους Γεννάδιο και Φαρμακίδη βοηθούσε σε ένα είδος διωγμού των " καποδιστριακών " η τέλος πάντων για διάφορους λόγους ανεπιθύμητων διδασκάλων, τόσο μπορεί να είναι βέβαιος ότι η όμαδα αύτη, συντέλεσε αποτελεσματικά στο κλείσιμο μιάς εφημερίδας ανεπιθύμητης στον διδάσκαλο και τον έφορο του Κεντρικού Σχολείου, που άρχισε να εκδίδεται στην Αίγινα τον Νοέμβριο του 1832, εποχή ανασύνταξης του καποδιστριακού κόμματος. Όταν ο Φαρμακίδης πληροφορήθηκε πως ο καποδιστριακός Στάμος Τριανταφύλλης ετοιμαζόταν να εκδώσει εφημερίδα 138, προσπάθησε να τον εμποδίσει κρυφά: πρότεινε στον διοικητή της Αίγινας Νικόλαο Σκούφο να μην του δώσει άδεια παραπέμποντας τον στην κυβέρνηση, και στο μεταξύ αυτός να φροντίσει μέσω του Μαυροκορδάτου ώστε η άδεια να μη δοθεί ποτέ 139. ο Σκούφος όμως θεώρησε ότι δεν θα έπρεπε να παραβεί τις συνταγματικές αρχές του επειδή o Φαρμακίδης δεν μπορούσε να ανεχθεί τους καποδιστριακούς

134. Γενική Εφημερίς, αρ. 68, 5.9.1831,431.

135. Δασκαλάκης 2052.

136. Βλ. εδώ, έγγραφα 309, 349. στην αναφορά της 3.12.1832 ο Ερκουλίδης, για πρώτη φορά απ' όσα γνωρίζω, προτάσσει της υπογραφής του τεκτονικό σημάδι με δύο στιγμές· να σημαίνει αυτό ότι, απογοητευμένος που δεν μπορούσε να βρει το δίκιο του μέ τους συναδέλφους του και το Υπουργείο, κατέφυγε στην ασφάλεια που προσέφερε η είσοδος σε κάποια τεκτονική στοά;

137. Έγγραφο 507/319.8.1832, ΓΑΚ Π 52.

138. Τη σχετική αγγελία, τυπωμένη στην Αίγινα στις 8.11.1832, επεσήμανε στα ΓΑΚ ο Τριαντάφυλλος Ε. Σκλαβενίτης, " Αβιβλιογράφητα μονόφυλλα ...", ό.π., 26, άρ. 87.

139. Βλ. εδώ, έγγραφο άρ. 342.

Σελ. 65
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/66.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

έδωσε την άδεια, και το πρώτο φύλλο της εφημερίδας ο Εθνικός κυκλοφόρησε στις 15 Νοεμβρίου 1832 140· ο Φαρμακίδης θα πρέπει να αισθάνθηκε δικαιωμένος διαβάζοντας το πρώτο φύλλο, από το όποιο φαινόταν καθαρά ότι το καινούριο έντυπο ήταν όργανο των πολιτικών αντιπάλων. Οι Φαρμακίδης και Γεννάδιος, ήδη ενοχλημένοι υποθέτω από ένα μεγάλο άρθρο του 1ου φύλλου το όποιο εξεθείαζε τον Νεόφυτο Δούκα και την εργασία του στο Ελληνικό Σχολείο του Ορφανοτροφείου 141, πληροφορήθηκαν, προφανώς από τον τυπογράφο η κάποιον υπάλληλο του τυπογραφείου, ότι το υπό διόρθωση 2ο φύλλο περιείχε άρθρο του γνωστού καποδιστριακού Κωνσταντίνου Ράμφου, με το οποίο επικρινόταν σφοδρότατα το Κεντρικό Σχολείο και ο Γεννάδιος προσωπικά142. ο Φαρμακίδης απευθύνθηκε πάλι στον Σκούφο, ζητώντας του να σταματήσει την έκδοση γιατί αν το φύλλο κυκλοφορήσει οι μαθητές θα δείρουν τον συντάκτη 143, ο Σκούφος αρνήθηκε πάλι για λόγους αρχών και γιατί θεώρησε ότι μια τέτοια πράξη εκ μέρους της Διοίκησης θα προκαλούσε ταραχές στο νησί 144, και έγινε ό,τι είχε " προβλέψει " o Φαρμακίδης: Μιά ομάδα μαθητών πήγε στο τυπογραφείο, οι νέοι διάβασαν το άρθρο του Ράμφου, έφυγαν θυμωμένοι παίρνοντας μαζί τους τα δοκίμια και όταν έμαθαν ότι o Τριανταφύλλης είχε πάει στο τυπογραφείο ξαναπηγαν, για να του ζητήσουν το λόγο· ο εκδότης τους ρώτησε " εν τίνι εξουσία επατήσατε την τυπογραφίαν και επήρατε το φύλλον " και αυτοί αντί απαντήσεως τον ξυλοκόπησαν και πηγαν όλοι μαζί στον διοικητή για να του ζητήσουν και αυτοί να κλείσει την εφημερίδα 145. ο Σκούφος προκάλεσε για άλλη μια φορά την μήνιν

140. Μου είναι γνωστό μόνο ένα αντίτυπο του φύλλου αυτού, στη Βιβλιοθήκη της Βουλής. Βλ. Παναγιώτης Φ. Χριστόπουλος, Εφημερίδες αποκείμενες στη Βιβλιοθήκη της Βουλής (1789-1970): Περιγραφικός κατάλογος, Αθήνα 1993, 91.

141. Το άρθρο αναφερόταν και σε μία θεατρική παράσταση που οργάνωσε ο Δούκας, στην οποία οι ορφανοί μαθητές του πολιτικολογούσαν διαλεγόμενοι άρχαιοελληνιστί. " άλλοι δύο παίδες καθίσαντες εις έδρας Δικαστικάς κρατούντες ράβδους ποικίλας ηκροάζοντο παίδα άλλον έκφωνουντα λόγον εις την παλαιάν ημών γλώσσαν συνθεμένον κατά των προ μικρού δημηγορησάντων, κατηγορών αυτούς, ότι επικίνδυνοι εις την Πολιτείαν διά τας δικογραφίας των, και ότι ενώ το κατάστημα τούτο (το ορφανοτροφείον δηλ.) εκτίσθη υπό των ευεργετών του έθνους προς εκπαίδευσιν και ανατροφήν της Νεολαίας, εκείνοι ενέπλησαν το ιερόν εκείνο κατάστημα Δικανικής ραδιουργίας, επιλέγων ότι, και δίκαιον και συμφέρον εις την πολιτείαν είναι να εξοβελισθώσιν οι τοιούτοι εκείθεν ως ραδιούργοι και ταραξίαι της κοινής ησυχίας ". Βλ. και εδώ, έγγραφο αρ. 318 για τη γνώμη που είχαν οι Φαρμακίδης και Γεννάδιος περί Δούκα και για τη συγκεκριμένη σχολική θεατρική παράσταση.

142. Αντίγραφο του άρθρου βλ. εδώ, έγγραφο αρ. (341).

143. Βλ. εδώ, έγγραφο άρ. 342.

144. Σκούφος προς Μαυροκορδάτο, 26.11.1832: " Ο Κύριος Φαρμακίδης επιθυμεί να παύσω την έκδοσιν μιάς εφημερίδος, η οποία άρχησε προ ολίγου καιρού να εκδίδεται ενταύθα υπό το όνομα ο Εθνικός. Δύναμαι, Σας παρακαλώ, να το κάμω χωρίς να άρνηθώ τας αρχάς της Κυβερνήσεως μου, τας άτομικάς μου, και χωρίς να ανάψω μίαν μεγάλην πυρκαϊάν εις τον τόπον αυτόν "; ΓΑΚ, Αρχείο Μαυροκορδάτου, φ. 18, αριθ. 005.185.

145. Βλ. εδώ, έγγραφο άρ. 341.

Σελ. 66
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/67.gif&w=600&h=915 31. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

14. Το πρώτο, και ουσιαστικά τελευταίο, φύλλο της καποδιστριακής εφημερίδας ο Εθνικός.

Σελ. 67
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/68.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

του Φαρμακίδη, γιατί, ενώ υποσχέθηκε ικανοποίηση στους προσβεβλημένους, από το άρθρο που δεν είχε κυκλοφορήσει ακόμα, μαθητές, έθεσε υπό περιορισμό τον πρωτεργάτη του ξυλοδαρμού μαθητή Νικόλαο Σωμάκη 146, που συνέβαινε να είναι και συγγενής του Κωλέττη. το φύλλο δεν κυκλοφόρησε τελικά στην Αίγινα και η εφημερίδα έκλεισε, αφού ο Φαρμακίδης και ο Γεννάδιος κατάφεραν να πείσουν και τον τυπογράφο να αρνηθεί τις υπηρεσίες του στο έφημεριδογραφο 147.

Προσδοκίες και τύχες των μαθητών του Κεντρικού Σχολείου

Η Πολιτεία ίδρυσε και συντήρησε το Κεντρικό Σχολείο αναθέτοντας του ένα σύνθετο και δύσκολο ρόλο: η εποχή ζητούσε ένα εργαστήριο εθνικής " ομογενοποίησης "148., μια κολυμβήθρα εθνικής διαπαιδαγώγησης μέσω μιας ανώτερης μόρφωσης, στηριγμένης κυρίως στη μελέτη του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, στην οποία θα βαφτιζόταν ένας αφάνταστα ανομοιογενής μαθητικός πληθυσμός για να μεταμορφωθεί σε σύνολο ικανών στελεχών, απαραίτητων για τη λειτουργία των θεσμών του υπό συγκρότηση εθνικού κράτους· κάποιοι χρειάζονταν και ως απόστολοι των νέων αξιών στην ιδιαίτερη πατρίδα τους, όπου οι άνθρωποι δυσκολεύονταν να προσαρμοσθούν στις νέες συνθηκες· λίγο περισσότερα γι' αυτό το τελευταίο, που μοιάζει να αφορά σ' ένα μικρό αριθμό μαθητών, έχει ωστόσο ιδιαίτερο ενδιαφέρον: στο Κεντρικό Σχολείο θα σπούδαζαν Αρβανίτες που θα βοηθούσαν "εις την εξημέρωσιν των ομοφύλων των Αλβανών της Μεγαρίδος "149, γόνοι σημαντικών οικογενειών της Μάνης " μήπω πληρωθέντες υπό κακών έξεων ", "διά να κατασταθώσι οι νέοι ούτοι εισηγηταί των καλών και παράδειγμα των κοινωνικών ηθών εις τους συμπολίτες των " συντελώντας έτσι " εις τον πολιτισμόν και εξημέρωσιν των αγρίων ηθών των κατοίκων της Σπάρτης "150, γιοι Πελοποννησίων προυχόντων οι οποίοι " διά την κοινωνικηνθέσιν των δύνανται να κατασταθώσι και προς τους συμπολίτας των ωφέλιμοι "151, νέοι κληρικοί συνηθισμένοι στη δουλοπρέπεια που συνεπαγόταν η αναγκαστική θητεία τους κοντά σε

146. Βλ. εδώ, έγγραφα 342, 343, 344. Για τή θέση του Υπουργείου Παιδείας σχετικά μέ το ζήτημα βλ. έγγραφο αρ. 361.

147. Βλ. εδώ, έγγραφα αρ. 365, 372, 375. το δεύτερο και τελευταίο φύλλο του Εθνικού φαίνεται πως κυκλοφόρησε στις αρχές Ιανουαρίου 1833, αφού ξαναστοιχειοθετήθηκε στις Σπέτσες, στο τυπογραφείο της εφημερίδας ο Ελληνικός Καθρέπτης, που εξέδιδε ο Ανδρέας ΠαπαδόπουλοςΒρεττός. Βλ. εδώ, έγγραφα άρ. 375, 376. Από όσα γνωρίζω το φύλλο αυτό λανθάνει.

148. Δανείζομαι την έκφραση από τον Παντελή Ε. Λέκκα, η εθνικιστική ιδεολογία: Πέντε υποθέσεις εργασίας στην Ιστορική Κοινωνιολογία, Αθήνα 1992, 118.

149. Βλ. βιογραφικό σημείωμα άρ. 6.

150. Βλ. εδώ, έγγραφα αρ. 139 και 184.

151. Βλ. εδώ, έγγραφο άρ. 146.

Σελ. 68
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/69.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

ανώτερους κληρικούς, για να αποκτήσουν τα εφόδια που έπρεπε να έχει στο νέο πολιτικό πλαίσιο ένας άξιος του οφφικίου του εκκλησιαστικός αξιωματούχος 152.

Σημειώθηκε παραπάνω ότι στην πρόσκληση της πολιτείας ανταποκρίθηκαν κυρίως φτωχοί έφηβοι και νέοι, που θεωρούσαν, οι ίδιοι η οι κηδεμόνες τους, ως καλύτερη η μοναδική γι' αυτούς επαγγελματική προοπτικη την κατάληψη μιάς αμειβόμενης από το Δημόσιο Ταμείο θέσης. Υπήρξαν κάποιοι, δυστυχώς ο αριθμός τους δεν μπορεί να εξακριβωθεί, τους οποίους έδιωξε από την Αίγινα ό,τι τους είχε οδηγήσει εκεί, δηλαδή η φτώχεια: " ανεχώρησεν ως μην έχων τον τρόπον να ζήση ", " έπαυσε δι' απορίαν των αναγκαίων ", " ανεχώρησε δι' ένδειαν " σημειώνει ορισμένες φορές ο Γεννάδιος στο μαθητολόγιο. Άλλοι, μολονότι τους πλήρωνε η κυβέρνηση τα έξοδα, δεν άντεχαν φαίνεται στους κόπους της σπουδής και έφευγαν, κάποτε μάλιστα με τρόπο επεισοδιακό, ή προτιμούσαν το χαρτοπαίγνιο από τα μαθήματα και αντί ν' αγοράζουν βιβλία έραβαν ρούχα, οπότε αποβάλλονταν από τον έφορο ως άσωτοι και αμελείς 153. Υπήρξαν αρκετοί επίσης που για διάφορους άλλους αγνώστους σε μας λόγους εγκατέλειπαν κατά καιρούς το Σχολείο και επέστρεφαν στην πατρίδα τους 154. Στο διάστημα 1830-1834 κανένας μαθητής δεν τοποθετήθηκε σε διδασκαλική θέση εκτός από έξι 155, οι οποίοι όμως δεν διορίσθηκαν ως σπουδάσαντες στο Κεντρικό Σχολειο, αλλά ως απόφοιτοι του Προτύπου Σχολείου της Αλληλοδιδακτικής, που είχαν απλώς φοιτήσει για ένα διάστημα και στο Κεντρικό Σχολείο για να διευρύνουν την ελληνομάθεια τους. Το παράδειγμα, τέλος, του Αλέξανδρου Βενιζέλου και του Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου μας δείχνει ότι, δοθείσης ευκαιρίας, κάποιοι μαθητές διέκοπταν

152. Βλ. εδώ, έγγραφα αρ. 388, 395.

153. Βλ. εδώ, έγγραφα άρ. 239, 244.

154. Γνωρίζουμε έναν αριθμό: από τον Σεπτέμβριο ως τον Δεκέμβριο του 1830 είχαν φύγει από το Σχολείο 60 μαθητές. Δασκαλάκης 1587-1588.

155. Ο Κύπριος Γεώργιος Βίκης διορίσθηκε αλληλοδιδάσκαλος στη Μεθώνη, ο Μυτιληναίος Αντώνιος Δούκας στο Λεωνίδιο, ο Ζακύνθιος Δημήτριος Γιάννουκλας στην Πύλο, ο Πάριος Δημήτριος Σκορδίλης στην πατρίδα του, ο Κύθνιος Κωνσταντίνος Μενεΐδης στην Ίο, ο Σίφνιος Απόστολος Βάος στη Βαμβακού Λακωνίας. Για τους τρεις πρώτους βλ. εδώ, έγγραφα άρ. 212, 234, 287. για τους υπόλοιπους βλ. Δημήτρης Μαυροσκούφης, δ,π., 660-661, άρ. 76, 80, 106. Οι νεοδιόριστοι αυτοί διδάσκαλοι δεν περνούσαν και πολύ καλά, απ' ό,τι φαίνεται: Λίγο μετά την ανάληψη των καθηκόντων του στο Λεωνίδιο ο Αντώνιος Δούκας παραιτήθηκε απογοητευμένος από τους Λεωνιδιώτες, οι οποίοι αποπατούσαν τη νύχτα μπροστά στην πόρτα του σχολείου και την ώρα του μαθήματος πετούσαν μέσα στην αίθουσα από τα παράθυρα κοπριές αλόγων και χοίρων· στην Πύλο ο Δημήτριος Γιάννουκλας έμαθε έκπληκτος ότι οι κάτοικοι, που του χρωστούσαν μισθούς πέντε μηνών, τον έδιωχναν επειδή δεν ήξερε να ψέλνει στην εκκλησία, για να προσλάβουν άλλον διδάσκαλο που ήταν και ψάλτης· ο Μενεΐδης στην  Ίο είχε διαφορές με τους κατοίκους για τον μισθό και ο διοικητής του νησιού τον κατήγγελλε ότι " περιφέρεται εις τας αγυιάς της πόλεως, λέγει κατά των καθεστώτων όσα δύνασθε να φαντασθήτε και συμπράττει εις όλα τα κινήματα και πράξεις των κακοβούλων ζητών και αυτός " το Σύνταγμα και την Συνέλευσιν ". για τον Δούκα βλ. Δασκαλάκης 1989-1990, για τον Γιάννουκλα εδώ, έγγραφα αρ. 310, 311, για τον Μενεΐδη, Δασκαλάκης 2011.

Σελ. 69
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/70.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

τη φοίτηση είτε για να εργασθούν σε κάποιο κυβερνητικό γραφείο είτε για να σπουδάσουν στην Ευρώπη. Εν κατακλείδι, μολονότι το Κεντρικό Σχολείο λειτούργησε από τον Φεβρουάριο του 1830 ως τον Ιούλιο του 1834, δηλαδή τριάμισυ χρόνια, αν αφαιρέσει κανείς τα διαστήματα που έμεινε κλειστό, δεν εξέδωσε, απ' όσα γνωρίζω, κανένα απολυτήριο η κάποιο έγγραφο που να αποδεικνύει την ολοκλήρωση ενός κύκλου σπουδών.

Το καλοκαίρι του 1834, όταν αποφασίσθηκε η μεταφορά στην Αθηνά, φοιτούσαν, μαζί με τους νεοαφιχθέντες κληρικούς υποτρόφους, 176 μαθητές, πράγμα που σημαίνει ότι στη μεγάλη τους πλειοψηφία (75%) οι νέοι που γέμιζαν άλλοτε ασφυκτικά τις αίθουσες του σχολείου είχαν αναζητήσει αλλού την τύχη τους. Από τους 176 τελευταίους μαθητές οι 96 ακολούθησαν τους διδασκάλους στην Αθηνά και οι υπόλοιποι, όσοι συνέχισαν τις σπουδές, μοιράσθηκαν σε Αλλά σχολεία. Οι μικρής ηλικίας μαθητές των προκαταρκτικών τάξεων που κατάγονταν από την Αίγινα έμειναν στο νησί και φοίτησαν στο Ελληνικό Σχολείο Αιγίνης, και από τους μεγαλύτερους βρήκα 21 να φοιτούν στο Γυμνάσιο Ναυπλίου και 3 στο Γυμνάσιο Ερμούπολης, στο διάστημα 1835-1840. το 1837, όταν ιδρύθηκε και άρχισε να λειτουργεί το ελληνικό Πανεπιστήμιο, το Βασιλικόν Γυμνάσιον Αθηνών εξέδωσε τα πρώτα του απολυτήρια. Ανάμεσα στους 23 μαθητές που απολύθηκαν τότε βρίσκουμε 18 από τους παλαιότερους και επιμελέστερους μαθητές του Κεντρικού Σχολείου 156· όλοι οι απολυθέντες γράφτηκαν στο καινούριο Πανεπιστήμιο157, η με τη σύσταση του Γεννάδιου στάλθηκαν ως υπότροφοι στην Ευρώπη για σπουδές. Από το σύνολο των 700 μαθητών που απογράφονται εδώ οι 60, δηλαδή ένα ποσοστό μικρότερο του 10%, κατόρθωσαν να κάνουν πανεπιστημιακές σπουδές στην Ελλάδα η στο εξωτερικό, ακόμα λιγότεροι, μόλις 34, είναι εκείνοι για τους οποίους γνωρίζουμε με βεβαιότητα ότι εργάσθηκαν ως διδάσκαλοι

156. Με τή σειρά έκδοσης του απολυτηρίου: Παναγιώτης Ευστρατίου, Βασίλειος Οικονομίδης, Ηρακλής Μητσόπουλος, Αθανάσιος Κωστόπουλος, Νικόλαος Κράνειος, Ιωσήφ Μαύρος, Γεώργιος Αθανασίου Γεράκης, Παναγιώτης Αντωνιάδης, Βασίλειος Βριζάκης, Δαμιανός Βασιλείου, Γεώργιος Ματουκάς, Γεώργιος Παυλή Αλέξης, Στυλιανός Ζώτος, Ηλίας Ηλιόπουλος, Κωνσταντίνος Κωστόπουλος, Γεώργιος Νικολάου Οικονόμου, Αθανάσιος Φωτιάδης, Νικόλαος Ηρειώτης.

157. To απολυτήριο του Γυμνασίου Αθηνών ήταν εισιτήριο για το Πανεπιστήμιο. Αντιγράφω εδώ το υπόδειγμα, από το Βιβλίο Εξερχόμενων του Σχολείου, Αρχείο 1ου Πειραματικού Λυκείου Αθηνών:

Απολυτήριον

Ο δείνα, εκ πατρίδος δεινός ετών .... τέταρτον ήδη έτος φοιτήσας εις το ενταύθα γυμνάσιον, και ην εν άλλοις Ελληνικοίς σχολείοις εκτήσατο μάθησιν επαυξήσας, ικανόν τελεωτέρας και ειδικωτέρας εν Πανεπιστημίω παιδεύσεως εαυτόν ανέδειξεν. Ου μην αλλά και τρόπων χρηστότητι, και ηθών κοσμιότητι και συντόνω επιμέλεια διετέλεσε χρώμενος. Διό το απολυτήριον τουτί παρέχοντες αυτώ, παραιτούμεν και του λοιπού τοις αυτοίς εμμένειν. Εν Αθήναις την.... 18.

Σελ. 70
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/71.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

σε δημόσια Αλληλοδιδακτικά και Ελληνικά σχολεία, και επτά κατέλαβαν έδρες του Πανεπιστημίου Αθηνών μετά από σπουδές στο εξωτερικό 158. Ποιοί και πόσοι έγιναν στελέχη της διοικητικης μηχανης η εργάσθηκαν ως διδάσκαλοι και καθηγητές σε ιδιωτικά σχολεία και σε σχολεία των τουρκοκρατούμενων περιοχών δεν βρέθηκε τρόπος να διαπιστωθεί· φαίνεται πάντως ότι ήσαν αρκετοί, αν δεν είναι υπερβολικά όσα έγραψε το 1855 ο Αλέξανδρος Ραγκαβής, αναφερόμενος στο Κεντρικό Σχολείο και τους μαθητές του: " Ολίγοι δε εισίν εκ των σήμερον την πατρίδα εν οιαδήποτε ιδιότητι υπηρετούντων οι μη της παιδείας εν τω σχολείω εκείνω γευσάμενοι· αλλά και πάμπολλοι των νυν εν τε τη Ελλάδι και εν Τουρκία σχολεία διευθυνόντων, τρόφιμοι εκείνου εισί, και εν αυτώ εισέτι τω Πανεπιστημίω καθηγηταί απαντώνται, ουδενός δεύτεροι κατά την πολυμαθίαν, οίτινες εις ετέρου διδακτηρίου βάθρα ουδέποτε εκαθέσθησαν "159.

Η προέλευση του υλικού

Τον Αύγουστο του 1830, στο πλαίσιο της προσπάθειας για συστηματικότερη οργάνωση του Κεντρικού Σχολείου, για την οποία έγινε λόγος σε προηγούμενο κεφάλαιο, αποφασίστηκε να καταγραφούν οι μαθητές σε έναν κώδικα. Αγοράστηκε λοιπόν ένα κατάστιχο 178 φύλλων, 0.248x0.362, χαρτόδετο με δερμάτινη ράχη, και στις 5 του μηνός, μαζί με τις εξετάσεις, άρχισε η καταγραφή. Η αρχή έγινε με την τάξη του Γεννάδιου. Ο διδάσκαλος έγραψε στην πρώτη σελίδα του 2ου φύλλου τον τίτλο "Κατάλογος των μαθητών του Λυκείου" και άρχισε να καταγράφει τους μαθητές του με μία μάλλον τυχαία σειρά, άγνωστο αν πριν η μετά την εξέταση τους, συντάσσοντας βιογραφικά σημειώματα: Ονοματεπώνυμο, καταγωγή, ηλικία, επάγγελμα του πατέρα, προηγούμενη μόρφωση, ημερομηνία προσέλευσης στο σχολείο και τάξη στην οποία φοιτούσαν, διάφορες πληροφορίες που έδιναν οι ερωτώμενοι μαθητές ή που εγνώριζε από άλλες πηγές ο συντάκτης του σημειώματος και τις θεωρούσε για διάφορους λόγους χρήσιμες. Αριστερά, στη δεύτερη σελίδα του προηγούμενου φύλλου, ο μαθητής έγραφε καθ' υπαγόρευση του διδασκάλου μια φράση και υπέγραφε, όπως αναφέρθηκε σε προηγούμενο κε φάλαιο. Ως τις 13 Αυγούστου ο Γεννάδιος είχε καταγράψει 101 μαθητές· άφησε τρία φύλλα κενά για όσους είχαν καθυστερήσει να παρουσιασθούν και παρέδωσε τον κώδικα στον Ιωσήφ Διστομίτη, που κατέγραψε με τον ίδιο τρόπο 73 μαθητές της δικής του τάξης με πιο γρήγορο ρυθμό, μέσα σε δύο ημέρες, στις 16 και

158. Τα αποτελέσματα της ερεύνας για τις τύχες των μαθητών μετά το 1834 βλ. στον βοηθητικό πίνακα αρ. 7 μέ τίτλο Συνέχεια σπουδών και επαγγέλματα, στο Δ΄ μέρος του βιβλίου.

159. Ξενοφών Αναστασιάδης (=  Ιωάννης Γεννάδιος ), ό.π., 99. η τελευταία φράση αναφέρεται προφανώς στον Κ. Παπαρρηγόπουλο.

Σελ. 71
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/72.gif&w=600&h=915 31. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

15. Μαθητολόγιο Κεντρικού Σχολείου, 2η σελίδα του 1ου φύλλου: Αυτόγραφα μαθητών.

Σελ. 72
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/73.gif&w=600&h=915 31. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

16. Μαθητολόγιο Κεντρικού Σχολείου, 1η σελίδα του 2ου φύλλου, χέρι Γ. Γεννάδιου.

Σελ. 73
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/74.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

17 Αυγούστου. Άφησε κι αυτός δύο κενά φύλλα και συνέχισε ο Κωνσταντίνος Οικονομίδης με τους πιο μικρούς του σχολείου, έγραψε 90 από τις 18 ως τις 20 Αυγούστου. Από τις 21 δις τις 28 του μηνός οι τρεις διδάσκαλοι έκαναν, στα φύλλα που είχαν αφήσει κενά, συμπληρωματικές εγγραφές όσων είχαν καθυστερήσει να παρουσιαστούν στις εξετάσεις: 9 μαθητές του Γεννάδιου, 7 του Διστομίτη, 20 του Οικονομίδη· σύνολο 300. Από τις 29 Αυγούστου τον κώδικα ανέλαβε ο Γεννάδιος για να κάνει την " Καταγραφή των μετά τας εξετάσεις προστεθέντων μαθητών ". Ως τις 9 Οκτωβρίου 1831, όποτε σταμάτησε η ενημέρωση του κώδικα, η η προσέλευση νέων μαθητών, o Γεννάδιος συνέταξε 243 βιογραφικά σημειώματα1 σύνολο 543 εγγραφές και 541 εγγεγραμμένοι, αφού δύο μαθητές γράφτηκαν δύο φορές, ίσως επειδή διέκοψαν για κάποιο διάστημα. το σημαντικό αυτό κατάστιχο φυλάσσεται σήμερα στο αρχείο του 1ου Πειραματικού Λυκείου Αθηνών και αποτέλεσε την αφετηρία και τη σπουδαιότερη πηγή της έρευνας.

Επειδή η τήρηση του μαθητολογίου άρχισε αφού είχε παρέλθει το πρώτο εξάμηνο και σταμάτησε πολύ πριν τη μεταφορά του Σχολείου στην Αθήνα, οι μαθητές που διέκοψαν τη φοίτηση τους το καλοκαίρι του 1830 η προσήλθαν από τον Οκτώβριο του 1831 ως τον Ιούλιο του 1834 έπρεπε να αναζητηθούν αλλού. Ερευνήθηκαν, τολμώ να πω εξονυχιστικά, το μαθητολόγιο του Βασιλικού Γυμνασίου Αθηνών, που φυλάσσεται και αυτό στο αρχείο του 1ου Πειραματικού Λυκείου Αθηνών, όλοι οι φάκελοι των σχολικών εγγράφων της περιόδου 1830-1832 που βρίσκονται στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, οι φάκελοι του Κεντρικού Σχολείου και των Γυμνασίων Αθηνών, Ναυπλίου και Ερμουπόλεως για τα έτη 1833 - 1834 καθώς και τα αντίστοιχα βιβλία και πρωτόκολλα εισερχομένων και εξερχόμενων εγγράφων, και φυσικά όλα. τα δημοσιευμένα σχετικά έγγραφα· η συγκομιδή ήταν καλή: εντοπίστηκαν ακόμη 159 μαθητές. Ασφαλώς θα υπήρξαν και άλλοι που φοίτησαν για κάποιο διάστημα στο Κεντρικό Σχολείο, νομίζω όμως ότι δεν θα πρέπει να ήσαν πολλοί 160.

160. Δεν ευτύχησα δυστυχώς να βρω δύο πολύ σημαντικές πηγές, οι οποίες οπωσδήποτε θα κάλυπταν το κενό που έχουμε για το πρώτο εξάμηνο, δηλαδή τον κατάλογο των πρώτων μαθητών, που είχαν καταρτίσει τον Ιανουάριο του 1830 οι Γεννάδιος και Βενθύλος, και το βιβλίο αλληλογραφίας του Κεντρικού Σχολείου για τα χρόνια 1830-1831· την ύπαρξή τους γνωρίζουμε από επιστολή που απηύθυναν στις 31.1.1830 οι δύο διδάσκαλοι στον έφορο Α. Μουστοξύδη: "(...) Μας ζητείτε πληροφορίας περί των υποτρόφων και των άλλων όσοι είναι άξιοι της ευεργεσίας ταύτης. Από της δι' ολίγην ώραν εξετάσεως ενός εκάστου των παρουσιασθέντων εις καταγραφήν ημείς δεν εμπορούμεν άλλην κρίσιν να επιφέρωμεν ειμή την εις τον κατάλογον σημειωμένην, τον οποίον θέλετε έχει αντιγραμμένον. (...) τον κώδικα όστις θα περιέχη την αλληλογραφίαν, τα διατάγματα, και τους κανονισμούς, απ' αρχής της συστάσεως του Κεντρικού τούτου Σχολείου, τον εστοχάσθημεν και ημείς απαραίτητον και τον επαραγγείλαμεν. Αυτός θα παραστήση την ενός εκάστου ημών σπουδήν περί τα κοινωφελή εις την αδέκαστον κρίσιν των μεταγενεστέρων (...)". Βλ. Ξενοφών Αναστασιάδης (= Ιωάννης Γεννάδιος), ό.π., 304-305. Επειδή ως γνωστόν ο Α. Μουστοξύδης ήταν και πρόεδρος του Ορφανοτροφείου, είχα υποθέσει ότι ο κατάλογος και το βιβλίο, και γενικά πολύ και διαφωτιστικό

Σελ. 74
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/75.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

Για τους μαθητές που φοίτησαν μόνο κατά το πρώτο εξάμηνο πολύ χρήσιμοι αποδείχθηκαν οι δημοσιευμένοι 161 κατάλογοι της επιτροπής που εξέτασε τον Μάιο του 1830 τους υποτρόφους και όσους ζητούσαν υποτροφία, όπως επίσης και η αναφορά των 18 μαθητών της τάξης του Βενθύλου για την οποία έγινε -ήδη λόγος. Τους περισσότερους από όσους γράφτηκαν μετά τη δολοφονία του Κυβερνήτη βρήκα σε τρεις αναφορές μαθητών που συντάχθηκαν το 1832, στους ονομαστικούς καταλόγους όλων των τάξεων που υποβλήθηκαν στη Γραμματεία των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίου Εκπαιδεύσεως τον Μάρτιο του 1833, και σε δύο κατάλογους διακριθέντων στις εξετάσεις του Μαρτίου και Ιουλίου 1834 162. Τέλος, τα βιογραφικά σημειώματα και τα αυτόγραφα των κληρικών υποτρόφων του Εκκλησιαστικού Ταμείου βρήκα στα τελευταία φύλλα ενός βιβλίου εξερχόμενων εγγράφων (1832-1842) του Κεντρικού Σχολείου, που βρίσκεται όπως και το μαθητολόγιο στο αρχείο του 1ου Πειραματικού Λυκείου Αθηνών.

Οδηγίες χρήσεως

Το ανά χείρας βιβλίο αποτελείται από τέσσερα μέρη. Στο πρώτο βρίσκει κανείς τα βιογραφικά σημειώματα των μαθητών, στο δεύτερο πανομοιότυπα των αυτογράφων τους, στο τρίτο έγγραφα η δημοσιεύματα εφημερίδων που τους αφορούν και στο τέταρτο βοηθητικούς πίνακες και διαγράμματα.

Σε ό,τι αφορά το πρώτο μέρος: για τις ανάγκες του βιβλίου τα βιογραφικά σημειώματα βρίσκονται σε αλφαβητική σειρά και είναι αριθμημένα. Στην πρώτη σειρά κάθε λήμματος ο αναγνώστης βλέπει τυπωμένα με μαύρα στοιχεία των 10 στιγμών τον αύξοντα αριθμό του λήμματος και το ονοματεπώνυμο του μαθητή με προτεταγμένο το επώνυμο· δεξιά στην ίδια σειρά με λευκά στοιχεία των 8 στιγμών δίδονται τρεις πληροφορίες, που χωρίζονται με πλάγιες γραμμές: η ημερομηνία σύνταξης του βιογραφικού σημειώματος, το όνομα του συντάκτη διδασκάλου και η πηγή του κειμένου. Παράδειγμα:

55. Βενιζέλος Αντώνιος 7.8.1830 / χ. Γ. / ΚΜΛ 21

Δηλαδή το βιογραφικό σημείωμα του Αντωνίου Βενιζέλου συντάχθηκε στις 7.8.1830, είναι γραμμένο με το χέρι του Γ. Γενναδίου και έχει στο μαθητολόγιο

_____________

υλικό για τους μαθητές του Κεντρικού, θα υπήρχε στο αρχείο του Ορφανοτροφείου που φυλάσσεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη, έπεσα όμως έξω· η κυρία Αικατερίνη Κορδούλη, που ετοιμάζει για έκδοση το αρχείο και έχει γι' αυτό μεταγράψει και αποδελτιώσει όλα τα έγγραφα, είχε την καλοσύνη να θέσει στη διάθεση μου όσα σχετίζονται άμεσα με μαθητές του Κεντρικού Σχολείου και αυτά ήσαν μόλις 21, αναφερόμενα κυρίως στη χορήγηση υποτροφιών, τα πλείστα γνωστά μου από τα σχέδια που είχα επισημάνει στα ΓΑΚ. Ευχαριστώ την κυρία Κορδούλη και από τή θέση αυτή.

161. Δασκαλάκης 956-975.

162. Βλ. εδώ, έγγραφα αρ. 293, 307,308, (378α-δ), 392, 398.

Σελ. 75
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/76.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

του Κεντρικού Σχολείου τον αριθμό 21. Σημειωτέον ότι η ημερομηνία σύνταξης του βιογραφικού σημειώματος δεν συμπίπτει πάντοτε με την ημερομηνία προσέλευσης του μαθητή στο σχολείο· αύτη τη δεύτερη, αν είναι γνώστη, τη βρίσκει κανείς ανάμεσα στις άλλες πληροφορίες του βιογραφικού σημειώματος η τη συμπεραίνει από αυτές, όπως στο παράδειγμα που ακολουθεί · ο αναγνώστης γνωρίζει από όσα έχει διαβάσει στην Εισαγωγή ότι η " έναρξις του Κεντρικού Σχολείου " έγινε τον Φεβρουάριο του 1830.

Στη δεύτερη σειρά αρχίζει το βιογραφικό σημείωμα, όπως γράφτηκε από τον διδάσκαλο, τυπωμένο με λευκά στοιχεία των 10 στιγμών· αν υπάρχει αυτόγραφο του μαθητή ακολουθεί αμέσως μετά τυπωμένο με πλάγια στοιχεία επίσης των 10. Την πηγή του κειμένου που υπαγορεύθηκε στον μαθητή βρίσκει κανείς σε υποσημείωση, οδηγούμενος από εκθέτες, των οποίων η αρίθμηση ξαναρχίζει σε κάθε σελίδα. Παράδειγμα:

Αντώνιος Παλαιολόγου Βενιζέλος, Αθηναίος, ετών 17. ο πατήρ αυτού είναι εκ των προκρίτων Αθηναίων, και παροικεί εις Αίγιναν. Έμαθε τα Κοινά εις την πατρίδα του. Εις Αίγιναν άρχισε τα Ελληνικά εις τον διδ. Χαράλαμπον Βαμβούκην, και τα ηκολούθησεν εις αυτόν ένα και ήμισυ έτος. εις την έναρξιν του Κεντρικού Σχολείου κατετάχθη εις την Β΄ τάξιν.

Κατοικεί υπ' αρ. 469.

Ιδιόχειρον του Α. Π. Βενιζέλου:

Οστις άλλου σκάπτει λάκκον, αυτός εις αυτόν πίπτει 1.

Αντώνιος Π. Βενιζέλος

Αν o μαθητής έχει γράψει το κείμενο αμετάφραστο δίδεται στην αντίστοιχη υποσημείωση μόνο παραπομπή στην πηγή· αν πρόκειται για μεταφρασμένο απόσπασμα παρατίθεται το κείμενο στο πρωτότυπο, και το ίδιο γίνεται αν το κείμενο είναι μεν αμετάφραστο., έχει παραμορφωθεί όμως από την ανορθογραφία. Η επισήμανση των πηγών, τόσο των κειμένων στο πρωτότυπο όσο και πολλών από τα μεταφρασμένα αποσπάσματα, έχει γίνει από τον συγγραφέα του βιβλίου αυτού· πολυμαθέστεροι, με περισσότερη επιμονή και με τελειότερα εργαλεία αναζήτησης αναγνώστες ίσως μπορέσουν να βρουν τις πηγές και άλλων μεταφρασμένων αποσπασμάτων, που δεν συνοδεύονται εδώ από παραπομπές.

Αν έχει βρεθεί και δεύτερο βιογραφικό σημείωμα η (και) πληροφορίες για τον συγκεκριμένο μαθητή που δεν προέρχονται από τα έγγραφα του τρίτου μέρους, ακολουθεί (-ούν) αμέσως μετά τη μεταγραφή του αυτογράφου, με την ίδια μορφή που έχει και το πρώτο βιογραφικό σημείωμα. Σε περίπτωση που ό,τι γνωρίζουμε για τον μαθητή προέρχεται από τα έγγραφα του τρίτου μέρους βρίσκει κανείς μία σύνοψη των πληροφοριών συντεταγμένη από τον συγγραφέα και τυπωμένη με στοιχεία των 8 στιγμών.

Σελ. 76
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/77.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

Στην τελευταία σειρά, επίσης με στοιχεία των 8 στιγμών, βρίσκει κανείς συνήθως μία έως τρεις παραπομπές στα επόμενα τρία μέρη του βιβλίου· η πρώτη, που αποτελείται από ένα κεφαλαίο άλφα και έναν αριθμό οδηγεί στο πανομοιότυπο του αυτογράφου, η δεύτερη σε έγγραφα που αφορούν τον συγκεκριμένο μαθητή και η τρίτη στον πίνακα με τις πληροφορίες για την τύχη των μαθητών. Αν σε κάποιο έγγραφο δεν αναφέρεται ο μαθητής με το όνομα του, ή αν η σχέση του με το έγγραφο δεν προκύπτει από τις πληροφορίες που δίνει το βιογραφικό σημείωμα, μετά τον αριθμό του εγγράφου σημειώνεται μέσα σε αγκύλες η λέξη ή η φράση που συνδέει τον μαθητή με το έγγραφο. Παραδείγματα:

Α 21 Ε 293, 307, (378α) ΒΠ 7

Δηλαδή το αυτόγραφο είναι 210 στη σειρά, o μαθητής αυτός αναφέρεται στα έγγραφα 293 κλπ., και υπάρχουν γι' αυτόν πληροφορίες στον βοηθητικό πίνακα αρ. 7.

Α 20 Ε 293, 307, (378α), 381 [τρεις εκ των καλλιτέρων μαθητών], 385 [τους προγυμνάζοντας], 386 [των προγυμναστών], (392), 398 [προπαιδευταί], 398 ΒΠ 7

Δηλαδή το όνομα του μαθητή δεν αναφέρεται στα έγγραφα 381, 385, 386 και 398, από άλλο έγγραφο όμως γνωρίζουμε ότι ήταν ο ένας από τους τρεις μαθητές που παρέδιδαν μαθήματα σχούς αρχάριους συμμαθητές τους με την καθοδήγηση των διδασκάλων.

Ανάμεσα στα βιογραφικά σημειώματα παρεμβάλλονται, τυπωμένα με όρθια λευκά στοιχεία των 10 στιγμών, ονοματεπώνυμα χωρίς αρίθμηση, που παραπέμπουν σε άλλα· παράδειγμα:

Κωνσταντίνου Κοσμάς, βλ. Κουτσογιάννης Κοσμάς

Αυτό σημαίνει ή διαφορά μεταξύ ονοματεπωνύμου που καταγράφει ο διδάσκαλος και υπογραφής του μαθητή, ή ότι σε κάποιο από τα δημοσιευόμενα εδώ έγγραφα ο μαθητής αναφέρεται με διαφορετικό επώνυμο από αυτό που μας δίνει το βιογραφικό σημείωμα, ή, τέλος, ότι υπάρχει βάσιμη υποψία να συναντήσει κανείς κάποιο επώνυμο με διαφορετική μορφή σε άλλη πηγή.

Το δεύτερο μέρος αποτελείται από 70 σελίδες με πανομοιότυπα των αυτογράφων, αριθμημένα και αυτά για τις ανάγκες του βιβλίου. Τα αυτόγραφα προέρχονται από τρεις πηγές: τα πρώτα 466 από το μαθητολόγιο, τα επόμενα 26 (467 - 492) από το βιβλίο εξερχόμενων του Κεντρικού Σχολείου στα τελευταία φύλλα του οποίου, όπως είπαμε, είχαν καταγραφεί οι υπότροφοι του Εκκλησιαστικού Ταμείου, και τα υπόλοιπα 31 (493 - 523) από έγγραφα των ΓΑΚ που δημοσιεύονται στο τρίτο μέρος. τα πρώτα 466 βρίσκονται με τη σειρά που έχουν στο μαθητολόγιο. Για λόγους οικονομίας του χώρου όμως έχουν τοποθετηθεί σε κάθε σελίδα

Σελ. 77
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Οι μαθητές του Κεντρικού Σχολείου (1830-1834)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 58
    31. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

    δεν υπήρχε σχετικό διάταγμα η κυβέρνηση ακολουθούσε μια συγκεκριμένη διαδικασία για τη χορήγηση των υποτροφιών, διαφορετική από εκείνη της καποδιστριακής περιόδου· ο Καποδίστριας, αφού ενημερωνόταν για την αίτηση και έκρινε ότι θα έπρεπε να ικανοποιηθεί, έστελνε μία λακωνικη διαταγή στον έφορο του Κεντρικού Σχολείου, και εκείνος από τον προύπολογισμό που διαχειριζόταν χορηγούσε τα τροφεία, έχοντας το δικαίωμα να διακόψει τη χορηγία στην περίπτωση που έκρινε ότι o υπότροφος ήταν ανάξιος της· με το νέο καθεστώς ο Γραμματεύς των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίου Εκπαιδεύσεως, αφού διάβαζε την αίτηση του μαθητή η τη συστατικη επιστολή, έκανε γραπτη εισήγηση στη Διοικητική Επιτροπή, και η Επιτροπή αφού την ενέκρινε, έστελνε έντολη στη Γραμματεία της Οικονομίας, να διατάξει τον έφορο του Νομισματοκοπείου για την μηνιαία καταβολή των τροφείων κατευθείαν στον μαθητή' η πληρωμή από το Νομισματοκοπείο όμως αφαιρούσε από τους διδασκάλους και τον έφορο τη δυνατότητα να ελέγχουν τους υποτρόφους όσο θα ηθελαν, και γι' αυτό ο νέος έφορος Θεόκλητος Φαρμακίδης ζήτησε την έπιστροφη στα επί Καποδίστρια ισχύοντα, δηλαδή να εκδοθεί διάταγμα με το δποιο θα οριζόταν ένας αριθμός θέσεων υποτρόφων για φτωχούς και τακτικούς μαθητές που δέχονταν μετά τις σπουδές τους να γίνουν διδάσκαλοι 104, και οι υπότροφοι να πληρώνονται από τον έφορο, ο οποίος θα παρακολουθούσε την πρόοδο τους, ένημερωνομενος από τους διδασκάλους. το δεύτερο αίτημα του εφόρου ικανοποιήθηκε 105, το πρώτο οχι, καθώς το σχετικό σχέδιο διατάγματος, που ετοιμάστηκε από τον Ι. Ρίζο, και προέβλεπε τη διάθεση 400 φοινίκων μηνιαίως σε 20 υπότροφους μαθητές παρέμεινε σχέδιο 106, αν καί, ως τον Ιούλιο του 1834, 17 μαθητές του Κεντρικού Σχολείου σπούδαζαν ως υπότροφοι.

    Η εμπλοκή των μαθητων στις πολιτικές διαμάχες

    " Ερ. Πώς ονομάζεσθε και ποίας πατρίδος είσθε; Απ. Ονομάζομαι Παναγής Μισεραλιώτης, η πατρίς μου είναι αι Αθήναι. Ερ. που κατοικείτε και ποιον επάγγελμα έχετε; Απ. Κατοικώ εις Αίγιναν εδώ, είμαι μαθητής εις το Κεντρικόν Σχολείον, εις την τάξιν του Κ. Βενθύλου. Ερ. Παρακαλείσθε να ειπήτε ό,τι ηξεύρετε διά Σάτιρας..."107. Τις ερωτήσεις τις υπέβαλλε στις 6 Ιουλίου 1830, στο τέλος δηλαδή του Α΄ εξαμήνου, ο αστυνόμος Αιγίνης Γεώργιος Φωτόπουλος, αρχίζοντας τις ανακρίσεις για την ανακάλυψη των αντικυβερνητικών σατιρογράφων,

    104. Βλ. εδώ, έγγραφο αρ. 318.

    105. Βλ. εδώ, έγγραφα άρ. 348 και 357.

    106. Βλ. έδω, έγγραφο άρ. 345.

    107. Βλ. εδώ, έγγραφο άρ. 98.