Συγγραφέας:Κόκκωνας, Γιάννης
 
Τίτλος:Οι μαθητές του Κεντρικού Σχολείου (1830-1834)
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:31
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1997
 
Σελίδες:809
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1834
 
Περίληψη:Στο βιβλίο αυτό παρουσιάζονται οι διαθέσιμες αρχειακές μαρτυρίες για 700 εφήβους και νέους που φοίτησαν στο πρώτο ανώτερο εκπαιδευτικό ίδρυμα του ελληνικού κράτους, το Κεντρικόν Σχολείον, που λειτούργησε στην Αίγινα από το 1830 ως το 1834. Τα στοιχεία που παρέχει το βιβλίο δίνουν τη δυνατότητα να εξετασθεί ένας-ένας και όλοι μαζί αυτοί οι έφηβοι και νέοι των αρχών της δεκαετίας του 1830, ως μαθητές ενός σχολείου, που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον τόσο λόγω της μοναδικότητας του και της θέσης του στο εκπαιδευτικό σύστημα όσο και λόγω του τρόπου με τον όποιο το αντιμετώπισαν η το χρησιμοποίησαν όσοι σχετίσθηκαν με αυτό καθ’ οιονδήποτε τρόπο: κυβέρνηση, αντιπολίτευση, διδάσκαλοι, μαθητές, γονείς, τύπος, τοπικές κοινωνίες. Το βιβλίο χωρίζεται σε τέσσερα μέρη: αρχίζει με μία ιστορική εισαγωγή, συνεχίζεται με τα βιογραφικά σημειώματα των μαθητών, όπως αυτά βρέθηκαν στα μαθητολόγια, ακολουθούν πανομοιότυπα δείγμάτων γραφής των περισσοτέρων από τους μαθητές αυτούς, και, τέλος, παρατίθενται περί τα 400 ανέκδοτα έγγραφα που τους αφορούν με τον ένα ή τον άλλον τρόπο.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 43.66 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 68-87 από: 816
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/68.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

του Φαρμακίδη, γιατί, ενώ υποσχέθηκε ικανοποίηση στους προσβεβλημένους, από το άρθρο που δεν είχε κυκλοφορήσει ακόμα, μαθητές, έθεσε υπό περιορισμό τον πρωτεργάτη του ξυλοδαρμού μαθητή Νικόλαο Σωμάκη 146, που συνέβαινε να είναι και συγγενής του Κωλέττη. το φύλλο δεν κυκλοφόρησε τελικά στην Αίγινα και η εφημερίδα έκλεισε, αφού ο Φαρμακίδης και ο Γεννάδιος κατάφεραν να πείσουν και τον τυπογράφο να αρνηθεί τις υπηρεσίες του στο έφημεριδογραφο 147.

Προσδοκίες και τύχες των μαθητών του Κεντρικού Σχολείου

Η Πολιτεία ίδρυσε και συντήρησε το Κεντρικό Σχολείο αναθέτοντας του ένα σύνθετο και δύσκολο ρόλο: η εποχή ζητούσε ένα εργαστήριο εθνικής " ομογενοποίησης "148., μια κολυμβήθρα εθνικής διαπαιδαγώγησης μέσω μιας ανώτερης μόρφωσης, στηριγμένης κυρίως στη μελέτη του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, στην οποία θα βαφτιζόταν ένας αφάνταστα ανομοιογενής μαθητικός πληθυσμός για να μεταμορφωθεί σε σύνολο ικανών στελεχών, απαραίτητων για τη λειτουργία των θεσμών του υπό συγκρότηση εθνικού κράτους· κάποιοι χρειάζονταν και ως απόστολοι των νέων αξιών στην ιδιαίτερη πατρίδα τους, όπου οι άνθρωποι δυσκολεύονταν να προσαρμοσθούν στις νέες συνθηκες· λίγο περισσότερα γι' αυτό το τελευταίο, που μοιάζει να αφορά σ' ένα μικρό αριθμό μαθητών, έχει ωστόσο ιδιαίτερο ενδιαφέρον: στο Κεντρικό Σχολείο θα σπούδαζαν Αρβανίτες που θα βοηθούσαν "εις την εξημέρωσιν των ομοφύλων των Αλβανών της Μεγαρίδος "149, γόνοι σημαντικών οικογενειών της Μάνης " μήπω πληρωθέντες υπό κακών έξεων ", "διά να κατασταθώσι οι νέοι ούτοι εισηγηταί των καλών και παράδειγμα των κοινωνικών ηθών εις τους συμπολίτες των " συντελώντας έτσι " εις τον πολιτισμόν και εξημέρωσιν των αγρίων ηθών των κατοίκων της Σπάρτης "150, γιοι Πελοποννησίων προυχόντων οι οποίοι " διά την κοινωνικηνθέσιν των δύνανται να κατασταθώσι και προς τους συμπολίτας των ωφέλιμοι "151, νέοι κληρικοί συνηθισμένοι στη δουλοπρέπεια που συνεπαγόταν η αναγκαστική θητεία τους κοντά σε

146. Βλ. εδώ, έγγραφα 342, 343, 344. Για τή θέση του Υπουργείου Παιδείας σχετικά μέ το ζήτημα βλ. έγγραφο αρ. 361.

147. Βλ. εδώ, έγγραφα αρ. 365, 372, 375. το δεύτερο και τελευταίο φύλλο του Εθνικού φαίνεται πως κυκλοφόρησε στις αρχές Ιανουαρίου 1833, αφού ξαναστοιχειοθετήθηκε στις Σπέτσες, στο τυπογραφείο της εφημερίδας ο Ελληνικός Καθρέπτης, που εξέδιδε ο Ανδρέας ΠαπαδόπουλοςΒρεττός. Βλ. εδώ, έγγραφα άρ. 375, 376. Από όσα γνωρίζω το φύλλο αυτό λανθάνει.

148. Δανείζομαι την έκφραση από τον Παντελή Ε. Λέκκα, η εθνικιστική ιδεολογία: Πέντε υποθέσεις εργασίας στην Ιστορική Κοινωνιολογία, Αθήνα 1992, 118.

149. Βλ. βιογραφικό σημείωμα άρ. 6.

150. Βλ. εδώ, έγγραφα αρ. 139 και 184.

151. Βλ. εδώ, έγγραφο άρ. 146.

Σελ. 68
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/69.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

ανώτερους κληρικούς, για να αποκτήσουν τα εφόδια που έπρεπε να έχει στο νέο πολιτικό πλαίσιο ένας άξιος του οφφικίου του εκκλησιαστικός αξιωματούχος 152.

Σημειώθηκε παραπάνω ότι στην πρόσκληση της πολιτείας ανταποκρίθηκαν κυρίως φτωχοί έφηβοι και νέοι, που θεωρούσαν, οι ίδιοι η οι κηδεμόνες τους, ως καλύτερη η μοναδική γι' αυτούς επαγγελματική προοπτικη την κατάληψη μιάς αμειβόμενης από το Δημόσιο Ταμείο θέσης. Υπήρξαν κάποιοι, δυστυχώς ο αριθμός τους δεν μπορεί να εξακριβωθεί, τους οποίους έδιωξε από την Αίγινα ό,τι τους είχε οδηγήσει εκεί, δηλαδή η φτώχεια: " ανεχώρησεν ως μην έχων τον τρόπον να ζήση ", " έπαυσε δι' απορίαν των αναγκαίων ", " ανεχώρησε δι' ένδειαν " σημειώνει ορισμένες φορές ο Γεννάδιος στο μαθητολόγιο. Άλλοι, μολονότι τους πλήρωνε η κυβέρνηση τα έξοδα, δεν άντεχαν φαίνεται στους κόπους της σπουδής και έφευγαν, κάποτε μάλιστα με τρόπο επεισοδιακό, ή προτιμούσαν το χαρτοπαίγνιο από τα μαθήματα και αντί ν' αγοράζουν βιβλία έραβαν ρούχα, οπότε αποβάλλονταν από τον έφορο ως άσωτοι και αμελείς 153. Υπήρξαν αρκετοί επίσης που για διάφορους άλλους αγνώστους σε μας λόγους εγκατέλειπαν κατά καιρούς το Σχολείο και επέστρεφαν στην πατρίδα τους 154. Στο διάστημα 1830-1834 κανένας μαθητής δεν τοποθετήθηκε σε διδασκαλική θέση εκτός από έξι 155, οι οποίοι όμως δεν διορίσθηκαν ως σπουδάσαντες στο Κεντρικό Σχολειο, αλλά ως απόφοιτοι του Προτύπου Σχολείου της Αλληλοδιδακτικής, που είχαν απλώς φοιτήσει για ένα διάστημα και στο Κεντρικό Σχολείο για να διευρύνουν την ελληνομάθεια τους. Το παράδειγμα, τέλος, του Αλέξανδρου Βενιζέλου και του Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου μας δείχνει ότι, δοθείσης ευκαιρίας, κάποιοι μαθητές διέκοπταν

152. Βλ. εδώ, έγγραφα αρ. 388, 395.

153. Βλ. εδώ, έγγραφα άρ. 239, 244.

154. Γνωρίζουμε έναν αριθμό: από τον Σεπτέμβριο ως τον Δεκέμβριο του 1830 είχαν φύγει από το Σχολείο 60 μαθητές. Δασκαλάκης 1587-1588.

155. Ο Κύπριος Γεώργιος Βίκης διορίσθηκε αλληλοδιδάσκαλος στη Μεθώνη, ο Μυτιληναίος Αντώνιος Δούκας στο Λεωνίδιο, ο Ζακύνθιος Δημήτριος Γιάννουκλας στην Πύλο, ο Πάριος Δημήτριος Σκορδίλης στην πατρίδα του, ο Κύθνιος Κωνσταντίνος Μενεΐδης στην Ίο, ο Σίφνιος Απόστολος Βάος στη Βαμβακού Λακωνίας. Για τους τρεις πρώτους βλ. εδώ, έγγραφα άρ. 212, 234, 287. για τους υπόλοιπους βλ. Δημήτρης Μαυροσκούφης, δ,π., 660-661, άρ. 76, 80, 106. Οι νεοδιόριστοι αυτοί διδάσκαλοι δεν περνούσαν και πολύ καλά, απ' ό,τι φαίνεται: Λίγο μετά την ανάληψη των καθηκόντων του στο Λεωνίδιο ο Αντώνιος Δούκας παραιτήθηκε απογοητευμένος από τους Λεωνιδιώτες, οι οποίοι αποπατούσαν τη νύχτα μπροστά στην πόρτα του σχολείου και την ώρα του μαθήματος πετούσαν μέσα στην αίθουσα από τα παράθυρα κοπριές αλόγων και χοίρων· στην Πύλο ο Δημήτριος Γιάννουκλας έμαθε έκπληκτος ότι οι κάτοικοι, που του χρωστούσαν μισθούς πέντε μηνών, τον έδιωχναν επειδή δεν ήξερε να ψέλνει στην εκκλησία, για να προσλάβουν άλλον διδάσκαλο που ήταν και ψάλτης· ο Μενεΐδης στην  Ίο είχε διαφορές με τους κατοίκους για τον μισθό και ο διοικητής του νησιού τον κατήγγελλε ότι " περιφέρεται εις τας αγυιάς της πόλεως, λέγει κατά των καθεστώτων όσα δύνασθε να φαντασθήτε και συμπράττει εις όλα τα κινήματα και πράξεις των κακοβούλων ζητών και αυτός " το Σύνταγμα και την Συνέλευσιν ". για τον Δούκα βλ. Δασκαλάκης 1989-1990, για τον Γιάννουκλα εδώ, έγγραφα αρ. 310, 311, για τον Μενεΐδη, Δασκαλάκης 2011.

Σελ. 69
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/70.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

τη φοίτηση είτε για να εργασθούν σε κάποιο κυβερνητικό γραφείο είτε για να σπουδάσουν στην Ευρώπη. Εν κατακλείδι, μολονότι το Κεντρικό Σχολείο λειτούργησε από τον Φεβρουάριο του 1830 ως τον Ιούλιο του 1834, δηλαδή τριάμισυ χρόνια, αν αφαιρέσει κανείς τα διαστήματα που έμεινε κλειστό, δεν εξέδωσε, απ' όσα γνωρίζω, κανένα απολυτήριο η κάποιο έγγραφο που να αποδεικνύει την ολοκλήρωση ενός κύκλου σπουδών.

Το καλοκαίρι του 1834, όταν αποφασίσθηκε η μεταφορά στην Αθηνά, φοιτούσαν, μαζί με τους νεοαφιχθέντες κληρικούς υποτρόφους, 176 μαθητές, πράγμα που σημαίνει ότι στη μεγάλη τους πλειοψηφία (75%) οι νέοι που γέμιζαν άλλοτε ασφυκτικά τις αίθουσες του σχολείου είχαν αναζητήσει αλλού την τύχη τους. Από τους 176 τελευταίους μαθητές οι 96 ακολούθησαν τους διδασκάλους στην Αθηνά και οι υπόλοιποι, όσοι συνέχισαν τις σπουδές, μοιράσθηκαν σε Αλλά σχολεία. Οι μικρής ηλικίας μαθητές των προκαταρκτικών τάξεων που κατάγονταν από την Αίγινα έμειναν στο νησί και φοίτησαν στο Ελληνικό Σχολείο Αιγίνης, και από τους μεγαλύτερους βρήκα 21 να φοιτούν στο Γυμνάσιο Ναυπλίου και 3 στο Γυμνάσιο Ερμούπολης, στο διάστημα 1835-1840. το 1837, όταν ιδρύθηκε και άρχισε να λειτουργεί το ελληνικό Πανεπιστήμιο, το Βασιλικόν Γυμνάσιον Αθηνών εξέδωσε τα πρώτα του απολυτήρια. Ανάμεσα στους 23 μαθητές που απολύθηκαν τότε βρίσκουμε 18 από τους παλαιότερους και επιμελέστερους μαθητές του Κεντρικού Σχολείου 156· όλοι οι απολυθέντες γράφτηκαν στο καινούριο Πανεπιστήμιο157, η με τη σύσταση του Γεννάδιου στάλθηκαν ως υπότροφοι στην Ευρώπη για σπουδές. Από το σύνολο των 700 μαθητών που απογράφονται εδώ οι 60, δηλαδή ένα ποσοστό μικρότερο του 10%, κατόρθωσαν να κάνουν πανεπιστημιακές σπουδές στην Ελλάδα η στο εξωτερικό, ακόμα λιγότεροι, μόλις 34, είναι εκείνοι για τους οποίους γνωρίζουμε με βεβαιότητα ότι εργάσθηκαν ως διδάσκαλοι

156. Με τή σειρά έκδοσης του απολυτηρίου: Παναγιώτης Ευστρατίου, Βασίλειος Οικονομίδης, Ηρακλής Μητσόπουλος, Αθανάσιος Κωστόπουλος, Νικόλαος Κράνειος, Ιωσήφ Μαύρος, Γεώργιος Αθανασίου Γεράκης, Παναγιώτης Αντωνιάδης, Βασίλειος Βριζάκης, Δαμιανός Βασιλείου, Γεώργιος Ματουκάς, Γεώργιος Παυλή Αλέξης, Στυλιανός Ζώτος, Ηλίας Ηλιόπουλος, Κωνσταντίνος Κωστόπουλος, Γεώργιος Νικολάου Οικονόμου, Αθανάσιος Φωτιάδης, Νικόλαος Ηρειώτης.

157. To απολυτήριο του Γυμνασίου Αθηνών ήταν εισιτήριο για το Πανεπιστήμιο. Αντιγράφω εδώ το υπόδειγμα, από το Βιβλίο Εξερχόμενων του Σχολείου, Αρχείο 1ου Πειραματικού Λυκείου Αθηνών:

Απολυτήριον

Ο δείνα, εκ πατρίδος δεινός ετών .... τέταρτον ήδη έτος φοιτήσας εις το ενταύθα γυμνάσιον, και ην εν άλλοις Ελληνικοίς σχολείοις εκτήσατο μάθησιν επαυξήσας, ικανόν τελεωτέρας και ειδικωτέρας εν Πανεπιστημίω παιδεύσεως εαυτόν ανέδειξεν. Ου μην αλλά και τρόπων χρηστότητι, και ηθών κοσμιότητι και συντόνω επιμέλεια διετέλεσε χρώμενος. Διό το απολυτήριον τουτί παρέχοντες αυτώ, παραιτούμεν και του λοιπού τοις αυτοίς εμμένειν. Εν Αθήναις την.... 18.

Σελ. 70
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/71.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

σε δημόσια Αλληλοδιδακτικά και Ελληνικά σχολεία, και επτά κατέλαβαν έδρες του Πανεπιστημίου Αθηνών μετά από σπουδές στο εξωτερικό 158. Ποιοί και πόσοι έγιναν στελέχη της διοικητικης μηχανης η εργάσθηκαν ως διδάσκαλοι και καθηγητές σε ιδιωτικά σχολεία και σε σχολεία των τουρκοκρατούμενων περιοχών δεν βρέθηκε τρόπος να διαπιστωθεί· φαίνεται πάντως ότι ήσαν αρκετοί, αν δεν είναι υπερβολικά όσα έγραψε το 1855 ο Αλέξανδρος Ραγκαβής, αναφερόμενος στο Κεντρικό Σχολείο και τους μαθητές του: " Ολίγοι δε εισίν εκ των σήμερον την πατρίδα εν οιαδήποτε ιδιότητι υπηρετούντων οι μη της παιδείας εν τω σχολείω εκείνω γευσάμενοι· αλλά και πάμπολλοι των νυν εν τε τη Ελλάδι και εν Τουρκία σχολεία διευθυνόντων, τρόφιμοι εκείνου εισί, και εν αυτώ εισέτι τω Πανεπιστημίω καθηγηταί απαντώνται, ουδενός δεύτεροι κατά την πολυμαθίαν, οίτινες εις ετέρου διδακτηρίου βάθρα ουδέποτε εκαθέσθησαν "159.

Η προέλευση του υλικού

Τον Αύγουστο του 1830, στο πλαίσιο της προσπάθειας για συστηματικότερη οργάνωση του Κεντρικού Σχολείου, για την οποία έγινε λόγος σε προηγούμενο κεφάλαιο, αποφασίστηκε να καταγραφούν οι μαθητές σε έναν κώδικα. Αγοράστηκε λοιπόν ένα κατάστιχο 178 φύλλων, 0.248x0.362, χαρτόδετο με δερμάτινη ράχη, και στις 5 του μηνός, μαζί με τις εξετάσεις, άρχισε η καταγραφή. Η αρχή έγινε με την τάξη του Γεννάδιου. Ο διδάσκαλος έγραψε στην πρώτη σελίδα του 2ου φύλλου τον τίτλο "Κατάλογος των μαθητών του Λυκείου" και άρχισε να καταγράφει τους μαθητές του με μία μάλλον τυχαία σειρά, άγνωστο αν πριν η μετά την εξέταση τους, συντάσσοντας βιογραφικά σημειώματα: Ονοματεπώνυμο, καταγωγή, ηλικία, επάγγελμα του πατέρα, προηγούμενη μόρφωση, ημερομηνία προσέλευσης στο σχολείο και τάξη στην οποία φοιτούσαν, διάφορες πληροφορίες που έδιναν οι ερωτώμενοι μαθητές ή που εγνώριζε από άλλες πηγές ο συντάκτης του σημειώματος και τις θεωρούσε για διάφορους λόγους χρήσιμες. Αριστερά, στη δεύτερη σελίδα του προηγούμενου φύλλου, ο μαθητής έγραφε καθ' υπαγόρευση του διδασκάλου μια φράση και υπέγραφε, όπως αναφέρθηκε σε προηγούμενο κε φάλαιο. Ως τις 13 Αυγούστου ο Γεννάδιος είχε καταγράψει 101 μαθητές· άφησε τρία φύλλα κενά για όσους είχαν καθυστερήσει να παρουσιασθούν και παρέδωσε τον κώδικα στον Ιωσήφ Διστομίτη, που κατέγραψε με τον ίδιο τρόπο 73 μαθητές της δικής του τάξης με πιο γρήγορο ρυθμό, μέσα σε δύο ημέρες, στις 16 και

158. Τα αποτελέσματα της ερεύνας για τις τύχες των μαθητών μετά το 1834 βλ. στον βοηθητικό πίνακα αρ. 7 μέ τίτλο Συνέχεια σπουδών και επαγγέλματα, στο Δ΄ μέρος του βιβλίου.

159. Ξενοφών Αναστασιάδης (=  Ιωάννης Γεννάδιος ), ό.π., 99. η τελευταία φράση αναφέρεται προφανώς στον Κ. Παπαρρηγόπουλο.

Σελ. 71
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/72.gif&w=600&h=915 31. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

15. Μαθητολόγιο Κεντρικού Σχολείου, 2η σελίδα του 1ου φύλλου: Αυτόγραφα μαθητών.

Σελ. 72
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/73.gif&w=600&h=915 31. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

16. Μαθητολόγιο Κεντρικού Σχολείου, 1η σελίδα του 2ου φύλλου, χέρι Γ. Γεννάδιου.

Σελ. 73
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/74.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

17 Αυγούστου. Άφησε κι αυτός δύο κενά φύλλα και συνέχισε ο Κωνσταντίνος Οικονομίδης με τους πιο μικρούς του σχολείου, έγραψε 90 από τις 18 ως τις 20 Αυγούστου. Από τις 21 δις τις 28 του μηνός οι τρεις διδάσκαλοι έκαναν, στα φύλλα που είχαν αφήσει κενά, συμπληρωματικές εγγραφές όσων είχαν καθυστερήσει να παρουσιαστούν στις εξετάσεις: 9 μαθητές του Γεννάδιου, 7 του Διστομίτη, 20 του Οικονομίδη· σύνολο 300. Από τις 29 Αυγούστου τον κώδικα ανέλαβε ο Γεννάδιος για να κάνει την " Καταγραφή των μετά τας εξετάσεις προστεθέντων μαθητών ". Ως τις 9 Οκτωβρίου 1831, όποτε σταμάτησε η ενημέρωση του κώδικα, η η προσέλευση νέων μαθητών, o Γεννάδιος συνέταξε 243 βιογραφικά σημειώματα1 σύνολο 543 εγγραφές και 541 εγγεγραμμένοι, αφού δύο μαθητές γράφτηκαν δύο φορές, ίσως επειδή διέκοψαν για κάποιο διάστημα. το σημαντικό αυτό κατάστιχο φυλάσσεται σήμερα στο αρχείο του 1ου Πειραματικού Λυκείου Αθηνών και αποτέλεσε την αφετηρία και τη σπουδαιότερη πηγή της έρευνας.

Επειδή η τήρηση του μαθητολογίου άρχισε αφού είχε παρέλθει το πρώτο εξάμηνο και σταμάτησε πολύ πριν τη μεταφορά του Σχολείου στην Αθήνα, οι μαθητές που διέκοψαν τη φοίτηση τους το καλοκαίρι του 1830 η προσήλθαν από τον Οκτώβριο του 1831 ως τον Ιούλιο του 1834 έπρεπε να αναζητηθούν αλλού. Ερευνήθηκαν, τολμώ να πω εξονυχιστικά, το μαθητολόγιο του Βασιλικού Γυμνασίου Αθηνών, που φυλάσσεται και αυτό στο αρχείο του 1ου Πειραματικού Λυκείου Αθηνών, όλοι οι φάκελοι των σχολικών εγγράφων της περιόδου 1830-1832 που βρίσκονται στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, οι φάκελοι του Κεντρικού Σχολείου και των Γυμνασίων Αθηνών, Ναυπλίου και Ερμουπόλεως για τα έτη 1833 - 1834 καθώς και τα αντίστοιχα βιβλία και πρωτόκολλα εισερχομένων και εξερχόμενων εγγράφων, και φυσικά όλα. τα δημοσιευμένα σχετικά έγγραφα· η συγκομιδή ήταν καλή: εντοπίστηκαν ακόμη 159 μαθητές. Ασφαλώς θα υπήρξαν και άλλοι που φοίτησαν για κάποιο διάστημα στο Κεντρικό Σχολείο, νομίζω όμως ότι δεν θα πρέπει να ήσαν πολλοί 160.

160. Δεν ευτύχησα δυστυχώς να βρω δύο πολύ σημαντικές πηγές, οι οποίες οπωσδήποτε θα κάλυπταν το κενό που έχουμε για το πρώτο εξάμηνο, δηλαδή τον κατάλογο των πρώτων μαθητών, που είχαν καταρτίσει τον Ιανουάριο του 1830 οι Γεννάδιος και Βενθύλος, και το βιβλίο αλληλογραφίας του Κεντρικού Σχολείου για τα χρόνια 1830-1831· την ύπαρξή τους γνωρίζουμε από επιστολή που απηύθυναν στις 31.1.1830 οι δύο διδάσκαλοι στον έφορο Α. Μουστοξύδη: "(...) Μας ζητείτε πληροφορίας περί των υποτρόφων και των άλλων όσοι είναι άξιοι της ευεργεσίας ταύτης. Από της δι' ολίγην ώραν εξετάσεως ενός εκάστου των παρουσιασθέντων εις καταγραφήν ημείς δεν εμπορούμεν άλλην κρίσιν να επιφέρωμεν ειμή την εις τον κατάλογον σημειωμένην, τον οποίον θέλετε έχει αντιγραμμένον. (...) τον κώδικα όστις θα περιέχη την αλληλογραφίαν, τα διατάγματα, και τους κανονισμούς, απ' αρχής της συστάσεως του Κεντρικού τούτου Σχολείου, τον εστοχάσθημεν και ημείς απαραίτητον και τον επαραγγείλαμεν. Αυτός θα παραστήση την ενός εκάστου ημών σπουδήν περί τα κοινωφελή εις την αδέκαστον κρίσιν των μεταγενεστέρων (...)". Βλ. Ξενοφών Αναστασιάδης (= Ιωάννης Γεννάδιος), ό.π., 304-305. Επειδή ως γνωστόν ο Α. Μουστοξύδης ήταν και πρόεδρος του Ορφανοτροφείου, είχα υποθέσει ότι ο κατάλογος και το βιβλίο, και γενικά πολύ και διαφωτιστικό

Σελ. 74
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/75.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

Για τους μαθητές που φοίτησαν μόνο κατά το πρώτο εξάμηνο πολύ χρήσιμοι αποδείχθηκαν οι δημοσιευμένοι 161 κατάλογοι της επιτροπής που εξέτασε τον Μάιο του 1830 τους υποτρόφους και όσους ζητούσαν υποτροφία, όπως επίσης και η αναφορά των 18 μαθητών της τάξης του Βενθύλου για την οποία έγινε -ήδη λόγος. Τους περισσότερους από όσους γράφτηκαν μετά τη δολοφονία του Κυβερνήτη βρήκα σε τρεις αναφορές μαθητών που συντάχθηκαν το 1832, στους ονομαστικούς καταλόγους όλων των τάξεων που υποβλήθηκαν στη Γραμματεία των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίου Εκπαιδεύσεως τον Μάρτιο του 1833, και σε δύο κατάλογους διακριθέντων στις εξετάσεις του Μαρτίου και Ιουλίου 1834 162. Τέλος, τα βιογραφικά σημειώματα και τα αυτόγραφα των κληρικών υποτρόφων του Εκκλησιαστικού Ταμείου βρήκα στα τελευταία φύλλα ενός βιβλίου εξερχόμενων εγγράφων (1832-1842) του Κεντρικού Σχολείου, που βρίσκεται όπως και το μαθητολόγιο στο αρχείο του 1ου Πειραματικού Λυκείου Αθηνών.

Οδηγίες χρήσεως

Το ανά χείρας βιβλίο αποτελείται από τέσσερα μέρη. Στο πρώτο βρίσκει κανείς τα βιογραφικά σημειώματα των μαθητών, στο δεύτερο πανομοιότυπα των αυτογράφων τους, στο τρίτο έγγραφα η δημοσιεύματα εφημερίδων που τους αφορούν και στο τέταρτο βοηθητικούς πίνακες και διαγράμματα.

Σε ό,τι αφορά το πρώτο μέρος: για τις ανάγκες του βιβλίου τα βιογραφικά σημειώματα βρίσκονται σε αλφαβητική σειρά και είναι αριθμημένα. Στην πρώτη σειρά κάθε λήμματος ο αναγνώστης βλέπει τυπωμένα με μαύρα στοιχεία των 10 στιγμών τον αύξοντα αριθμό του λήμματος και το ονοματεπώνυμο του μαθητή με προτεταγμένο το επώνυμο· δεξιά στην ίδια σειρά με λευκά στοιχεία των 8 στιγμών δίδονται τρεις πληροφορίες, που χωρίζονται με πλάγιες γραμμές: η ημερομηνία σύνταξης του βιογραφικού σημειώματος, το όνομα του συντάκτη διδασκάλου και η πηγή του κειμένου. Παράδειγμα:

55. Βενιζέλος Αντώνιος 7.8.1830 / χ. Γ. / ΚΜΛ 21

Δηλαδή το βιογραφικό σημείωμα του Αντωνίου Βενιζέλου συντάχθηκε στις 7.8.1830, είναι γραμμένο με το χέρι του Γ. Γενναδίου και έχει στο μαθητολόγιο

_____________

υλικό για τους μαθητές του Κεντρικού, θα υπήρχε στο αρχείο του Ορφανοτροφείου που φυλάσσεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη, έπεσα όμως έξω· η κυρία Αικατερίνη Κορδούλη, που ετοιμάζει για έκδοση το αρχείο και έχει γι' αυτό μεταγράψει και αποδελτιώσει όλα τα έγγραφα, είχε την καλοσύνη να θέσει στη διάθεση μου όσα σχετίζονται άμεσα με μαθητές του Κεντρικού Σχολείου και αυτά ήσαν μόλις 21, αναφερόμενα κυρίως στη χορήγηση υποτροφιών, τα πλείστα γνωστά μου από τα σχέδια που είχα επισημάνει στα ΓΑΚ. Ευχαριστώ την κυρία Κορδούλη και από τή θέση αυτή.

161. Δασκαλάκης 956-975.

162. Βλ. εδώ, έγγραφα αρ. 293, 307,308, (378α-δ), 392, 398.

Σελ. 75
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/76.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

του Κεντρικού Σχολείου τον αριθμό 21. Σημειωτέον ότι η ημερομηνία σύνταξης του βιογραφικού σημειώματος δεν συμπίπτει πάντοτε με την ημερομηνία προσέλευσης του μαθητή στο σχολείο· αύτη τη δεύτερη, αν είναι γνώστη, τη βρίσκει κανείς ανάμεσα στις άλλες πληροφορίες του βιογραφικού σημειώματος η τη συμπεραίνει από αυτές, όπως στο παράδειγμα που ακολουθεί · ο αναγνώστης γνωρίζει από όσα έχει διαβάσει στην Εισαγωγή ότι η " έναρξις του Κεντρικού Σχολείου " έγινε τον Φεβρουάριο του 1830.

Στη δεύτερη σειρά αρχίζει το βιογραφικό σημείωμα, όπως γράφτηκε από τον διδάσκαλο, τυπωμένο με λευκά στοιχεία των 10 στιγμών· αν υπάρχει αυτόγραφο του μαθητή ακολουθεί αμέσως μετά τυπωμένο με πλάγια στοιχεία επίσης των 10. Την πηγή του κειμένου που υπαγορεύθηκε στον μαθητή βρίσκει κανείς σε υποσημείωση, οδηγούμενος από εκθέτες, των οποίων η αρίθμηση ξαναρχίζει σε κάθε σελίδα. Παράδειγμα:

Αντώνιος Παλαιολόγου Βενιζέλος, Αθηναίος, ετών 17. ο πατήρ αυτού είναι εκ των προκρίτων Αθηναίων, και παροικεί εις Αίγιναν. Έμαθε τα Κοινά εις την πατρίδα του. Εις Αίγιναν άρχισε τα Ελληνικά εις τον διδ. Χαράλαμπον Βαμβούκην, και τα ηκολούθησεν εις αυτόν ένα και ήμισυ έτος. εις την έναρξιν του Κεντρικού Σχολείου κατετάχθη εις την Β΄ τάξιν.

Κατοικεί υπ' αρ. 469.

Ιδιόχειρον του Α. Π. Βενιζέλου:

Οστις άλλου σκάπτει λάκκον, αυτός εις αυτόν πίπτει 1.

Αντώνιος Π. Βενιζέλος

Αν o μαθητής έχει γράψει το κείμενο αμετάφραστο δίδεται στην αντίστοιχη υποσημείωση μόνο παραπομπή στην πηγή· αν πρόκειται για μεταφρασμένο απόσπασμα παρατίθεται το κείμενο στο πρωτότυπο, και το ίδιο γίνεται αν το κείμενο είναι μεν αμετάφραστο., έχει παραμορφωθεί όμως από την ανορθογραφία. Η επισήμανση των πηγών, τόσο των κειμένων στο πρωτότυπο όσο και πολλών από τα μεταφρασμένα αποσπάσματα, έχει γίνει από τον συγγραφέα του βιβλίου αυτού· πολυμαθέστεροι, με περισσότερη επιμονή και με τελειότερα εργαλεία αναζήτησης αναγνώστες ίσως μπορέσουν να βρουν τις πηγές και άλλων μεταφρασμένων αποσπασμάτων, που δεν συνοδεύονται εδώ από παραπομπές.

Αν έχει βρεθεί και δεύτερο βιογραφικό σημείωμα η (και) πληροφορίες για τον συγκεκριμένο μαθητή που δεν προέρχονται από τα έγγραφα του τρίτου μέρους, ακολουθεί (-ούν) αμέσως μετά τη μεταγραφή του αυτογράφου, με την ίδια μορφή που έχει και το πρώτο βιογραφικό σημείωμα. Σε περίπτωση που ό,τι γνωρίζουμε για τον μαθητή προέρχεται από τα έγγραφα του τρίτου μέρους βρίσκει κανείς μία σύνοψη των πληροφοριών συντεταγμένη από τον συγγραφέα και τυπωμένη με στοιχεία των 8 στιγμών.

Σελ. 76
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/77.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

Στην τελευταία σειρά, επίσης με στοιχεία των 8 στιγμών, βρίσκει κανείς συνήθως μία έως τρεις παραπομπές στα επόμενα τρία μέρη του βιβλίου· η πρώτη, που αποτελείται από ένα κεφαλαίο άλφα και έναν αριθμό οδηγεί στο πανομοιότυπο του αυτογράφου, η δεύτερη σε έγγραφα που αφορούν τον συγκεκριμένο μαθητή και η τρίτη στον πίνακα με τις πληροφορίες για την τύχη των μαθητών. Αν σε κάποιο έγγραφο δεν αναφέρεται ο μαθητής με το όνομα του, ή αν η σχέση του με το έγγραφο δεν προκύπτει από τις πληροφορίες που δίνει το βιογραφικό σημείωμα, μετά τον αριθμό του εγγράφου σημειώνεται μέσα σε αγκύλες η λέξη ή η φράση που συνδέει τον μαθητή με το έγγραφο. Παραδείγματα:

Α 21 Ε 293, 307, (378α) ΒΠ 7

Δηλαδή το αυτόγραφο είναι 210 στη σειρά, o μαθητής αυτός αναφέρεται στα έγγραφα 293 κλπ., και υπάρχουν γι' αυτόν πληροφορίες στον βοηθητικό πίνακα αρ. 7.

Α 20 Ε 293, 307, (378α), 381 [τρεις εκ των καλλιτέρων μαθητών], 385 [τους προγυμνάζοντας], 386 [των προγυμναστών], (392), 398 [προπαιδευταί], 398 ΒΠ 7

Δηλαδή το όνομα του μαθητή δεν αναφέρεται στα έγγραφα 381, 385, 386 και 398, από άλλο έγγραφο όμως γνωρίζουμε ότι ήταν ο ένας από τους τρεις μαθητές που παρέδιδαν μαθήματα σχούς αρχάριους συμμαθητές τους με την καθοδήγηση των διδασκάλων.

Ανάμεσα στα βιογραφικά σημειώματα παρεμβάλλονται, τυπωμένα με όρθια λευκά στοιχεία των 10 στιγμών, ονοματεπώνυμα χωρίς αρίθμηση, που παραπέμπουν σε άλλα· παράδειγμα:

Κωνσταντίνου Κοσμάς, βλ. Κουτσογιάννης Κοσμάς

Αυτό σημαίνει ή διαφορά μεταξύ ονοματεπωνύμου που καταγράφει ο διδάσκαλος και υπογραφής του μαθητή, ή ότι σε κάποιο από τα δημοσιευόμενα εδώ έγγραφα ο μαθητής αναφέρεται με διαφορετικό επώνυμο από αυτό που μας δίνει το βιογραφικό σημείωμα, ή, τέλος, ότι υπάρχει βάσιμη υποψία να συναντήσει κανείς κάποιο επώνυμο με διαφορετική μορφή σε άλλη πηγή.

Το δεύτερο μέρος αποτελείται από 70 σελίδες με πανομοιότυπα των αυτογράφων, αριθμημένα και αυτά για τις ανάγκες του βιβλίου. Τα αυτόγραφα προέρχονται από τρεις πηγές: τα πρώτα 466 από το μαθητολόγιο, τα επόμενα 26 (467 - 492) από το βιβλίο εξερχόμενων του Κεντρικού Σχολείου στα τελευταία φύλλα του οποίου, όπως είπαμε, είχαν καταγραφεί οι υπότροφοι του Εκκλησιαστικού Ταμείου, και τα υπόλοιπα 31 (493 - 523) από έγγραφα των ΓΑΚ που δημοσιεύονται στο τρίτο μέρος. τα πρώτα 466 βρίσκονται με τη σειρά που έχουν στο μαθητολόγιο. Για λόγους οικονομίας του χώρου όμως έχουν τοποθετηθεί σε κάθε σελίδα

Σελ. 77
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/78.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

περισσότερα από όσα σε κάθε φύλλο του μαθητολογίου, αφού συντμήθηκαν τα κενά του πρωτοτύπου, και για να μη δυσκολευτούν οι χρηστές στην ανάγνωση έχουν καθαριστεί με ηλεκτρονικό τρόπο και πολύ κόπο από τα ίχνη του μελανιού της προηγούμενης σελίδας, που έχει διαποτίσει το χαρτί στα περισσότερα φύλλα του χειρογράφου, καθιστώντας τα δυσανάγνωστα. Ένα παράδειγμα:

Πριν:

Μετά: 344(660)

Αν και η σειρά με την οποία έχουν τοποθετηθεί τα αυτόγραφα είναι η σειρά που έχουν στο μαθητολόγιο, επειδή, για λόγους που δεν γνωρίζω, δεν υπάρχουν αυτόγραφα όλων των εγγεγραμμένων, o δικός μας αριθμός αυτογράφου δεν συμπίπτει πάντοτε με τον αριθμό του μαθητολογίου. Τα αυτόγραφα των υποτρόφων του Εκκλησιαστικού Ταμείου έχουν επίσης τοποθετηθεί με τη σειρά της πηγής. Η σειρά των αυτογράφων της τελευταίας ομάδας είναι αλφαβητική. Ο αύξων αριθμός βρίσκεται πάνω από το κάθε αυτόγραφο στα αριστερά, και συνοδεύεται από έναν δεύτερο αριθμό μέσα σε παρένθεση· ο εντός παρενθέσεως αριθμός είναι o αριθμός του βιογραφικού σημειώματος, ώστε να είναι δυνατή και η μετάβαση από τα αυτόγραφα στα βιογραφικά σημειώματα.

Σστο τρίτο μέρος εκδίδονται έγγραφα η δημοσιεύματα εφημερίδων με πληροφορίες οι όποιες είτε συμπληρώνουν αυτές που υπάρχουν στα βιογραφικά σημειώματα, είτε έχουν χρησιμοποιηθεί στην εισαγωγή. ο αριθμός με τα μαύρα στοιχεία που προτάσσεται είναι αοξων αριθμός που έχει τοποθετηθεί για τις ανάγκες του βιβλίου. Στην πρώτη σειρά μετά τον αύξοντα αριθμό, με πλάγια στοιχεία, δίδονται ο συντάκτης του εγγράφου, ο τοπος και η ημερομηνία σύνταξης· στη δεύτερη ο αποδέκτης και ο τόπος όπου αυτός βρισκόταν, στην τρίτη, με όρθια στοιχεία των 8 στιγμών διευκρινίζεται αν η έκδοση γίνεται από το έγγραφο που έφτασε στα χέρια του παραλήπτη (πρωτότυπο) η από το σχέδιο που έμεινε στο αρχείο του συντάκτη, δίδονται οι αριθμοί των προηγουμένων η επομένων σχετικών εγγράφων και σημειώνεται η πηγή.

Τα έγγραφα, όπως και τα βιογραφικά σημειώματα του πρώτου μέρους, δημοσιεύονται

Σελ. 78
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/79.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

με την ορθογραφία και τη στίξη του πρωτοτύπου· μοναδική επέμβαση τα κεφαλαία στα ονόματα προσώπων, με εξαίρεση τις υπογραφές, τόπων, μηνών, ημερών και μαθημάτων. Οι συντομογραφίες της λέξης " κύριος ", όταν αποτελούνται από δύο η τρία γράμματα έχουν αναλυθεί σιωπηρά, στις περιπτώσεις που υπάρχει μόνο ένα κεφαλαίο κάπα, αυτό έχει μετατραπεί σε πεζό. Παραπομπές από τα έγγραφα στα βιογραφικά σημειώματα δεν γίνονται, αφού αυτά τα τελευταία βρίσκονται σε αλφαβητική σειρά. Διευκρινίσεις για τα βοηθητικά διαγράμματα και τους πίνακες του τέταρτου μέρους δίδονται στον οικείο τόπο.

Ευχαριστίες

Πολλά οφείλω στους ανθρώπους που με διάφορους τρόπους μου παραστάθηκαν. Θα αρχίσω ευχαριστώντας τον πολύτιμο φίλο Τριαντάφυλλο Σκλαβενίτη, τον πάντα πρόθυμο, όσο και ικανό, να προσφέρει ενθάρρυνση και επιστημονική βοήθεια, από τότε που άκουσε με τη συνηθισμένη του προσήνεια τις πρώτες σκέψεις για το βιβλίο, ως την ώρα που αυτό πήρε την τελική του μορφή· δεν διστάζω να πω ότι χωρίς τη συμπαράστασή του το βιβλίο αυτό δεν θα γραφόταν, και χωρίς τις παρατηρήσεις του θα ηταν φτωχότερο. Πολύ ευχαριστώ και την Επιτροπή Ιστορικού Αρχείου Ελληνικής Νεολαίας για τη φιλοξενία στο Πρόγραμμα της, χωρίς την οποία δύσκολα θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί η ιδέα για τη συγγραφή και την έκδοση του βιβλίου.

Οι καλοί φίλοι Δαυίδ Αντωνίου και Κώστας Λαππας με βοήθησαν επίσης πολύ· ο πρώτος μού υπέδειξε πολύτιμο αρχειακό υλικό, ο δεύτερος έθεσε πρόθυμα στη διάθεση μου επεξεργασμένα στοιχεία για τους φοιτητές του Πανεπιστημίου Αθηνών, διάβασε το χειρόγραφο της εισαγωγής και μού έκανε εύστοχες παρατηρήσεις και χρήσιμες υποδείξεις. Μιά πρώτη μορφή της εισαγωγής είχε την καλοσύνη να διαβάσει ο Σπύρος Ασδραχάς· τον ευχαριστώ για τις λίγες του κουβέντες, που με έκαναν να σκεφτώ πολύ, και ας με συμπαθήσει αν δεν έφτασα τόσο μακριά όσο μου έδειξε.

Επί πολλούς μήνες στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, με φιλική διάθεση και ασυνήθιστη προθυμία, η Ρομίνα Γρηγόρα, η Άλκηστη Μόρντο και ο Συμεών Τσέμπογλου έκαναν ό,τι μπορούσαν για να διευκολύνουν την έρευνα· τους ευχαριστώ, όπως και τους κατά καιρούς διευθυντές του 1ου Πειραματικού Λυκείου Αθηνών Παναγιώτη Κυρίτση, Νίκη Οικονόμου και Νένα Κοκκινάκη: το αρχείο του σχολείου ήταν στη διάθεσή μου όσες φορές και όσο το χρειαζόμουν.

Θέλω, τέλος, να ευχαριστήσω θερμά τον παλαιό μου φίλο Γιώργο Μπώκο, που με βοηθούσε οσάκις δυσκολευόμουν με την ηλεκτρονική τυπογραφία, και τον σπουδαίο μάστορα Χρίστο Μανουσαρίδη, στις παρατηρήσεις και τις συμβουλές του οποίου χρωστάει πολλά η όψη του βιβλίου.

Σελ. 79
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/80.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

17-18. το γνωστό σήμερα ως Εϋνάρδειο, " οικοδόμημα απλής δωρικής αρχιτεκτονικής, του οποίου το πρόσωπον σχηματίζεται από μίαν στοάν, αι δε πλευραί στολίζονται με αετώματα " (βλ. παραπάνω, σ. 36)· την περιγραφή της μεγάλης αίθουσας από τον Μουστοξύδη, που μας λέει ότι αυτή χωρούσε πάνω από 200 μαθητές και ήταν στολισμένη με προτομές αρχαίων σοφών, μπορούμε να συμπληρώσουμε με έναν κατάλογο " των εν τω Κεντρικώ περιεχομένων πραγμάτων ", που συντάχθηκε από τον Δ. Δεσύλλα τον Απρίλιο του 1832 (ΓΑΚ Π 36): " Προτομαί 12· θρανία 22· ένας πίναξ μαύρος μέγας· εν τουλάπι όπου επερικλείοντο οι διοργανισμοί του Σχολείου, η διδασκαλοκαθέδρα και μία μικρή εικών του Κυβερνήτου ". Στην αίθουσα αυτή παρέδιδε ο Γεννάδιος από το φθινόπωρο του 1830 ως το καλοκαίρι του 1834.

Σελ. 80
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/81.gif&w=600&h=915 31. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

Σελ. 81
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/82.gif&w=600&h=915 31. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

19. Χέρι Γ. Γενναδίου.

20. Χέρι Ιωσήφ Διστομίτη.

21 Χέρι Κωνσταντίνου Οικονομίδη.

Σελ. 82
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/83.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

1. Αβράμιος ιερομόναχος ΚΤΥ 5.1830 / ο 956 Όνομα και επώνυμον: Αβράμιος ιερομόναχος.

Ηλικία: 30.

Πατρίς από: Θεσσαλονίκην.

Σκοπός η επάγγελμα: εξεύρει την αλληλοδι.

Παρατηρήσεις: ήσυχος, κόσμιος, επιμελής· αφού τελείωση τα μαθήματα του τα Ελληνικά γίνεται και αλληλ.

[Τάξη]: Α΄.

Ζητεί διά να γένη υπότροφος.

Ε 35, (52)

Αγαθάγγελος ιερομόναχος, βλ. Ιωάννου Αγαθάγγελος Αγάπιος ιερομόναχος, βλ. Αναγνωστόπουλος Αγάπιος

2. Αγγελετόπουλος Στέφανος 31.5.1834 / χ. Γ. / ΥΕΤ 9

Στέφανος ιερομόναχος Αγγελετόπουλος, από Αγρίδιον χωρίον των Καλαβρύτων, ετών 32, έμαθε τα Κοινά εις την πατρίδα του. To 1814 εσπούδασεν εις την πατρίδα του Ελληνικά υπό τον διδ. Σίλβεστρον μοναχόν. Ήκουσε δε Χρυσολωράν, Αισωπείους Μύθους και Κανόνας δεσποτικών εορτών. Εγυμνάσθη και εις το Τεχνολογικόν κατά τον Λάσκαριν. το 1824 εχειροτονήθη ιεροδιάκονος εις τον Άγιον Γεώργιον της Κορινθίας από τον Εύγένιον έπίσκοπον Κομάνων, και το 1825 έχειροτ. ιερεύς από τον αυτόν εις Ναύπλιον. το 1828 ήκουσε πάλιν μαθήματα εις τον Άγιον Γεώργιον από τον διδ. Ιωάσαφ Βυζάντιον, παραδοθείς τον προς Ευτρόπιον και τον εις τον Παύλον λόγον του Χρυσοστόμου και του Ισοκράτους τον Παραινετικόν προς Δημονικον. το 1829 εις Ναύπλιον επαραδόθη από τον Δημήτριον Μάγνητα, και έπειτα εις Άργος από τον Γορδίαν. το 1830 εις την Κορινθον πάλιν επαραδόθη από τον Ίωάσαφ, και το 1832 πάλιν εις το Ναύπλιον ήκουσε μαθήματα από τον αυτόν, και το 1833 εις το Άργος από τον Θεοδόσιον Περγαμηνόν. Ήκουσε δε εκτός των ανωτέρω μαθημάτων και ταύτα. Δημοσθ. Υπέρ Μεγαλοπολιτών, Άπολογ. Σωκρ. κατά Πλάτωνα, Άπομνημ. Ξενοφώντος, Πλουτ. Βίον Λυκούργου, Εύριπ. Έκάβην, Δημ. Υπέρ της Ροδίων ελευθερίας. Ήκουσε δε και το Συντακτικόν του Κομητα. Έζησε δε μετερχόμενος την ίεροσύνην. Τόρα τον επρόβαλεν ο επίσκοπος Κιναίθης Βαρθολομαίος εις την Ιεράν Σύνοδον διά να σπουδάση δι' εξόδων του Έκκλ. Ταμείου.

Δείγμα γραφής και υπογραφή:

Σελ. 83
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/84.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

Τοις δε άποψηφισαμένοις ηδέως αν διαλεχθείην υπέρ του γεγονότος τουτουί πράγματος, εν ω οι άρχοντες ασχολίαν άγουσι, και ούπω έρχομαι, οι ελθόντα με δει τεθνάναι 1.

Προς τούτοις εις εκείνους οι οποίοι απεφάσισαν τον θάνατόν μου, εγω θα ομιλήσω δι' αυτό το πράγμα το όποιον είχεν ακολουθήση, εν ώ ήσύχχζον οι άρχοντες· και δεν έρχομαι ακόμη εκεί όπου πρέπει εγώ ν'αποθάνω.

τη: 31 μαιου; 1834

εν Αιγίνη.

Ιερομ. στέφανος αγγελετόπουλος

A 473 Ε (397), (399), (400), (401) ΒΠ 7

Αγγελίδης Νικόλαος, βλ. Αγγελόπουλος Νικόλαος

3. Αγγελόπουλος Γεώργιος 16.2.1831 / χ. Γ. / ΚΜΛ 464

Γεώργιος Αθανασίου Αγγελόπουλος από τα Καλάβρυτα, ετών 20, έχει μητέρα μόνον και αδελφούς. Έμαθε τα Κοινά εις την πατρίδα του, και άρχισε τα Ελληνικά, τα οποία και εσπούδασεν εκ διαλειμμάτων. Τόρα δι' αναφοράς του εζήτησεν από την Κυβέρνησιν να βοηθηθη, διά να σπουδάση, και εστάλθη υπότροφος. Κατατάσσεται εις την Β΄ του Προκαταρκτικού.

Ιδιόχειρον Γεωργίου Άθ. Αγγελοπούλου:

ότι και αν μέλλη τις να επιχείρηση καλόν είναι πρότερον να το συλογίζεται

ΓΑ ο Αγγελόπουλος

Α 395 Ε 186,189, 227, (251), 256,258, 262, 272, 275, 277, 282, 284, 286

4. Αγγελόπουλος Νικόλαος 16.1.1831 / χ. Δ. / ΚΜΛ 449

Νικόλαος Αγγελόπουλος Αθηναίος, ετών 17· έχει μόνον μητέρα παροικούσαν ενταύθα· έμαθε τα κοινά γράμματα από τον αδελφόν του Αγγελή τα Ελληνικά ήρχισε προ ενός έτους εις τον Καλλίνικον εις το Ορφανοτροφείον και προ τεσσάρων μηνών κατετάχθη εις την Β΄ του Προκαταρκτικού.

Α 493 Ε 293 [Ν. Αγγελίδης], 308

Άγγελος Αναστάσιος, βλ. Αργύρου Αναστάσιος

5. Αγκωνάκης Ιωάννης 25.8.1830 / χ. Γ. / ΚΜΛ 110

Ιωάννης Αλεξάνδρου Αγκωνάκης, από την Ναξον, ετών 22, έχει την μητέρα και τους αδελφούς του εκεί. Εις την πατρίδα του έμαθε τα κοινά γράμματα, όπου άρχισε και τα Ελληνικά συγχρόνως με τον θ. Ν. Χάμπαν, χρηματίσας συμμαθητής αυτού. Τον Ιούνιον του 1830 ήλθεν εις το Κ. Σχ., και κατετάχθη εις την

1. Πλάτωνος Απολογία Σωκρατους 39e 1.

Σελ. 84
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/85.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

Β΄ τάξιν. Ανεχώρησε την 27 Όκτωβρ. 1830.

Ιδιόχειρον του Ι. Α. Αγκωνάκη:

Από καρπόν δικαιοσύνης φυτρόνει δένδρον ζωής, ψυχαί δέ παρανόμων αφαιρούνται πρόωρα 1.

Ιω. Α. Αγκωνάκης

A110 Ε59(;)

6. Αδάμ Δημήτριος 25.8.1830 / χ. Γ. / ΚΜΛ105

Δημήτριος Αθανασίου Αδάμ, Κουντουριώτης, ετών 17· οι γονείς αυτού ιδιοπραγμονούσιν, Έμαθε τα. Κοινά εις την Σαλαμίνα κατά το 1826, κατά το 1828 άρχισε τα Ελληνικά, τα οποια ηκολούθησεν επτά μήνας. Εις το Κεντρ. Σχολείον ήλθε την 10ην Μαρτίου του 1830, και κατετάχθη εις την Β΄ τάξιν.

Ιδιόχειρον του Δ. A. Αδάμ:

Μην ελπίζης εις άλλον κανέναν, εκτός του εαυτού σου.

Δημήτριος Αθανασίου Αδάμ.

ΚΥΥ 5.1830 / Δ 964

Έχει πατέρα γεωργόν όλιγοκτήμονα. Έλαβε παρ' αυτού 4 τάλληρα με τα οποία έζησε δύο μήνας. Τώρα μη έχων τους τρόπους ζητεί βοηθειαν παρά της Κυβερνήσεως. Είναι καλόν να βοηθηθή και ούτος ως και ο συμπολίτης του Δέδης διά να συντελέσωσιν εις την εξημέρωσιν των ομοφύλων των Αλβανών της Μεγαριδος διδάσκοντες ως αλληλοδιδακτικοί.

Σκοπός: άλληλ.

Παρατηρήσεις: επιμελής, αλλ' όχι πολλά ευμαθής.

A105 Ε (392)

7. Αδάμ Μελέτιος 1.5.1839 / χ. Γ. / ΜΓΑ1047

Μελέτιος Αθανασίου Αδάμ εξ Ελευσίνος, ετών 24, εσπούδασε προ 4 ετών εις το εν Αιγίνη Κεντρ. Σχολείον Ελληνικά, Γεωγραφίαν, Αριθμητικήν Βουρδώνος. Εις το Α΄ τμ. της Α΄ τάξ. του Ελλ. Σχολ.

ΒΠ 7

Αδριανουπολίτης Δαμιανός, βλ. Βασιλείου Δαμιανός

Αθανασιάδης Γαβριήλ, βλ. Αθανασίου Γαβριηλ

8. Αθανασιάδης Νικόλαος 6.8.1830 / χ. Γ. / ΚΜΛ 18

Νικόλαος Αθανασιάδης Σμυρναίος, ετών 18. ο πατήρ αυτού εμπορεύεται εις Σμύρνην. Έμαθε τα Κοινά εις τα Κύθηρα, όπου είχε καταφύγει μετά των

1. Παροιμιών 11 30: Εκ καρπού δικαιοσύνης φύεται δένδρον ζωής, αφαιρούνται δέ άωροι ψυχαί παρανόμων.

Σελ. 85
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/86.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

γονέων του. Εκεί εσπούδασεν Ελληνικά και ολίγα Ιταλικά εις διάστημα 2 ετών εκ διαλειμμάτων. Την 23 Μαρτίου του 1830 ήλθεν εις Αίγιναν, και κατετάχθη εις την Β΄ τάξιν. Πρότερον ήτον συστημένος εις τον κ. Γεώργιον Ψωμάκην, και τόρα εις τον αστυνόμον Γ. Φωτόπουλον. Ανεχώρησε προς καιρόν την Α΄ Φεβρ. 1831.

Ιδιόχειρον του Ν. Αθανασιάδου·

ότι και αν μέλλη να κάμης συλλογίζου πρότερον το τέλος, και ούτω ποτέ κακόν δεν θα κάμης.

Νικόλαος Αθανασιάδης Σμυρναίος

ΚΥΥ 5.1830 /Δ 970 Ζητεί διά να γένη υπότροφος.

Έχει πατέρα έμπορον εις Σμύρνην και αδελφόν εις κυβερνητικάς υπηρεσίας. δεν θέλει να γείνη διδάσκαλος. Οι συγγενείς του δύνανται να τον βοηθησωσι. Σκοπός: γραφευς εις κυβερνητικόν γραφείον. Παρατηρήσεις: επιμελής, ολίγον νοήμων.

A 18 Ε 293,307

9. Αθανασίου Γαβριήλ 8.10.1830 / χ. Γ. / ΚΜΛ 384

Γαβριήλ Αθανασίου Φιλιπποπολίτης, ετών 20, έχει τους οικογενείς του εις την πατρίδα του. Έμαθε τα Κοινά εις την πατρίδα του, και άρχισε τα Ελληνικά προ 3 χρόνων. Επαραδόθη Χρηστοήθειαν Αντωνίου του Βυζαντίου, Φυσικής Ιστορίας αποσπάσματα εκ της εγκυκλοπαίδειας Βασιλείου Παπά Ευθυμίου. Κατετάχθη εις την Β΄ του Προκαταρκτικού.

Ιδιόχειρον Γ. Αθανασίου:

όλα όσα και αν μέλ,ης να είπης πρότερον έξεταζετα με τον νουν σου επειδή πολλών η γλώσσα λέγει πριν αντίς να συλογυσθώσι 1

Γαβριήλ αθανασίου

A 314 Ε 293, 307, (378β) ΒΠ 7

10. Αθανασίου Γεώργιος 19.8.1830 / χ. Ο. / ΚΜΛ 230

Γεώργιος Αθανασίου Βραχωρίτης, ετών 13, ορφανός πατρός· φροντίζει δι' αυτόν η μήτηρ του· έμαθε τα Κοινά εις Σάμον. Ήλθεν εις το Κεντρικόν Σχολείον την 10 Ιουνίου του 1830 και ήρχισε τα Ελληνικά.

Ιδιόχειρον του Γ. Αθανασίου:

προτιμώ το ένα μόνον αναχείρας πτινον παρά είκοσι καθήμενα επάνω εις τα δένδρα

Γεώργιος Α. Βραχωρίτης

A 194 Ε (52), 293, 308, (378β), (392), 398 ΒΠ 7

1. Ισοκράτους Προς Δημόνικον 41 2-3: Παν ό τι άν μέλλης ερείν, πρότερον επισκοπεί τη γνώμη· πολλοίς γαρ η γλώττα προτρέχει της διανοίας.

Σελ. 86
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/48/gif/87.gif&w=600&h=91531. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

11. Αθανασίου Δημήτριος 19.9.1831 / χ. Γ. / ΚΜΛ 533

Δημήτριος Αθανασίου Λαρισσαάος, ετών 16, έχει τους γονείς του εις την πατρίδα του, όπου έμαθε τα Κοινά, και άρχισε τα Ελληνικά, παραδοθείς διάφορα εις τους τόμους του Πατούσα. Εσχάτως επαραδίδετο τους Ολυνθιακούς του Δημοσθένους, και το Συντακτικον του Ματθαίου. Κατατάσσεται εις την Α΄ του Κεντρικού.

Ιδιόχειρον Δημητρίου Αθ. Λαρισσαίου:

κανένας φρόνιμος άνθρωπος δεν αλάζει την ευτυχή και ήσυχον ζωήν του με τυράννους ζωήν1

Δημήτριος Αθανασίου.

A464

12. Αθανασίου Σπυρίδων 12.5.1831 / χ. Γ. / ΚΜΛ 512

Σπυρίδων Αθανασίου από την Άρταν, ετών 17, έχει την μητέρα του και τους αδελφούς του εις την πατρίδα. Έμαθε τα Κοινά εις τους Κορφούς, όπου άρχισε και τα Ελληνικά προ 9 χρόνων. Εσπούδασε τα Ελληνικά εις τον Φιλητάν, παραδοθείς και το Ετυμολογικόν και το Συντακτικόν. Έτι δε Λατινικά, Γεωγραφίαν και Αριθμητικήν. Από τους Κορφούς μετέβη εις την Δαλματίαν κατά το 1828, απ' εκεί εις Τεργέστην, και τον Απρίλιον του παρόντος έκατηντησεν εις την Ελλάδα. ο Γεροστάθης τον εσύστησεν εις τον Αύγουστινον, και τούτος τον έστειλεν υπότροφον εδώ. Κατατάσσεται εις την Α΄ του Κεντρικού.

Ίδιοχειρον Σπυρ. Αθανασίου:

Εάν έχης εις τον νουν σου πάντοτε τούτο, ότι, οπού και αν η ψυχή σου η το σώμα σου κάμνη κανέναν έργον παντού στέκεται άνωθεν ο θεός εύωρος εις όλας σου τας πράξεις και επιθυμίας θα σέβεσαι μεν το αλάνθαστον του θεωρού θα έχεις δέ τον θεόν ενηκούντα εις τα ενδόμιχα της κανδιάς σου 2

Σπυρίδων Αθανασίου.

Α 444 Ε 232

Αιγινήτης Διονύσιος, βλ. Παναγιώτου Διονύσιος

13. Αλεξάνδρου Χριστόφορος 23.3.1833 / χ. Ο. / ΚΑ΄ Π 16

Χριστόφορος Αλεξάνδρου Σαλωνίτης, ετών 17, υπότροφος της Κυβερνήσεως, μαθητεύει δε ένα μήνα.

1. Ισοκράτους Προς Νικοκλέα, 4 8-10: Πότερόν εστίν αξίαν ελέσθαι τον βίον τον των ιδιωτευόντων μεν, επιεικώς δέ πραττόντων, η τον των τυραννευόντων.

2. Πορφυρίου Προς Μαρκέλλαν 20 1-4: Εάν ουν αεί μνημονεύης, ότι όπου άν η ψυχή σου περιπατή και το σώμα ενεργόν αποτελή, θεός παρέστηκεν έφορος εν πάσαις σου ταις βουλαίς και ταις πράξεσιν, αιδεσθήση μεν του θεωρού το άλεστον, έξεις δέ τον θεόν σύνοικον.

Σελ. 87
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Οι μαθητές του Κεντρικού Σχολείου (1830-1834)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 68
    31. Κόκκωνας, Μαθητές Κεντρικού Σχολείου

    του Φαρμακίδη, γιατί, ενώ υποσχέθηκε ικανοποίηση στους προσβεβλημένους, από το άρθρο που δεν είχε κυκλοφορήσει ακόμα, μαθητές, έθεσε υπό περιορισμό τον πρωτεργάτη του ξυλοδαρμού μαθητή Νικόλαο Σωμάκη 146, που συνέβαινε να είναι και συγγενής του Κωλέττη. το φύλλο δεν κυκλοφόρησε τελικά στην Αίγινα και η εφημερίδα έκλεισε, αφού ο Φαρμακίδης και ο Γεννάδιος κατάφεραν να πείσουν και τον τυπογράφο να αρνηθεί τις υπηρεσίες του στο έφημεριδογραφο 147.

    Προσδοκίες και τύχες των μαθητών του Κεντρικού Σχολείου

    Η Πολιτεία ίδρυσε και συντήρησε το Κεντρικό Σχολείο αναθέτοντας του ένα σύνθετο και δύσκολο ρόλο: η εποχή ζητούσε ένα εργαστήριο εθνικής " ομογενοποίησης "148., μια κολυμβήθρα εθνικής διαπαιδαγώγησης μέσω μιας ανώτερης μόρφωσης, στηριγμένης κυρίως στη μελέτη του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, στην οποία θα βαφτιζόταν ένας αφάνταστα ανομοιογενής μαθητικός πληθυσμός για να μεταμορφωθεί σε σύνολο ικανών στελεχών, απαραίτητων για τη λειτουργία των θεσμών του υπό συγκρότηση εθνικού κράτους· κάποιοι χρειάζονταν και ως απόστολοι των νέων αξιών στην ιδιαίτερη πατρίδα τους, όπου οι άνθρωποι δυσκολεύονταν να προσαρμοσθούν στις νέες συνθηκες· λίγο περισσότερα γι' αυτό το τελευταίο, που μοιάζει να αφορά σ' ένα μικρό αριθμό μαθητών, έχει ωστόσο ιδιαίτερο ενδιαφέρον: στο Κεντρικό Σχολείο θα σπούδαζαν Αρβανίτες που θα βοηθούσαν "εις την εξημέρωσιν των ομοφύλων των Αλβανών της Μεγαρίδος "149, γόνοι σημαντικών οικογενειών της Μάνης " μήπω πληρωθέντες υπό κακών έξεων ", "διά να κατασταθώσι οι νέοι ούτοι εισηγηταί των καλών και παράδειγμα των κοινωνικών ηθών εις τους συμπολίτες των " συντελώντας έτσι " εις τον πολιτισμόν και εξημέρωσιν των αγρίων ηθών των κατοίκων της Σπάρτης "150, γιοι Πελοποννησίων προυχόντων οι οποίοι " διά την κοινωνικηνθέσιν των δύνανται να κατασταθώσι και προς τους συμπολίτας των ωφέλιμοι "151, νέοι κληρικοί συνηθισμένοι στη δουλοπρέπεια που συνεπαγόταν η αναγκαστική θητεία τους κοντά σε

    146. Βλ. εδώ, έγγραφα 342, 343, 344. Για τή θέση του Υπουργείου Παιδείας σχετικά μέ το ζήτημα βλ. έγγραφο αρ. 361.

    147. Βλ. εδώ, έγγραφα αρ. 365, 372, 375. το δεύτερο και τελευταίο φύλλο του Εθνικού φαίνεται πως κυκλοφόρησε στις αρχές Ιανουαρίου 1833, αφού ξαναστοιχειοθετήθηκε στις Σπέτσες, στο τυπογραφείο της εφημερίδας ο Ελληνικός Καθρέπτης, που εξέδιδε ο Ανδρέας ΠαπαδόπουλοςΒρεττός. Βλ. εδώ, έγγραφα άρ. 375, 376. Από όσα γνωρίζω το φύλλο αυτό λανθάνει.

    148. Δανείζομαι την έκφραση από τον Παντελή Ε. Λέκκα, η εθνικιστική ιδεολογία: Πέντε υποθέσεις εργασίας στην Ιστορική Κοινωνιολογία, Αθήνα 1992, 118.

    149. Βλ. βιογραφικό σημείωμα άρ. 6.

    150. Βλ. εδώ, έγγραφα αρ. 139 και 184.

    151. Βλ. εδώ, έγγραφο άρ. 146.